سُغدی بولی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
سُغدی بولی
ᠰᠤᠬᠳᠢᠠᠤ (swγδyʼw)
چ مقامی سُغد
علاقہ وسطی ایشیا، چین
Era 100 BCE – 1000 CE[1]
اجوکی یغنوبی بولی وچ ڈویلپ ہوئی
ہند-یورپی
سوگدیائی اکھر
سریائی اکھر[3]
Manichaean alphabet
بولی کوڈ
ISO 639-2 sog
ISO 639-3 sog
Glottolog sogd1245[4]
Sogdian text from a Manichaean creditor letter from around 9th to 13th century
Manichaean priests writing Sogdian manuscripts, in Khocho, تارم طاس, ca. 8th/9th century AD
Fragment of a Sogdian silk brocade, ca. 700 AD
Sogdians donors to the Buddha (fresco, with detail), Bezeklik, eastern تارم طاس, China, 8th century.
A تانگ Chinese ceramic statuette of a Sogdian merchant riding on a Bactrian camel


سُغدی بولی جاں سوگدیائی بولی اک چڑھدی ایرانی بولیاں دا اک بولی ہے جو کہ سوگدیا علاقے، اجوکے ازبکستان تے تاجکستان (: سمرقند؛ پرمکھ شہر: پنجکنت، فرغانہ، خجند اتے بخارہ)، وچّ بولی جاندی ہے۔ اس توں علاوہ پرانے چین وچّ سوگدیائی پراوسیاں کارن اتھے وی ایہہ بولی بولی جاندی ہے۔ سوگدیائی وچکارلی ایرانی بولیاں وچّ باختری، خوتانی ساکا، وچکارلی فارسی تے پارتھیائی سمیت اک پرمکھ بولی ہے۔ اس بولی وچّ وڈا ساہتی بھنڈار ہے۔

سوگدیائی بولی ایرانی بولیاں دے شمال-مشرقی پروار نال تعلق رکھدی ہے تے ایہہ Sprachbund نالوں جنیٹک ودھیرے لگدی ہے۔[حوالہ درکار] اس بولی دے پرانے سنسکرن بارے کوئی پکے ثبوت نہیں ملدے لیکن پرانی فارسی وچّ لکھے شلالیکھاں وچّ سوگدیائی بولی ہون دے نشان ملدے ہن تے ایہہ ہخامنشی سلطنت (559-323 ق م) دے ویلے دے ہن۔

اتہاس[لکھو]

تانگ چین دوران وشکارلے ایشیا دی شاہراہ ریشم دی مکھ بولی سوگدیا بولی سی تے اس سمیں اس بولی نے چینی بولی توں کئی شبد ادھار لے لئے سن۔ اٹھویں صدی دے شروعات وچّ سوگدیا واسیاں ولوں مسلم دیساں 'تے جت توں بعد اس بولی دا سیاسی اہمیت کافی ودھ گئی۔ 8ویں صدی دوران استراشنا، سُغددے دکھن وچّ واقع اک شہر، وچّ وی سوگدیائی بولی دے اک لہجے یغنوبی بولی دے طور 'تے ڈویلپ ہوئی اتے 21ویں صدی دوران وی اسدی ہوند برقرار ہے۔ ایہہ یغنوبی لوکاں ولوں بولی جاندی ہے۔

سوگدیائی لکھتاں دی کھوج[لکھو]

چین دے سنکیانگ صوبے وچّ سوگدیائی بولی وچّ لکھیاں پوتھیاں(کتاباں) لبھن نال اس بولی متعلق کھوج-کارج نوں کافی اتشاہ ملیا۔ رابرٹ گتھائیٹ (پہلا بودھی-سوگدیائی سکھیارتھی) اتے پال پیلیئٹ (جو کہ اس سمیں دنہوانگ وچّ وچر رہا سی اتے اسنوں سوگدیائی مواد لبھیا) نے سوگدیائی مواد، جو کہ پیلیئٹ نے کھوجی سی، متعلق کافی کھوج بین کیتی سی۔ گتھائیٹ نے پیلیئٹ ولوں لبھی سوگدیائی مواد آدھارت کافی لیکھ شائع کیتے پر پہلی جنگ عظیم سمیں اسدی موت ہو گئی۔ گوتھیئن دا سبھ توں مہان کم سوگدیائی بولی دی شبداولی لکھن دا سی جو کہ اسدی اچنچیت ہوئی موت کارن مکمل ہون توں رہِ گیا۔ پر بعد وچّ ایہہ کم ایمائیل بینوینیستے ولوں سرے چاڑھیا گیا۔[5]

گرائمر[لکھو]

نانوَ[لکھو]

Light stems[لکھو]

Case masc. a-stems neut. a-stems fem. ā-stems masc. u-stems fem. ū-stems masc. ya-stems fem. -stems plural
nom. -i -u -a, -e -a -a -i -yā -ta, -īšt, -(y)a
voc. -u -u -a -i, -u -iya -yā -te, -īšt(e), -(y)a
acc. -u -u -u, -a -u -u -(iy)ī -yā(yī) -tya, -īštī, -ān(u)
gen.-dat. -yē -ya -(uy)ī -uya -(iy)ī -yā(yī) -tya, -īštī, -ān(u)
loc. -ya -ya -ya -(uy)ī -uya -(iy)ī -yā(yī) -tya, -īštī, -ān(u)
instr.-abl. -a -a -ya -(uy)ī -uya -(iy)ī -yā(yī) -tya, -īštī, -ān(u)

Heavy stems[لکھو]

Case masc. fem. plural
nom. -t
voc. -Ø, -a -e -te
acc. -tī, -ān
gen.-dat. -tī, -ān
loc. -tī, -ān
instr.-abl. -tī, -ān

Contracted stems[لکھو]

Case masc. aka-stems neut. aka-stems fem. ākā-stems pl. masc. pl. fem.
nom. (-ō), -ē -ēt -ēt, -āt
voc. (-ā), -ē (-ō), -ē (-āte), -ēte -ēte, -āte
acc. (-ō), -ē (-ō), -ē -ētī, -ān -ētī, -ātī
gen.-dat. -ētī, -ān -ētī, -ātī
loc. -ētī, -ān -ētī, -ātī
instr.-abl. (-ā), -ē (-ā), -ē -ētī, -ān -ētī, -ātī

کریا[لکھو]

Present indicative[لکھو]

Person Light stems Heavy stems
1st. sg. -ām -am
2nd. sg. -ē, (-Ø) -Ø, -ē
3rd. sg. -ti -t
1st. pl. -ēm(an) -ēm(an)
2nd. pl. -θa, -ta -θ(a), -t(a)
3rd. pl. -and -and

Imperfect indicative[لکھو]

Person Light stems Heavy stems
1st. sg. -u -Ø, -u
2nd. sg. -i -Ø, -i
3rd. sg. -a
1st. pl. -ēm(u), -ēm(an) -ēm(u), -ēm(an)
2nd. pl. -θa, -ta -θ(a), -t(a)
3rd. pl. -and -and

حوالے[لکھو]

  1. سُغدی بولی at MultiTree on the Linguist List
  2. Jacques Gernet (31 May 1996). A History of Chinese Civilization. Cambridge University Press, 282–. ISBN 978-0-521-49781-7. 
  3. (1 جنوری 1996) History of Humanity: From the seventh century B.C. to the seventh century A.D.. یونیسکو, 467–. ISBN 978-92-3-102812-0. 
  4. (2013) "Sogdian", Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  5. Utz, David. (1978). Survey of Buddhist Sogdian studies. Tokyo: The Reiyukai Library.