سیاچن بکھیڑا

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
سیاچن گلیشیئر جھیڑا
سلسلہ پاک بھارت لڑائیاں اتے مسئلہ کشمیر
تریخ شروع تریخ 13 اپریل 1984
2003 لڑائی رکی
تھاں سیاچن گلیشیئر، کشمیر
نتیجہ کسے دی نئیں[1]
خطۂ اراضی بھارت دا سیاچن گلیشیئر اتے
سالتورو
دی چوٹی تے قبضہ اے۔
لڑن آلے
Flag of India.svg بھارت Flag of Pakistan.svg پاکستان
آگو
کپتان وپن مدھانی
کیپٹن وجے ملہوترا
لیفٹینینٹ جرنل زاہد علی اکبر
برگیڈیئر پرویز مشرف
قوت
3،000[2] 3،000[2]
نقصان
846 موتاں 1984-2012 تکّ[3] 520 موتاں

سیاچن گلیشیئر جھیڑا لمے چر توں بھارت اتے پاکستان وچکار لڑائی دی وجہ بنیا ہویا اے۔ ایہہ گلیشیئر سمندر دی پدھر توں 21000 فٹّ دی اچائی ’تے واقع دنیا دا سبھ توں اچا فوجی ٹکانہ منیا جاندا اے۔ اتھے ای بھارت نے دنیا دا سبھ توں اچا ہیلیپیڈ بنایا سی۔ ایہہ بھارت-پاک دوہاں لئی دفاع پاروں اہم اے۔ دنیا دے کجھ گنے-چنے اچّ کوٹی دے پہاڑاں وچوں سیاچن گلیشیئر اجیہا کٹھن اتے برفیلہ علاقہ اے، جتھے دوویں ملکاں دیاں فوجاں 15 ہزار فٹّ توں 24 ہزار فٹّ دی بلندی تکّ منفی تیہہ توں منفی اسی ڈگری تکّ دے درجہ حواوت اندر آپسی لڑائی وچّ رجھیاں ہوئیاں نیں۔

پچھوکڑ اتے جغرافیائی اہمیت[لکھو]

ایہہ علاقہ بھارت دے لداخ علاقے دے اتلے چڑھدے وچّ دنیا دے سبھ توں وڈے پہاڑاں والے سلسلے جویں قراقرم، ہندوکش اتے بھگیرتھ وغیرہ علاقیاں وچّ گھریا ہویا گلیشیئر اے، جس وچّ سالتورو پہاڑی سلسلہ وی شامل اے۔ گلیشیئر دے لہندےولّ پیندا سالتورو پہاڑ صدیاں توں لداخ دی نبرا تحصیل دا حصہ رہا اے۔ وسوں توں خالی رہا ایشیا دی جفرافیائی سیاست اتے اثر پاوݨ والا سیاچن گلیشیئر، 18874 فٹّ اچی چوٹی ‘اندرا کول’ توں شروع ہندا اے۔ ایہہ 24 ہزار فٹّ دی اچائی والے سیاۃ-لاء درے نوں پار کرکے 11876 فٹّ والی بلندی توں نبرا دریا ‘چ بدل جاندا اے۔ ہندستان دی ونڈ توں پہلاں لداخ، جموں اتے کشمیر ریاست دا اک حصہ سی۔ لداخ اتے تبت وچکار آپسی رہتل دا تالمیل ہوݨ کرکے اتھوں دے لوکاں نے درہ قراقرم اتے بلافانڈ-لائفانڈ وپار لئی ورتیا۔ 19ویں صدی وچّ لداخ اتے تبت درمیان حدبندی کرن دی نکام کوشش ہوئی۔

Red dotted line is AGPL, right of which is Siachen Glacier controlled by Indian army.
ہندستانی فوج دی ڈوگرا رجمنٹ دے ہیڈکواٹر چ رجمنٹ دے سیاچن چ مرن آلے فوجیاں دی یادگار

لڑائی دی وجہ[لکھو]

سیاچن مسئلے دیوجہ لائن آف کنٹرول نہیں سگوں پوائنٹ این جے-9842 توں اتلے چڑھدے علاقے وچّ لائن دی نا ہوند اے۔ 1947-48 دی پہلی جنگ توں بعد دوویں ملک امریکہ دی دیکھ-ریکھ ہیٹھ جنگ بندی لئی راضی ہو گئے۔ دوویں دیساں دیاں فوجاں جہڑی جگہ ‘تے پہنچ چکیاں سن، اس نوں جنگ بندی لائن دے ناں وجوں جانن لگّ پئے۔ اس ‘سیز فائر لائن’ نے جموں-کشمیر دی ریاست نوں دو حصیاں وچّ ونڈ دتا اتے پاکستان دے علاقے اندر گلگت ایجنسی بلتستان اتے آزاد کشمیر ورگے علاقے شامل ہوئے۔ سنّ 1965 دی جنگ توں بعد معاہدہ تاشقند دے نتیجے چ بھارتی فوجاں ولوں قبضے وچّ لئے گئے ‘حاجی پیر’ ورگے علاقے پاکستان نوں واپس کر دتے اتے ‘جنگ بندی لین پہلاں وانگ ہی جیوں دی تؤں بنی رہی۔ 1971 دی جنگ توں بعد دوویں ملکاں ولوں اپنے قبضے وچّ کیتے کجھ علاقے اک دوجے نوں واپس نہیں دتے گئے۔ اس دا مطلب ایہہ ہویا کہ جنگ بندی لین نوں دوبارہ متھن دی ضرورت سی کیونکہ ایہہ لین اپنے اپنے ہیٹھلے علاقے دے کنٹرول نوں دسدی سی۔ اس کرکے اس دا ناں کنٹرول لین ہو گیا۔ ایہہ ایل.او.سی. پوائنٹ این جے 9842 ‘تے ختم ہندی اے اتے اگے سیاچن گلیشیئر دے اتلے ولّ نوں ودھنی سی، پر ایہہ طے نہ ہویا کہ کیہڑا رخ اختیار کریگی۔ پاکستان نے 1963 وچّ ‘سکشم گھاٹی’ دا تقریباً 5 ہزار مربع کلومیٹر توں وی زیادہ علاقہ، جو مقبوضہ کشمیر دا حصہ سی اتے قراقرم والے علاقے نوں جاندا سی، چین نوں سونپ دتا۔ اس نال جفرافیائی سیاست والی حالت پیدا ہو گئی۔ دراصل سیاچن گلیشیئر والے جھگڑے دی شروعات اس ویلے ہوئی جدوں سنّ 1972 وچّ 740 کلومیٹر کنٹرول لین دی نشاندیہی کردے ویلے سیاچن دا علاقہ کسے وجہ توں چھٹّ گیا۔ سنّ 1980 وچّ پاکستان نے آپ-ہدرے طریقے نال پوائنٹ این جے 9842 توں اک سدھی ریکھا قراقرم والے علاقے نوں کھچّ کے کنٹرول لین درسا دتا۔ کجھ کو لہندے ملکاں نے وی اپنے نقشیاں وچّ اس ایل.او.سی. نوں دکھانا شروع کر دتا۔ سنّ 1984 دے شروع وچّ بھارت نوں جدوں پتہ لگیا کہ پاکستان دیاں فوجاں سیاچن گلیشیئر اپر قبضہ کرن دی تیاری وچّ نین تاں اپریل 1984 وچّ بھارتی فوجاں نے اپریشن ‘میگھدوت’ کرکے سالتورو رینج اتے مورچابندی شروع کر دتی۔ جے بھارت سرکار اجیہا قدم نہ چکدی تاں پاکستان نے اس علاقے نوں اپنے قبضے ہیٹھ کر لینا سی۔ سیاچن گلیشیئر جھگڑا 1980 وچّ بھارتی وزارت دفاع ولوں اس نوں سیر-سپاٹے اتے پربت آروہی (کوہ پیمائی) کماں لئی کھولن توں شروع ہویا۔ بھارت دی وزارت دفاع موجب جموں-کشمیر وچّ کنٹرول لین 1949 دے معاہدہ کراچی اتے 1972 دے شملہ معاہدہ مطابق پوائنٹ این.جے.9842 توں اگے کوئی حدبندی نہیں اے۔ پاکستان قراقرم لانگھے والی لین دے پوائنٹ این. جے. 9842 نوں چھوہن پاروں پورا گلیشیئر پاکستان دے علاقے دے اندر آؤن دا دعوہ کردا اے۔ بھارت مطابق گلیشیئر دوآلے سالتورو پہازی سلسلہ بناؤندی لین بین الاقوامی حدبندی مطابق ٹھیک اے۔ اس کرکے ہی جگھڑے جھیڑے تے بھرم-بھلیکھے کھڑے ہوئے نیں۔ پاکستان ولوں 1972 وچّ شملہ معاہدہ توں بعد وی کئی وار اس کنٹرول لین دی خلاف ورزی کیتی جاندی رہی اے۔ پاکستان بھارتی فوج نوں گلیشیئر توں ہٹا کے اس نوں 1972 دی تھاں وچّ لیاؤنا چاہندا اے۔ سنّ 1984 وچّ بھارت ولوں میگھدوت اپریشن راہیں گلیشیئر اپر قبضہ کر لیا گیا سی اتے اس وجہوں پاکستان ولوں بھارتی فوج نوں اتھوں کھدیڑن دے یتن کیتے جاندے رہے نیں۔

حلّ لئی میٹنگاں[لکھو]

اس مسئلے نوں حلّ کرن لئی دوہاں ملکاں دے سیکٹری پدھر اتے وزیراعظم دیاں ہن تکّ لگپگ درجن اچّ پدھری میٹنگاں ہو چکیاں نین پر کوئی صاف تے ٹھیک نتیجے اتے نہیں پہنچ سکیاں۔ پاکستان دا کہنا اے کہ سیاچن گلیشیئر دا 2600 مربع کلومیٹر والا اتلا حصہ چین دے علاقے اندر سکشم وادی نال لگدا اے۔ اس لئی اوہ چین نوں اس مسئلے ’چ شامل کرنا چاہندا اے۔ پہلاں وی 1948 وچّ پاکستان نے جموں-کشمیر دے کجھ حصیاں اتے قبضہ کر لیا سی اتے بعد وچّ 1959 ویلے سکشم گھاٹی نوں چین حوالے کر دتا سی۔ اس ویلے پاکستانی فوجی چوکیاں سالتورو رینج توں لہندے ولّ نوں نیں اتے سیاۃ-لاء اتے بلافانڈ-لائفانڈ جہے درے پار کرکے ہی گلیشیئر تکّ پہنچ سکدیاں نیں۔

بھارت دے فوجی سوتراں مطابق اس ویلے بھارتی فوج دے کنٹرول ہیٹھ سیاچن گلیشیئر دیاں 12 اچّ چوٹیاں نیں جو لڑائی کلا پکھوں پاکستان دی فوج اپر نگرانی رکھ رہیاں نیں۔ اس دے نال ہی بھارت دے پاسے نبرا اتے سائیؤک گھاٹیاں دا وی چوکھا فائدہ اے۔

حوالے[لکھو]

  1. Kapur, S. Paul (Stanford University Press). Dangerous Deterrent: Nuclear Weapons Proliferation and Conflict in South Asia. Stanford University Press, 118. ISBN 978-0804755504. 
  2. 2.0 2.1 "War at the Top of the World". Time. November 7، 2005. http://www.time.com/time/magazine/article/0،9171،1079528-1،00.html. 
  3. 846 Indian soldiers have died in Siachen since 1984 - Rediff.com News. Rediff.com. Retrieved on 2013-07-12.

ہور پڑھو[لکھو]

  • Nitin A.Gokhale,Beyond Nj9842: The Siachen Saga, Bloomsbury,New Delhi, ISBN 9789384052058
  • Siachen: Conflict Without End by V.R. Raghavan
  • Myra MacDonald (2008) Heights of Madness: One Woman's Journey in Pursuit of a Secret War, Rupa, New Delhi ISBN 81-291-1292-2. The first full account of the Siachen war to be told from the Indian and Pakistani sides.

باہرلے جوڑ[لکھو]