پنجابی پہناوا

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

پنجابی پہناوا پنجاب دے لوکاں دے اپنے پنجابی رواج دے مطابق کپڑے لیڑے، جُتیاں، کُھسے پہنݨ تے ہار سنگھار کرن نوں کہیا جاندا اے۔

محمد لطیف انوسار پنجاب دے پہناوے بارے اپنی کتاب ‘پنجاب دی تریخ` وچ لکھدے نیں، “پرانے ہندو سوتی کپڑا پاؤندے ہن۔ سوتی قمیضاں گوڈیاں تک لمیاں ہندیاں سن۔ قمیض دے اپر اک پٹکہ ہندا سی۔ جہڑا کھبے موڈھے اپر تے سجے موڈھے دے ہیٹھ کرکے بنیا جاندا ہے۔ سریر دے اک پاسے موڈھے اتے چادر سٹّ کے چلیا جاندا سی۔ ایہہ چادر گوڈیاں تکّ لمکدی رہندی سی۔ سارے جنے دھوتی پہندے سن۔ مرداں دیاں لمیاں داڑھیاں ہندیاں سن، جنہاں نوں اوہ لال شبج، پیلیاں جاں نیلیاں رنگ لیندے سن۔ تیویاں کپڑیاں نال سجیاں ہندیاں۔ اوہ تنگ پوشاک نہیں سن پاؤندیاں۔"

پنجاب وچ انیکاں نسلاں دے لوک رہندے ہن، اسے لئی ایہناں دے پہراوے وچّ ونّ سونتا ہے۔ سکولاں دے بچے کالجیئیٹ، گلی، پالی، سادھو، فقیر، نہنگ سنگھ، نامدھاریئے، کرم کانڈی پاندھے، ملوئی، مجھیل تے دوابیاں دے پہناوے وچ وکھرتا ہے۔ اس وکھرتا دے باو جود وی پہراوے دے کجھ اجیہے انش سانجھے ہن۔ جنہاں دی ورتوں سارے پنجابی کردے ہن۔ ایہناں دا سنبندھ کتے ذات یا دھرم نال نہیں ہندا۔

پنجابی پہناوا ویدک کال توں آرنبھ ہو کے کئی پڑائ لنگھ کے اس روپ وچ آیا ہے۔ اس پہناوے وچ مسلماناں، باہرلے حملہ آوراں، کرمچاریاں دے پہناویاں دا پربھاو ہے۔ سکھاں دا وی پربھاو ہے۔ ایہناں پربھاواں نال پنجابی پہراوے دے کجھ سانجھے پہراویاں نوں بیان کیتا جاندا ہے۔

پگّ[لکھو]

پاکستانی پنجاب دی شِملے آلی پگ
پاکستانی پنجاب دی شِملے آلی پگ

پنجاب دے مرداں دے پہناوے دی خاصیت پگڑی ہے۔ پنجابی پہناوے دی پگڑی مسلمانی پہراوے توں آیا ہے۔ اس اتے سکھاں دا وی پربھاو ہے۔ ایوں پنجابی پہراوے وچ انوکھا مٹکا تے سہج سواد آیا ہے۔ اک اگھے اکھان انوسار آدمی اپنی “گپھتر، رفتار تے دستار" توں پورن بھانت پچھانیا جاندا ہے۔ پر دستار سبھ توں ودھیرے آدمی اگھاڑن وچ سہائی ہندی ہے، تدے اک مٹیار کہندی ہے:

“کھٹن گیا کھٹّ کے لیاندے پاوے

تیرے گھر کی وسنا تینوں پگّ بنھنی نہ آوے"

اتھے دستار جاں پگڑی دا سادھارن ارتھ نہیں، سگوں پگ یا پگڑی شبد وشال ارتھاں وچ ورتیا گیا ہے۔ انجھ دستار نوں عینی مہتتا دینی وی شاید ایہو سدھ کردا ہے کہ آدمی نے پہلاں سر ڈھکنا ہی آرنبھیا ہونا ہے تے پگڑی توں ہی اسدیاں چجّ آچار رچیاں پرگٹ ہو سکدیاں ہن۔ پگڑی عجت دا پرتیک وی ہے، جویں پگّ نوں داغ نہ لائیں۔

چُنی[لکھو]

پرانیاں سوانیاں سر تے دپٹہ جاں چنی دی ورتوں کردیاں سن۔ چنی لین دا کوئی اک سٹائل نہیں ہے۔ پینڈو عورتاں چنی سر اتے رکھدیاں ہن بھاوَ سر کجکے رکھدیاں ہن۔ پر پڑھیاں لکھیاں مٹیاراں اتے شہرنا صرف گل وچّ پاؤن لئی ہی چنی لیندیاں ہن۔ دوپٹا (دو پٹے نوں جوڑ کے بنایا ہویا تِن گز لمبا تے ڈیڈھ گز چوڑا) یا پھلکاری تے بریک ململ دا دوپٹا جوڑیا ہویا ہندا ہے۔ جویں:

“بکل مارو کھیس دی ووہٹی آئی لاڑے دے میچ دی

چنی رنگدے للاریا میری آلسی دے پھلّ ورگی"

کُڑتا[لکھو]

کڑتے دے حوالے 11ویں صدی توں ملدے ہن۔[1] کڑتے دی ورتوں چھاتی اتے ڈھڈّ نوں ڈھکن لئی کیتی جاندی ہے۔ بٹناں دی تھاں تنیاں لگیاں ہندیاں سن۔ پراتن پنجابی ایہہ کڑتا گوڈیاں تکّ پہندے سن۔ پر اج کلّ ایہہ پینٹاں تکّ ہی ہندا ہے۔ کڑتے دے بٹن کئی وار سونے چاندی دے لگوا لئے جاندے ہن۔

پنجاب دیاں عورتاں کڑتی پہندیاں ہن۔ اوہ اچی کڑتی ای پہندیاں سن کیونکہ اوہ اس نال گھگرے دی ورتوں کردیاں سن۔ پر اج کل زیادہ پنجابناں شلوار قمیض ہی پہندیاں ہن۔ انگریزاں دے پربھاو نال زین تے جیکٹ پاؤندیاں ہن۔

عورتاں دا پہناوا[لکھو]

پرانیاں عورتاں کڑتا، چوڑیاں آلی ستھن، قمیض ستھن عام پہندیاں سن۔ گھگرا ویاہیاں ہوئیاں سوانیاں دی عزت دی علامت سی۔ ہر ویاہی عورت نوں سہری ساری عمر گھروں باہر جان سمیں گھگرا پاؤنا ضروری سی۔ پرانے سمیں وچ بھاویں کواریاں کڑیاں نکیاں نکیاں گھگریاں پاؤندیاں سن۔ وڈیاں سوانیاں کالے صوف دا گھگرا بہت چا نال پاؤندیاں سن۔ جے گھگرا نہ ملے تاں گاؤندیاں سن:

“لمبڑدارا، بڑے سردارا

کاہدی سرداری

گھگرا نہ آیا صوف دا۔"

گھگرا سوانی دے پتی دی آرتھک تے سماجک معیار دا پرتیک وی منیا جاندا سی۔ نیواں بھاوَ پیراں نوں لکاؤن والا گھگرا وڈے گھراں دی نشانی منیا جاندا سی تدے سوانی کہندی ہے:

“گھگرے دی لون میرے پینری پیندی ہے

شریکاں دا بول میری جتی سہندی ہے"

بالاں دا شنگار[لکھو]

بالاں نوں لکو کے رکھنا ضروری نہیں۔ سر دا کوئی بال وی ایویں نہ رہے اس کرکے پٹیاں وچ مورا ڈھال کے پائی جاندی سی کہ بال سارے بیٹھ جان۔ فیر پٹیاں تے باقی بالاں نوں پراندا پا لیندیاں سن۔ بیاہ وچ لال پراندا پایا جاندا سی۔ انج کالے پراندے دے سرے تے موتی گوٹا آدی کئی کچھ لایا ہندا ہے۔

“کالا پراندا سجن نے لیاندا، چمّ چمّ رکھاں ایس نوں"

اج کل کڑیاں سر نہیں گنداؤندیاں۔ سدھا سر واہ کے پچھے گتّ کر لیندیاں ہن تے ربڑاں پا لیندیاں ہن۔

جُتیاں تے کُھسے[لکھو]

پرانے آدمی پینری دھوڑی دی جتی پاؤندے سن تے سوانیاں زری دی جتی پاؤندیاں سن۔ امیر گھراں وچ آدمی لمبیاں نوکاں والیاں تِلے والیاں جتیاں پاؤندے سن۔ زنانیاں دیاں وی طلے والیاں جتیاں ہندیاں سن۔ قصور دی جُتی بہت پرسدھ سی:

“جتی قصوری آئی نہ پوری ہائے وے ربا سانوں ترنا پیا"

اج کل نویں طرحاں دے سلیپر، عام سینڈل، چپلاں آدی پاؤندیاں ہن۔


حوالے[لکھو]

سروت تے ٹپنیاں[لکھو]

  1. ہار شنگار تے پہراوا پنجاب، گلزار سنگھ سندھو، پنہ-40، پنجابی سبھیاچار سدھانت تے وہار، بلبیر سنگھ پنی، روحی پرکاشن، امرتسر، 1998، پنہ-72، 73۔
  2. سبھیاچار سدھانت تے وہار، بلبیر سنگھ پنی، روحی پرکاشن امرتسر، 1998، پنہ-79۔
  3. پنجابی سبھیاچار اک درشٹیکون، گردیال سنگھ پھلّ، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، پنہ-37۔
  4. لوکدھارا بھاشا اتے سبھیاچار، بھپندر سنگھ خیرا، پیپسو بکّ ڈپو بکس مارکیٹ، پٹیالہ، 1986، پنہ-188۔
  5. پنجابی سبھیاچار اک درشٹیکون، گردیال سنگھ پھلّ، پبلیکیشن بیورو بھاشا پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، پنہ-41
  6. لوکدھارا بھاشا اتے سبھیاچار، بھپندر سنگھ خیرا، پیپسو بکّ ڈپو بکس مارکیٹ، پٹیالہ، 1986، پنہ-188۔
  7. پنجابی سبھیاچار اک درشٹیکون، گردیال سنگھ پھلّ، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ، پنہ-43

حوالہ پستکاں[لکھو]

  1. پنجابی سبھیاچار پچھان چنہ، ڈاکٹر. جسوندر سنگھ ، گریسئس، 2014۔
  2. لوکدھارا بھاشا اتے سبھیاچار، بھپندر سنگھ خیرا، پیپسو بکّ ڈپو بکس مارکیٹ، پٹیالہ، 2013۔
  3. پنجابی سبھیاچار اک درشٹیکون، گردیال سنگھ پھلّ، پبلیکیشن بیورو پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ۔
  4. پنجابی سبھیاچار سدھانت تے وہار، بلبیر سنگھ پنی، روحی پرکاشن، امرتسر، 1998۔
  5. لوک کلا اتے سبھیاچار، مڈھلی جان پچھان، ڈاکٹر. جیت سنگھ جوشی، پبلیکیشن بیورو پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ۔
  6. گلزار سنگھ سندھو، ‘ہار سنگار تے پہراوا` پنجاب۔
    1. Ghurye، Govind Sadashiv (1966) Indian Costume