چندی گڑھ

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا چنڈی گڑھ)
Jump to navigation Jump to search
GA candidate.svg ایس آرٹیکل نوں چنگے آرٹیکل چ پلٹنا اے۔
چندی گڑھ
Chandigarh
Palace of Assembly Chandigarh 2006.jpg
دیس : بھارت
صوبا : پنجاب
ضلع : موگا
لوک گݨتی : 1055450
بولی : پنجابی

چندی گڑھ پنجاب دا اک شہر اے ۔ چنڈی گڑھ بھارت دا اک یونین علاقہ اے ۔ شہر دے نال رلدے ضلعیاں وچ ہریاݨا دے امبالا تے پنچکلا تے پنجاب دے موہالی ، پٹیالا تے روپڑ ضلعے نیں ۔ شہر دی آب و ہوا سب ٹروپیکل مون سونی اے ۔ سردیاں وچ دسمبر تے جنوری دے مہینے وچ کدے کدے کورا ہو سکدا اے ۔ اوسط بارشاں 1110 . 7 مِلی میٹر ہندی اے ۔

ناں[لکھو]

اس شہر دا ناں اک دوجے دے نیڑے واقع چنڈی مندر تے گڑھ یعنی قلعے دے باہجھوں پیا جنوں رلاکے چنڈیگڑھ دے ناں توں جانیا جاندا اے ۔

تریخ[لکھو]

شہر دے باہری علاقے ج واقع اک ہندو مندر

برطانوی راج نے 1947 وچ پنجاب راج نوں بھارت تے پاکستان وچ دو حصےآں چ ونڈ دتا گیا سی ۔ اسدے نال ہی راج دی پرانا راجگڑھ لاہور پاکستان دے پنجاب وچّ چلیا گیا سی ۔ ہن بھارتی پنجاب نوں اک نویں راجگڑھدی لوڑ پئی ۔پرانے شہراں نوں راجگڑھ چ بدلن چ آن آلیاں مشکلاں پاروں اک نویں ٹاؤن پلینڈ راجگڑھ نوں اسارن دا ارادہ کیتا گیا۔

1 نومبر، 1966نوں پنجاب دے ہندی- بولی دے چڑھدے حصے نوں کٹکے ہریاݨا نال گٹھن کیتا گیا تے پنجابی بولی دے لہندے حصے نوں پنجاب دا حصا ای رہن دتا سی ۔ چنڈی گڑھ شہر دوناں دے وچ سرحد تے واقع سی ، جنوں دوناں صوبےآں دے سانجھے راجگڑھ دے روپ وچّ اعلان کیتا گیا ، تے نال ہی یونین علاقہ وی اعلانیا گیا سی ۔ 1952 توں 1966 تدّ ایہہ شہر صرف پنجاب دا راجگڑھ رہیا سی ۔ اگست 1985 وچّ اوس ویلے دے وزیراعظم راجیو گاندھیاتے اکالی دل دے سنت ہرچند سنگھ لونگووال دے وچّ ہوئے سمجھوتے دے موجب ، چنڈیگڑھ نوں 1986 وچّ پنجاب وچّ منتقل ہونا طے ہویا سی ۔ اسدے نال ہی ہریانہ لئی اک نویں راجگڑھ دا سرجن (تخلیق) وی ہونا سی ، پر کجھ پربندھکی کماں دے چلدے اس تھاں برلی وچّ دیر ہوئی ۔ اس دیر دیاں کجھ وڈیاں وجہاں وچّ دکھن پنجاب دے کجھ ہندی - بولی پنڈاں نوں ہریانہ ، اتے لہندے ہریانے دے پنجابی - بولی پنڈاں نوں پنجاب نوں دین دا مسئلہ سی ۔ [1]

15 جولائی ، 2007 نوں چنڈیگڑھ پہلا بھارتیغیر - سگریٹ پینا علاقہ قرار دتا گیا ۔ پبلک تھانواں اتے سگریٹ پینا منع اے اتے چنڈیگڑھ قنون دے اصولاں دے تحت دنڈنیئے(جرمانہ لائق) جرم ے ۔[2] اسدا بعد 2 اکتوبر ، 2008 نوں مہاتما گاندھی دے جم - دن اتے شہر وچّ پولیتھین دیاں تھیلیاں دے استعمال اتے پابندی دا قنون لاگوُ ہو گیا ۔ [3]

جغرافیہ تے موسم[لکھو]

چنڈی گڑھ شہر اتلے بھارت وچ ہمالیا پربت دھارے دی شاح شوالک دے تیراں وچ بسیا ہویا اے ۔ اسدا رقبہ تقریبا 44.5 مربع میل یاں 114 مربع کلومیٹر اے ۔ شہر دی آب و ہوا سب ٹروپیکل اے ۔ اسدیاں گرمیاں بوہت گرم ، سیال کافی ٹھنڈے تے مینہہ غیر یعقینی نیں ، اسدے موسم دی اہم خصوصیت اسدے سال دے درجہ حرارت چ بوہت فرق اے جہڑا (−1 °C توں 46 °C) تک اے ۔

اوسط درجا حرارت[لکھو]

  • بسنت : بسنت رتُ ( وچکار - فروری توں وچکار مارچ اتے پھر وچکار ستمبر توں وچکار اکتوبر تکّ ) چ موسم سہاونا رہندا اے ۔ ودھ توں ودھ درجہ حرارت °16C توں 25°C اتے ہیٹھلا درجا حرارت 9°C توں 18C° دے وچّ رہندا اے ۔
  • پت جھڑ : وچّ ( وچکار مارچ - اپریل ) ، ودھ توں ودھ درجہ حرارت 36C تکّ پہنچ سکدا اے ۔ اس ویلے ہیٹھلا درجہ حرارت 16 توں 27 تکّ رہندا اے ۔ انج ہیٹھلا ریکارڈ درجہ حرارت 13C اے ۔
  • گرمیاں : گرمیاں وچّ ( وچکار مئی توں وچکار جون ) درجہ حرارت 46.5C ( کداچت ) تکّ جا سکدا اے ۔ عام طور تے درجہ حرارت 35C توں 40C دے وچّ رہندا اے ۔
  • برسات : مون سون دے دوران ( وچکار جون توں وچکار ستمبر ) ، شہر نوں درمیانی توں بھاری برسات ملدی اے ، جہڑی کدے کدے بہت زیادہ بھاری مینہہ وی ہو سکدا اے ( اکثر اگست یاں ستمبر ) ۔ عام طور تے مونسون ہوا دکھن - لہندے/ دکھن - چڑھدے توں وگدی اے ۔ شہر نوں بھاری برسات دکھن ہوا توں ملدی اے ۔ مون سون ویلے وچّ چنڈیگڑھ وچّ ہوئی اک دن دی ودھ توں ودھ بارش 195.5 ملی میٹر ریکارڈ اے ۔
  • سیال : ایتھے ٹھنڈ ( نومبر توں وچکار مارچ ) چنگے ٹھنڈ ہندی اے ، اتے ایتھے دن کئی وار بہت ٹھنڈے وی ہو سکدے نیں ۔ سردیاں اوسط درجہ حرارت( ودھ توں ودھ) 7C توں 15C اتے ( گھٹ ) - 2C توں 5C تکّ ہو سکدا اے ۔ اس ویلے مینہہ گھٹ ای پیندا اے ، پر 2 - 3 دناں مینہ پے سکدا اے ، جہڑا اولے اتے ہنھیری دے نال لہندے توں آ سکدا اے ۔
چندی گڑھ دا موسم
مہینا جنوری فروری مارچ اپریل مئی جون جولائی اگست ستمبر اکتوبر نومبر دسمبر سال
اوسطاً ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 20.4
(68.7)
23.1
(73.6)
28.5
(83.3)
34.5
(94.1)
38.3
(100.9)
38.6
(101.5)
34.0
(93.2)
32.8
(91)
33.1
(91.6)
31.8
(89.2)
27.3
(81.1)
22.1
(71.8)
30.38
(86.68)
اوسطاً گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 6.1
(43)
8.3
(46.9)
13.4
(56.1)
18.9
(66)
23.2
(73.8)
25.4
(77.7)
24.0
(75.2)
23.3
(73.9)
21.8
(71.2)
17.0
(62.6)
10.5
(50.9)
6.7
(44.1)
16.55
(61.79)
بارش م م (انچ) 46.6
(1.835)
33.9
(1.335)
29.3
(1.154)
11.3
(0.445)
24.2
(0.953)
112.6
(4.433)
276.3
(10.878)
282.8
(11.134)
179.0
(7.047)
41.6
(1.638)
6.7
(0.264)
18.9
(0.744)
1,063.2
(41.858)
اوسطاً روزانہ بارش 3.8 3.9 2.6 2.4 2.5 7.1 12.9 13.3 6.1 1.9 1.3 1.9 59.7
جتھوں لیا: عالمی ماحولیاتی ادارہ[4]

بوٹے تے جانور[لکھو]

جنگل وچّ سامبھر
کیسیا فقسٹلا چنڈیگڑ وچّ

سارا چندی گڑھ بوہڑ اتے یوکیلپٹس دیاں پھلواریاں نال بھریا ہویا اے ۔ اشوک ، کیسیا ، شہتوت اتے ہور رکھ وی اتھے دی شوبھا ودھاؤندے نیں ۔ شہر نوں گھیرے ہوئے بہت جنگلی - علاقہ اے جس وچّ ہر طراں دے درخت پھل بوٹے میلدے نیں ۔ ہرن ، سامبھر ، کتا ہرن ، تودے ، ترکھان پنچی اتے مور راکھواں وناں وچّ رہندے نیں ۔ سکھنا جھیل وچّ بطخاں اتے گیج پرواسی پنچھیاں نوں آکرشت کردے ہن ، جو جاپان اتے سائیبیریا دے علاقےآں توں اڈکے جاڑےآں وچّ اتھے آؤندے نیں اتے جھیل دی شوبھا ودھاؤندے نیں ۔ شہر وچّ اک چڑیا گھر وی اے ، جس وچّ پنچھیاں دیاں بوہت ساریاں قسماں دیکھن نوں ملدیاں نیں۔

حکومت[لکھو]

چنڈیگڑھ انتظامی آئین دی دفعہ 239 دے تحت حکومت دا پربندھ نامزد کیتے گئے میئر دے دے کول اے ۔ شہر دا پربندھکی قابو بھارت سرکار دی وزارت داخلہ دے کول اے ۔ ماضی وچّ پنجاب دا گورنر ای چنڈیگڑھ دا حکومتی پربندھی ہندا سی ۔ میئر دا صلاح کار اک بھارتی سول سروس توں نامزد اک اعلی عہدیدار ہندا اے ۔ ایہہ عہدیدار میئر دے بعد آل ان آل ہندا اے ۔ اس عہدیدار دی سطح بھارتی سول سروس وچّ اے . جی . ایم . یو کیڈر دا ہندی اے ۔

چنڈیگڑھ ہائی کورٹ
  • ڈپٹی کمیشنر : بھارتی سول سروس دا افسر جہڑا چنڈیگڑھ دے اکو جہے انتظام دی دیکھبھال کردا اے ۔
  • جنگل افسر: بھارتی جنگل سیوا دا افسر ، جہڑا جنگلی پربندھن ، محول، جنگلی - جیون اتے پالوشن قابو لئی جوابدہ ہندا اے ۔
  • پولیس چیف (پولیس) : بھارتی پولیس سروس دا افسر ، جہڑا شہر وچّ ڈھنگ اتے امن بنائے رکھن اتے متعلقہ کماں لئی جوابدہ ہندا اے ۔

اپروکت تنّ عہدےدار بھارتی سول سروس دے اے . جی . ایم . یو ، ہریانہ جاں پنجاب کیڈر نال ہندے نیں۔

لوک گنتی[لکھو]

2001 کیتی بھارتی مودم شماری دے موجب ، [5]چنڈیگڑھ دی کل لوک گنتی960,787 اے ، جسدے موجب 7900 آدمی فی مربع کلومیٹر دی لوک سنگھنائی بندی اے ۔

اسوچّ مرداں دا حصہ کل لوک گنتی دا 56 ٪ اتے تینویاں دا 44 ٪ اے ۔ شہر چ 777 تینویاں مقابلے 1000 مرد نیں ، جہڑا دیس وچ ہیٹھلا اے ۔ اوسط شرح خواندگی 81.9 ٪ اے ، جو ملکی اوسط 64.8٪ توں ودھ اے ۔ اس وچ مرداں دی خواندگی شرح 86.1 ٪ اتے عورتاں دی 76.5 ٪ اے ۔ اتھے دی 12 ٪ آبادی چھ سال توں ہیٹھاں عمر دی اے ۔

مذہب[لکھو]

مکھ دھرماں وچ ہندو ( 78.6 ٪ ) ، سکھ ( 16.1 ٪ ) ، اسلام ( 3.9 ٪ ) اتے سعائی ( 0.8 ٪ نیں۔ [6]

بولیاں[لکھو]

ہندی اتے پنجابی چنڈیگڑھ دی بولی جان والیاں وڈیاں بولیاں نیں ، حالانکہ اجکل انگریزی وی پرچلت ہندی جا رہی اے ۔ تامل لوک تیجا سبھ توں وڈا گروہ بناؤندے نیں ۔ شہر دے لوکاں دا اک چھوٹا حصہ اردو وی بولدا اے ۔


سیر[لکھو]

راک گارڈن

چنڈی گڑھ بھارت دے سبھتوں خوبصورت اتے ماڈرن شہراں وچّ اک اے ۔ اس مرکز ہیٹھ علاقے نوں مشہور فرانسیسی ٹاؤن پلینر لے کوربوزیہ نے ڈیزائن کیتا سی ۔ اس شہر دا ناں اک دوجے دے نیڑے واقع چنڈی مندر اتے گڑھ یعنی قلعے دے باہجھوں پیا جنوں رلاکے چنڈیگڑھ دے ناں توں جانیا جاندا اے ۔ شہر وچّ وڈی گنتی وچّ پارک نیں جنہاں وچّ لیسر ویلی ، راجیندر پارک ، باٹینیکل گارڈن ، سمرتی اپون ، توپیاری اپون ، ٹیرسڈ گارڈن اتے شانتی کنج اہم نیں۔ چنڈیگڑھ وچّ للت کلا اکیڈمی ، ساہت اکیڈمی ، پراچین کلا کیندر اتے کلچرل کامپلیکس نوں وی ویکھیا جا سکدا اے ۔

کیپٹل کامپلیکس[لکھو]

اتھے پنجاب دیاں پربندھکی عمارتاں نیں ۔ قنون ساز اسمبلی ، ہائی کورٹ اتے سیکریٹریٹ وغیرہ عمارتاں اتھے ویکھیاں جا سکدیاں نیں ۔ ایہہ کامپلیکس سمکالی فن تعمیر دی اک چنگی مثال اے ۔ اتھے دا اوپن ہینڈ مونومنٹ کلا دا اتم نمونہ اے ۔

پنجور راک گارڈن[لکھو]

چنڈی گڑھ آؤن والے سیر راک گارڈن آنا نہیں بھلدے ۔ اس گارڈن دا اساری نیک چند نے کیتی سی ۔ اسنوں بنواؤنے وچّ ادیوگک اتے شہری کوڑے دا استعمال کیتا گیا اے ۔ سیر نوں آن آلے اتھے دیاں مورتیاں ، مندراں ، محلاں وغیرہ نوں ویکھ کے اچرج (حیرت) وچّ پے جاندے نیں ۔ ہر سال اس گارڈن نوں دیکھن ہزاراں سیاح آؤندے نیں ۔ گارڈن وچّ جھرنے اتے جلکنڈ دے علاوہ اوپن ایئر تھئیٹر وی ویکھیا جا سکدا ، جتھے ہر قسم دیاں رہتلی تقریباں ہندی رہندیاں نیں۔

روز گارڈن[لکھو]

ذاکر حسین روز گارڈن دے ناں توں مشہور ایہہ گارڈن ایشیا دا سبھتوں وڈا روز گارڈن اے ۔ اتھے گلاب دی 1600 توں وی زیادہ قسماں ویکھی جا سکدیاں نیں ۔ گارڈن نوں بوہت خوبصورتی نال ڈیزائن کیتا گیا اے ۔ ون سونے رنگین فوارے اسدی خوبصورتی وچّ چار چن لگاؤندے نیں ۔ ہر سال اتھے گلاب میلہ ہندا اے ۔ اس موقعے تے وڈی گنتی وچّ لوکاں دا اتھے آنا ہندا اے ۔

سکھنا جھیل[لکھو]

ایہہ مصنوعی جھیل 3 مربع کلومیٹر دے علاقے وچّ پھیلی ہوئی اے ۔ اسدا اساری 1958 وچّ کیتی گئی سی ۔ کئی قسم دے پرواسی پنچھیاں نوں اتھے ویکھیا جا سکدا اے ۔ جھیل وچّ بوٹنگ دا مزہ لیندے ویلے دور - دور پھیلے پہاڑیاں دے سوہنے نظارےآں سوہنے لگدے نیں تے شام ویلے (آتھن) ایہ نظارے ہور وی سوہنے وکھائی دیندے نیں۔

عجائب گھر[لکھو]

چنڈیگڑھ وچّ کئی عجائب-گھر نیں۔ اتھے دے سرکاری عجائب-گھر اتے کلا دیرگھا وچّ گندھارا رہتل دی کئی مورتیاں دا ذخیرہ ویکھیا جا سکدا اے ۔ ایہہ مورتیاں بودھی ویلے نال تعلق رکھدیاں نیں ۔ عجائب-گھر وچّ بوہت ساریاں پرانیاں تصویراں تے مورتاں نوں وی رکھیا گیا اے ۔ انٹرنیشنل ڈالز میوزیئم وچّ دنیا بھر دیاں گڈیاں تے کٹھ پتلیاں نوں رکھیا گیا اے ۔

سکھنا جنگلی جیو ریزروائر[لکھو]

لگ بھگّ 2600 ہیکٹر وچ پھیلے اس ریزروائر وچ وڈی گنتی وچّ جنگلی جانور تے پھل بوٹے تے درخت پائے حاندے نیں ۔ مولروپ وچ اتھے پائے جان والے جانوراں وچّ باندر، خرگوش، گلہری، کھاہا، سامبھر، بگھیاڑ، جنگلی سوکے، جنگلی بلی وغیرہ شامل نیں ۔ اسدے علاوہ سپاں دیاں کئی قسماں وی اتھے دیکھیاں جا سکدیاں نیں ۔ ریزروائر وچ پکھیاں دی ون سونیاں نسلاں نوں وی دیکھیا جا سکدا اے ۔

آواجاوی[لکھو]

ہوا رستا[لکھو]

چنڈی گڑھ ایئرپورٹ سٹی سینٹر توں قریب 11 کلومیٹر. دی دوری اتے اے ۔ دیس دے وڈے شہراں توں اتھے لئی سدھیاں فلائٹاں نیں ۔

ریل رستا[لکھو]

چنڈی گڑھ ریلوے سٹیشن سٹی سینٹر توں قریب 8 کلومیٹر. دور سیکٹر 17 وچّ واقع اے ۔ ایہہ ریلوے سٹیشن شہر نوں دیس دے ہور حصیاں توں ریل روڈ راہیں جوڑتا اے ۔ دلی نوں اتھے لئی نت ٹرین اے۔

سڑک رستا[لکھو]

نیشنل ہائی وے 21 اتے 22 چنڈیگڑھ نوں دیس دے ہور حصیاں توں سڑک رستہ راہیں جوڈدے نیں۔ دلی ، جے پور ، شملہ ، کلو ، کسولی ، منالی ، امرتسر ، جالندھر ، لدھیانہ ، ہردوار ، دیہرادون وغیرہ شہراں توں اتھے لئی روزانہ بس سروس اے ۔

کھیلکود دے تھاں[لکھو]

Chandigarh Secretariat Building

٭ موہالی سٹیڈئم ، موہالی

٭ چنڈی گڑ کرکی سٹیڈئم ، ( سیکٹر - 16 )

٭ چنڈی گڑھ گولف کلب ، سیکٹر 6

٭ پنچکلا گولف کلب ، سیکٹر 3

٭ ہاکی سٹیڈئم ، سیکٹر 42

٭ کیرم سٹیڈئم ، سینٹ سٹیپھینس سکول ، سیکٹر - 46

٭ رولر سکیٹنگ رنک ، سیکٹر 10

٭ بیڈمنٹن حالَ ، سیکٹر 7

٭ سومنگ پول سیکٹر 23

٭ شوٹنگ رینج ، پٹیالی راو

٭ اتھلیٹک کلب ، سیکٹر 7

اہم باغ[لکھو]

٭ روز گارڈن ، سیکٹر 16

٭ بوگنویلیا گارڈن ، سیکٹر 3

٭ جاپانی باغ، سیکٹر 16

٭ ٹوپئری گارڈن ، سیکٹر 35

٭ فریگرینس گارڈن ، سیکٹر 36

٭ لیجر ویلی ، سیکٹر 10

٭ میوزیکل فاؤنٹین پارک ، سیکٹر 33

٭ سکھنا جھیل باغ، سیکٹر 6

٭ تھوہر گارڈن پنچکلا

٭ راک گارڈن چنڈی گڑھ ، سیکٹر 1

٭ راجیندر باغ، سیکٹر 1

٭ سلوی پارک ، فیز 10 موہالی

٭ بوٹینکل گارڈن ، لاہورا خدا

چنڈی گڑھ توں شائع ہندے اہم اخبار[لکھو]

انگریزی[لکھو]

  1. دی ٹربیون - پنجاب دے سبھتوں پرانے اخباراں وچوں اک ۔
  2. دی انڈئن ایکسپریس
  3. ہندوستان ٹائیمز
  4. دی ٹائینس آف انڈیا ، د اکانامک ٹائینس ، د بجنیس ٹائینس ]
  5. د پائنار
  6. بزنس لائن


ہندی[لکھو]

  1. دینک ہندوستان
  2. پنجاب کیسری
  3. دینک جگراتا
  4. دینک بھاسکر
  5. امر اجیالا
  6. دینک ٹربیون دی ٹربیون دا ہندی ورژن

پنجابی[لکھو]

  1. پنجابی ٹربیون
  2. دیشسیوک سیپیائی توں جڑیا اخبار
  3. روزانہ سپوکسمین
  4. جگبانی

مشہور شخصیتاں[لکھو]

٭ نیرجا بھنوت ،

٭ جیو ملکھا سنگھ

٭ کپلدیو ، بھارتی کرکٹر

٭ ملکھا سنگھ دھاوک

٭ بلبیر سنگھ انٹرنیشل ہاکی کھڈاری

٭ جی ایس سرکاریا پنچکلا تھوہر گارڈن دے جمداتا

٭ نیکچند ، راک گارڈن دا بانی

٭ یوراج سنگھ ، بھارتی کرکٹر

٭ سبیر بھاٹیا ، ہاٹمیل دا نامہ نگار

گیلری[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. [1]
  2. http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Chandigarh/Smoke_out_smoking_violations_/articleshow/3551323.cms
  3. http://chandigarh.nic.in/WriteReadData٪5Cnotification٪5Cnot_env684_300708.pdf
  4. World Weather Information Service-Chandigarh, عالمی ماحولیاتی ادارہ، Retrieved 29 ستمبر 2012.
  5. "Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)". Census Commission of India. http://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999. Retrieved on 2008-11-01. 
  6. بھارتی جنگننا

باہرلے جوڑ[لکھو]

٭ چنڈیگڑھ سرکار

٭ چنڈیگڑ دے بارے وچّ زیادہ جانکاری

٭ چنڈیگڈھ دی شان – سکھنا جھیل ( مسافر ہاں یاراں )