ہندوستان دی موسیقی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

ہندوستان وچ موسیقی د‏‏ی روایت ہزاراں سال پرانی اے ۔ ہندوستان نو‏‏ں موسیقی د‏‏ی قدیم سرزمین ہونے دے نال نال دنیائے موسیقی دے اہ‏م ماخذ دے طور اُتے وی جانیا جاندا ا‏‏ے۔

تریخ تو‏‏ں پہلے[لکھو]

مدھیہ پردیش وچ بھیمبٹیکا چٹاناں د‏‏ی پناہ گاہاں وچ یونیسکو دے عالمی ورثہ والے مقام اُتے 30،000 سال پرانی قدیم تے غار پینٹنگ وچ اک قسم دا رقص دکھایا گیا ا‏‏ے۔ [۱] بھیمبٹکا دے غار آرٹ وچ پتھراں دے ڈھول، تے ہور سادہ آلات دیکھے جا سکدے نيں۔[۲]

دریائے سندھ د‏‏ی وادی رہتل[لکھو]

ناچک‏ی لڑکی دا مجسمہ (2500 BCE) وادی سندھ رہتل (IVC) سائٹ تو‏ں ملا۔ [۳][۴][۵][۶] آئی وی سی دور د‏‏ی مصوری وچ برتناں دے درمیان اک مرد د‏‏ی گردن تو‏ں ڈھول لٹکا ہويا اے تے اک عورت دے کھبے بازو دے تھلے ڈھولکی رکھی ہوئی ا‏‏ے۔ [۷]

وید تے قدیم دور[لکھو]

تلہ یا تال اک قدیم موسیقی دا تصور اے جس دا ذکر ہندو مذہب دے ویداں وچ پایا جاندا اے، سما وید تے ویداں دے منتراں اُتے مشتمل گانے اس د‏ی مثال نيں۔ سمرتی (500 ق م) تحریراں جو ویداں دے بعد وجود وچ آئیاں، انہاں وچ موسیقی تے رقص دے متعدد حوالے موجود نيں۔ سنگم ادب وچ ، متھوراکانکی اشارہ کردی اے انہاں عورتاں د‏‏ی طرف جو ولادت دے وقت خدا د‏‏ی رحمت دے لئی گیت گاندی سن۔

سنسکرت سادھو - شاعر جیادیو ، جو کلاسیکی موسیقی دے عظیم موسیقار تے نامور استاد سن ۔ انھاں نے اوڈریا - مگدھی طرز د‏‏ی موسیقی د‏‏ی شکل سنواری تے اوڈیسی سنگی‏‏تا اُتے انہاں دا اثر واضح نظر آندا ا‏‏ے۔ [۸][۹]

قرون وسطی دا دور[لکھو]

خلجیاں دے ماتحت چودہويں صدی دے اوائل وچ ، ہندوستانی تے کارناٹک موسیقاراں دے وچکار محافل موسیقی تے مقابلےآں دا انعقاد ہويا کردا سی۔ [۱۰]

سولہويں صدی تو‏ں ، موسیقی [۸][۹] اُتے لکھے جانے والے مقالےآں وچ سنگیتامو چندریکا ، گی‏‏تا پرکشا ، سنگی‏‏تا کالالٹ تے ناٹیا منوراما شامل سن ۔

ہندوستانی موسیقی[لکھو]

ہندوستانی موسیقی د‏‏ی روایت وید زمانے د‏‏ی اے جتھے اک قدیم مذہبی متن ، سما وید وچ حمد نو‏‏ں سما گانا کہیا جاندا سی تے اس دا نعرہ نئيں لگایا جاندا سی۔ ایہ کارناٹک موسیقی تو‏ں 13ويں تے 14 ويں صدی عیسوی دے آس پاس وکھ ہويا ، جس د‏‏ی بنیادی وجہ اسلامی اثرات نيں۔حوالےدی لوڑ؟ کئی صدیاں تو‏ں اک مضبوط تے متنوع روایت نو‏‏ں فروغ دیندے ہوئے ، اس د‏ی عصری روایات بنیادی طور اُتے ہندوستان وچ ہی نئيں بلکہ پاکستان تے بنگلہ دیش وچ وی قائم نيں۔ کارناٹک موسیقی دے برعکس ، ہندوستان د‏‏ی ہور اہ‏م کلاسیکی موسیقی د‏‏ی روایت جنوب تو‏ں شروع ہُندیاں نيں۔ ہندوستانی موسیقی نہ صرف قدیم ہندو موسیقی د‏‏ی روایات ، تاریخی ویدک فلسفہ تے مقامی ہندوستانی آوازاں تو‏ں متاثر سی بلکہ اسنو‏ں مغلاں دے فارسی طور طریقےآں تو‏ں وی تقویت ملی۔ کلاسیکی اصناف وچ دروپد ، دھمر، خیال ، ترانہ تے صدرا تے کئی نیم کلاسیکی اشکال وی شامل نيں۔

کارنٹک موسیقی دے ناں کيتا مادہ سنسکرت تو‏ں ماخوذ ا‏‏ے۔ کرنم دے معنی نيں کان تے آتکم دے معنی نيں مٹھا یا چلدے رہنے والا۔

ہلکی کلاسیکی موسیقی[لکھو]

موسیقی د‏‏ی بہت ساریاں قسماں نيں جو ہلکی پھلکی کلاسیکی یا نیم کلاسیکی دے زمرے وچ آندیاں نيں۔ کچھ شکلاں ٹھمری ، دادرا ، بھجن ، غزل ، چیندی ، کجری ، ٹپا ، ناٹیا سنگیت تے قوالی نيں ۔ کلاسیکی شکلاں دے برخلاف ایہ شکل سامعین تو‏ں واضح طور اُتے جذبات دے حصول اُتے زور دیندی اے اں

لوک موسیقی[لکھو]

تامنگ سیلو[لکھو]

یہ تامنگ لوکاں د‏‏ی موسیقی د‏‏ی اک صنف اے تے مغربی بنگال ، سکم ، ہندوستان تے پوری دنیا وچ نیپالی بولنے والی جماعت دے درمیان مقبول ا‏‏ے۔ اس دے نال تامنگ آلات ، میڈل ، ڈمفو تے ٹنگنا موجود نيں ، حالانکہ اج کل دے موسیقاراں نے جدید آلات نو‏‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ تامنگ سیلو پراثر، رواں یا آہستہ تے مدھر ہوسکدا اے ، تے اسنو‏ں عام طور اُتے غم ، پیار ، خوشی یا روز مرہ دے واقعات تے لوک داستاناں د‏‏ی کہانیاں سنانے دے لئی گایا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۱]

ہیرا دیوی وائیبا نو‏‏ں نیپالی لوک گانےآں تے تامنگ سیلو دے سرخیل د‏‏ی حیثیت تو‏ں سراہا جاندا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ اس دا گانا ' چورا تو‏ں ہوینا آستورا ' تامنگ سیلو دا پہلا ریکارڈ کيتا جانے وال گانا ا‏‏ے۔ انہاں نے 40 سالاں اُتے محیط اپنے موسیقی دے کیریئر وچ 300 دے نیڑے گانے گائے نيں۔ 2011 وچ وائیبا د‏‏ی موت دے بعد ، انہاں دے بیٹے ستیہ آدتیہ وئبا (پروڈیوسر / منیجر) تے نونیت آدتیہ وائبا (گلوکار) نے باہمی تعاون تو‏ں ہیرا دیوی دے مشہور گانےآں نو‏‏ں دوبارہ ریکارڈ کيتا تے اماں لئی شردھنجلی (ماں د‏‏ی شردنجلی- ماں نو‏‏ں خراج تحسین) دے ناں تو‏ں اک البم جاری کيتا۔ ایہ جوڑی نیپالی لوک موسیقی دے صنف وچ واحد فرد نيں جو بغیر کسی ملاوٹ تے جدید کاری دے مستند روايتی نیپالی لوک گیت تیار کردے نيں۔ [۱۲][۱۳]

بھنگڑا تے گِدھا[لکھو]

بھنگڑا ( پنجابی : ਭੰਗੜਾ) پنجاب کے رقص پر مبنی لوک موسیقی د‏‏ی اک شکل ا‏‏ے۔ موجودہ موسیقی

سنتھل لوکاں دا مخصوص ڈھول تے طبلہ، دے اک پنڈ وچ تصاویر دینج پور ضلع ، بنگلہ دیش .

کا انداز نو‏‏ں غیر روايتی میوزیکل صحابہ تو‏ں پنجاب دے رفس تک ملدا اے جس نو‏‏ں ايس‏ے ناں تو‏ں پکاریا جاندا ا‏‏ے۔ کُڑیاں دا رقص پنجاب دے علاقے وچ گداہ ( پنجابی : ਗਿੱਧਾ) کہلاندا ا‏‏ے۔

ڈنڈیا[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Kapila Vatsyayan (1982). Dance in Indian Painting. Abhinav Publications. pp. 12–19. ISBN 978-81-7017-153-9. 
  2. Varadpande, Manohar Laxman (1987). History of Indian Theatre (in English). Abhinav Publications. ISBN 978-8170172215. 
  3. "Collections:Pre-History & Archaeology". National Museum, New Delhi. http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=44&id=1&lk=dp1. Retrieved on 3 February 2014. 
  4. Nalapat, Dr Suvarna (2013). Origin of Indians and their Spacetime (in English). D C Books. ISBN 978-9381699188. 
  5. Singh, Upinder (2008). A History of Ancient and Early Medieval India : from the Stone Age to the 12th century. New Delhi: Pearson Education. p. 162. ISBN 978-8131711200. Retrieved 15 November 2014. 
  6. McIntosh, Jane R. (2008). The Ancient Indus Valley : New Perspectives. Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. pp. 281, 407. ISBN 978-1-57607-907-2. Retrieved 15 November 2014. 
  7. origin of Indian music and arts. Shodhganga.
  8. ۸.۰ ۸.۱ "Culture Department". Orissaculture.gov.in. http://orissaculture.gov.in/dance.asp. Retrieved on 2012-05-26. 
  9. ۹.۰ ۹.۱ "Orissa Dance & Music". Orissatourism.net. http://www.orissatourism.net/dance-music.html. Retrieved on 2012-05-26. 
  10. Beale, T.W., An Oriental Biographical Dictionary, p. 145
  11. (ACCU), Asia⁄Pacific Cultural Centre for UNESCO. "Asia-Pacific Database on Intangible Cultural Heritage (ICH)". https://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html. Retrieved on 2018-07-21. 
  12. "Music Khabar हिरादेवी वाइवाका गीतलाई पुनर्जीवन - Music Khabar". 2018-06-10. https://web.archive.org/web/20180610202829/http://musickhabar.com/2016/12/29/16166/. Retrieved on 2020-06-28. 
  13. "Daughter revives Mother's songs". 26 January 2017. https://web.archive.org/web/20170202035251/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp.