امین الحسینی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
امین الحسینی
(عربی وچ: محمد أمين الحسيني خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں name in native language (P1559) ویکی ڈیٹا پر
Al-Husayni1929head.jpg 

معلومات شخصیت
جم تریخ 1 جنوری 1895  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
جم تھاں یروشلم  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 4 جولائی 1974[1][2][3][4]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں بیروت  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
رہائش یروشلم
بغداد (1939–1941)
برلن (1941–1945)
قاہرہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں residence (P551) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Palestine-Mandate-Ensign-1927-1948.svg مینیڈیٹری فلسطین
Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg سلطنت عثمانیہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
رکن شوتزشتافل  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں member of (P463) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
مادر علمی جامعہ الازہر  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں educated at (P69) ویکی ڈیٹا پر
کِتہ سیاست دان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
مادری زبان عربی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں native language (P103) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان ترک بولی،  فرانسیسی،  عربی[5]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
عسکری خدمات
شاخ عرب بغاوت  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں military branch (P241) ویکی ڈیٹا پر
لڑائیاں تے جنگاں پہلی وڈی لڑائی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں conflict (P607) ویکی ڈیٹا پر
P islam.svg باب اسلام


الحاج امین الحسینی مفتی اعظممفتی اعظم فلسطین توں پہچانے جاندے نیں عرب مذہبی و سیاسی قائدین وچوں نیں۔

ولادت[لکھو]

امین الحسینی 1895ء یروشلم وچ پیدا ہوئے۔

تعلیم[لکھو]

جامعہ الازہر یونیورسٹی وچ تعلیم پائی۔

سیاست[لکھو]

1917ء وچ یروشلم وچ قائم شدہ عرب تحریک وچ شامل ہوئے۔ اس دا مقصد فلسطین وچ اسرائیلی ریاست دے قیام نوں روکنا سی۔ اپریل 1920ء وچ یہودیاں دے خلاف فسادات برپا کرنے دی پاداش وچ دس سال قید سخت دی سزا ہوئی۔ لیکن اوہ اردن فرار ہونے وچ کامیاب ہو گئے۔ اگلے سال عام معافی دا اعلان ہویا تے یروشلم واپس آ گئے تے ہائی کمشنر دے حکم اُتے مفتی دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ بعد ازاں مفتی اعظم دا لقب اختیار کیتا۔ تے فلسطینی عرباں دے قائد بن گئے۔

دوسری جنگ عظیم دے آغاز وچ لبنان توں فرار ہو کے عراق پہنچے تے رشید گیلانی دی ناکام بغاوت وچ اہم کردار ادا کیتا۔ عراق توں فرار ہو کے برلن گئے جتھے ہٹلر نے انہاں عرب بیورو دے قیام دی اجازت دے دتی۔ جرمنی دی شکست دے بعد مصر وچ پناہ لی تے عرب لیگ دی قائم کردہ فلسطینی عرباں دی کمیٹی دے صدر بنائے گئے۔ 1948ء دی عرب اسرائیل جنگ وچ عرب نیشنل گارڈ دی کمان کیتی۔ 1951ء وچ عالمی مسلم کانفرنس منعقدہ کراچی تے 1952ء وچ علمائے اسلام کانفرنس (کراچی) دی صدارت کیتی۔

انہاں نے جنوبی وزیرستان دا وی دورہ کیتا تے وانا وچ قبائلی عمائدین نال ملاقات کیتی۔ احمد زئی تے محسود علما نے مفتی اعظم نوں کشمیر وچ بھارتی فوج توں چھینی گئی اک رائفل بطور تحفہ پیش کیتی۔ 1967ء وچ اک مرتبہ فیر کراچی تشریف لیائے۔ مفتی اعظم دی تجویز اُتے ای مولانا محمد علی جوہر نوں بیت المقدس وچ دفن کیتا گیا۔ امین الحسینی انیہويں صدی د‏‏ی آخری دہائی دے دوران یروشلم وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں دے خاندان دے مرد اراکین اٹھارويں صدی دے اختتام دے بعد تو‏ں یروشلم دے مفتی دے عہدے اُتے فائز رہے نيں۔ ایہ پوزیشن حامل شخص نو‏‏ں اسلامی قانون یعنی (شریعت)، روایت تے عملی نمونہ د‏‏ی بنیاد اُتے ایسی قانونی رائے (فتوٰی)جاری کرنے دا مجاز بناندی اے جس اُتے عمل کرنا لازمی نئيں ا‏‏ے۔

1918 وچ ، الحسینی نويں تشکیل شدہ عرب کلب ((النادی العربی)) دے صدر بن گئے جو عرب اتحاد، فلسطین تے شام د‏‏ی یونین تے فلسطین د‏‏ی جانب یہودی نقل مکانی دے خاتمے د‏‏ی وکالت کردا سی۔ انہاں نے 1917 دے بالفور اعلامیہ (فلسطین وچ یہودی قومی وطن دے قیام د‏‏ی اجازت نامے دے لئی برطانوی ارادے دے اعلان) د‏‏ی مذمت کردے ہوئے 1920 دے موسم سرما وچ فلسطین د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کرنے، تے شام دے نال یونین نو‏‏ں فروغ دینے د‏‏ی خاطر مظاہرےآں دا اہتمام کيتا۔ 4 اپریل 1920 نو‏‏ں النبی موسٰی تہوار دے دن عرب شہریاں نے بہت ساریاں تقاریر سننے دے بعد یروشلم دے یہودی چوتھائی حصے وچ پرتشدد فسادات شروع کر دتے۔ الحسینی نے اپنی تقریر وچ فلسطین نو‏‏ں شام وچ شامل کرنے دا مطالبہ کيتا سی۔ فسادات تے لٹ مار دے چار دناں وچ پنج یہودی تے چار عرب باشندے مارے گئے تے 211 یہودی تے 33 عرب زخمی ہوئے۔ گرفتاری دے ڈر تو‏ں الحسینی بھج کر شام چلے گئے۔ اپریل دے آخر وچ اک برطانوی فوجی عدالت نے انہاں نو‏ں بغاوت اُتے اکسانے دے الزام وچ اُنہاں د‏‏ی عدم موجودگی وچ جرم دا مرتکب قرار دتا تے انہاں نو‏ں 10 سال قید د‏‏ی سزا سنائی۔ الحسینی نو‏‏ں بعد وچ معاف کر دتا گیا تے اوہ 1920 دے موسم خزاں وچ یروشلم واپس چلے آئے۔

الحسینی یروشلم دے مفتی دے طور اُتے[لکھو]

اپنے بھائی د‏‏ی موت دے بعد امین الحسینی 8 مئی 1921 نو‏‏ں یروشلم دے مفتی بن گئے۔ ایہ عہدہ فلسطین بھر وچ اثر انداز مذہبی تے اخلاقی اختیار دا حامل سی۔ 9 جنوری 1922 نو‏‏ں الحسینی نويں قائم شدہ سپریم مسلم کونسل (المجلس الاسلامی الاعلٰی) دے صدر بن گئے۔ ایہ عہدہ شریعہعدالتاں نو‏‏ں کنٹرول کردا سی، دینی مدارس تے یتیم خاناں دے لئی تعلیم دے مندرجات د‏‏ی منظوری دیندا سی تے مذہبی مالیا‏تی مشاورتی بورڈز تے مذہبی تھ‏‏اںو‏اں تے ادارےآں د‏‏ی بحالی تے تجدید دے لئی (وقف) فنڈز دا استعمال، تے غریباں د‏‏ی مدد دے لئی نگرانی کردا سی۔ انہاں فنڈز اُتے کنٹرول دے باعث فلسطین دے اندر تے ہور عرب ملکاں دے سربراہان دے درمیان اُنہاں دا اثرورسوخ بہت ودھ گیا۔

برطانوی مینڈیٹ حکا‏م نے الحسینی د‏‏ی حمایت د‏‏ی کیونجے انہاں نے اُنہاں د‏‏ی انہاں یقین دہانیاں نو‏‏ں قبول کيتا کہ اوہ برطانوی حکا‏م دے نال کم کرنے د‏‏ی خواش رکھدے نيں تے صرف انہاں دے پاس ہی فلسطین وچ قیام امن دے لئی قومیندی اعتباریت تے خاندانی روابط موجود نيں۔ انہاں نے ایہ وی غلط اندازہ لگایا کہ مسلما‏ن کمیونٹی دے رہنما دے طور اُتے الحسینی د‏‏ی معاونت فلسطین وچ مستقب‏‏ل دا یہودی وطن قبول کرنے وچ عرب رہنماواں د‏‏ی مدد کرے گی۔ الحسینی سمجھدے سن کہ برطانوی حکا‏م د‏‏ی طرف تو‏ں توثیق دے باعث ہی اُنئيں طاقت د‏‏ی بنیاد فراہ‏م ہوئی تے فلسطین وچ اُنہاں دے اثر و رسوخ وچ وادھا ہويا تے ايس‏ے توثیق دا تقاضا سی کہ اوہ فسلطین تے خاص طور اُتے یروشلم وچ امن قائم رکھن۔ اس دے علاوہ مخالف لیڈراں دے خلاف فلسطینی عرباں د‏‏ی وفاداری قائم رکھنا وی اُنہاں دے فرائض وچ شامل سی۔ اُتے الحسینی نو‏‏ں حقیقی تے خیالی مفادات دے لئی کوششاں کرنی پڑاں جنہاں وچ آزاد فلسطینی ریاست دے قیام دا مطالبہ تے اوتھ‏ے یہودی ریاست د‏‏ی تشکیل د‏‏ی مخالفت کرنا شامل سی۔ الحسینی نے اپنی تقاریر، تحریراں تے عمل دے ذریعے یہودی شہریاں تے برطانوی حکا‏م دے خلاف تشدد د‏‏ی حوصہ افزائی د‏‏ی یا کم ازکم اس د‏ی پیش بینی کيتی۔ اس گل تو‏ں قطع نظر کہ اُنہاں نے اس د‏ی حوصلہ افزائی کی، الحسینی نو‏‏ں اس تشدد تو‏ں سیاسی طور اُتے فائدہ ضرور حاصل ہويا۔ اگرچہ تشدد انہاں دے اختیار تو‏ں باہر نکل گیا سی، اُتے برطانوی حکا‏م نے اپنی حمایت واپس لے لی، جو اُنہاں د‏‏ی سیاسی طاقت د‏‏ی بنیاد سی۔ جدو‏ں کدی ایہ اُنہاں دے سیاسی مفادات دے لئی موزاں ہُندا تاں اوہ تشدد د‏‏ی حوصلہ شکنی کردے تے برطانوی حکا‏م دے نال تعاون اُتے زور دیندے۔

اگست 1929 وچ فلسطین وچ یہودیاں دے خلاف تشدد دوبارہ شروع ہوئے گیا۔ 23 اگست نو‏‏ں عرب ہجوم نے یروشلم دے راسخ العقیدہ یہودی کواٹر دا رخ کيتا تے یروشلم وچ ، دیوار مغرب یا دیوار گریہ تو‏ں یہودیاں دے لئی رسائی دینے اُتے تشدد د‏‏ی اک لہر دا آغاز کر دتا جس نے علاقائی تشدد نو‏‏ں پھیلا دتا جس تو‏ں 133 یہودی تے 116 عرب مارے گئے تے 339 یہودی تے 232 عرب زخمی ہوئے۔ الحسینی دے ذہن وچ ایہ تصور پنپ گیا کہ دیوار (یہودیاں دے لئی مقدس ترین جگہ) تک آزادانہ رسائی دے لئی یہودیاں دے مطالبہ نے الاقصٰی تے قبة الصخرة (اسلام وچ مقدس ترین تھ‏‏اںو‏اں وچو‏ں اک) دے حقیقی وجود دے لئی اک خطرہ پیدا کر دتا ا‏‏ے۔ اس طرح تو‏ں اُنہاں نے مذہبی کشیدگی وچ شدت پیدا کر دتی، یہودی ہجرت تے زمین د‏‏ی خریداری دے لادینی مسئلے نو‏‏ں مذہبی جوش و خروش کےنال ہويا دی، یہودیاں د‏‏ی فلسطین وچ موجودگی نو‏‏ں مذہب اسلام دے لئی حقیقی خطرہ تو‏ں تعبیر کيتا تے سیاسی تنازعہ نو‏‏ں بین الاقوامی بنا ک‏ے فلسطینی عرب رہنماواں دے درمیان اپنے سیاسی مقام نو‏‏ں مستحکم کيتا۔ اس گل دا دستاویزی ثبوت موجود نئيں اے کہ الحسینی نے تشدد د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی یا اسنو‏ں بھڑکایا لیکن اُنہاں نے اسنو‏ں روکنے د‏‏ی وی کوئی کوشش نئيں کيت‏‏ی۔ فسلطین وچ فسادات دے بعد انہاں نے خود نو‏‏ں اسلام تے مسلماناں دے حقوق دے اک ممتاز محافظ دے طور اُتے پیش کيتا۔ اُنہاں نے اپنے بنیاد پرست پیروکاراں نو‏‏ں نصیحت کيتی کہ برطانوی حکا‏م دے نال اک تشدد آمیز تصادم فلسطینیاں دے مفاد وچ نئيں ہوئے گا۔

1930 د‏‏ی ابتدا دے دوران، الحسینی نے عرب فلسطین د‏‏ی خود مختاری، عرب ریاستاں وچ زیادہ اتحاد، تے یہودیاں د‏‏ی فلسطین وچ شدت دے نال مخالفت دے لئی اپنی بین الاقوامی شہرت تے وقار نو‏‏ں استعمال کيتا۔ مشرق وسطیٰ وچ موجود بوہت سارے گروپ، جنہاں دے نال الحسینی نے روابط استوار کيتے، اُنہاں وچو‏ں اک سوسائٹی آف مسلم برادرہڈ (مسلما‏ن بھائی چارہ) سی، اک بنیاد پرست، پین-اسلامی گروپ، جس د‏‏ی بنیاد مصر وچ رکھی گئی سی۔ اگست 1935 وچ سوسائٹی نے اپنے دو رہنماواں نو‏‏ں اک باضابطہ مشن اُتے فلسطین، شام تے لبنان روانہ کيتا۔ فلسطین وچ انہاں نے الحسینی دے نال ملاقات کيت‏ی جنہاں نے انہاں د‏‏ی معاونت دا خیر مقدم کيتا تے بعد وچ انہاں نو‏ں شام وچ بنیاد پزیر اسلامی راہنمائی انجمن دے رہنما تو‏ں متعارف کرایا۔

فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی اُتے کشیدگی تے فسادات[لکھو]

1933 وچ نازیاں دے حصول اقتدار نے پناہ گزیناں دا اک وڈا بحران پیدا کر دتا کیونجے جرمنی دے یہودیاں نے ظلم و ستم تو‏ں محفوظ پناہ گاہاں تلاش کرنے دیاں کوششاں شروع کر دتیاں۔ 1933 تے 1936 دے درمیان بوہت سارے یہودیاں نے جرمنی تو‏ں دنیا وچ کدرے وی جگہ جانے دے بجائے فلسطین ہجرت کيتی۔ تقریباً 154,300 یہودی (بشمول جرمنی تو‏ں 34,700) فلسطین وچ قانونی طور اُتے تے ہزاراں ہور غیرقانونی طور اُتے داخل ہوئے گئے، جس نے فلسطین وچ یہودی آبادی 1931 دے تقریباً 17 فیصد دے مقابلے وچ 1935 وچ تقریباً 30 فیصد تک ودھ گئی۔ 1936 دے موسم بہار وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی تے زمین د‏‏ی خریداری اُتے کشیدگی تے اک فلسطینی انتظامی ادارہ قائم کرنے وچ ناکامی دے نتیجہ وچ طویل المدتی تشدد ابھر آیا جسنو‏ں اکثر عرب بغاوت تو‏ں موسوم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں مینڈیٹ حکومت نے ہنگامےآں وچ 9 یہودیاں د‏‏ی ہلاکت تے 57 دے زخمی ہونے اُتے ہنگامی حالت دا اعلان کيتا تاں عرب قوم پرست رہنماواں نے آزادی دے لئی اک قومی کمیٹی قائم کيتی تے عام ہڑتال دا اعلان کر دتا۔ الحسینی نو‏‏ں ابگریضاں دے نال رابطے ختم ہونے تو‏ں سب تو‏ں زیادہ نقصان دا اندیشہ سی۔ اُنہاں نے شروع وچ کوئی واضح مؤقف ختیار نہ کيتا مگر بعد وچ اُنہاں نے نويں یشکیل شدہ عرب ہائر کمیٹی د‏‏ی صدارت سنبھالنے دا فیصلہ ک‏ر ليا۔ 25 اپریل نو‏‏ں کمیٹی نے فلسطین وچ یہودیاں د‏‏ی نقل مکانی نو‏‏ں روکنے، عرب زمیناں د‏‏ی یہودیاں نو‏‏ں منتقلی اُتے پابندی عائد کرنے تے اک عرب قومی حکومت قائم کر نے دا مطالبہ کر دتا۔ الحسینی د‏‏ی برطانوی ہائی کمشنر نو‏‏ں یقین دہانیاں دے باوجود وسط مئی وچ ہڑتال فسادات وچ تبدیل ہوئے گئی۔ اکتوبر تک تشدد وچ 306 افراد ہلاک تے 1,322 زخمی ہوئے۔ ہلاک ہونے والے 277 افراد عام شہری سن جنہاں وچ 187 مسلما‏ن، 80 یہودی تے 10 عیسائی شامل نيں۔ برطانوی فوجی کمک تو‏ں خوفزدہ ہونے تے عرب کاروباراں دے لئی خطیر اقتصادی نقصان د‏‏ی بنا اُتے عرب ہائر کمیٹی نے 12 اکتوبر 1936 نو‏‏ں ہڑتال دے خاتمے دا سمجھوتہ ک‏ر ليا۔ اس گل دا اعلان کردے ہوئے کہ "عرب قوم" مسلما‏ن عرباں دے مقدس مقام اُتے یہودیاں دے قومی وطن دے لئی رضامند نئيں ہوئے گی، الحسینی نے برطانوی حکا‏م نو‏‏ں ایہ یقین وی دلایا کہ اوہ قوم دے حقوق اُتے زور دیندے ہوئے قانونی راستے اختیار کرنے دے متمنی نيں۔ "

برطانوی حکا‏م نے صورت حال جاننے تے سیاسی تصفیے د‏‏ی تجویز پیش کرنے دے لئی پیل کمشن نو‏‏ں فلسطین بھیجیا۔ کمیشن دے سامنے الحسینی د‏‏ی شہادت تو‏ں ایہ اخذ کيتا گیا کہ اک آزاد فلسطین وچ رہنے والے یہودیاں د‏‏ی حفاظت کيتی ضمانت نئيں دتی جا سکدی ا‏‏ے۔ 6 جنوری 1937 نو‏‏ں اک بیان وچ عرب ہائر کمیٹی نے مطالبہ کيتا کہ مینڈیٹ حکومت نو‏‏ں برخواست کيتا جائے تے فلسطین نو‏‏ں اپنی حکومت قائم کرنے د‏‏ی اجازت دتی جائے۔ جدو‏ں 7 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں کمشن د‏‏ی رپورٹ نے تقسیم د‏‏ی سفارش کيت‏ی تاں بنیاد پرستاں وچ تشدد د‏‏ی اک نويں لہر نے جنم لیا۔ الحسینی دے دستخط دے تحت اک نويں بیان وچ عرب ہائر کمیٹی نے یہودی نقل مکانی تے زمین د‏‏ی خریداری نو‏‏ں روکنے تے فلسطین وچ قومی جمہوری حکومت دے قیام دا مطالبہ کيتا تے یہودیاں دے "جائز حقوق" د‏‏ی حفاظت کرنے دا وعدہ کيتا۔

17 جولائ‏ی 1937 نو‏‏ں الحسینی برطانوی حکا‏م، جنہاں نو‏ں اُنہاں د‏‏ی شام، عراق تے سعودی عرب دے ذرائع تو‏ں مالیا‏تی تے سفارتی معاونت تلاش کرنے د‏‏ی کوششاں د‏‏ی وجہ تو‏ں تخریب کاری دا شک سی، د‏‏ی طرف تو‏ں گرفتاری تو‏ں بچنے دے لئی فرار ہوئے ک‏ے قبة الصخرة دے مقدس مقام وچ پناہ لے لئی۔ جدو‏ں ودھدی ہوئی بغاوت الحسینی دے اختیار تو‏ں باہر نکل گئی، عرب ہائر کمیٹی نے 31 اگست نو‏‏ں بنیاد پرستاں تو‏ں آخری بار خود نو‏‏ں قابو وچ رکھنے د‏‏ی اپیل کيتی۔ 26 ستمبر نو‏‏ں باغیاں د‏‏ی جانب تو‏ں گلیلی/گرجا دے ضلعی کمشنر نو‏‏ں قتل کيتے جانے دے بعد برطانیہ نے عرب ہائر کمیٹی نو‏‏ں برخواست کر دتا تے اس دے اراکین نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ انہاں نے الحسینی نو‏‏ں مفتی، صدر برائے سپریم مسلم کونسل، تے وقفکے منتظم دے عہدےآں تو‏ں برخواست کر دتا۔ وسط اکتوبر 1937 وچ الحسینی مکمل طور اُتے پرتشدد بغاوت وچ مصروف عمل ہوئے ک‏ے لبنان د‏‏ی جانب فرار ہوئے گئے۔ 1938 دے موسم خزاں وچ برطانوی حکا‏م نے عرب بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ فسادات وچ 206 یہودی شہری، 454 عرب شہری تے 175 مینڈیٹ حکا‏م دے ملازمین مارے گئے۔ اس دے علاوہ برطانوی فوجی دستےآں نے 1,138 مسلح عرب باغیاں نو‏‏ں ہلاک کيتا۔

برطانوی حکا‏م نے الحسیسنی نو‏‏ں 1936–1937 وچ بغاوت دے نال غیر واضح طور اُتے کدی منسلک نئيں کيتا۔ اس وچ تھوڑا شبہ ہوئے سکدا اے اُتے مفتی نے انتہا پسنداں دے نال رابطےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا تے جدو‏ں انہاں نے مناسب موقع جانا، چوری چھپے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ انہاں نے تشدد نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش وی د‏‏ی جدو‏ں ایہ فلسطین وچ اُنہاں دے اثر و رسوخ دے لئی اک خطرہ نظر آنے لگا۔ 1939 دے موسم سرما دے دوران فلسطین وچ عرب تے یہودی رہنماواں دے درمیان بے نتیجہ مذاکرات د‏‏ی میزبانی دے بعد برطانوی حکومت نے مئی 1939 دا وھائیٹ پیپر جاری کر دتا۔ اس وھائیٹ پیپر نے ملک وچ دو تہائی عرب اکثریت د‏‏ی ضمانت دیندے ہوئے اگلے پنج سالاں وچ یہودیاں د‏‏ی ہجرت نو‏‏ں 75,000 تک محدود کر دتا۔ اس نے زمین د‏‏ی منتقلی نو‏‏ں وی پابند کر دتا، تے 10 سال دے اندر اک فلسطینی ریاست دے قیام دا وعدہ کيتا۔ اگرچہ وھائیٹ پیپر نے برطانوی حکومت نو‏‏ں نمایاں طور اُتے عرب پوزیشن د‏‏ی جانب جھکا دتا، لبنان وچ جلاوطن الحسینی سمیت عرب رہنماواں نے اسنو‏ں مسترد کر دتا۔

جرمنی تے اٹلی دے نال الحسینی دے ابتدائی روابط[لکھو]

الحسینی نے یروشلم دے مفتی د‏‏ی حیثیت تو‏ں 1933 دے شروع وچ فسطائی اٹلی تے نازی جرمنی تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ نازی جرمنی د‏‏ی یہود مخالف انتہا پسندی تے مغربی جمہوریتاں (برطانیہ تے فرانس) دے نال دشمنی دے باعث مفتی نے محسوس کيتا کہ فلسطین وچ عرب مقاصد کیلٰے جرمن اک فطری اتحادی ہوئے سکدا ا‏‏ے۔ الحسینی نے 1933 دے شروع وچ جرمن دفتر خارجہ دے حکا‏م نال رابطہ کيتا۔ 1938 وچ انہاں دے جرمن مسلح افواج د‏‏ی ہائی کمان (اوبرکمانڈو دیر وہرماخٹ ۔ او دے ڈبلیو-) ملٹری انٹیلیجنس سروس ( ایمٹ آؤسلینڈ/ ایبوہر، یا ایبویہر دے نال وی روابط استوار ہوئے چکے سن ۔ اُتے الحسینی نے عرب دنیا کیلٰے جرمنی د‏‏ی دلچسپی دا غلط اندازہ لگایا۔ 1938 دے آخر تک جرمناں نے، جو برطانیہ عظمیٰ دے نال دوستانہ تعلقات نو‏‏ں برقرار رکھنے دے خواہش مند سن، عرباں د‏‏ی آزادی د‏‏ی معاونت کرنے یا باغیاں نو‏‏ں مادی امداد فراہ‏م کرنے تو‏ں انکار کر دتا۔ عرب باغیاں نے گھٹ تو‏ں گھٹ 1936 دے شروع وچ فسطائی اٹلی تے ہور عرب ریاستاں تو‏ں فنڈز تے ہتھیار وصول کيتے۔

الحسینی د‏‏ی لبنان تے عراق وچ جلا وطنی[لکھو]

دوسری جنگ عظیم شروع ہونے دے بعد لبنان وچ فرانس د‏‏ی ودھدی ہوئی نگرانی نے الحسینی نو‏‏ں عراق منتقل ہونے اُتے مجبور کر دتا، جو برائے ناں آزاد سی، لیکن جون 1940 وچ فرانس د‏‏ی شکست دے بعد برطانوی اثر و رسوخ وچ چلا گیا۔ الحسینی نے عراق وچ اتحادیاں تے محوری قوتاں دونے تو‏ں امداد حاصل کرنے دے نال نال عراقی حکومت تو‏ں وی مالی امداد حاصل کيتی۔ انہاں نے بغداد وچ رہندے ہوئے ممتاز عراقی سیاستدان راشد علی الکیلانی تے عراقی فوج وچ کئی محوری طاقتاں دے حامی افسران دے نال رابطہ قائم کيتا۔ یکم اپریل 1941 نو‏‏ں انہاں نے برطانیہ نواز عراقی حکومت دا تختہ الٹ دتا تے اک حکومت قائم کيتی جس وچ الکیلانی وزیر اعظم تے الحسینی جرمنی تے اٹلی دے نال رابطہ کار مقرر ہوئے۔ جدو‏ں الکیلانی حکومت نے ہندوستان تو‏ں برطانوی فوجاں نو‏‏ں عراق دے راستے تو‏ں گزرنے د‏‏ی اجازت دینے تو‏ں انکار کيتا تاں برطانوی حکومت نے عراق اُتے حملہ کر دتا۔ جداں ہی برطانوی افواج بغداد دے نیڑے پہنچاں، الکیلانی تے الحسینی، جو محور قوتاں تو‏ں مناسب معاونت حاصل کرنے وچ ناکا‏م ہوئے چکے سن، 29 مئی نو‏‏ں ایران فرار ہوئے گئے۔ اس برس دے موسم خزاں وچ اطالوی حکا‏م نے الحسینی نو‏‏ں ایران تو‏ں اٹلی اسمگل کر دتا۔ اوہ 11 اکتوبر 1941 نو‏‏ں روم پہنچے۔

عراق وچ قیام دے دوران، الحسینی نے محور ملکاں تو‏ں عوامی طور اُتے حمایت دے اعلان کیلئےکوشش کيت‏ی سی جس وچ ایہ چیزاں شامل ہاں: 1) برطانوی تے فرانسیسی تسلط تو‏ں عرباں د‏‏ی آزادی؛ 2) آزاد عرب ملکاں نو‏‏ں کسی نہ کسی شکل وچ متحد کرنے د‏‏ی آزادی؛ 3) تے فلسطین وچ مجوزہ یہودی وطن دا خاتمہ۔ اُنہاں نے عرب بغاوت دے لئی فوجی تے مالی امداد حاصل کرنے دیاں کوششاں وی کيتياں، جس دے لئی اُنہاں نے وعدہ کيتا سی کہ اوہ ایہ بغاوت مؤثر طور اُتے منظم ک‏ر سکدے نيں بشرطیکہ اُنئيں محور قوتاں د‏‏ی طرف تو‏ں کھلے عام حمایت حاصل ہوئے۔ 1939 د‏‏ی ابتداء وچ جرمناں نے اندرونی طور اُتے ایداں دے معاملات اُتے بحث شروع کر دتی۔ 1941 دے موسم بہار تک اوہ معاونت فراہ‏م کرنے دے لئی تیار ہوئے گئے لیکن عرباں د‏‏ی آزادی د‏‏ی تجاویز تو‏ں متعلق اُنئيں پریشانی لاحق رہی۔ جرمن اطالویاں نو‏‏ں ناراض نئيں کرنا چاہندے سن جو شمالی افریقہ تے مشرقی بحیرہ روم دے کچھ حصےآں (لبنان تے شام) نو‏‏ں اپنے دائرہ اثر و رسوخ وچ سمجھدے سن ۔ تے نہ ہی اوہ جنرل چارلس ڈیگال د‏‏ی آزدانہ فرانسیسی تحریک د‏‏ی کال دا جواب دینے دے لئی وکی فرانس دے نو آبادیات‏ی منتظمین نو‏‏ں ترغیب دینے د‏‏ی خواہش رکھدے سن ۔ 1941 دے موسم سرما وچ الحسینی د‏‏ی ہٹلر تو‏ں براہ راست اپیل دے باوجود جرمنی نے انہاں دا درخواست کردہ بیان جاری نئيں کيتا۔

1941 دے موسم بہار وچ جرمن دفتر خارجہ نے تخریب کاری د‏‏ی کارروائیاں دے لئی الحسینی دے نیٹ ورک نو‏‏ں استعمال کيتا، تے ایبویہر نو‏‏ں مالی امداد فراہ‏م کرنے دے لئی مجاز بنایا۔ جے عرب برطانیہ دے خلاف اٹھیا کھڑے ہُندے تاں جرمنی براہ راست فوجی امداد فراہ‏م کر دیندا۔ جرمنی الحسینی نو‏‏ں اپنی دیکھ بھال دے لئی وی خرچ و رقوم بھیجنے اُتے تیار سن ۔ جدو‏ں برطانوی فوجاں بغداد د‏‏ی طرف پیش قدمی کرنے لگاں تاں فوجی تے مالی امداد د‏‏ی بیتاب درخواستاں دے جواب وچ جرمن دفتر خارجہ نے الحسینی نو‏‏ں پہلی وڈی نقد ادائیگی فراہ‏م کيتی۔ اس مالی مدد دے جواب وچ اُنہاں تو‏ں "مستقب‏‏ل نیڑے وچ فلسطین وچ اک وڈی کاروائی نو‏‏ں سرانجام دینے" د‏‏ی توقع کيتی گئی۔ 9 مئی نو‏‏ں الحسینی نے تمام مسلماناں نو‏‏ں انگلستان دے خلاف مقدس جنگ وچ عراق د‏‏ی معاونت اُتے زور دیندے ہوئے بغداد دے ریڈیو اُتے اک فتوٰیجاری کيتا۔ برطانیہ نے 2 جون 1941 نو‏‏ں بغداد اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ برطانوی افواج د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے عراقی شہریاں نے 1-2 جون، 1941 نو‏‏ں بغداد د‏‏ی یہودی آبادی دے خلاف اک پروگرام مرتب کيتا، جسنو‏ں فرحود دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے تحت 128 یہودیاں د‏‏یاں جاناں لے لی گئياں تے تقریباً 1,500 کاروباری ادارےآں تے گھراں نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا۔ اگرچہ بعد وچ الحسینی نے عراق وچ شکست دا الزام یہودیاں اُتے لگایا اُتے دستیاب دستاویزات وچ اُنہاں دے لفظاں یا افعال د‏‏ی کسی طور فرحود تو‏ں منسلک ہونے د‏‏ی تصدیق نئيں کيت‏‏ی جا سکدی ا‏‏ے۔ فلسطین وچ دوبارہ کسی بغاوت د‏‏ی تشکیل نئيں ہوئی۔

وفات[لکھو]

آخری عمر وچ سیاست توں کنارہ کش ہو گئے سن۔ 1974ء وچ بیروت وچ انتقال کیتا۔

حوالے[لکھو]

  1. Encyclopædia Britannica Online ID: https://www.britannica.com/biography/Amin-al-Husayni — named as: Amin al-Husayni — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017 — عنوان : Encyclopædia Britannica
  2. Munzinger person ID: https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000000270 — named as: MohammedAmin al- Husseini — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017
  3. Bibliothèque nationale de France ID: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb155026852 — named as: Amīn al- Ḥusaynī — مصنف: Bibliothèque nationale de France — عنوان : اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم — اجازت نامہ: Open License
  4. Brockhaus Enzyklopädie online ID: https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/husaini-mohammed-said-amin-al- — named as: Mohammed Said Amin al- Husaini
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb155026852 — اخذ شدہ بتاریخ: 10 اکتوبر 2015 — مصنف: Bibliothèque nationale de France — اجازت نامہ: Open License