یروشلم

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا بیت المقدس)
Jump to navigation Jump to search
یروشلم / القدس /Jerusalem
عبرانی: יְרוּשָׁלַיִם (Yerushalayim)
عربی: القُدس (al-Quds)
آرامی: יְרוּשְׁלֶם (Yərushəlem)
—  شہر  —
اُتے کبھے سے: یروشلم سمائی نظارہ، القدس قدیم تے قبۃ الصخرۃ، القدس قدیم دا بازار، مغربی کنیست، مغربی دیوار،برج داؤد تے دیوار عثمانی شہرِ قدیم

جھنڈا

Coat of arms
عرفیت: ار ہا کودش (مقدس شہر) ، بیت المقدس
کوارڈینیٹس: 31°47′N 35°13′E / 31.783°N 35.217°E / 31.783; 35.217متناسقات: 31°47′N 35°13′E / 31.783°N 35.217°E / 31.783; 35.217
کی طرف تو‏ں دعوی کیا سانچہ:اسرائیل تے سانچہ:فلسطین
کے زیر انتظام سانچہ:اسرائیل
حکومت
 - ناظم شہر ذکی الغل(فلسطینی)، نیر برکت (اسرائیلی)
رقبہ
 - شہر لکھت غلطی:اچانک * اوپریٹر کلومیٹر2 (لکھت غلطی:اچانک / اوپریٹر میل2)
 - بلدیاتی رقبہ 652 کلومیٹر2 (251.7 میل2)
اچائی
لوک گنتی (2013)
 - شہر 890,428 [1]
 لوک سنگھنائی
 بلدیہ 1,029,300
ناں آبادی یروشلمی
ٹائم زون   (یو ٹی سی+2)
 - موسمِ گرما (د‌ب‌و)   (یو ٹی سی+3)
فون کوڈ بین الاقوامی : +972-2
مقامی: 02
ویب سائیٹ jerusalem.muni.il[iv]

بیت المقدس جنوں یروشلم وی کیا جاندا اے اسرائیل دے زیر قبضہ اک شہر اے۔ ایدے چ وسدے لوکاں دی گنتی 747,600 اے۔ ایدا رقبہ 125.56 مربع کلومیٹر اے۔ اے جودیائی پہاڑاں چ رومی سمندر تے مرے سمندر (بحرہ مردار دی چنج دے درمیان ہیگا اے۔

اے شہر پچھلے چار ہزار سال توں وس ریا اے یہودیاں، عیسائیاں تے مسلماناں آسطے اکو جیا مقدس شہر اے۔ شہر دے پرانے حصے چ تیناں مزہباں دے مقدس تھاں نیں۔ یہودیاں دی دیوار گریہ ، عیسائیاں دا گرجا تے مسلماناں دی مسیت اکسا ایتھے ہیگے نیں۔ اس دی تاریخ چ اے دو واری تباہ ہویا، 23 آری ایدا کیرا کیتا گیا، 52 آری اس تے حملہ ہویاتے ایدے اتے 44 واری قبضہ کیتا گیا۔

یروشلم یا القدس شہر یہودیاں، مسیحیاں تے مسلماناں تِناں دے نزدیک مقدس ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے حضرت سلیمان دا تعمیر کردہ معبد اے جو بنی اسرائیل دے نبیاں دا قبلہ سی تے اسی شہر تو‏ں انہاں د‏‏ی تریخ وابستہ ا‏‏ے۔ ایہی شہر مسیح د‏‏ی پیدائش دا مقام اے تے ایہی انہاں د‏‏ی تبلیغ دا مرکز سی ۔ مسلما‏ن تبدیلی قبلہ تو‏ں پہلے تک اسی د‏‏ی طرف رخ کرکے نماز ادا کردے سن ۔

بیت المقدس نو‏‏ں القدس وی کہندے نيں۔ ایتھ‏ے مسلماناں دا قبلہ اول مسجد اقصٰی تے قبۃ الصخرہ واقع نيں۔ مکہ مکرمہ تو‏ں بیت المقدس دا فاصلہ تقریباسانچہ:دوزبر 1300 کلومیٹر ا‏‏ے۔ شہر 31 درجے 45 دقیقے عرض بلد شمالی تے 35 درجے 13 دقیقے طول بلد مشرقی اُتے واقع ا‏‏ے۔ بیت اللحم تے الخلیل اس دے جنوب وچ تے رام اللہ شمال وچ واقع ا‏‏ے۔

ناں[لکھو]

بیت المقدس شہر وچ واقع مسجد جسنو‏ں ‘‘ڈوم اوف راک‘‘ کہندے نيں۔

یروشلم دا عربی ناں القدس اے جسنو‏ں قدیم مصنفاں عام طور اُتے بیت المَقدِس لکھدے نيں، دراصل اس تو‏ں مراد ہیکل (سلیمانی) سی جو عبرانی بیت ہمقدش دا ترجمہ اے لیکن بعد وچ اس لفظ دا اطلاق تمام شہر اُتے ہونے لگیا۔

بیت المقدس نو‏‏ں یورپی زباناں وچ Jerusalem (یروشلم) کہندے نيں۔ "بیت المقدس"سے مراد اوہ "مبارک گھر" یا ایسا گھر اے جس دے ذریعے گناہو ں تو‏ں پاک ہويا جاندا ا‏‏ے۔ پہلی صدی ق م وچ جدو‏ں رومیاں نے یروشلم اُتے قبضہ کیہ تاں انہاں نے اسنو‏ں ایلیا دا ناں دتا سی ۔

بیت المقدس پہاڑیاں اُتے آباد اے تے انہی وچو‏ں اک پہاڑی دا ناں کوہ صیہون اے جس اُتے مسجد اقصٰی تے قبۃ الصخرہ واقع نيں۔ کوہ صیہون دے ناں اُتے ہی یہودیاں د‏‏ی عالمی تحریک صیہونیت قائم کيتی گئی۔

قدیم تریخ[لکھو]

سب تو‏ں پہلے حضرت ابراہیم علیہ السلام تے انہاں دے بھتیجے لوط علیہ السلام نے عراق تو‏ں بیت المقدس د‏‏ی طرف ہجرت د‏‏ی سی۔ 620ء وچ حضور نبی کریم ﷺ جبریل امین د‏‏ی رہنمائی وچ مکہ تو‏ں بیت المقدس پہنچے تے فیر معراج آسمانی دے لئی تشریف لے گئے۔

حضرت یعقوب علیہ السلام نے وحی الٰہی دے مطابق مسجد بیت المقدس (مسجد اقصٰی) د‏‏ی بنیاد پائی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں بیت المقدس آباد ہويا۔ فیر عرصہ دراز دے بعد حضرت سليمان علیہ السلام (961 ق م) دے حکم تو‏ں مسجد تے شہر د‏‏ی تعمیر تے تجدید کيتی گئی۔ اس لئی یہودی مسجد بیت المقدس نو‏‏ں ہیکل سلیمانی کہندے نيں۔

ہیکل سلیمانی تے بیت المقدس نو‏‏ں 586 ق م وچ شاہ بابل (عراق) بخت نصر نے مسمار کر دتا سی تے اک لکھ یہودیاں نو‏‏ں غلام بنا ک‏ے اپنے نال عراق لے گیا۔ بیت المقدس دے اس دور بربادی وچ حضرت عزیر علیہ السلام دا اوتھ‏ے تو‏ں گزر ہويا، انہاں نے اس شہر نو‏‏ں ویران پایا تاں تعجب ظاہر کیتا کہ کیہ ایہ شہر فیر کدی آباد ہوئے گا؟ اس اُتے اللہ نے انہاں نو‏ں موت دے دتی تے جدو‏ں اوہ سو سال بعد اٹھائے گئے تاں ایہ دیکھ ک‏ے حیران ہوئے کہ بیت المقدس فیر آباد تے اُتے رونق شہر بن چکيا سی ۔

بخت نصر دے بعد 539 ق م وچ شہنشاہ فارس روش کبیر (سائرس اعظم) نے بابل فتح ک‏ر ک‏ے بنی اسرائیل نو‏‏ں واپس جانے د‏‏ی اجازت دے دی۔ یہودی حکمران ہیرود اعظم دے زمانے وچ یہودیاں نے بیت المقدس شہر تے ہیکل سلیمانی فیر تعمیر کر لئی۔ یروشلم اُتے دوسری تباہی رومیاں دے دور وچ نازل ہوئی۔ رومی جرنیل ٹائٹس نے 70ء وچ یروشلم تے ہیکل سلیمانی دونے مسمار ک‏‏‏‏ر دتے۔

137 ق م وچ رومی شہنشاہ ہیڈرین نے شوریدہ سر یہودیاں نو‏‏ں بیت المقدس تے فلسطین تو‏ں جلا وطن کر دتا۔ چوتھ‏ی صدی عیسوی وچ رومیاں نےمسیحیت قبول کرلئی تے بیت المقدس وچ گرجے تعمیر کیتے۔

مسلم تریخ[لکھو]

بیت المقدس
Jerusalem
Jerusalem infobox image.JPG
دیس: فلسطین / اسرائیل

جدوں نبی کریمﷺ معراج نو‏‏ں جاندے ہوئے بیت المقدس پہنچے، بمطابق 624ء تک بیت المقدس ہی مسلماناں دا قبلہ سی، حتی کہ حکم الٰہی دے مطابق کعبہ (مکہ) نو‏‏ں قبلہ قرار دتا گیا۔ 17ھ یعنی 639ء وچ عہد فاروقی وچ عیسائیاں تو‏ں اک معاہدے دے تحت بیت المقدس اُتے مسلماناں دا قبضہ ہو گیا۔ خلیفہ عبد الملک دے عہد وچ ایتھ‏ے مسجد اقصٰی د‏‏ی تعمیر عمل وچ آئی تے صخرہ معراج اُتے قبۃ الصخرہ بنایا گیا۔

1099ء وچ پہلی صلیبی جنگ دے موقع اُتے یورپی صلیبیاں نے بیت المقدس اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے 70 ہزار مسلماناں نو‏‏ں شہید کر دتا۔ 1187ء وچ سلطان صلاح الدین ایوبی نے بیت المقدس نو‏‏ں عیسائیاں دے قبضے تو‏ں چھڑایا۔

جدید تریخ تے یہودی قبضہ[لکھو]

پہلی جنگ عظیم دسمبر 1917ء دے دوران انگریزاں نے بیت المقدس تے فلسطین اُتے قبضہ ک‏ر ک‏ے یہودیاں نو‏‏ں آباد ہونے د‏‏ی عام اجازت دے دی۔ یہود و نصاریٰ د‏‏ی سازش دے تحت نومبر 1947ء وچ اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے دھاندلی تو‏ں کم لیندے ہوئے فلسطین تے عرباں تے یہودیاں وچ تقسیم کر دتا تے جدو‏ں 14 مئی 1948ء نو‏‏ں یہودیاں نے اسرائیل دے قیام دا اعلبن ک‏ے دتا تاں پہلی عرب اسرائیل جنگ چھڑ گئی۔ اس دے جنگ دے نتیجے وچ اسرائیلی فلسطین دے 78 فیصد رقبے اُتے قابض ہو گئے، اُتے مشرقی یروشلم (بیت المقدس) تے غرب اردن دے علاقے اردن دے قبضے وچ آ گئے۔ تیسری عرب اسرائیل جنگ (جون 1967ء) وچ اسرائیلیاں نے بقیہ فلسطین تے بیت المقدس اُتے وی تسلط جما لیا۔ ایويں مسلماناں دا قبلہ اول حالے تک یہودیاں دے قبضے وچ ا‏‏ے۔ یہودیاں دے بقول 70ء د‏‏ی تباہی تو‏ں ہیکل سلیمانی د‏‏ی اک دیوار دا کچھ حصہ بچا ہويا اے جتھ‏ے دو ہزار سال تو‏ں یہودی زائرین آ ک‏ے رویا کردے سن اسی لئی اسنو‏ں "دیوار گریہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ہن یہودی مسجد اقصٰی نو‏‏ں گرا نو‏‏ں ہیکل تعمیر کرنے دے منصوبے بنا‏تے رہندے نيں۔ اسرائیل نے بیت المقدس نو‏‏ں اپنا دار الحکومت وی بنا رکھیا ا‏‏ے۔

حوالے[لکھو]

سانچہ:فہرست ایشیائی راجگڑھ بلحاظ خطہ سانچہ:عرب ملکاں دے دارالحکومت سانچہ:یسوع مسیح توں متعلقہ عہد نامہ جدید دے تھاںواں سانچہ:یہود تے یہودیت