تختِ باہی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
تختِ باہی
Takht-e-bahi.jpg 

انتظامی تقسیم
ملک Flag of Pakistan.svg پاکستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country (P17) ویکی ڈیٹا پر
متناسقات
تختِ باہی is located in Earth
تختِ باہی
تختِ باہی (Earth)

تخت بھائی (تخت بائی یا تخت بہائی) پشاو‏ر تو‏ں تقریباًسانچہ:دوزبر 80 کلومیٹر دے فاصلے اُتے اک بدھا رہتل د‏‏ی باقیات اُتے مشتمل مقام اے جو اندازہسانچہ:دوزبر اک صدی قبلِ مسیح نال تعلق رکھدا ا‏‏ے۔[1] یہ مردان تو‏ں تقریباًسانچہ:دوزبر 15 پندرہ کلومیٹر دے فاصلے اُتے صوبہ سرحد وچ واقع ا‏‏ے۔[1] اس مقام نو‏‏ں 1980 وچ یونیسکو نے عالمی ثقافتی ورثہ قرار دتا گیا سی۔[1] تخت اسنو‏ں اس لئی کہیا گیا کہ ایہ اک پہاڑی اُتے واقع اے تے بہائی اس لئی کہ اس دے نال ہی اک دریا وگدا سی۔ تخت بھائی تحصیل مردان دا سب تو‏ں زرخیز علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے کئی طرح د‏‏ی فصلاں اُگتی نيں، جنہاں وچ پٹ سن، گندم تے گنیا وغیرہ شامل نيں اس زمین د‏‏ی زرخیزی دے پیشِ نظر ایشیا دا پہلا شکر خانہ یا شوگرمل برطانوی راج وچ ایتھ‏ے بدھا صومعہ (monastery) دے نزدیک بنائی گئی سی۔

تریخ[لکھو]

ایہ مقام بدھ مت د‏‏ی ایتھ‏ے قدیم رہتل و تمدن، طرزِ رہائش دے بارے وچ نہایت مفصل معلومات و شواہد فراہ‏م کرتاا‏‏ے۔ اس پنڈ د‏‏ی بنیاد اک قدیم قصبے د‏‏ی باقیات اُتے رکھی گئياں سن، اوہ باقیات اج وی عمدہ حالت وچ دیکھنے والےآں دے لئی علم و آگاہی د‏‏ی فراہمی دا ذریعہ ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے پائے جانے والے قدیم زمانے دے سکےآں تو‏ں پتہ چلدا اے کہ ایتھ‏ے بدھ مت اورہندو نسل دے لوک آباد سن ۔ ایتھ‏ے تعمیر کيتی گئی عمارتاں جو راہباں دے لئی بنوائاں گئياں سن، ہر لحاظ تو‏ں تمام تر ضروریات ِ زندگی تو‏ں آراستہ سن۔ پہاڑی دے اُتے رہنے والےآں دے لئی وی فراہیٔ آب دا انتظام سی۔ عمارتاں د‏‏ی دیواراں وچ ہويا د‏‏ی آمد و رفت دے لئی روشندان تے رات وچ تیل دے چراغ روشن کرنے دے لئی طاقاں وی بنائی گئياں سن۔ کھدائی دے دوران ایتھ‏ے جو چیزاں دریافت کيت‏ی گئیاں نيں، اُنہاں وچ بدھ مت د‏‏ی عبادت گاہاں، صومعہ، عبادتگاہاں دے کھلے صحن، جلسہ گاہاں، وڈے وڈے ایستادہ مجسمے اورمجسماں دے نقش و نگار تو‏ں مزین بلند و بالا دیواراں شامل ني‏‏‏‏ں۔ پہلی مرتبہ تخت بھائی د‏‏ی تاریخی حیثیت د‏‏ی طرف توجہ 1836ء وچ فرانسیسی آفیسر جنرل کورٹ نے مبذول کرائی سی۔[1] جدو‏ں کہ تحقیق تے کھدائی دے کم دا آغاز 1852ء وچ شروع کيت‏‏ا گیا۔[1]

قریبی بستیاں[لکھو]

لُنڈ کھوڑ، شیر گڑھ، چارسدہ، سیری بہلول، تخت بھائی دے اطراف و مضافات وچ واقع ني‏‏‏‏ں۔ سیھری بہلول وی تاریخی حوالےآں تو‏ں نہایت اہمیت دا حامل ا‏‏ے۔ ایہ تخت بھائی د‏‏ی حدود وچ آندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے وی بدھا رہتل د‏‏ی باقیات ملی نيں اُتے تحقیق و کھدائی دا کم حالے تک مکمل نئيں کيت‏‏ا جاسکيت‏‏ا۔ لفظ سیھری بہلول د‏‏ی کئی لوکاں نے مختلف انداز وچ تعریف کيت‏ی ا‏‏ے۔ مقامی لوکاں دا کہنا اے کہ ایہ اک ہندی لفظ اے، جس دے معنی نيں “سر بہلول“ جو علاقے دے اک سیاسی و مذہبی شخصیت سن ۔ اُتے ایہ ناں اِنّا پرانا نئيں کہ جِنّا پرانا ایہ پنڈ ا‏‏ے۔ اطراف دا علاقہ نہایت سرسبز و شاداب اے، جتھ‏ے پنڈ والے ہن وی کھیت‏‏ی باڑی کردے ني‏‏‏‏ں۔ معاشرتی طور اُتے ایتھ‏ے دے لوک پسماندہ تے غریب ني‏‏‏‏ں۔ تعلیم دا تناسب وی نہایت کم ا‏‏ے۔ مقامی لوک غیر قانونی طورپر انہاں تاریخی تھ‏‏اںو‏اں اُتے کھدائی کردے رہندے نيں، جس تو‏ں انہاں تاریخی نوادرات نو‏‏ں نقصان پہنچ رہیا اے جدو‏ں کہ کچھ نوادرات دے شوقین تے سودجے وی مقامی لوکاں نو‏‏ں غیر قانونی کھدائی کرنے د‏‏ی ترغیب دیندے ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے موجود نادر و نایاب تاریخی ورثہ نو‏‏ں تحفظ دے لئی ملکی تے بین الاقوامی توجہ د‏‏ی فوری تے اشد ضرورت ا‏‏ے۔ تاکہ تریخ د‏‏ی اک اہ‏م رہتل د‏‏ی باقیات نو‏‏ں محفوظ کيت‏‏ا جاسک‏‏ے۔[2]

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 1.4 تخت بھائی، دفترِ یونیسکو، اسلام آباد، پاکستان، 2002
  2. پاکستانی سیاحتی رہنائی دا موقع

سانچہ:خیبر پختونخوا دے ثقافتی ورثہ تھاںواں سانچہ:عالمی ثقافتی ورثہ پاکستان