جھونا

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Oryza sativa
بھارت توں بھورے باسمتِی چول
Rice crop in Madagascar
Rice fields in Dili/East Timor
Indian women separating rice from straw
Cambodian women planting rice.

گھریلو جھونا Poacea گھاس دو قسماں وچوں ہے،پہلی ہے Oryza Sativa تے دوسری Oryza glaberrima।دنیا دے لوگاں دی کھادھ خوراک وچّ پنجواں حصہ کیلوریاں دی دین جھونے دی ہی ہے۔ایہہ دنیا دے وڈے حصے دے لوگاں دا من بھاؤندا کھانا ہے۔خاص کر کے چڑھدے،دکھنی تے دکھن چڑھدے ایشیا دا۔ دنیا وچّ جھونے دِی پیداوار 618।44 ملین ٹن ہے[1]

اتہاس[لکھو]

اج توں 4500 سال پہلوں جھونا چین دی ہی مکھ فصل سی۔ سماں پین نال ایہہ ایشیا تے بھارت وچّ آیا۔ دنیا وچّ مکی توں بعد جھونا دوجے نمبر اتے بیجیا جاندا ہے۔

قسماں[لکھو]

جھونا دو قسم دا ہندا ہے: ایشیائی جھونا اتے افریقی جھونا۔ اس دی کھوج توں پتہ لگا ہے کہ 13500 سال پہلاں ایہہ چین دے موتی دریا اتے پیدا ہویا سی۔ اس توں بعد اس دی کھیتی 'ینگتیز' دریا لاگے کیتی جان لگی۔ اس توں بعد ہی ایہہ باقی دنیا وچّ پھیلیا۔ امریکہ وچّ ایہہ 1700 وچّ آ گیا جدوں اک ایشیائی مسافر جہاز والے نے جھونے دا اک تھیلا امریکہ توں کسے لئی سیوا بدلے دتا۔ عامَ طور اتے ایہہ سالانہ فصل ہے، پر نمی والے تھاواں اتے ایہہ موڈھے کماد وانگ 30 سال تکّ اگدا رہندا ہے۔ امریکہ وچّ 1861 توں اک پوری یونیورسٹی جھونے دی کھوج لئی بنی ہوئی ہے۔

خوراکی پہلو[لکھو]

جھونے 'چوں کڈھے ہوئے چاول (100 گرام) دی خوراکی اہلیت
 تتّ دا نام  مقدار فیصد  تتّ دا نام   مقدار فیصد   تتّ دا نام   مقدار فیصد 
 پانی   12.00     طاقت   1528 KJ      پروٹین   7.1   
 فیٹ   0.66     کاربوہائیڈریٹ   80     فائبر   1.3   
مٹھا 0.12 کیلشیئم 2.8 لوہا 0.8
میگنیشیئم 25 فاسفورس 115 پوٹاشیئم 115
سوڈیئم 5 زنک 1.09 کاپر 0.22
میگنیز .09, سلینیئم 15.1 تھیئمن 0.07
ربوفلیون 0.05 نائسن 1.6 پینٹوتھینک ایسڈ 1.01
وٹامن بی 0.16 فولیٹ 8 وٹامن ای 0.11
وٹامن کے 0.1 سیچوریٹڈ فیٹی ایسڈ 0.18 مونو سیچوریٹڈ فیٹی ایسڈ 0.21
پولی سیٹوریٹڈ فیٹی ایسڈ 0.18

زہر[لکھو]

کھان والے چاولاں وچّ دو زہراں وی ہندیاں ہن 'آرسنک' اتے 'بیکیلس سیرسن'۔ پر ایہہ خطرے دے لیول توں کافی گھٹّ ہندیاں ہن۔

دنیا دا 92 فیصدی جھونا چین، بھارت، پاکستان وغیرہ ایشیائی دیساں وچّ ہی ہندا ہے۔ پنجاب وچّ اس دی کاشت دے ثبوت 1925 وچّ وی ملے ہن۔

ہیٹھ درج ٹیبل دنیا وچّ 19 وڈے دیساں دے آنکڑے درشاندا ہے:

دنیاں بھر وچّ وڈے جھونا پیدا کرن والے مرکز(2005)[2]
 رینک  دیس  مقدار 
(ہزاراں وچّ t)
 رینک  دیش  مقدار 
(ہزاراں ٹن وچّ )
   1 چین    181.900    11 امریکہ    10.126
   2 بھارت    130.513    12 پاکستان    7.351
   3 انڈونیشیا    53.985    13 کوریا    6.435
   4 بنگلا دیش    40.054    14 مصر    6.200
   5 ویتنام    36.341    15 کمبوڈیا    4.200
   6 تھائیلینڈ    27.000    16 نیپال    4.100
   7 میانمار    24.500    17 نائجیریا    3.542
   8 فلپائن    14.615    18 ایران    3.500
   9 برازیل    13.141    19 سری لنکا    3.126
   10 جاپان    11.342     دنیا 618.440

باہری کڑی[لکھو]

External links[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Food and Agriculture OrganizationFAO, اگ: 2006
  2. Food and Agriculture OrganizationFAO, Faostat Statistik der FAO 2006