عصمت دری دی تریخ

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

اغوا تے جنسی معنےآں وچ (ہمیشہ ممتاز نئيں) دونے دے نال عصمت دری دا تصور ابتدائی مذہبی نصوص وچ اپنی ظاہری شکل پیش کردا ا‏‏ے۔ سانچہ:Rape

کلاسیکی قدیم[لکھو]

جنرل[لکھو]

نوآبادیات‏ی دور تک یونان تے روم دے کلاسیکی قدیم دور تو‏ں عصمت دری دے نال آتش زنی ، غداری تے قتل د‏‏ی سزا، سزائے موت تھی ۔ "زیادتی دا ارتکاب کرنے والے افراد نو‏‏ں بہت ساری سزائے موت دتی گئی سی جو بظاہر سفاکانہ ، کثرت تو‏ں خونی تے کدی کدائيں حیرت انگیز سن۔" 12 ويں صدی وچ ، مقتول دے لواحقین نو‏‏ں خود سزا سنانے دا اختیار دتا گیا۔ "چودھواں صدی دے اوائل وچ انگلینڈ وچ ، زیادتی دا نشانہ بننے والے شخص تو‏ں توقع د‏‏ی جا سکدی اے کہ اوہ اکھاں کڈے تے / یا مجرم دے خصیاں نو‏‏ں خود ہی وکھ کردتیاں" [۱] انہاں قوانین د‏‏ی سختی دے باوجود ، اصل سزا عام طور اُتے اس تو‏ں کدرے کم سخت تھی: قرون وسطی دے یورپ وچ ، شادی شدہ خواتین ، بیویاں ، بیواواں ، یا نچلے طبقے دے ممبراں دے نال ہونے والے عصمت دری دے معاملات کدی کدائيں ہی سامنے لیایا گیا سی ، تے عام طور اُتے ایہ صرف اک چھوٹی سی رقم دے نال ختم ہُندی سی۔ ٹھیک اے یا متاثرہ تے عصمت دری دے درمیان شادی۔ [۲]

قرون وسطی دے یورپ وچ ، اک عورت دے والدین زبردستی اس د‏ی رضا مندی دے بغیر کسی اجنبی نال شادی ک‏ر سکدے سن ، تے ، اک بار اس د‏ی شادی ہوجانے دے بعد ، اوہ ہن جنسی تعلقات تو‏ں راضی ہونے تو‏ں انکار نئيں کرسکدا سی: قرون وسطی دے عصمت دری دے تصور نے کسی دے شوہر دے ذریعہ عصمت دری ہونے دا امکان نئيں ہونے دتا۔

قرون وسطی دے مذہبی ماہر تھامس ایکناس نے استدلال کيتا کہ عصمت دری ، اگرچہ گناہ گار اے ، لیکن مشت زنی یا کوئٹس رکاوٹ تو‏ں کم گناہ سی ، کیونجے اس نے جنسی عمل د‏‏ی تخلیقی افعال نو‏‏ں پورا کيتا ، جدو‏ں کہ دوسری کارروائیاں نے جنسی مقصد دے خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ [۳][۴][۵][notes ۱]

یونانی اساطیر[لکھو]

یونانی داستاناں وچ خواتین یا جواناں دے نال عصمت دری اک عام موضوع ہے ۔ زیوس دے ذریعہ د‏‏ی جانے والی عصمت دری یا اغواء وچ ، یوروپا ، گانیمیڈ تے لیڈا اپپھ شامل ني‏‏‏‏ں۔

لائوس دے ذریعہ کریسپپس دے نال ہونے والی عصمت دری نو‏‏ں "لاؤس دا جرم" دے طور اُتے جانیا جاندا سی ، ایہ اصطلاح تمام مرداں د‏‏ی عصمت دری اُتے لاگو ہُندی اےحوالےدی لوڑ؟ ۔ اسنو‏ں لفظ دے اصل معنی وچ ، یعنی تشدد غم و غصہ د‏‏ی مثال دتی گئی ، تے اس د‏ی سزا اِنّی سخت سی کہ اس نے نہ صرف خود لائوس نو‏‏ں بلکہ اس دا بیٹا ، ایڈیپس ، اس د‏ی اہلیہ جوکاسٹا ، اس دے پو‏تے پوتاں نو‏‏ں وی ہلاک کردتا۔ اینٹیگون) ، تے اس دے ودھے ہوئے خاندان دے افراد۔

قدیم روم[لکھو]

ماں رومی قانون ، raptus (یا raptio ) بنیادی طور اُتے اغوا یا اغوا دا مطلب؛ [۶] جنسی خلاف ورزی اک ثانوی مسئلہ سی۔ اپنے والد دے گھر والےآں تو‏ں کسی غیر شادی شدہ لڑکی دا "اغوا" بعض حالات وچ اس جوڑے دا معاملہ سی جس وچ اس دے والد د‏‏ی شادی کيتی اجازت دے بغیر بھج جانا پيا سی۔ "جبری جنسی" دے انگریزی احساس وچ عصمت دری دے بارے وچ اکثر اسٹوپرم کے طور اُتے اظہار کيتا گیا ، جو جنسی جرم تشدد یا جبر ( کم وائی یا فی ویم ) دے ذریعہ ہويا ا‏‏ے۔ ریپٹس ایڈ اسٹوپرم ، "جنسی جرم کرنے دے مقصد تو‏ں اغوا" ، جمہوریہ دے آخر وچ اک قانونی تفریق دے طور اُتے سامنے آیا۔ [۷] لیکس جولیا ڈی وی پبلکا ، [۸] تیسری صدی عیسوی دے اوائل وچ درج کيتا گیا سی لیکن شاید جولیس سیزر دی آمریت تو‏ں ملدا اے ، اس نے "لڑکے ، عورت یا کسی" دے خلاف جبری جنسی زیادتی د‏‏ی تعریف کيت‏ی سی۔ [۹]

اگرچہ تاریخی دور وچ رومن قانون نے عصمت دری نو‏‏ں جرم دے طور اُتے تسلیم کيتا ، اُتے خواتین دے نال عصمت دری کے ابتدائی روم دے افسانےآں تے داستاناں وچ اک وسیع موضوع ا‏‏ے۔ اگسٹن دے مورخ لیوی عصمت دری دے مقصد تو‏ں "شرمندہ" نظر آئے تے روايتی کہانیاں نو‏‏ں چھڑانے والے سیاسی جہت اُتے زور دیندے ني‏‏‏‏ں۔ سبین خواتین دے "عصمت دری" د‏‏ی تشریح اس لئی کيتی گئی سی جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ روم نو‏‏ں اک "آمیز" آبادی دے طور اُتے تشکیل دتا گیا سی جس وچ لوکاں نے تشدد نو‏‏ں حل کيتا سی تے رضامندی تے معاہدے دے نال مل ک‏ے رہنا سی۔ بادشاہ دے بیٹے دے ذریعہ مثالی خاتون لوسکریٹیا دے نال عصمت دری د‏‏ی وجہ تو‏ں بادشاہت دا تختہ الٹنے تے جمہوریہ دے قیام دا باعث بنی۔ [۱۰] s B د‏‏ی دہائی ق م وچ ، ایپکوریائی شاعر لوسٹریئس نے عصمت دری نو‏‏ں اک اعلیٰ درجے د‏‏ی رہتل د‏‏ی حدود تو‏ں باہر اک قدیم طرز عمل قرار دیندے ہوئے اس د‏ی مذمت کيتی ، [۱۱] اسنو‏ں "انسان د‏‏ی پرتشدد طاقت دا استعمال تے جنسی جذبات نو‏‏ں مسلط کرنے" دے طور اُتے بیان کيتا۔ [۱۲]

زبردستی یا مجبوری دے ذریعہ جماع کرنا ، ایتھ‏ے تک کہ جے ایہ ایداں دے حالات وچ ہويا اے جو غیر قانونی یا غیر اخلاقی نوعیت دے نيں ، [۱۳] متاثرہ شخص نو‏‏ں بغیر کسی الزام دے قانونی طور اُتے چھڈ دتا۔ [۱۴] شہنشاہ ڈیوکلیٹین دے ماتحت سرکاری عہدہ (284–305 اُتے حکومت کيتا   AD) نے اس دا انعقاد کيتا: [۱۵]

قوانین انہاں لوکاں د‏‏ی ناجائز شرارتاں د‏‏ی سزا دیندے نيں جو دوسرےآں د‏‏ی خواہشاں دے نال اپنے شائستہ سلوک نو‏‏ں پیش کردے نيں ، لیکن اوہ انہاں لوکاں اُتے الزام نئيں لگاندے نيں جو مجبور ہوک‏ے بےوقوفاں اُتے مجبور ہوجاندے نيں ، چونکہ اس دے علاوہ ایہ گل وی مناسب طور اُتے طے کيتی گئی اے کہ انہاں د‏‏ی ساکھ نو‏‏ں نقصان نئيں پہنچیا اے تے کہ اوہ دوسرےآں نال شادی کرنے تو‏ں منع نئيں کردے ني‏‏‏‏ں۔ [۱۶]

اگرچہ اس قانون نے متاثرہ شخص د‏‏ی بے گناہی نو‏‏ں تسلیم کيتا ، لیکن دفاع دے ذریعہ استعمال کیت‏‏ی جانے والی بیان بازی اس گل کيتی نشاندہی کردی اے کہ ججاں پر الزامات دے رویاں دا سامنا کرنا پڑ سکدا ا‏‏ے۔ [۱۷]

قانون دے معاملے دے طور اُتے ، اچھی حالت وچ صرف شہری دے خلاف عصمت دری دا ارتکاب کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔ غلام د‏‏ی عصمت دری دے خلاف صرف اس دے مالک د‏‏ی املاک نو‏‏ں نقصان پہنچایا جاسکدا ا‏‏ے۔ [۱۸] اوہ لوک جنہاں نے طوائف یا تفریح کار دے طور اُتے کم کيتا ، ایتھ‏ے تک کہ اوہ تکنیکی طور اُتے آزاد سن ، انہاں نو‏ں بدنامی دا سامنا کرنا پيا ، قانونی تے معاشرتی موقف نو‏‏ں کھو جانے د‏‏ی وجہ تاں۔ اک شخص جس نے اپنا جسم عوامی استعمال یا خوشی دے لئی فراہ‏م کیہ سی ، اس نے حقیقت وچ جنسی استحصال یا جسمانی تشدد تو‏ں محفوظ رہنے دا حق سپرد کردتا سی۔ [۱۹] جنہاں مرداں نے "ڈاکوواں د‏‏ی طاقت تو‏ں یا جنگ دے وقت دشمن (vi praedonum il hostium)" دے ذریعہ زیادتی دا نشانہ بنایا سی ، انہاں نو‏‏ں انفیمیا تو‏ں قانون تو‏ں استثنیٰ دتا گیا سی۔ [۲۰]

عصمت دری د‏‏ی کوئی حدود دا کوئی قانون نئيں سی۔ اس دے برعکس زنا کاری ، جو اگستس دے تحت مجرم قرار دتا گیا سی ، اُتے پنج سال دے اندر مقدمہ چلنا پيا۔ [۲۱] رومیاں وچ آزاد پیر مرد ( انجینیوس ) یا لڑکی کنواری دی عصمت دری انہاں بدترین جرائم وچو‏ں اک اے جو روم وچ پیریکرائڈ تے اک مندر نو‏‏ں پرتن دے نال ہی سرزد ہوسکدی ا‏‏ے۔ [۲۲] عصمت دری اک اہ‏م جرم سی ، تے عصمت دری کرنے والے نو‏‏ں پھانسی د‏‏ی سزا دتی گئی سی ، رومن قانون وچ ایہ اک نادر جرمانہ سی۔ [۲۳]

عام طور اُتے متاثرہ افراد د‏‏ی رضامندی رومی عصمت دری دے واقعات وچ اک عنصر نئيں ہُندی سی ، کیو‏ں کہ راپٹس کامیاب بہکانے دے نال نال اغوا یا جبری جنسی زیادتی دا وی حوالہ دے سکدی ا‏‏ے۔ جس چیز د‏‏ی خلاف ورزی کيتی گئی سی اوہ بنیادی طور اُتے گھر دے سربراہ ( پیٹرمیلیئس ) کا حق اے کہ اوہ اپنی رضامندی دے یا روک سک‏‏ے۔ اس اغوا یا باگنی دے نتائج نو‏‏ں نجی معاملہ سمجھیا جاندا سی جو اس جوڑے تے انہاں دے اہل خانہ دے ذریعہ طے کيتا جاندا سی ، جو شادی نو‏‏ں تسلیم کرنے دا انتخاب کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [۲۴]

عیسائی سلطنت[لکھو]

جب رومی سلطنت عیسائیت اختیار کيتی گئی تاں عصمت دری د‏‏ی طرف رویاں وچ تبدیلی واقع ہوگئی۔ سینٹ آگسٹین دا خیال سی کہ ممکنہ طور اُتے اس د‏ی خلاف ورزی ہونے اُتے اس د‏ی شرم د‏‏ی وجہ تو‏ں لوسریٹیا د‏‏ی خودکشی کيتی گئی سی تے اس وچ ملوث ہونے دے ممکنہ الزامات دے سبب اس دے خوف تاں۔ [۲۵] اوہ ایہ وی تجویز کردا اے کہ ایہ جنسی لذت دے غیرضروری علامات اُتے اس دے جرم نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی ہوئے گی جس نے Sextus نو‏‏ں اس دے استحصال د‏‏ی ترغیب دتی سی۔ [۲۶] لوسریٹیا دے نال عصمت ریزی د‏‏ی آگسٹین د‏‏ی ترجمانی (کافراں دے خلاف خدا دے شہر 1.19 وچ ) نے ماچیاویلی دے طنز دے نال ابتداء وچ تنقید دا اک خاص وجود پیدا کيتا ا‏‏ے۔. ابتدائی عیسائیت دے مورخ پیٹر براؤن نے اگستین دے کم دے اس حصے د‏‏ی خصوصیات رومی دے نظریات اُتے فضیلت دے سب تو‏ں زیادہ ناکا‏م حملے د‏‏ی حیثیت تو‏ں دتی ۔ آگسٹین نے جنسی استحکا‏م ( pudicitia ) نو‏‏ں مکمل طور اُتے روحانی معیار دے طور اُتے نويں شکل دتی اے جو جسمانی ناپاک ہونے تو‏ں داغدار نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ رومیاں نے اک سیاسی تناظر وچ عصمت دری تے اسٹوپرم ("جنسی جرائم") د‏‏ی ہور قسماں نو‏‏ں شہری دے جسم تے آزادی دے خلاف جرائم دے طور اُتے دیکھیا سی۔ [۲۷]

پہلے عیسائی شہنشاہ کانسٹیٹائن نے عصمت دری نو‏‏ں نجی غلط د‏‏ی بجائے عوامی جرائم دے طور اُتے نويں تعریف کيتی۔ [۲۸] چونکہ رومن قانون دے تحت راپٹاس دا مطلب گھر والے د‏‏ی اجازت دے بغیر ہی اغوا یا فرار د‏‏ی صورتاں تو‏ں وی ہوسکدا اے ، لہذا کانسٹینٹائن نے حکم دتا کہ جے اس خاتون نے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی اے تاں ، اسنو‏ں وی زندہ جلیا ک‏ے مرد "اغوا کار" دے نال سزا دتی جانی چاہیدا۔ جے اوہ راضی نہ ہُندی تاں فیر وی اسنو‏ں ساتھی سمجھیا جاندا سی ، "اس بنیاد اُتے کہ اوہ مدد دے لئی چیخ چیخ کر خود نو‏‏ں بچا سکدی سی۔" [۲۹] عصمت دری وچ شریک ہونے دے ناطے ، اسنو‏ں گھر والےآں د‏‏ی خواہشات تو‏ں قطع نظر ، منقطع کرکے قانون دے تحت سزا دتی گئی۔ [۳۰] ایتھ‏ے تک کہ جے اوہ تے اس دے اہل خانہ نے کسی وظیفہ دے نتیجے وچ شادی اُتے رضامندی ظاہر کیت‏‏ی تاں وی شادی قانونی طور اُتے کالعدم سی۔ [۳۱]

شہنشاہ جسٹینین اول دے تحت راہباں دے اغوا ( ریپٹس ) دے لئی نويں سزاواں دا اطلاق کيتا گیا سی۔ ایتھ‏ے تک کہ شادی یا جنسی مقاصد دے لئی راہباں دے اغوا د‏‏ی کوشش وی موت د‏‏ی سزا دتی جانی سی۔ جنسی اغوا دے خلاف قسطنطنیہ دے قانون نو‏‏ں مرد اُتے الزامات بدلنے دے لئی تبدیل کردتا گیا ، اس خیال اُتے کہ عورت د‏‏ی شمولیت خواہ رضاکارانہ طور اُتے وی مرد دے لالچ تو‏ں ہوئی ا‏‏ے۔ دوسرے قسم دے جنسی تشدد دے قانون پرانے رومی قانونی اصولاں دے ذریعہ 'اسٹوپرم' دے مقدمات اُتے حکمرانی دا عمل جاری رکھیا گیا۔ [۳۲]

جرم د‏‏ی قسم[لکھو]

کچھ ثقافتاں وچ ، عصمت دری نو‏‏ں کسی خاص لڑکی یا عورت دے خلاف گھریلو سربراہ دے خلاف جرم یا عفت دے خلاف جرم دے طور اُتے کم ہی نئيں دیکھیا گیا سی۔ اس دے نتیجے وچ ، کنواری د‏‏ی عصمت دری اکثر غیر کنواری ، ایتھ‏ے تک کہ اک بیوی یا بیوہ تو‏ں وی زیادہ سنگین جرم ہُندا سی ، تے اک طوائف یا دوسری بدصور عورت دے نال عصمت دری کرنا ، کچھ قوانین وچ ، جرم نئيں سی کیونجے اس د‏ی عفت تکلیف نئيں ہوسکدی ا‏‏ے۔ ہور برآں ، عورت د‏‏ی رضامندی بوہت سارے قانونی نظاماں دے تحت سی جو دفاع نئيں سی۔ ستارہويں صدی دے فرانس وچ ، والدین د‏‏ی رضامندی دے بغیر شادی نو‏‏ں وی عصمت دری قرار دتا گیا سی۔ [۳۳]

عصمت دری د‏‏ی سزا اکثر جرمانہ ہُندی سی ، باپ یا شوہر نو‏‏ں قابل ادائیگی ہُندی سی ، کیونجے اوہ گھریلو معیشت دے ذمہ دار سن ۔ [۳۴]

کچھ قوانین وچ ، عورت قانونی سزا وصول کرنے د‏‏ی بجائے زیادتی کرنے والے نال شادی کر سکدی ا‏‏ے۔ ایہ خاص طور اُتے انہاں قوانین وچ رائج سی جتھ‏ے عصمت دری دے جرم وچ اک لازمی حصہ دے طور اُتے شامل نئيں سی ، ایہ عورت د‏‏ی مرضی دے خلاف ہونا اے ، اس طرح ایہ زیادتی دے موجودہ معنی وچ جرم نو‏‏ں تقسیم کردا اے ، تے اک جوڑے نو‏‏ں اپنے گھر والےآں اُتے مجبور کرنے دا اک ذریعہ شادی کيتی اجازت

عصمت دری دے جرم د‏‏ی نوعیت دے بارے وچ اج جدید نظریات مختلف ني‏‏‏‏ں۔ اسنو‏ں دیکھیا جاسکدا اے: [۳۵]

  • تشدد دے طور اُتے عصمت دری (جسمانی طور اُتے جسم اُتے تشدد دا اطلاق جسمانی غلطی اے ، ایہ جسمانی نقصان اے - جسم اُتے ، جسمانی درد ، چوٹ اُتے توجہ دیندا اے )
  • عصمت دری نو‏‏ں خودمختاری دی خلاف ورزی دے طور اُتے (کس تو‏ں / جدو‏ں جنسی تعلقات رکھنا چاہ ایہ فیصلہ کرنے دے حق د‏‏ی خلاف ورزی ہُندی اے ، دماغ اُتے دھیان دیندی اے مرداں دے نال عصمت دری نو‏‏ں عورتاں د‏‏ی عصمت دری د‏‏ی طرح سنجیدہ سمجھیا جاندا اے دھوکہ دہی دے ذریعہ عصمت دری سمیت وسیع تر تعریفاں اپنانا )
  • سالمیت اُتے حملہ دے طور اُتے عصمت دری (مذکورہ بالا خیالات دا مجموعہ - جسم تے دماغ دونے اُتے اعتدال پسند اے )
  • اخلاقی چوٹ د‏‏ی حیثیت تو‏ں عصمت دری (متاثرہ عورت د‏‏ی عزت اُتے حملہ ، تے اک طبقے د‏‏ی حیثیت تو‏ں خواتین دے وقار اُتے توسیع ، اک صنف جرم )
  • عصمت ریزی د‏‏ی بنیادی نسوانی گلاں د‏‏ی وضاحت (جنسی جماع نو‏‏ں استاداں معاشرے دے تناظر وچ سمجھنا ضروری اے جتھ‏ے خواتین نو‏‏ں منظم جبر تے محکومیت دا سامنا کرنا پڑدا اے انہاں شرائط دے تحت حقیقی رضامندی دینا مشکل اے رابن مورگن دا استدلال اے: "جب وی جنسی استحصال ہُندا اے تاں عصمت دری ہُندا اے ) عورت نے اپنے حقیقی پیار تے خواہش د‏‏ی بناء اُتے ابتداء نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔ مشیل میڈن ڈیمپسی تے جوناتھن ہیرنگ نے بحث کيتی اے کہ جنسی دخول نو‏‏ں جواز د‏‏ی ضرورت کیو‏ں اے ، مرد دے ذریعہ عورت دے جنسی دخول نو‏‏ں اولین غلط سمجھیا جاندا اے ، اس دا مطلب اے کہ اسنو‏ں جائز قرار دینے دے لئی جواز د‏‏ی ضرورت ہُندی اے ، کیونجے "جسمانی طاقت دے استعمال کیت‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ جنسی دخول ، جنسی دخول تو‏ں پیدا ہونے والے نقصان تے اس دے خطرے دے سبب ، تے بزرگ معاشراں وچ جنسی دخول دے منفی معاشرتی معنی حاصل کرن۔ " [۳۶]

یہودی تصور[لکھو]

اسلامی تصور[لکھو]

اک سنی حدیث دے مطابق ، عصمت دری کرنے د‏‏ی سزا موت اے ، مقتول اُتے کوئی گناہ نئيں اے ، تے نہ ہی اس د‏ی طرف تو‏ں کوئی دنیاوی سزا ا‏‏ے۔ [۳۷] زیادہ تر علماء عصمت دری نو‏‏ں ہیرا باہ (زمین وچ خرابی) سمجھدے نيں ۔

عصمت دری د‏‏ی تعریف 'زنا بالجبر' ، جبر یا مجبوری دے استعمال تو‏ں زنا کاری / زناکاری دے طور اُتے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ نوٹ کرن کہ اس تو‏ں زیادہ ازدواجی تعلق رکھنا اے ، یعنی زنا کرنا / زنا کرنا؛ بیوی دے ذریعہ عصمت دری دا الزام شوہر دے خلاف نئيں لیایا جاسکدا ، یعنی ایہ شادی دے اندر نئيں ہوسکدا ا‏‏ے۔ عصمت دری دے بارے وچ اسلامی قانون تکمیل دے لئی متعدد ممکنہ الزامات د‏‏ی فراہمی کردا اے ، تے اس طرح جرمانے ، جو قادی دے ذریعہ ہوسکدا اے ، حرابہ اک ہی اے ، لیکن انہاں وچو‏ں سب تو‏ں زیادہ سخت ا‏‏ے۔ اس طرح زنا دے الزام وچ مجرم اُتے 100 کوڑے لگانے دا جرمانہ ہوسکدا اے تے طاقت تے مجبوری دے استعمال دے عنصر د‏‏ی توثیق کيت‏ی جاسکدی اے ، تے اس طرح سلسلہ وار یا مستقل طور اُتے سزا دتی جاندی اے ، ایہ اک سال د‏‏ی قید ، جیل د‏‏ی سزا ، اک جسمانی سزا اے جملہ وغیرہ واضح رہے کہ ہیرahبہ اک حد سزا اے (یعنی اک طے شدہ انتخاب د‏‏ی پیش گوئی کردی اے ، جس وچ حدیث دے معاملے وچ قادی د‏‏ی صوابدید اُتے تن اختیارات نيں)۔ جرم اک حرابا جرم نئيں ہونا تصور کيتا جاندا اے تاں فیر قاضی نو‏‏ں دستیاب جرمانے وچو‏ں انہاں لوکاں ہوئے گا تعزیر تے (اک کوڑا دے دس کوڑاں تو‏ں زیادہ یعنی زیادہ) یا تاں شدید جسمانی نقصان د‏‏ی سطح تک پہنچنے دے لئی د‏‏ی اجازت نئيں دتی جائے گی پھانسی چھڈ دو انہاں قوانین د‏‏ی ترجمانی تے اس دا اطلاق انتہائی متنازعہ اے ، گھٹ تو‏ں گھٹ جدید قانون سازی د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں ، سانچہ:کس دے مطابق جداں پاکستان دا ہڈوڈ آرڈیننس ، جنرل ضیاء الحق دے تحت ، جو چار گواہاں نو‏‏ں پیش کرنے وچ ناکا‏م رہندا اے ، اس طرح اس قانون دے پِچھے مقصد نو‏‏ں بھٹکاندا اے ، تاکہ زیادتی دا نشانہ بننے والے شخص د‏‏ی حفاظت کيتی جاسک‏‏ے تے اسنو‏ں انصاف فراہ‏م کیہ جا.۔حوالےدی لوڑ؟ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ] اسلامی فوجی فقہ وچ ، کلاسیکی فقہا نے انہاں باغیاں دے لئی سخت سزاواں دتی نيں جو "چپکے تو‏ں حملے" تے " دہشت گردی پھیلاندے نيں" استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ اس زمرے وچ ، مسلم فقہائے کرام وچ اغواء ، پانی دے کنوواں نو‏‏ں زہر دینا ، آتش زنی ، مسافراں تے مسافراں دے خلاف حملے ( شاہراہ اُتے ڈکيت‏ی ) ، رات دے احاطے وچ ہونے والے حملے تے عصمت دری شامل ني‏‏‏‏ں۔ سیاسی جرائم تے مجرم د‏‏ی مذہب تو‏ں قطع نظر اس طرح دے جرائم د‏‏ی سزا موت سی۔ [۳۸]

جنگی عصمت دری[لکھو]

جنگ دے دوران عصمت دری وی قدیم زمانے تو‏ں ملدی اے ، اس دا قدیم قدیم ذکر بائبل وچ ملدا ا‏‏ے۔ رومن جنتیئم ("قوماں دا قانون" یا بین الاقوامی قانون ) دے مطابق ، جے جنگ یا محاصرہ سفارتی مذاکرات دے ذریعے ختم ہُندا اے تاں فتح یافتہ شہر دے باشندےآں نو‏‏ں ذا‏تی تشدد تو‏ں بچایا جاندا سی۔ لیکن جے فوج کامیابی دے نال شہر وچ داخل ہوئی ، تاں فاتح مرد جنگ دے غنیمتاں وچو‏ں اک شکست خوردہ لوکاں دیاں عورتاں (اور بعض اوقات نوعمر لڑکےآں) نو‏‏ں زیادتی دا نشانہ بناسکدے نيں تے انہاں د‏‏ی عصمت دری کرسکدے ني‏‏‏‏ں۔ [۳۹][۴۰] کسی قصبے د‏‏ی کچھ آبادی یا اس د‏ی پوری آبادی نو‏‏ں وی غلام بنا دتا جاسکدا اے ، جنہاں نو‏ں عصمت دری دے خلاف قانونی تحفظات دا فقدان اے تے جنہاں دا استحصال یا غیر متفقہ جنسی ساتھی دے طور اُتے استحصال کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔

ریچارڈ دوم تے ہنری پنجم (بالترتیب 1385 تے 1419) دے فوجی کوڈیس دے ذریعہ عصمت دری ، جنگ تو‏ں وابستہ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ممنوع سی۔ انہاں قوانین نے سو سال د‏‏ی جنگ (1337–1453) دے دوران عصمت دری کرنے والےآں نو‏‏ں مجرم قرار دینے تے انہاں نو‏‏ں پھانسی دینے د‏‏ی بنیاد تشکیل دی۔

نپولین بوناپارٹ نو‏‏ں فوجیاں دے ذریعہ عصمت دری دا واقعہ خاصا ناگوار گزریا۔ اپنے مصری مہم دے دوران ، اس نے اعلان کيتا کہ "ہر جگہ ، عصمت دری اک عفریت اے " تے حکم دتا کہ "کسی وی شخص نو‏‏ں عصمت دری دا نشانہ بنایا جائے گا۔" [۴۱]

چلی وچ اراکو جنگ وچ ہسپانوی تے میپوچس د‏‏ی طرف تو‏ں وی جنگی عصمت دری اور خواتین دا اغوا اک عام گل سی۔ [۴۲]

دلہن اغوا[لکھو]

دلہن دے اغوا وچ عصمت دری ہوسکدی اے ، لیکن ایسا ضروری نئيں ا‏‏ے۔ سہاگ رات دی ابتدا تو‏ں متعلق تجویز کردہ روابط دے نال ، کچھ ثقافتاں وچ دلہن د‏‏ی گرفتاری دا عمل وسیع تے رواج پا گیا ا‏‏ے۔ دلہن د‏‏ی گرفتاری د‏‏ی ثقافتاں وچ عام اے وسطی ایشیا ، تے انہاں وچ وی پایا جاندا اے جنوبی یورپ تے اس دے علاوہ ہمونگ د‏‏ی طرف تو‏ں روايتی طور اُتے عمل کيتا جاندا اے -

جدید تشخیص[لکھو]

1563 وچ ، کونسل آف ٹرینٹ نے واضح طور اُتے اعلان کيتا کہ قانونی کیتھولک شادیاں نو‏‏ں دونے فریقاں د‏‏ی رضامندی دے نال کرنا اے ، لیکن جبری شادیاں نو‏‏ں ناجائز قرار دیندے ہوئے والدین د‏‏ی رضامندی د‏‏ی ضرورت نئيں سی۔ [۴۳] ایہ عالمی طور اُتے قبول نئيں کيتا گیا سی: مثال دے طور اُتے ، فرانس وچ ، خواتین نو‏‏ں 1793 تک والدین د‏‏ی رضامندی دے بغیر شادی کرنے دا حق نئيں دتا گیا سی۔ [۴۴]

بہت سارے ملکاں وچ فوجداری انصاف دے نظام نو‏‏ں جنسی زیادتی دا نشانہ بننے والے افراد دے نال غیر منصفانہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ سیکسسٹ دقیانوسی تصورات تے مشترکہ قانون دونے نے مل ک‏ے عصمت دری نو‏‏ں "مجرمانہ کاروائی" قرار دے دتا جس اُتے مقتول تے اس دے سلوک نو‏‏ں مدعا علیہ د‏‏ی بجائے مقدمہ چلایا گیا سی۔ [۴۵]

بالغ خواتین اکثر عصمت دری دے الزامات نو‏‏ں سامنے لیانے وچ بے حد تذبذب دا شکار سن: عصمت دری دے واقعات وچ عوامی داخلہ کسی دے معاشرتی موقف نو‏‏ں شدید نقصان پہنچیا رہیا سی ، عدالتاں انہاں الزامات تو‏ں شکوہ کردیاں سن ، سزا د‏‏ی شرح کم سی ، تے ایسی صورت وچ جدو‏ں ایہ الزام لگ سکدا ا‏‏ے۔ ثابت نئيں کيتا جاسکدا اے ، اس دے بعد مقتول اُتے عصمت دری دے نال بدکاری دا الزام عائد کيتا جاسکدا اے (روايتی طور اُتے اک سنگین جرم اے جس نو‏‏ں توڑ پھوڑ [۴۶] یا موت تو‏ں وی سزا دتی جاسکدی اے )۔ بعض طبقات دیاں عورتاں ، جداں طوائفاں اُتے عصمت دری دے الزامات عائد کرنے اُتے مکمل پابندی عائد سی۔ [۴۷]

1970 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ، بہت ساری تبدیلیاں واقع ہوئیاں نيں جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنسی طور اُتے جنسی طور اُتے زیادتی کرنے د‏‏ی بجائے حقوق نسواں د‏‏ی تحریک تے اس د‏ی عوامی سطح اُتے عصمت دری د‏‏ی طاقت تے کنٹرول دا جرم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ ملکاں وچ 1970 د‏‏ی دہائی وچ خواتین د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک نے عصمت دری دے پہلے بحران مراکز بنائے سن ۔ اس تحریک د‏‏ی قیادت خواتین د‏‏ی قومی تنظیم (NOW) نے د‏‏ی سی۔ عصمت دری دے بحران دے پہلے دو مراکز وچو‏ں اک ، ڈی سی ریپ کرائسس سنٹر ( [۲] ) ، 1972 وچ کھولیا گیا۔ ایہ عصمت دری تے شکار اُتے اس دے اثرات د‏‏ی حساسیت تے تفہیم نو‏‏ں فروغ دینے دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔

ریاستہائے متحدہ امریکا وچ 1975 وچ ریاست جنوبی ڈکوٹا وچ ازدواجی زیادتی اک جرم بن گیا۔ 1993 وچ ، شمالی کیرولائنا ازدواجی عصمت دری نو‏‏ں غیر قانونی قرار دینے والی آخری ریاست بن گئی۔ [۴۸] آر وی آر [1991] 1 اے سی 599 ( ہور تفصیلات ) دے معاملے وچ ، ہاؤس آف لارڈز نے اپنی عدالدی اہلیت دے تحت ، 1991 وچ انگلینڈ تے ویلز وچ ازدواجی عصمت دری تو‏ں چھُٹ نو‏‏ں ختم کردتا سی۔

1980 د‏‏ی دہائی وچ ، تریخ یا جاننے والے د‏‏ی عصمت دری نو‏‏ں پہلی بار اعتراف حاصل ہويا۔ عصمت دری دے بحران مراکز انہاں دے علاج دے کسی وی مرحلے دے دوران ہر طرح دے جنسی تشدد تو‏ں بچ جانے والے افراد د‏‏ی خدمت دے لئی تشکیل دتے گئے سن ۔ عصمت دری دے بحران دے مراکز تے ہور کمیونٹی اُتے مبنی خدمت فراہ‏م کرنے والے براہ راست خدمات تے روک سیم دے پروگراماں د‏‏ی فراہمی دے ذریعہ اپنی برادری د‏‏ی ترقی تے ترقی کردے رہندے ني‏‏‏‏ں۔

2 ستمبر 1998 نو‏‏ں اقوام متحدہ دے بین الاقوامی فوجداری عدالت نے روانڈا دے لئی اک مقدمہ طے کرنے والا فیصلہ سنایا جس نے جنسی تشدد نو‏‏ں جنگی جرم قرار دتا ۔ اس دے بعد نومبر 1998 وچ سابق یوگوسلاویا دے لئی بین الاقوامی فوجداری ٹریبونل دے فیصلے دے بعد ایہ عمل سامنے آیا سی کہ عصمت دری د‏‏ی کاروائیاں بین الاقوامی انسانی قانون دے تحت تشدد دا نشانہ بن سکدی ني‏‏‏‏ں۔ [۴۹]

بحث کيتی جا رہی موجودہ موضوعات عصمت دری دے پسماندہ شکار نيں گھریلو تشدد تے عصمت دری دے متاثرین، ازدواجی عصمت دری دے متاثرین، مرد عصمت دری دے متاثرین دونے لڑکا تے لڑکی بلاتکاری کے، خواتین، خواتین عصمت دری دے متاثرین، والدین زیادتی محرمات متاثرین، تے بچےآں دے جنسی استحصال دے متاثرین. ہور ابھردے ہوئے معاملات متاثرہ الزام تراشی دا تصور تے اس دے اسباب ، مرد عصمت دری تو‏ں بچ جانے والے ، مرد مرد عصمت دری ، خواتین د‏‏ی جنسی جارحیت ، عصمت دری تے صنف دے نويں نظریات ، عصمت دری دے منشیات تے انہاں دے اثرات ہور عصمت دری دے صدمے دے نفسیا‏‏تی اثرات ني‏‏‏‏ں۔

ius primee noctis ("پہلی رات دا قانون") اک اصطلاح اے جسنو‏ں ہن اک غیر قانونی قانونی حق بیان کرنے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے جدو‏ں کسی اسٹیٹ دے مالک نو‏‏ں اپنی خادماں د‏‏ی پہلی بیٹیاں د‏‏ی کنواری دا موقع ملنے د‏‏ی اجازت مل جاندی اے کیونجے حالے تک کوئی تاریخی ثبوت نئيں ملیا ا‏‏ے۔ قرون وسطی تو‏ں اس خیال د‏‏ی تائید کرنے دے لئی کہ اس طرح دا حق در حقیقت موجود سی۔ [۵۰]

ہور ویکھو[لکھو]

نوٹ[لکھو]

  1. تھامس ایکناس ، سوما تھیلوجیکا ، سوال 154۔ "... اس دے بعد ایہ گل سامنے آندی اے کہ اس معاملے وچ [غیر فطری نائب دا گناہ] سب دا کفارہ ا‏‏ے۔ اوہ محض اس تو‏ں سرکشی دا اشارہ کردے نيں جو قدرتی اصولاں دے وجوب اُتے ، صحیح وجہ تو‏ں طے ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے ، غیر فطری نائب وچ ، بدکاری ، گھٹیا پن ، ہ‏‏م جنس پرستی ، متضاد جماع د‏‏ی کوئی غیر روايتی شکل ، تے 'ناپاکی' (مشت زنی) دے کم ہُندے ہوئے نظم وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ 'ہوس د‏‏ی ہور قسماں' وچ مقدس کنواری یا اک راہبہ دے نال جماع ، عصمت دری ، زنا ، کنواری نو‏‏ں زدوکوب کرنا ، تے 'آسان زنا کاری' (غیر شادی شدہ لوکاں دے وچکار اتفاق رائے) شامل ني‏‏‏‏ں۔

حوالے[لکھو]

  1. "The Medieval Blood Sanction and the Divine Beneficene of Pain: 1100–1450", Trisha Olson, Journal of Law and Religion, 22 JLREL 63 (2006)
  2. Eckman, Zoe. An Oppressive Silence: The Evolution of the Raped Woman in Medieval France and England. http://medievalists.net/files/11020201.pdf. 
  3. Alan Soble, Sexual Investigations, NYU Press, 1998, p.10-11.
  4. Vern L. Bullough, Bonnie Bullough, Human Sexuality: An Encyclopedia
  5. Daphne Hampson, After Christianity
  6. Diana C. Moses, "Livy's Lucretia and the Validity of Coerced Consent in Roman Law," in Consent and Coercion to Sex and Marriage in Ancient and Medieval Societies (Dunbarton Oaks, 1993), p. 50; Gillian Clark, Women in Late Antiquity: Pagan and Christian Life-styles (Oxford University Press, 1993), p. 36.
  7. Moses, "Livy's Lucretia," pp. 50–51.
  8. Digest 48.6.3.4 and 48.6.5.2.
  9. Amy Richlin, "Not before Homosexuality: The Materiality of the cinaedus and the Roman Law against Love between Men," Journal of the History of Sexuality 3.4 (1993), pp. 562–563. See also Digest 48.5.35 [34] on legal definitions of rape that included boys.
  10. Mary Beard, J.A. North, and S.R.F. Price, Religions of Rome: A History (Cambridge University Press, 1998), vol. 1, pp. 1–10, as cited and elaborated also by Phyllis Culham, "Women in the Roman Republic," in The Cambridge Companion to the Roman Republic (Cambridge University Press, 2004), p. 158.
  11. Pamela Gordon, "Some Unseen Monster: Rereading Lucretius on Sex," in The Roman Gaze: Vision, Power, and the Body (Johns Hopkins University Press, 2002), p. 105.
  12. Lucretius, De rerum natura 5.964: Violenta viri vis atque impensa libido.
  13. See further discussion at Marriage in ancient Rome#Adultery and Sexuality in ancient Rome#Fidelity and adultery).
  14. Ariadne Staples, From Good Goddess to Vestal Virgins: Sex and Category in Roman Religion (Routledge, 1998), pp. 81–82; Jane F. Gardner, Women in Roman Law and Society (Indiana University Press, 1991), p.118ff.
  15. Gardner, Women in Roman Law and Society, p. 120.
  16. Digest 9.9.20.
  17. Richlin, "Not before Homosexuality," p. 564.
  18. Under the Lex Aquilia: Thomas A.J. McGinn, Prostitution, Sexuality and the Law in Ancient Rome (Oxford University Press, 1998), p. 314; Gardner, Women in Roman Law and Society, p. 119.
  19. Gardner, Women in Roman Law and Society, p. 119; McGinn, Prostitution, Sexuality, and the Law, p. 326.
  20. Richlin, "Not before Homosexuality," pp. 558–559, citing the jurist Pomponius, "whatever man has been raped by the force of robbers or the enemy in wartime (vi praedonum vel hostium)" ought to bear no stigma (Digest 3.1.1.6).
  21. Gardner, Women in Roman Law and Society, p. 118.
  22. Quintilian, Institutio oratoria 4.2.69–71; Richlin, "Not before Homosexuality," p. 565.
  23. Gardner, Women in Roman Law and Society, p. 118; Richlin, "Not before Homosexuality," pp. 562–563.
  24. Gardner, Women in Roman Law and Society, pp. 120–121; James A. Brundage, Law, Sex, and Christian Society in Medieval Europe (University of Chicago Press, 1987, 1990), p. 107.
  25. Augustine, “The City of God,” (Hendrickson, 2004), p. 14-15.
  26. Staples, From Good Goddess to Vestal Virgins, p. 164, citing Norman Bryson, "Two Narratives of Rape in the Visual Arts: Lucretia and the Sabine Women," in Rape (Blackwell, 1986), p. 199.
  27. Peter Brown, Augustine of Hippo: A Biography (Faber, 1967); see also Carol J. Adams and Marie M. Fortune, Violence against Women and Children: A Christian Theological Sourcebook (Continuum, 1995), p. 219ff.; Melissa M. Matthes, The Rape of Lucretia and the Founding of Republics (Pennsylvania State University Press, 2000), p. 68ff. (also on Machiavelli); Virginia Burrus, Saving Shame: Martyrs, Saints, and Other Abject Subjects (University of Pennsylvania Press, 2008), p. 125ff.; Amy Greenstadt, Rape and the Rise of the Author: Gendering Intention in Early Modern England (Ashgate, 2009), p. 71; Melissa E. Sanchez, Erotic Subjects: The Sexuality of Politics in Early Modern English Literature (Oxford University Press, 2011), p. 93ff.
  28. Brundage, Law, Sex, and Christian Society in Medieval Europe, p. 107.
  29. Gardner, Women in Roman Law and Society, 120.
  30. Charles Matson Odahl, Constantine and the Christian Empire (Routledge, 2004), p. 179; Timothy David Barnes, Constantine and Eusebius (Harvard University Press, 1981), p. 220; Gillian Clark, Women in Late Antiquity: Pagan and Christian Lifestyles (Oxford University Press, 1993), pp. 36–37, characterizing Constantine's law as "unusually dramatic even for him."
  31. Theodosian Code 9.24.1.2–3; Cod. 9.13.1; Brundage, Law, Sex, and Christian Society, p. 107.
  32. Nghiem Nguyen, "Roman Rape: an Overview of Roman Rape Laws from the Republican Period to Justinian's Reign" Michigan Journal of Gender and Law 13, no. 1 (2006): 110-111.
  33. Catherine Orenstein, Little Red Riding Hood Uncloaked p 36 ISBN
  34. Sedney, M., "rape (crime)". Grolier Multimedia Encyclopedia. Scholastic Library Publishing, 2006 <http://gme.grolier.com Archived 1999-02-10 at the وے بیک مشین>
  35. Great Debates in Criminal Law, by Jonathan Herring, pp.92- 98
  36. https://www.researchgate.net/publication/31473687_Why_Sexual_Penetration_Requires_Justification
  37. Sunan Abu Dawud 38:4366.
  38. Abou El Fadi, Khaled (2001), "Commentary: Terrorism is at Odds with Islamic Tradition", Los Angeles Times, archived from the original on 2017-08-23, … Under the category of crimes of terror, the classical jurists included abductions, poisoning of water wells, arson, attacks against wayfarers and travelers, assaults under the cover of night and rape. For these crimes, regardless of the religious or political convictions of the perpetrators, Muslim jurists demanded the harshest penalties, including death...  Unknown parameter |url-status= ignored (help)
  39. On ancient Rome, see Sara Elise Phang, Roman Military Service: Ideologies of Discipline in the Late Republic and Early Principate (Cambridge University Press, 2008), pp. 244, 253–254, 267–268 et passim. See also Sex in the Roman military.
  40. Sara Elise Phang (2001). The marriage of Roman soldiers (13 B.C.-A.D. 235): law and family in the imperial army. BRILL. p. 268. ISBN 90-04-12155-2. Retrieved 2010-11-28. 
  41. Napoleon Bonaparte, “Address to the Army of Egypt,” Napoleon: Symbol for an Age, A Brief History with Documents, ed. Rafe Blaufarb (New York: Bedford/St. Martin’s, 2008), 44; J. David Markham, Napoleon for Dummies: A Guide for the Rest of Us!, (Hoboken: Wiley Publishing, Inc., 2005), 106.
  42. Guzmán, Carmen Luz (2013). "Las cautivas de las Siete Ciudades: El cautiverio de mujeres hispanocriollas durante la Guerra de Arauco, en la perspectiva de cuatro cronistas (s. XVII)" (in Spanish). Intus-Legere Historia 7 (1): 77–97. doi:10.15691/07176864.2014.0.94. 
  43. "The Council of Trent, The Twenty-Fourth Session". http://history.hanover.edu/texts/trent/ct24.html. 
  44. "Women in the French revolution". http://www.tcr.org/tcr/essays/CB_Women-French_Rev.pdf. 
  45. Angela Marie Howard Zophy; Angela Howard; Frances M. Kavenik (1990). Handbook of American women's history. Garland. ISBN 978-0-8240-8744-9. Retrieved 1 October 2011. 
  46. G Sperati. Amputation of the nose throughout history. 
  47. Julius Ralph Ruff. Violence in early modern Europe, 1500–1800. p. 144. 
  48. [۱]
  49. Sixth Annual Report of ICTY to the General Assembly (1999) accessed at March 23, 2007
  50. "The Straight Dope: Did medieval lords have "right of the first night" with the local brides?". http://www.straightdope.com/classics/a5_181.html. 

ہور پڑھو[لکھو]

  • ڈیجنیکس ، ٹی (1981)۔ عصمت دری دے بحران دے مراکز: دس سال بعد۔ آف پِر بیکس ، واشنگٹن: 14 (8) پی۔   17۔
  • فخر ، اے (1981) احترام تے پِچھے د‏‏ی طرف: عصمت دری د‏‏ی تحریک دا دس سالہ نظریہ۔ واپس لڑنے! (پی پی)   114–118)۔
  • ہاورڈ ، انجیلا تے کیونینک فرانسس۔ (2000) امریدیاں عورتاں د‏‏ی تریخ د‏‏ی کتابچہ۔ CA: سیج پبلی کیشنز انکارپوریٹڈ
  • لارجین ، ایم (1981)۔ "گراسروٹ مراکز تے قومی ٹاسک فورسز: عصمت دری د‏‏ی تحریک د‏‏ی اک تریخ ،" ایزس: خواتین دے خلاف تشدد دے خاتمے دے بارے وچ اک رسالہ ، خزاں۔
  • Pierce, Karen F.; Deacy, Susan; Arafat, K. W. (2002). Rape in antiquity. London: The Classical Press of Wales in association with Duckworth. ISBN 0-7156-3147-0.  Pierce, Karen F.; Deacy, Susan; Arafat, K. W. (2002). Rape in antiquity. London: The Classical Press of Wales in association with Duckworth. ISBN 0-7156-3147-0.  Pierce, Karen F.; Deacy, Susan; Arafat, K. W. (2002). Rape in antiquity. London: The Classical Press of Wales in association with Duckworth. ISBN 0-7156-3147-0. 

باہرلے جوڑ[لکھو]