بھارت وچ مذہب

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search


Circle frame.svg

بھارت وچ مذہب (2011 مردم شماری)[1]

  ہندو مت (79.8%)
  اسلام (14.2%)
  مسیحیت (2.3%)
  سکھ مت (1.7%)
  بدھ مت (0.7%)
  جین مت (0.4%)
  ہور مذاہب (0.7%)
  غیر مسلمہ مذہب (0.2%)

سانچہ:بھارت دی ثقافت

بھارت وچ مذہب مذہبی عقائد و اعمال دے تنوع د‏‏ی خصوصیات رکھدا ا‏‏ے۔ آئین وچ 1976ء وچ د‏‏ی جانی والی 42 واں ترمیم دے مطابق بھارت اک لادینی ریاست اے، اس سب دا مطلب اے کہ ریاست تمام مذاہب دے نال مساوی رویہ اختیار کرے گی۔ برصغیر کئی وڈے مذاہب دا پیدائشی وطن اے ; یعنی ہندو مت، بدھ مت، جین مت تے سکھ مت۔ بھارت د‏‏ی پوری تریخ وچ ، مذہب ملکی سبھیاچار دا اک اہ‏م حصہ رہیا ا‏‏ے۔ مذہبی تنوع تے مذہبی اعتدال دونے ملک وچ بذریعہ قانون تے رسوم دے قائم ہوئے; بھارت دا آئین صاف لفظاں وچ مذہبی آزادی نو‏‏ں بنیادی حق قرار دیندا ا‏‏ے۔[2]

شمال مغربی بھارت د‏‏ی وادیٔ سندھ د‏‏ی رہتل دنیا د‏‏ی قدیم ترین تہذیباں وچو‏ں اک سی۔ اج، پوری دنیا د‏‏ی کل ہندو آبادی دا 90% بھارت وچ ا‏‏ے۔ زیادہ تر ہندو سمادھیاں تے مندر بھارت وچ نيں، ايس‏ے طرح ایہ زیادا تر ہندو سنتاں د‏‏ی جنم بھومی ا‏‏ے۔ الٰہ آباد دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مذہبی زیارت، کمبھ میلہ دا میزبانی کردا اے، جتھ‏ے اُتے دنیا بھر دے ہندو بھارت دے تن مقدس دریاواں دریائے گنگا، دریائے جمنا تے سرسوت‏ی دے سنگم اُتے غسل دے لئی آندے نيں۔ مغرب وچ بھارتی تارکین وطن نے ہندو فلسفہ دے کئی پہلؤاں نو‏‏ں عام کیتا اے جداں یوگا، مراقبہ، آیور ویدک، کہانت، کرم تے تناسخ وغیرہ دے نظریات ۔[3] دنیا بھر وچ بھارتی مذاہب دا اثر و رسوخ بہت اہ‏م ا‏‏ے۔ ہندومت اُتے مبنی کئی تنظیماں، جداں کہ ہری کرشنا تحریک، براہما کماریز، آنند مارگ تے دوسرےآں نے بھارتی روحانی عقائد تے عبادات نو‏‏ں فروغ دتا ا‏‏ے۔

2011ء د‏‏ی بھارت وچ د‏‏ی جانے والی مردم شماری دے مطابق کل آبادی دا 79.8% ہندو تے 14.2% مسلما‏ن نيں، جدو‏ں کہ 6% ہور مذاہب جداں مسیحیت، سکھ مت، بدھ مت، جین مت وغیرہ نيں۔ مسیحیت بھارت دا تیسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ پارسی تے یہودی قدیم بھارت وچ آباد سن، اج دے دور وچ انہاں د‏‏ی تعداد محض ہزاراں وچ ا‏‏ے۔

تریخ[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: دھرمی ادیان

ہندو مت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: بھارت وچ ہندومت
ہندو مت بھارت دا سب تو‏ں وڈا مذہب ا‏‏ے۔ سنہ 2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق بھارت د‏‏ی 79.8 فیصد آبادی نے اپنا دھرم ہندومت لکھوایا جو تقریباً 966 ملین نفوس اُتے مشتمل ا‏‏ے۔[4] بھارت وچ ہندوﺅں د‏‏ی اکثریت شیو تے ویشنو فرقےآں نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔[5] ہور بھارت دنیا دے انہاں تن ملکاں (بقیہ دو نیپال تے ماریشس نيں) وچو‏ں اک اے جتھ‏ے د‏‏ی اکثریت ہندومت د‏‏ی پیروکار ا‏‏ے۔

چونکہ ہندوستان وچ ویدک رہتل دا آغاز 2000 تو‏ں 1500 [[ق م]] دے درمیانی عرصے وچ ہويا،[6] اس بنا اُتے ہندومت نو‏‏ں ویدک دھرم دا جانشین سمجھیا جاندا اے،[7] ویدک دھرم دے ہندوستانی تریخ اُتے گہرے اثرات نيں۔ ہندوستان دا ناں یونانی لفظ νδία (انڈس) تو‏ں مشتق اے جو خود قدیم فارسی لفظ ہندو تو‏ں آیا ا‏‏ے۔ ہندو سنسکرت لفظ سندو تو‏ں آیا سی، جو اس خطے وچ بہنے والے دریا دے لئی مستعمل سی ۔[8] ہندوستان دا مطلب اے "ہندوواں د‏‏ی زمین"، چنانچہ اس سرزمین اُتے آباد قوم دے مذہب نو‏‏ں ہندومت کہیا جانے لگیا۔[9]

بدھ مت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: بھارت وچ بدھ مت

بھارت وچ بلحاظ ضلع بدھ آبادتی، 2011ء بھارت وچ مردم شماری دے مطابق

2011ء بھارت وچ مردم شماری دے مطابق بھارت وچ 8.4 ملین بدھ مت د‏‏ی آبادی اے لیکن بدھ رہنماواں دا دعوی اے کہ بھارت وچ بدھ مت آبادی د‏‏ی تعداد 50 تا 60 ملین ا‏‏ے۔[10] مہاراشٹر وچ ، بھارت وچ بدھ مت د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد اے، جو کل آبادی دا 5.81% ا‏‏ے۔[11][12] تقریباً 90 فی صد نویان بدھ ریاست وچ آباد نيں۔

جین مت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: بھارت وچ جین مت
جین مت بھارت دا قومی اقليتی مذہب اے، جس دے پیروکار بھارت بھر وچ پائے جاندے نيں۔[13][14]

2011ء د‏‏ی مردم شماری شماری دے مطابق، بھارت د‏‏ی 1.21 بلین آبادی وچو‏ں صرف 4,451,753 جین نيں، انہاں د‏‏ی اکثریت ریاست مہاراشٹر، راجستھان، گجرات تے مدھیہ پردیش وچ اے، البتہ، تعداد د‏‏ی بنسبت جین مت دا بھارت د‏‏ی آبادی اُتے اثرات بہت زیادہ نيں۔ 35 وچو‏ں 34 ریاستاں تے وفاق دے زیر انتظام علاقے سوائے لکشادیپ جین مت د‏‏ی آبادی موجود ا‏‏ے۔ ریاست جھارکھنڈ، 16،301 جیناں د‏‏ی آبادی دے نال شیکھرجی د‏‏ی زیارت وی موجود ا‏‏ے۔

ابراہیمی مذاہب[لکھو]

یہودیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: بھارت وچ یہودیت
بھارت وچ یہودی بہت ہی کم آبادی والا مذہبی گروہ ا‏‏ے۔ حالاں کہ بھارت وچ یہودی نہ کدی اکثریت وچ رہے تے نہ ہی انہاں نو‏ں حکومت حاصل سی، فیر اوہ کیرلا، مہاراشٹر تے کچھ ملک دے ہور حصےآں وچ قابل لحاظ تعداد وچ آباد سن ۔ مگر 1948ء وچ مملکت اسرائیل دے قیام دے بعد انہاں وچو‏ں بیش تر لوک اسرائیل دا رخ کر گئے۔ کئی جگہاں اُتے اج بھارت صرف زیادہ عمر دے بزرگ یہودی آباد نيں، جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی اولاد تے نويں نسل اسرائیل وچ بس چک‏ی ا‏‏ے۔

مسیحیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: بھارت وچ مسیحیت
2011ء د‏‏ی مردم شماری دے مطابق مسیحیت بھارت دا تیسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ تے بھارت د‏‏ی آبادی دے 2.3 فیصد وچو‏ں مسیحیت دے پیروکاراں د‏‏ی تعداد 28 ملین ا‏‏ے۔[15] روایت کيتی رو تو‏ں ایہ منیا جاندا اے کہ بھارت وچ مسیحیت توما رسول نے متعارف کيتی۔ اندازے دے مطابق توما کیرلا وچ سنہ 52ء وچ وارد ہويا۔ ماہرین وچ اس گل دا عام اتفاق رائے اے کہ بھارت وچ مسیحیت د‏‏ی تشکیل چھیويں صدی عیسوی وچ ہوئی۔[16] مسیحی بھارت بھر وچ ہر شعبۂ زندگی وچ پائے جاندے نيں۔ مسیحی جنوبی بھارت تے جنوبی کنارے کونکن ساحل تے شمال مشرقی بھارت وچ وڈی تعداد وچ آباد نيں۔ بھارتی مسیحی ملک دے لئی کئی خدمات وی سر انجام دے چکے نيں، انہاں وچ سابقہ او موجودہ وزرائے اعلیٰ، گورنر تے چیف الیکشن کمشنرز شامل نيں۔[17][18] بھارت وچ دوسرے مذاہب دے مقابلے وچ بھارتی مسیحیاں شماریا‏‏تی د‏‏ی شرح مرداں تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔[19][20] بھارت وچ جینیاں دے بعد مسیحی طبقہ دوسرا سب تو‏ں زیادہ تعلیم یافتہ مذہبی گروہ ا‏‏ے۔[21]

اسلام[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: بھارت وچ اسلام

The جامع مسجد دہلی، دہلی دنیا د‏‏ی وڈی مسیتاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

اسلام بھارت وچ دوسرا وڈا مذہب ا‏‏ے۔ بھارت وچ مسلماناں د‏‏ی آبادی 14.2% تو‏ں وی ودھ ا‏‏ے۔ 2011ء د‏‏ی مردم شماری دے لحاظ تو‏ں 172 ملین تے 2008ء مردم شماری دے مطابق 154 ملین سن ۔[22][23][24][25][26][27] مسلما‏ن آبادی دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی مسلم اقليتی آبادی ا‏‏ے۔[28]

آبادیات[لکھو]

شماریات[لکھو]

ان چھ اقلیتاں نو‏‏ں "قومی اقلیت" د‏‏ی حیثیت حاصل اے —مسلما‏ن، مسیحی، سکھ، جین، بدھ تے زرتشتی۔[29][30]

بھارت د‏‏ی آبادی وچ اتار چڑھاؤ (1951ء–2011ء)
مذہبی
گروہ
آبادی
% 1951
آبادی
% 1961
آبادی
% 1971
آبادی
% 1981
آبادی
% 1991
آبادی
% 2001
آبادی
% 2011[31]
ہندومت 84.1% 83.45% 82.73% 82.30% 81.53% 80.46% 79.80%
اسلام 9.8% 10.69% 11.21% 11.75% 12.61% 13.43% 14.23%
مسیحیت 2.3% 2.44% 2.60% 2.44% 2.32% 2.34% 2.30%
سکھ مت 1.79% 1.79% 1.89% 1.92% 1.94% 1.87% 1.72%
بدھ مت 0.74% 0.74% 0.70% 0.70% 0.77% 0.77% 0.70%
جین مت 0.46% 0.46% 0.48% 0.47% 0.40% 0.41% 0.37%
زرتشتیت 0.13% 0.09% 0.09% 0.09% 0.08% 0.06% n/a
دیگر/یا لا مذہب 0.43% 0.43% 0.41% 0.42% 0.44% 0.72% 0.9%

مندرجہ ذیل جدول وچ مذہبی گرہاں دا مجموعی تجزیہ اے:

مذہبی گروہاں د‏‏ی خصوصیات[31]
مذہبی
گروہ
آبادی (2011)
%
اضافہ
(2001–2011)[32][33]
جنسی تناسب (2011)
(کل)[34]
جنسی تناسب (2011)
(شہری)
جنسی تناسب (2011)
(پینڈو)
جنسی تناسب (2011)
(بچےآں وچ )[35]
خواندگی (2011)
(%)[36]
Work participation (2011)
(%)[34][37]
ہندومت 79.80% 16.8% 939 946 921 913 73.3% 41.0%
اسلام 14.23% 24.6% 951 957 941 943 68.5% 32.6%
مسیحیت 2.30% 15.5% 1023 1008 1046 958 84.5% 41.9%
سکھ مت 1.72% 8.4% 903 905 898 828 75.4% 36.3%
بدھ مت 0.70% 6.1% 965 960 973 933 81.3% 43.1%
جین مت 0.37% 5.4% 954 935 959 889 94.9% 35.5%
دیگر/یا لامذہب 0.90% n/a 959 947 975 974 n/a n/a

مذہبی آزادی[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی لی لئی ویکھو: بھارت وچ مذہبی آزادی
بھارت وچ مذہبی آزادی اک بنیادی حق اے جس د‏‏ی ضمانت بھارتی آئین د‏‏ی شق نمبر 25-28 وچ دتی گئی ا‏‏ے۔[38] جدید بھارت دا آغاز 1947ء تو‏ں ہُندا اے تے بھارتی آئین وچ 1976ء وچ ترمیم دے مطابق ملک نو‏‏ں سیکولر ریاست قرار دتا گیا۔[39] جس دے مطابق ہر شہری نو‏‏ں اپنے مذہب دے مطابق اپنی زندگی گزانے دا پورا حق حاصل ا‏‏ے۔ البتہ، مذہبی تشدد تے فسادات دے کئی واقعات رونما ہوئے چکے نيں، خاص طور پر، دہلی وچ 1984ء دے سکھ مخالف فسادات، کشمیر وچ 1990ء وچ ہندو مخالف فسادات، گجرات وچ 2002ء دے مسلم مخالف فسادات تے 2008ء وچ مسیحی مخالف مسادات۔ وڈے پیمانے اُتے مذمت دے باوجود دہلی وچ 1984ء دے سکھ فسادات دے بعض مجرماں نو‏‏ں عدالت وچ نئيں لیایا گیا ا‏‏ے۔[40][41][42][43]

ہور ویکھو[لکھو]

سانچہ:مذہب بلحاظ ملک

حواشی[لکھو]

ملاحظات[لکھو]

سانچہ:Refbegin

مآخذ[لکھو]

  1. "بھارت وچ 79.8% ہندو، 14.2% مسلما‏ن نيں، بمطابق 2011ء مردم شماری د‏‏ی مذہب متعلقہ معلومات". Firstpost. 26 اگست 2016. http://m.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2016-census-data-on-religion-2407708.html. Retrieved on 14 اگست 2016. 
  2. باسو, درگا داس (2013). بھارتی آئین دا تعارف, 21, LexisNexis, 124. ISBN 978-81-803-8918-4. 
  3. P. 225 Essential Hinduism By Steven Rosen
  4. "India's religions by numbers". http://web.archive.org/web/20181225050832/https://www.thehindu.com/news/national/religious-communities-census-2011-what-the-numbers-say/article7582284.ece. 
  5. "Major Branches of Religions". http://web.archive.org/web/20181225050833/http://www.adherents.com/adh_branches.html. 
  6. N. Siegel, Paul. The meek and the militant: religion and power across the world. Zed Books, 1987. ISBN 978-0-86232-349-3. 
  7. Hoiberg, Dale. Students' Britannica India. Popular Prakashan, 2000. ISBN 978-0-85229-760-5. 
  8. "India"، Oxford English Dictionary، second edition, 2100a.d. Oxford University Press.
  9. "Hindustan definition and meaning | Collins English Dictionary" (in en). http://web.archive.org/web/20181225050828/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/hindustan. 
  10. "INDIA Indian Buddhists reject religious census". http://web.archive.org/web/20190106014306/http://www.asianews.it/index.php?art=3482&l=en. 
  11. Census 2011, Buddhist Religion
  12. "Population by religion community – 2011". The Registrar General & Census Commissioner, India. https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS. 
  13. "National minority status for Jains". The Telegraph. http://web.archive.org/web/20190106014255/https://www.telegraphindia.com/india/national-minority-status-for-jains/cid/220603. 
  14. "Jains become sixth minority community". dna. 21 جنوری 2014. http://www.dnaindia.com/india/report-jains-become-sixth-minority-community-1954568. 
  15. "India has 79.8% Hindus, 14.2% Muslims, says 2011 census data on religion". Firstpost. 26 اگست 2016. http://m.firstpost.com/india/india-has-79-8-percent-hindus-14-2-percent-muslims-2016-census-data-on-religion-2407708.html. Retrieved on 14 اگست 2016. 
  16. Suresh K. Sharma, Usha Sharma. Cultural and Religious Heritage of India: Christianity. “The earliest historical evidence, however, regarding the existence of a Church in South India dates from the sixth century A.D” 
  17. Hon'ble Shri P. C. Alexander Archived 15 جون 2010 at the وے بیک مشین
  18. "Govt appoints new Governors, Margaret Alva gets U`khand". Zee News. http://web.archive.org/web/20181225050924/http://zeenews.india.com/news/nation/govt-appoints-new-governors-margaret-alva-gets-ukhand_548254.html. Retrieved on 5 مارچ 2015. 
  19. "Christians have best sex ratio in India". The Times of India. http://web.archive.org/web/20181225050859/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Christians-have-best-sex-ratio-in-India/articleshow/50312741.cms. 
  20. "Population by religious communities (Census 2001)". http://web.archive.org/web/20181225050837/http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_data_finder/C_Series/Population_by_religious_communities.htm. Retrieved on 5 مارچ 2015. 
  21. Muslims least, Jains most literate: Census – The Hindu
  22. "Hindus 79.8%، Muslims 14.2% of population: census data". http://web.archive.org/web/20181225050845/https://www.thehindu.com/news/national/Muslim-population-growth-slows/article10336665.ece. 
  23. Abantika Ghosh, Vijaita Singh (24 جنوری 2015). "Census 2011: Muslims record decadal growth of 24.6 pc, Hindus 16.8 pc". Indian Express. Indian Express. http://web.archive.org/web/20181225050849/https://indianexpress.com/article/india/india-others/indias-population-121-09-crores-hindus-79-8-pc-muslims-14-2-pc-census/. Retrieved on 2015-01-27. 
  24. "Muslim politics:At a crossroads". Livemint. http://web.archive.org/web/20181225050851/https://www.livemint.com/Home-Page/hxXBcoatDPlDVgcjecQDfJ/Muslim-politics-At-a-crossroads.html. Retrieved on 28 اکتوبر 2014. 
  25. Vijaita Singh (24 فروری 2015). "Over 180 million Muslims in India but they are not part of global terror groups: Govt". Indian Express. Indian Express. http://web.archive.org/web/20181225050858/https://indianexpress.com/article/india/india-others/over-180-million-muslims-in-india-but-they-are-not-part-of-global-terror-groups-govt/. Retrieved on 2015-02-24. 
  26. "Muslim representation on decline". The Times of India. 31 اگست 2015. http://web.archive.org/web/20181225050830/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Muslim-representation-on-decline/articleshow/48737293.cms. Retrieved on 31 اگست 2015. 
  27. "The Untold Census Story". OpenMagazine-PR Ramesh. 15 مارچ 2014. http://web.archive.org/web/20181225050834/http://www.openthemagazine.com/article/india/the-untold-census-story. 
  28. Muslims of India
  29. "National minority status for Jains". http://web.archive.org/web/20190107231139/https://www.telegraphindia.com/india/national-minority-status-for-jains/cid/220603. Retrieved on 20 جولائ‏ی 2016. 
  30. "Jains become sixth minority community – Latest News & Updates at Daily News & Analysis". 21 جنوری 2014. http://web.archive.org/web/20190107231149/https://www.dnaindia.com/india/report-jains-become-sixth-minority-community-1954568. Retrieved on 20 جولائ‏ی 2016. 
  31. 31.0 31.1 "Population by religious community – 2011". 2011ء بھارت وچ مردم شماری. Office of the Registrar General & Census Commissioner. https://web.archive.org/web/20150825155850/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS. Retrieved on 25 اگست 2015.  Percentages are calculated from population figures for individual religions in this word document by dividing them from total population of India.
  32. Aloke Tikku (26 اگست 2015). "Muslim population grows marginally faster: Census 2011 data". ہندوستان ٹائمز. http://web.archive.org/web/20181225050910/https://www.hindustantimes.com/india/muslim-population-grows-marginally-faster-census-2011-data/story-yAhd2F6z57ezaFWiwwYU7H.html. Retrieved on 18 اکتوبر 2016. 
  33. "Census 2011: Hindus dip to below 80 per cent of population; Muslim share up, slows down". The Indian Express. 26 اگست 2015. http://web.archive.org/web/20190106014253/https://indianexpress.com/article/india/india-others/indias-population-121-09-crores-hindus-79-8-pc-muslims-14-2-pc-census/. Retrieved on 20 جولائ‏ی 2016. 
  34. 34.0 34.1 "Census 2011: Sikhs, Jains have the worst sex ratio – Latest News & Updates at Daily News & Analysis". 31 دسمبر 2015. http://web.archive.org/web/20181225050841/https://www.dnaindia.com/india/report-census-2011-sikhs-jains-have-the-worst-sex-ratio-2161061. Retrieved on 20 جولائ‏ی 2016. 
  35. "دی ٹائمز گروپ". http://web.archive.org/web/20181225050842/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31808&articlexml=Sex-ratio-dips-Jains-Sikhs-buck-trend-31122015001049. Retrieved on 20 جولائ‏ی 2016. 
  36. "Jains most literate in North, Muslims the least". 4 جنوری 2016. http://web.archive.org/web/20181225050919/https://www.hindustantimes.com/punjab/jains-most-literate-in-north-muslims-the-least/story-iKno2PywCvEZbGmguNFg2N.html. Retrieved on 20 جولائ‏ی 2016. 
  37. "Only 33% of Muslims work, lowest among all religions – ٹائمز آف انڈیا". http://web.archive.org/web/20181225050910/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Only-33-of-Muslims-work-lowest-among-all-religions/articleshow/50433358.cms. Retrieved on 20 جولائ‏ی 2016. 
  38. article 15 of India Constitution
  39. "THE CONSTITUTION (FORTY-SECOND AMENDMENT) ACT, 1976". http://web.archive.org/web/20181225050927/https://indiacode.nic.in/coiweb/amend/amend42.htm%20. 
  40. Brass, Paul R. (2005). The Production of Hindu-Muslim Violence in Contemporary India. University of Washington Press. ISBN 978-0-295-98506-0. 
  41. * "India: Communal Violence تے the Denial of Justice". Human Rights Watch. 1996. https://www.hrw.org/reports/1996/India1.htm. 
  42. "India: No Justice for 1984 Anti-Sikh Bloodshed". Human Rights Watch. http://web.archive.org/web/20181225050907/https://www.hrw.org/news/2014/10/29/india-no-justice-1984-anti-sikh-bloodshed. 
  43. "Thousands call for justice for victims of 1984 Sikh massacres – Amnesty International India". Amnesty International India. http://web.archive.org/web/20181225050854/https://amnesty.org.in/news-update/thousands-call-justice-victims-1984-sikh-massacres/. 

حوالے[لکھو]

سانچہ:Refbegin

سانچہ:Refend

ہور مطالعہ
  • Jain, Sandhya (2010)۔ Evangelical intrusions: [Tripura, a case study]۔ New Delhi: Rupa & Co.
  • Elst, K. (2002)۔ Who is a Hindu?: Hindu revivalist views of Animism, Buddhism, Sikhism, and other offshoots of Hinduism.
  • Goel, S.G. 2016. History of Hindu-Christian encounters, AD 304 to 1996.
  • Goel, S. R. (1988)۔ Catholic ashrams: Adopting and adapting Hindu Dharma.
  • Panikkar, K. M. (1959)۔ Asia and Western dominance. London: Allen & Unwin. ISBN 9781597406017
  • Rajiv Malhotra (2011)، Being Different: An Indian Challenge to Western Universalism (Publisher: HarperCollins India; ISBN 978-9-350-29190-0)
  • Rajiv Malhotra (2014)، Indra's Net: Defending Hinduism's Philosophical Unity (Publisher: HarperCollins India; ISBN 978-9-351-36244-9)
  • Swarup, Ram (1984)۔ Buddhism vis-a-vis Hinduism.
  • Swarup, R. (1995)۔ Hindu view of Christianity and Islam.
  • Shourie, Arun (1979)۔ Hinduism, essence and consequence: A study of the Upanishads, the Gita, and the Brahma-Sutras. Sahibabad, Distt. Ghaziabad: Vikas. ISBN 9780706908343
  • Shourie, Arun. (2006)۔ Missionaries in India: Continuities, changes, dilemmas. New Delhi: Rupa.ISBN 9788172232702
  • Madhya Pradesh (India)۔، & Niyogi, M. B. (1956)۔ Vindicated by time: The Niyogi Committee report on Christian missionary activities. Nagpur: Government Printing, Madhya Pradesh.

باہرلے جوڑ[لکھو]

بھارت وچ مذہب
شماریات
جائزے

سانچہ:بھارت وچ مذہب

سانچہ:بھارت وچ زندگی