صاحب فخ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

حسین‌ بن علی‌ بن حسن‌ بن حسن بن حسن بن علیؑ انہاں دی کنیت ابو عبد اللہ تے صاحب فخ دے نام تو‏ں مشہور نيں۔ اوہ اس قیام تے تحریک دے قائد نيں جو اسی نام تو‏ں سنہ 169 ہجری وچ ہادی عباسی دے خلاف مکہ دے قریب سرزمین فخ وچ شروع ہوئی۔

ولادت تے نسب[لکھو]

حسین بن علی یا صاحب فخ بوقت شہادت 41 سالہ سن تے اس حساب تو‏ں انہاں دا سنۂ ولادت سنہ 128 ہجری ا‏‏ے۔ انہاں دے والد علی بن حسن نہایت متقی تے عبادت گذار سن تے علیُ الخیر تے علیُ الاغرّ (نیک) دے عنوان تو‏ں شہرت رکھدے سن ۔ انہاں دی والدہ زینب بنت عبداللہ بن حسن بن حسن بن علی (ع) سن جو محمد نفس زکیہ تے قتیل باخمرا دی ہمشیرہ سن۔ ایہ میاں بیوی بہت زیادہ تقوی تے عبادت دی بنا اُتے زوج صالح (نیک جوڑا) دے عنوان تو‏ں مشہور سن ۔[1]۔[2]۔[3] علی بن حسن نفس زکیہ دے قیام دے بعد، علویاں دے اک گروہ دے ہمراہ منصور عباسی دے ہمراہ گرفتار ہوئے تے کچھ ہی عرصہ بعد قیدخانے وچ وفات پاگئے۔[4]

سیاسی فعالیت[لکھو]

سنہ 169 ہجری قمری تو‏ں قبل، حسین بن علی دی سیاسی فعالیت دے بارے وچ کچھ زیادہ معلومات دستیاب نئيں نيں۔ بعض روایات دے مطابق، شیعیان کوفہ دی اک جماعت نے انہاں دے قیام تو‏ں کچھ عرصہ قبل انہاں دے ہتھ اُتے بیعت دی سی۔ علاوہ ازاں، انھاں نے مکہ تے مدینہ دے عوام نو‏‏ں وی دعوت دتی کہ انہاں دے نال بیعت کراں تے اپنے بعض داعی خراسان تے جبل (یا جمیل؟ گیلان) روانہ کيتے۔[5]۔[6]۔[7]۔[8]

ان روایات دی صحت و سقم تو‏ں قطع نظر، بعض شواہد تو‏ں معلوم ہُندا اے کہ شاید حسین بن علی سنہ 169 ہجری قمری تو‏ں قبل وی سیاسی میدان وچ فعال کردار ادا کردے رہے نيں؛ جداں:

  • انہاں دا تعلق ایسے خاندان تو‏ں سی جو عباسیاں دے خلاف تحریکاں دے حوالے تو‏ں پس منظر رکھدا سی ؛
  • مہدی عباسی دے زمانے وچ انہاں نو‏ں بغداد وچ بلوایا گیا کیونکہ عباسی خلافت انہاں دے اقدامات تے انہاں دی فعالیت تو‏ں فکرمند سی ؛
  • ہادی عباسی تے اس دے والی نے مدینہ وچ علویاں دے نال سخت رویہ اپنایا؛
  • حسین بن علی اُتے الزام لگایا گیا کہ اوہ امارت دی خواہش رکھدے نيں؛
  • تے آخرکار، قیام فخ دے دوران حسین بن علی دا موقف تے اقدامات۔[9]۔[10]۔[11]۔[12] حتی،
  • اک روایت دے مطابق حسین نے سنہ 169 ہجری وچ اپنے قیام تو‏ں قبل وی اک بار قیام کیتا سی ۔[13]

واقعۂ فخ دے بعد عباسیاں دے اقدامات[لکھو]

صاحب فخ دے بعد مدینہ دے والی عمری نے حسین بن علی تے انہاں دے خاندان دے بعض افراد دے گھراں تے نخلستاناں نو‏‏ں نذر آتش کیتا تے انہاں دے بعض ہور نخلستاناں تے اموال نو‏‏ں ضبط کیتا۔ موسی بن عیسی عباسی وی مدینہ پہنچیا تے لوگاں نو‏‏ں مسجد وچ جمع کیتا تے انہاں نو‏ں آل ابی طالب تے حسین تے انہاں دے ساتھیاں دی اعلانیہ بدگوئی اُتے مجبور کیتا۔[14]۔[15] ہادی عباسی دے رد عمل دے بارے وچ وی متضاد روایات دستیاب نيں:

بعض روایات وچ کہیا گیا اے اس واقعے دے اسیراں تے جنگ وچ کوتاہی کرنے والے عباسی امراء دے نال سنگ دلانہ سلوک روا رکھیا؛ مثال دے طور اُتے اس نے قاسم بن محمد بن عبداللہ علوی نو‏‏ں اسیر کیتا تے انہاں دے اعضاء جسمانی نو‏‏ں آری دے ذریعے ٹکڑے ٹکڑے کر دتا؛ تے موسی بن عیسی عباسی اُتے غضبناک ہويا تے اس دے اموال و املاک نو‏‏ں ضبط کر لیا کیونکہ اس نے حسن بن محمد بن عبداللہ نو‏‏ں قتل کردتا سی تے اسنو‏ں گرفتار نئيں کیتا سی ۔ خلیفہ دے غصے دا سبب ایہ سی کہ اوہ خود حسن بن محمد مقدر دا فیصلہ کرنا چاہندا سی ۔

دوسری طرف تو‏ں، بعض روایات وچ کہیا گیا اے کہ ہادی نے انہاں افراد اُتے لعنت ملامت دی جنہاں نے حسین بن علی دا سر قلم کرکے اسنو‏ں سامنے پیش کیتا سی تے کہیا کہ حسین آل خاندان رسول (ع) دی اک فرد سن، اوہ ترک و دیلم دے کوئی باغی نہ سن ۔ چنانچہ اس نے کہیا: انہاں افراد دی گھٹ تو‏ں گھٹ سزا ایہ اے کہ انہاں نو‏ں انعام و اکرام تو‏ں محروم کیتا جائے۔[16]۔[17]۔[18]۔[19]

حسین صاحب فخ دی خصوصیات[لکھو]

فائل:محله شهداء(محل شهادت ودفن صاحب فخ )در مکه.jpg
مکہ وچ محلۂ شہداء (صاحب فخ دا مقام شہادت تے مدفن)

حسین بن علی بلیغ تے سخنور سن ۔ زہد، تقوی، تعبد، تہجد و شجاعت، فقراء دی نسبت سخاوت تے محتاجاں دی دستگیری اُتے انہاں دی بہت زیادہ تمجید و تعریف ہوئی ا‏‏ے۔[20]۔[21]۔[22] شیخ طوسی نے[23] انہاں نو‏ں امام صادق(ع) دے اصحاب دے زمرے وچ گردانا ا‏‏ے۔ اوہ شہادت دے وقت 41 یا 57 سالہ سن تے انھاں نے اپنی بعد کوئی اولاد نئيں چھڈی۔[24]۔[25]۔[26]

تاریخ تشیّع وچ واقعۂ فخ[لکھو]

حادثۂ فخ تاریخ تشیع علوی تحریکاں دے تلخ ترین واقعات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ امام محمد تقی علیہ السلام فرماندے نيں: "یہ واقعہ اہل بیت (ع) دے لئے واقعۂ کربلا دے بعد، سب تو‏ں وڈی آزمائش سی ۔ علاوہ ازاں پیغمبر اکرم صلی اللہ علیہ و آلہ تے ائمہ علیہم السلام تو‏ں منقولہ بہت سی احادیث تے انہاں دی شہادت اُتے کہ‏ے گئے مرثیے، اس دعوی دی دلیل نيں۔[27]۔[28]۔[29]۔[30]۔[31]۔[32] منقول اے کہ امام کاظم علیہ السلام شہدائے فخ نو‏‏ں یاد کرکے گریہ و بکاء کردے سن تے خداوند متعال تو‏ں انہاں دے قاتلاں دے لئے موت تے عذاب شدید دی التجا کردے سن تے آپ (ع) نے فخ وچ شہادت پانے والے علویاں دے ایتام، اطفال تے بیواواں دی کفالت اپنے ہتھ وچ لی۔[33]۔[34]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص174، 364۔
  2. ناطق بالحق، الافادة فی تاریخ الائمة السادة، ص26۔
  3. مُحلی، الحدائق‌ الوردیة فی مناقب ائمة الزیدیة، ج1، ص317۔
  4. رجوع کراں: ابو الفرج اصفہانی، مقاتل الطالبیین، ص176۔عمری، المجدی فی انساب الطالبیین، ص66۔محلی، الحدائق‌ الوردیۃ فی مناقب ائمة الزیدیہ، ج1، ص317۔
  5. رجوع کراں: طبری، تاریخ، ج8، ص193۔
  6. بلعمی، تاریخ نامہ طبری، ج2، ص1177ـ 1178۔
  7. حسنی، اخبار الحسین بن علی‌ الفخی و ...، ص284۔
  8. قس آملی، تتمة مصابیح ابی‌ العباس‌ الحسنی، ص468۔
  9. رجوع کراں: طبری، تاریخ، ج8، ص200۔
  10. رازی، اخبار فخ و ...، ص153ـ 154۔
  11. ابو الفرج اصفہانی، مقاتل الطالبیین، ص372۔
  12. آملی، تتمہ مصابیح ابی‌ العباس‌ الحسنی، ص465ـ 467۔
  13. رجوع کراں: ابن‌ تغری بردی، النجوم‌الزاہرة ...، ج2، ص59۔
  14. رجوع کراں: طبری، تاریخ، ج8، ص200۔
  15. ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص381ـ 382۔
  16. رجوع کراں: طبری، تاریخ، ج8، ص198، 200، 203۔
  17. رازی، اخبار فخ و...، ص159ـ 160۔
  18. مسعودی، مروج الذہب، ج4، ص186۔
  19. ابو الفرج اصفہانی، مقاتل الطالبیین، ص379، 381۔
  20. رجوع کراں: ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص368ـ 371، 380۔
  21. ناطق بالحق، الافادة فی تاریخ الائمة السادة، ص26۔
  22. آملی، تتمة مصابیح ابی‌ العباس‌ الحسنی، ص465ـ 469۔
  23. طوسی، رجال الطوسی، ص 182۔
  24. بخاری، سرّ السلسلة العلویہ، ص15۔
  25. ناطق بالحق، الافادة فی تاریخ الائمة السادة، ص28۔ ص66۔
  26. فخر رازی، اخبار فخ و...، ص22۔
  27. رجوع کراں: بخاری، سرّ السلسلة العلویہ، ص14ـ 15۔
  28. مسعودی، مروج الذهب، ج4، ص186۔
  29. ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص366ـ 367، 384ـ 385۔
  30. آملی، تتمة مصابیح ابی‌ العباس الحسنی، ص463ـ 464، 473ـ 474، 486۔
  31. محلی، الحدائق‌ الوردیہ فی مناقب ائمة الزیدیہ، ج1، ص327ـ 328۔
  32. یاقوت حموی، معجم البلدان، ج4 ص238۔
  33. امینی، بطل فخ، ص136ـ 137۔
  34. ہور رجوع کراں: ابو الفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص380۔

مآخذ[لکھو]

  • علی بن بلال آملی، تتمہ مصابیح ابی العباس الحسنی، در «احمد بن ابراهیم حسنی، المصابیح»، چاپ عبد الله‌ بن عبدالله حوثی، صنعاء 1423 هجری قمری/ 2002 عیسوی۔
  • ابن تغری بردی، النجوم الزاهرة فی ملوک مصر والقاهرة، قاہره 1348ـ 1392 هجری قمری /1929ـ1972 عیسوی۔
  • ابو الفرج اصفہانی، مقاتل الطالبیین، چاپ احمد صقر، بیروت 1408 هجری قمری /1987 عیسوی۔
  • محمد هادی امینی، بطل فخ، بیروت 1993 عیسوی۔
  • ابو‌ نصر سہل بن عبدالله بخاری، سرّ السلسلة العلویہ، چاپ محمد صادق بحر العلوم، نجف 1381 ہجری قمری/ 1962 عیسوی۔
  • عاتق‌ بن غیث بلادی، معجم‌ معالم الحجاز، مکہ 1398ـ 1402 هجری قمری / 1978ـ 1982 عیسوی۔
  • بلعمی، تاریخ نامہ طبری، چاپ محمد روشن، تہران 1366 هجری شمسی۔
  • احمد بن ابراهیم حسنی، اخبار الحسین بن علی‌ الفخی و یحیی و ادریس ابنَیْ عبدالله من کتاب‌المصابیح در «احمدبن سہل رازی، اخبار فخّ»، چاپ ماهر جرّار، بیروت 1995 عیسوی۔
  • احمد بن سہل رازی، اخبار فخ و خبر یحیی‌ بن عبدالله و اخیہ ادریس‌ بن عبدالله، چاپ ماہر جرّار، بیروت 1995 عیسوی۔
  • طبری، تاریخ (بیروت)۔
  • محمد بن حسن طوسی، رجال الطوسی، چاپ جواد قیومی اصفہانی، قم 1415 هجری قمری۔
  • علی بن محمد عمری، المجدی فی انساب‌ الطالبیین، چاپ احمد مہدوی دامغانی، قم 1409 هجری قمری.
  • العیون ‌و الحدائق فی اخبار الحقائق، چاپ دخویہ، لیدن 1871 عیسوی۔
  • محمد بن عمر فخر رازی، الشجرة المبارکہ فی انساب‌ الطالبیہ، چاپ مہدی رجایی، قم 1409 ہجری قمری۔
  • کلینی، کافی۔
  • حمید بن احمد محلی، الحدائق‌ الوردیۃ فی مناقب ائمة الزیدیہ، چاپ مرتضی‌ بن زید محطوری حسنی، صنعاء 1423 ہجری قمری/ 2002 عیسوی۔
  • مسعودی، مروج الذهب، ط (بیروت).
  • ناطق بالحق، یحیی بن حسین هارونی، الافادة فی تاریخ الائمہ السادة، چاپ محمد کاظم رحمتی، تہران 1387 هجری شمسی۔
  • ياقوت بن عبد الله الحموي الرومي البغدادي، معجم البلدان، دار إحياء التراث العربي بيروت - لبنان، 1399 هجری قمری/ 1979 عیسوی۔
  • یعقوبی، تاریخ.

بیرونی ربط[لکھو]