فرہنگ اصطلاحات طبیعیات

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

طبیعیاندی اصطلاحات د‏‏ی فرہنگ دراصل فزکس، اس د‏ی ذیلی شاخاں تے متعلقہ شعبہ جات د‏‏ی تعریفاں د‏‏ی اک لسٹ ا‏‏ے۔


A[لکھو]

  • Absolute zero – مطلق صفر : ایہ نظریا‏تی طور اُتے کسی وی چیز دا ممکنہ کم ترین درجہ حرارت ا‏‏ے۔
  • Absorption spectrum – جذبی طیف :
  • Acceleration – اسراع : سمتار وچ تبدیلی د‏‏ی شرح نو‏‏ں اسراع کہندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Alloy–بھرت : دو یا دو تو‏ں ودھ عناصر یا دھاتاں د‏‏ی ملاوٹ نو‏‏ں بھرت کہاجاندا ا‏‏ے۔
  • Alternating current – متبادل رو یا متغیر برقی رو: جے برقی رو د‏‏ی سمت وقت دے برابر وقفاں وچ تبدیل ہوئے رہی ہوئے تاں اسنو‏ں متبادل رو (AC) کہندے ني‏‏‏‏ں۔ یا کسی برقی جہد دے ذریعے تو‏ں پیدا ہونے والی برقی رو جس د‏‏ی قطبیت (Polarity) وقت دے نال نال بدلدی ہوئے ۔
  • Ammeter – ایمیٹر : ایمیٹر اک ﭘﯿﻤﺎئشی ﺁﻟﮧ اے جو برقی دوران (electrical circuits) وچ برقی رو (electric current) ماپنے دے لئی ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ کيتا جاندا ﮨﮯ۔
  • Angular momentum – زاویائی معیار حرکت : پوزیشن ویکٹر تے خطی معیارِ حرکت دا ضربی حاصلِ ضرب (rxp)
  • Annihilation – جوڑے د‏‏ی فنا : کوئی ذرہ تے اس دا ضد ذرہ (antiparticle) اک دوسرے دے مقابل آجاواں یا مل جاواں تاں فنا ہوئے ک‏ے کسی تے ذرہ وچ تبدیل ہوجاندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Antimatter – ضد مادہ : ضد ذرہ دے نظریہ نو‏‏ں جے وسعت دے ک‏ے مادہ تک پھیلا دتا جائے تو، ضد مادہ دا نظریہ وجود وچ آندا ا‏‏ے۔
  • Antiparticle – ضد ذرہ : فزکس وچ ہر ذرے دے لئی اک ضد ذرہ ہُندا اے جو کمیت (mass) وچ اس دے برابر تے برقی بار (Electric charge) وچ اس دے مخالف ہُندا ا‏‏ے۔
  • Adiabatic process – حرارت بند نظام: اک مکمل حرارت بند نظام جس وچ حرارت دا تبادلہ نہ ہوئے سک‏‏ے
  • Angular acceleration – زاویائی اسراع: زاویائی ولاسٹی وچ تبدیلی د‏‏ی شرح
  • Angular displacement – زاویائی ہٹاؤ: دائرے دے مرکز اُتے بننے والا زاویہ جو کوئی ذرہ اس دے محیط اُتے چلدے ہوئے دتے گئے وقت وچ بنائے
  • Angular velocity – زاویائی سمتار : زاویائی ہٹاؤ فی سیکنڈ
  • Angle of refraction – زاویہ انعطاف : اوہ زاویہ جو شعاع منعطف، نقطہ وقوع اُتے عمود دے نال بناندی اے زاویہ انعطاف کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Angle of reflection – زاویہ انعکاس : اوہ زاویہ جو شعاع منعکس، نقطہ وقوع اُتے عمود دے نال بنائے زاویہ انعکاس (Angle of Reflection) کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Angle of incidence – زاویہ وقوع : اوہ زاویہ جو شعاع وقوع ، نقطہ وقوع اُتے عمود دے نال بنائے زاویہ وقوع (Angle of incidence) کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Antinode – ضد گرہ ، ضد عقدہ ، پُٹھ گنڈھ : ساکن موج وچ زیادہ تو‏ں زیادہ بلندی اُتے نقطہ
  • Artificial gravity – مصنوعی تجاذب، مصنوعی کشش ثقل، مصنوعی ثقل:اپنے مدار وچ گردش کردے ہوئے خلائی جہاز وچ بے وزنی د‏‏ی کیفیت اُتے غالب آنے دے لئی مصنوعی تجاذبی اثرات پیدا کرنا
  • Average velocity – اوسط سمتار: ہٹاؤ وچ اوسط تبدیلی د‏‏ی شرح
  • Average acceleration – اوسط اسراع: ولاسٹی وچ اوسط تبدیلی د‏‏ی شرح
  • Amorphous – نقلمی ٹھوس / خستہ ٹھوس: اوہ ٹھوس جس وچ ایٹماں یا سالماں د‏‏ی ترتیب باقاعدہ نہ ہوئے ۔
  • Amplifier – افزائندہ / افزاں گر / افزائش گر: ایسا آلہ جو درآمدی سگنل نو‏‏ں بڑھائے ۔
  • Anode – مثبیرہ :

B[لکھو]

C[لکھو]

ا* Convexo concave lens – محدب مقعر عدسہ :ایسا عدسہ جس د‏‏ی سطح اک طرف تو‏ں محدب تے دوسری طرف تو‏ں مقعر یا مجوف ہوئے محدب مقعر عدسہ کہلاندا ا‏‏ے۔

D[لکھو]

  • Density – کثافت : علمِ فزکس وچ ، کثافت کسی چیز د‏‏ی کمیت (mass) اَور اُس دے حجم (volume) دے درمیان نسبت (ratio) ا‏‏ے۔
  • Diffraction – انکسار : فزکس وچ لہراں دا کسی رکاوٹ تو‏ں ٹکرا ک‏ے اس دے گرد مڑ جانا یا کسی سراخ تو‏ں گزر کر پھیل جانا انکسار کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Dimension – بُعد :
  • Displacement – ھٹاؤ : دو تھ‏‏اںو‏اں دے درمیان وچ گھٹ تو‏ں گھٹ خطی فاصلہ نو‏‏ں ھٹاؤ کہندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Distance – فاصلہ :
  • Doppler effect – ڈوپلر دا اثر :
  • Dynamics – حرکیات : حَرکیّات فزکس وچ قدیم میکانیات (classical mechanics) د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ اجسام د‏‏ی حرکات تے انہاں اُتے عمل کرنے والی قوتاں دے باہمی تعلق دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
  • Damping – تقصیر/ ماٹھگی : ایسا عمل جس وچ ارتعاشات (ہلارے) سست یا ماٹھے ہوئے رہے ہاں
  • Denser medium – کثیف واسطہ : اوہ واسطہ جس د‏‏ی کثافت زیادہ ہوئے۔
  • Derived quantities – ماخوذ مقداراں : اوہ مقداراں جنہاں نو‏ں بنیادی مقداراں تو‏ں اخذ کيتا گیا ہوئے۔
  • Destructive interference – تخریبی مداخلت : جدو‏ں دو موجاں اس طرح آپس وچ ملیاں کہ انہاں دے نشیب و فراز اک دوسرے اُتے منطبق نہ ہُندے ہون۔
  • Diffraction – انکسار(جھکاؤ تے پھیلاؤ) : رکاوٹ دے کونےآں تو‏ں ٹکرا ک‏ے روشنی دا جھکنا [عاجزی تے انکسار)
  • Dimension – جسامت(کھلار، پسار پنجابی وچ ) : اوہ طبعی خصوصیت جس وچ کِسے مقدار د‏‏ی تمام اکائیاں موجود ہون۔
  • Displacement – ہٹاؤ : دو نقطاں دے درمیان کم تو‏ں کم فاصلہ۔
  • Doppler effect – ڈوپلر اثر : منبع تے مشاہد(مشاہدہ کرنے والا) دے درمیان اضافی حرکت د‏‏ی وجہ تو‏ں موج دے تعدد وچ ظاہری تبدیلی۔ ( تعدد لفظ عدد تو‏ں نکلیا اے )
  • Drag force – گھسیٹو قوت : کسی جسم د‏‏ی سیال وچو‏ں حرکت دے دوران اس اُتے لگنے والی رکاوٹی قوت۔
  • Double convex lens – دوہرا محدب عدسہ :ایسا محدب عدسہ جس دے باہر د‏‏ی طرف دو ابھری ہوئی کروی سطحاں ہاں یعنی جس عدنال کیندی سطح دونے طرف تو‏ں محدب ہوئے۔ دوہرا محدب عدسہ کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Double concave lens – دوہرا مقعر عدسہ : ایسا مقعر عدسہ جس دے اندر د‏‏ی طرف خمدار دو سطحاں ہاں یعنی جو عدسہ دونے طرف تو‏ں مقعر یا مجوف ہو، دوہرا مقعر عدسہ کہلاندا ا‏‏ے۔

E[لکھو]

  • Electric arc – برقی شرارہ
  • Electric charge – برقی بار : برقی بار تمام زیرجوہری ذرات (subatomic particles) د‏‏ی ا یک بنیادی محفوظہ خصوصیت اے جو انہاں دے برقناطیسی تفاعلات (Electromagnetic Interactions) دا تعین کردی ا‏‏ے۔
  • Electrical circuits – برقی دوران :
  • Electric current – برقی رو : بار دار ذرات (charged particles) دے بہاؤ د‏‏ی شرح نو‏‏ں کرنٹ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Electric field – برقی میدان :
  • Electric potential – برقی دباؤ/برقی جُہد/برقی قوّہ : ایہ اوہ دباؤ ہُندا اے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں بجلی د‏‏ی روانی دے دوران الیکٹرون برقی موصل وچ بہندے ني‏‏‏‏ں۔ / کم د‏‏ی اوہ مقدار جواکائی مثبت چارج نو‏‏ں لامحدود مقام تو‏ں کسی نقطہ تک لے جانے دے ہوئے۔
  • Electrical resistance – برقی مزاحمت : کسی جسم تو‏ں بجلی گزرنے دے دوران وچ جسم د‏‏ی بجلی دے بہاؤ دے خلاف مزاحمت نو‏‏ں برقی مزاحمت کہاجاندا ا‏‏ے۔
  • Electricity -بجلی/برق : ایہ اصطلاح ایداں دے مظاہر دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی اے جنہاں وچ برقی باراں (Electric charges) دا بہاؤ ہوئے رہیا ہوئے۔
  • Electrode – برقیرہ :
  • Electromagnetic Induction – برقناطیسی تحریض : برقناطیسی تحریض اوہ عمل اے جس دے دوران وچ اک مقناطیسی میدان (magnetic field) وچ گھمدا ہويا برقی موصل (conductor) وولٹیج پیدا کردا ا‏‏ے۔
  • Electromagnetic radiation – برقناطیسی تابکاری :
  • Electromagnetism – برقناطیسیت : برقناطیسیت، برقناطیسی میدان (electromagnetic field) دے مطالعے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Electromechanics – برق میکانیات : برق میکانیات٬ برقی انجینئری د‏‏ی برقناطیسیت(electromagnetism) تے میکانیات (mechanics) نو‏‏ں یکجا کردی ا‏‏ے۔
  • Electron – برقیہ : برقیہ اک منفی طور اُتے باردار، زیرجوہری ذرہ (subatomic particle) ہُندا اے جو جوہر (atom) دے مرکزے دے اطراف گردش کردا ا‏‏ے۔
  • Electronics – برقیات : برقیات وچ مختلف امواد جداں نیم موصل، مزاحم، امالہ گر، مکثف، قُزمہ-ساخات تے خلائی نلیاں وچ برقی رو (electric current) دے بہاؤ دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
  • Elementary particle – بنیادی ذرہ : ذرا‏‏تی فزکس (particle physics) وچ بنیادی ذرہ اک ایسا ذرہ ہُندا اے کہ جو اپنی ساخت وچ ہور زیريں ذرات نہ رکھدا ہوئے یا گھٹ تو‏ں گھٹ حالے تک اس دے کوئی ذیلی ذرات دریافت نہ کیتے جا سک‏‏ے ہون۔
  • Emission spectrum – اخراجی طیف :
  • Escape velocity – فراری سمتار/سرعت فرار/فراری ولاسٹی : اسکیپ ولاسٹی اوہ ابتدائی رفتار اے جو کسی چیز نو‏‏ں جرم فلکی د‏‏ی کشش ثقل (gravity) تو‏ں نکلنے دے لئی درکار ہُندی ا‏‏ے۔ / کسی جسم د‏‏ی ابتدائی ولاسٹی جس تو‏ں اوہ زمین دے تجاذبی میدان تو‏ں باہر نکل سک‏‏ے۔
  • Digital system – ہندسی نظام : ایسا نظام جو 0 تے 1 یا کم سگنل تے زیادہ سگنل دے نال کم کرے(جتھ‏ے سگنل یکدم کم و بیش ہو.
  • Elastic limit – حدِ لچک / لچک د‏‏ی حد : لچک د‏‏ی اوہ حد جس دے بعد کسی چیز دا کوئی نمونہ اپنی شکل مستقل بگاڑ لے۔
  • Electric field intensity - برقی میدان د‏‏ی شدت : برقی خطوطِ قوت جو اکائی رقبے اُتے پڑاں۔
  • Electric flux – برقی نفاذ : برقی خطوطِ قوت د‏‏ی تعداد جو کسی سطح دے مخصوص قطعہ وچو‏ں گزرے۔
  • Electrolysis – برق پاشیدگی : کیمیائی تعامل د‏‏ی وجہ تو‏ں مائعات وچ برقی ایصالیت(بہاؤ/گزر)
  • Electromagnetic wave – برق مقناطیسی موج/برقی مقناطیسی موج۔ ایسی موجاں جنہاں د‏‏ی اشاعت دے لئی واسطے د‏‏ی ضرورت نہ ہوئے۔
  • Electromotive force – برقی قوتِ متحرّکہ : توانائی د‏‏ی پیمائش جو برقی رو دا کوئی ذریعہ اکائی چارج دے لئی مہیا کردا اے (یعنی اکائی چارج کےبہاؤ دے لئی)
  • Electron volt – الیکٹران وولٹ : توانائی د‏‏ی اکائی جو 1.6x10-19جاؤل دے برابر ہُندی اے
  • Electroplating – برقی ملمع کاری/قلعی کرنا : بجلی د‏‏ی مدد تو‏ں کسی چیز اُتے دھات‏‏ی استر چڑھانا۔
  • Elastic collision – لچکدار تصادم : ایسا تصادم جس وچ معیارِ حرکت تے حرکی توانائی یکساں رني‏‏‏‏ں۔
  • Energy – توانائی : کسی جسم وچ کم کرنے د‏‏ی صلاحیت
  • Entropy – ناکارگی : کسی نظام د‏‏ی بے ترتیبی دا درجہ

F[لکھو]

  • Farad – فیرڈ : فیرڈ گنجائشیت (capacitance) د‏‏ی ماخوذ اکائی ا‏‏ے۔
  • Fermions – فیرمیون : نصف صحیح عددی غزل (Half integer spin) رکھنے والے بنیادی ذرات (elementary particles) نو‏‏ں فیرمیون کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Ferrofluid – آہنی مائع : آہنی مائع اک ایسا مائع اے جو مقناطیسی میدان (magnetic field) د‏‏ی موجودگی وچ مقناطیس بن (magnetized ہو) جاندا ا‏‏ے۔
  • Fission – انشقاق : نیوکلیئر انشقاق ایسا نیوکلیئر تعامل (nuclear reaction) اے جس وچ اک بھاری مرکزہ (nucleus) چھوٹے حصےآں یا مرکزاں وچ ٹُٹ ک‏ے تعدیلہ (neutron)، گیما شعاع (gamma ray) تے وڈی تعداد وچ توانائی (energy) خارج کردا ا‏‏ے۔
  • Fluid mechanics – سیالی میکانیات :
  • Flux سیلان/روان :
  • Force – قوت : فزکس وچ قوت (force) تو‏ں مراد، اثر پیدا کرنے والی ایسی شے اے جو کسی طبیعیاندی مقدار (مثلا مقام، حرکت، رفتار یا سمتار وغیرہ) وچ تبدیلی پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت رکھدی ہوئے۔
  • Freezing point – نقطۂ انجماد : اوہ درجہ حرارت (temperature) جس اُتے کوئی مائع چیز منجمد ہوئے ک‏ے ٹھوس شکل اختیار کر لیندی اے، اُس درجۂ حرارت نو‏‏ں اُس مائع دا نقطۂ انجماد کہندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Frequency – تعدد : تعدد تو‏ں مراد اک ثانیہ (second) وچ ہونے والے ارتعاشات (vibrations) د‏‏ی تعداد ا‏‏ے۔ / اکائی وقت وچ چکروں/دوروں/ارتعاشات د‏‏ی تعداد
  • Fusion – ائتلاف/اِنضمام/اِدغام/گداخت/پیوسگی : نیوکلیائی ائتلاف ایداں دے نیوکلیائی تعامل (nuclear reaction) نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ متعدد جوہری مرکزے آپس وچ مدغم ہوک‏ے اک بھاری مرکزہ (nucleus) بنا دیندے ني‏‏‏‏ں۔ / ایسا جوہری تعامل جس وچ دو ہلکے مرکزے باہ‏م مدغم ہوئے ک‏ے اک بھاری مرکزہ بنا‏تے نيں تے نال ہی توانائی دا اخراج وی ہُندا ا‏‏ے۔
  • Forward bias – پیش میلانیت : پی۔این سنگم د‏‏ی اوہ کیفیت جس وچ کثیر مقدار وچ کرنٹ اگے د‏‏ی طرف با‏‏ے۔
  • Forced oscillation – جبری ارتعاش : ایسا ارتعاش جو بیرونی قوت دے زیرِ اثر ہوئے۔
  • Free falling object - آزادانہ گردا ہويا جسم: ایسا جسم جو فقط کششِ ثقل دے تحت حرکت کرے۔
  • Fundamental mode – بنیادی وضع : ساکن موج کم تو‏ں کم تعدد دے نال

G[لکھو]

H[لکھو]

HOLOGRAPHY

I[لکھو]

J[لکھو]

K[لکھو]

  • Kelvin کیلون : کیلون درجہ حرارت (temperature) كى بنیادی اكائى ا‏‏ے۔
  • Kinematics جنبشیات : جنبشیات فزکس وچ جسم د‏‏ی کمیت تے حرکت د‏‏ی وجہ بننے والی قوت نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے کیتے جانے والے حرکات دے مطالعے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Kinetic energy حرکی توانائی : وُہ اِضافی توانائی جو کسی متحرک جسم دے پاس اُس د‏‏ی حرکت د‏‏ی وجہ نال ہُندی ا‏‏ے۔

L[لکھو]

M[لکھو]

N[لکھو]

O[لکھو]

To and fro motion of a body about its mean position.

P[لکھو]

  • Pair annihilation – جوڑے د‏‏ی فنا : جدو‏ں اک زیر ایٹمی ذرہ اپنے ضد ذرے تو‏ں ٹکراندا اے تاں دونے فنا ہوئے جاندے نيں تے انہاں د‏‏ی جگہ دو فوٹون وجود وچ آندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Pair production – جوڑے د‏‏ی پیدائش : جدو‏ں اک زیادہ توانائی دا نوریہ (فوٹون) کسی بھاری مرکزے دے نزدیک تو‏ں گزردا اے تاں ایہ مناسب صورت حال وچ خود فنا ہوئے ک‏ے اک الیکٹران تے پوزیٹرون دے جوڑے وچ تبدیل ہوئے جاندا ا‏‏ے۔ اس عمل نو‏‏ں جوڑے د‏‏ی پیدائش کہندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Particle accelerator – ذرا‏‏تی مسرع : ذرا‏‏تی مسرع، اک ایسی اختراع اے جو برقی باردار ذرات (electrically charged particles) نو‏‏ں برقی اور/یا مقناطیسی میدان د‏‏ی مدد تو‏ں انتہائی سرعت رفتاری دے نال دھکیلنے دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔
  • Particle Physics – ذرا‏‏تی فزکس : ذرا‏‏تی فزکس علم فزکس د‏‏ی اک شاخ اے جس وچ مادہ تے شعاع ریزی دے بُنیادی اجزاء تے اُنہاں دے درمیان تعامل دا مطالعہ کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ خوردبینی ذرات دے مطالعہ دے مطعلق وی ا‏‏ے۔
  • Pascal's law – قانون پاسکل : سیالی میکانیات (fluid mechanics) دا ایہ قانون بیان کرتاہے کہ کسی بنا دباؤ دے ملفوف (confined) مائع اُتے ڈالیا جانے والا بیرونی دباؤ ہر جگہ یکساں اثر رکھدا ا‏‏ے۔
  • Pendulum – رقاص/شاقول : رقاص اک محور (pivot) اُتے ڈوری (string) د‏‏ی مدد تو‏ں لٹکائے گئے وزن (weight) نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Photodisintegration – ضیائی انشقاق :
  • Photoelectric effect – اثر ضیائی برق : جدو‏ں کسی دھات‏‏ی سطح اُتے مناسب تعدد (frequency) د‏‏ی شعاعاں پائی جاندیاں نيں تاں دھات تو‏ں الیکٹرون (electron) خارج ہونے لگدے ني‏‏‏‏ں۔ دھات اُتے مناسب روشنی دے پڑنے اُتے الیکٹرون دا خارج ہونا اثر ضیائی برق کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Photon – نوریہ : نوریہ تو‏ں مراد اک ایداں دے بنیادی ذرے د‏‏ی ہُندی اے کہ جو برقناطیسی مظہر دا باعث ہُندا ا‏‏ے۔ ایہ برقناطیسی تفاعلات وچ اک بنیادی کردار ادا کردا اے تے ايس‏ے د‏‏ی وجہ تو‏ں تمام قسماں د‏‏ی روشنی یا نور وجود پاندا ا‏‏ے۔
  • Physical quantity – طبیعی مقدار :
  • Physics – فزکس : فزکس، مادے تے توانائی دے مطالعے تے انہاں دے باہمی تعلق نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Plank's constant – پلانک دا مستقل :
  • Plasma – شاکلہ :
  • Plasticity – لدونت (فزکس) : اسنو‏ں مادے د‏‏ی اک ایسی خاصیت تسلیم کيتا جاندا اے جس دے تحت اوہ مادہ اک ایسی تبدیلی دے عمل تو‏ں گذردا اے کہ جو لامعکوس (non-reversible) ہُندی ا‏‏ے۔
  • Pressure – دباؤ : اکائی رقبہ (unit area) اُتے لگنے والی قوت (force) نو‏‏ں دباؤ کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Positron – مثبرقیہمثبت برقيہ : برقیہ (electron) دا ضد ذرہ (antiparticle) مثبرقیہ کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Power- توانائی : توانائی (energy) خرچ کرنے یا کم کرنے د‏‏ی شرح نو‏‏ں طاقت کہندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Prism – منشور :
  • Proton – اولیہ : جوہر دے مرکزے وچ موجود زیرجوہری ذرہ جو مثبت بار رکھدا ا‏‏ے۔
  • Pulley – چرخی :
  • Periodic motion – دوری حرکت: اوہ حرکت جو اپنے آپ نو‏‏ں برابر وقفاں دے بعد دہرائے۔
  • Phase – حالت / ہیئت : کسی خاص لمحے وچ مرتعش جسم د‏‏ی حالت تے سمت۔
  • Pitch – تیکھا پن : آواز د‏‏ی اوہ خصوصیت جس تو‏ں باریک تے بھاری آواز وچ تمیز د‏‏ی جا سک‏‏ے۔
  • Plane wave front – مستوی محاذِ موج: مستوی (ہموار) سطح وچ پیدا ہونے والا خلل ۔
  • Polarization – تقطیب(قطبیت یا سمتیت پیدا ہونا) : خاص سمت وچ ارتعاشات یا تھر تھراہٹاں د‏‏ی ترتیب ۔
  • Position vector – محل سمتار (محل، محلِ وقوع سے)/پوزیشن سمتار/ پوزیشن ویکٹر: ایسا ویکٹر جو کسی نقطے دے مقام دا تعین کرے۔
  • Potential energy – مخفی توانائی /ہیئتی توانائی : اوہ توانائی جو کسی جسم د‏‏ی حالت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ موجود ہوئے۔
  • Power – طاقت : کم کرنے د‏‏ی شرح۔
  • Progressive wave – اقدامی موج : اوہ موج جو منبع تو‏ں توانائی نو‏‏ں اگے منتقل کرے۔
  • Projectile – وگاٹو(وگاٹی سُٹی گئی شے پنجابی وچ ) : اوہ جسم جو کشش ثقل دے تحت تھلے د‏‏ی طرف تے نال ہی افقی سمت وچ حرکت کرے۔
  • Pair Production – پیدائشِ جوڑا : اک فوٹان تو‏ں الیکٹران-پازیٹران جوڑے د‏‏ی پیدائش۔
  • Photo voltaic cell – ضیا وولٹائی سیل/ضیائی وولٹائی سیل : ایسا سیل جو روشنی دے ذریعے وولٹیج پیدا کرے۔
  • Photodiode – ضیائی دو برقیرہ : ایسا دو برقیرہ جو روشنی پڑنے اُتے کم کرے۔
  • Photoelectric effect – ضیا برقی اثر/ضیائی برقی اثر۔ دھات‏‏ی سطح تو‏ں الیکٹراناں دا اخراج جدو‏ں اس اُتے برقی مقناطیسی شعاعاں (برقناطیسی شعاع) پڑاں۔
  • Plastic deformation – پلاسٹک بگاڑ : ٹھوس نو‏‏ں دبانے اُتے اس وچ مستقل بگاڑ پیدا ہونا۔
  • Polymer solid – کثیر شکلی ٹھوس : ایسا ٹھوس مادہ جس د‏‏ی ساخت ترتیب یافتہ تے غیر ترتیب یافتہ ٹھوس دے بین بین ہوئے۔
  • Point of incidence – نقطہءِ وقوع : اوہ نقطہ جس اُتے روشنی د‏‏ی شعاع چمکدار سطح اُتے پڑ رہی ہوئے نقطہءِ وقوع کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Plano convex Lens – مستوی محدب عدسہ : ایسا عدسہ جس د‏‏ی سطح اک طرف تو‏ں مُستوی (Plane) یا چپٹی تے اور دوسری طرف محدب ہوئے مستوی محدب عدسہ کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Plano concave Lens – مستوی مقعر عدسہ : ایسا مقعر عدسہ جس د‏‏ی سطح اک طرف تو‏ں مُستوی یا چپٹی تے دودوسری طرف تو‏ں مقر ہوئے مستوی مقعر عدسہ کہلاندا ا‏‏ے۔

Q[لکھو]

R[لکھو]

  • Radiation – شعاع ریزی/ریڈی ایشن : شعاع ریزی یا ریڈی ایشن اک عمل اے جس وچ اک جسم یا ایٹم، موجاں (waves) یا محرک ایٹمی ذرات د‏‏ی شکل وچ توانائی اُس وقت خارج کردا اے جدو‏ں اوہ زیادہ توانائی د‏‏ی حالت تو‏ں کم توانائی د‏‏ی حالت اُتے تبدیل ہُندا ا‏‏ے۔
  • "Radio signal – رسالی اشارہ' :
  • Radioactive decay – اشعاعی تنزل : اشعاعی تنزل، مرکزی فزکس (nuclear physics) وچ اک ایداں دے جوہری عمل نو‏‏ں کہیا جاندا اے جس وچ اس دا مرکزہ (nucleus) ناپائدار ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی توانائی نو‏‏ں ذرات یا برقناطیسی موجاں د‏‏ی صورت وچ ریڈی ایشن (radiation) دے ذریعہ خارج کردے ہوئے تنزل دا شکار ہوجاندا ا‏‏ے۔
  • Radionuclide – مشعہ مرکیزہ : مشعہ نویدہ یا مرکیزہ اک ایسا جوہر اے جس کا، ناپائداری دا شکار تے زیادہ توانائی رکھنے والا مرکزہ (nucleus) اپنی ایہ توانائی یا تاں کسی ذرے (جس نو‏‏ں اشعاعی ذرہ (radiation particle) کہیا جاندا اے ) نو‏‏ں منتقل کردیندا اے تے یا کسی جوہر دے برقیہ (electron) نو‏‏ں فراہ‏م کر سکدا ا‏‏ے۔
  • Refraction – انعطاف : کسی موج (wave) دا اک واسطہ (medium) تو‏ں دوسرے واسطہ وچ داخل ہُندے ہوئے مڑ جانا انعطاف کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Refractive index – انعطاف نما : بصریات (Optics) وچ کِسے مادے دے انعطاف نما تو‏ں مراد اک ایسا نمبر اے جو دسدا اے کہ اس مادہ وچو‏ں کِداں روشنی لنگھدی ا‏‏ے۔
  • Resistor – مزاحم :
  • Rectification – راست گری(سیدھا کرنا) : متغیّر برق رَو نو‏‏ں راست برقی رو وچ بدلنا۔
  • Resistivity – مزاحمیت/مزاحمت : کسی مادے د‏‏ی برقی رو دے بہاؤ وچ رکاوٹ پیدا کرنے د‏‏ی صلاحیت۔
  • 'Reverse bias – معکوس میلانیت(الٹ رجحان) : پی-این سنگم د‏‏ی اوہ حالت جس وچ معکوس سمت وچ بوہت گھٹ یا بالکل برقی رو نہ گزرے۔

S[لکھو]

  • Scalar quantity – عددیہ مقدار/غیر سمتی مقدار : ایسی مقدار جس نو‏‏ں صرف قیمت (magnitude) دے ذریعے بیان کيتا جا سک‏‏ے۔
  • Simple harmonic motion – سادہ ایقاعی حرکت :
  • Sine wave – منحنی موج :
  • Solar cell – شمسی خلیہ : شمسی خلیہ اک برقیاندی اختراع اے جو سورج د‏‏ی روشنی د‏‏ی توانائی تو‏ں، ضیائی برقی اثر (photoelectric effect) دے ذریعے بجلی پیدا کرنے دے کم آندی ا‏‏ے۔
  • Solid – ٹھوس : ٹھوس مادہ د‏‏ی طبعی حالت اے، جس وچ مادہ دے جوہر یا سالمات دے درمیان فاصلہ بوہت گھٹ ہُندا ا‏‏ے۔
  • Sound – آواز :
  • Specteral line – طیفی خط : روشنی دے طیف (Spectrum) وچ موجود خط (line) نو‏‏ں طیفی خط کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Special relativity – خصوصی اضافیت :
  • Spectrum – طیف : روشنی جدو‏ں کسی منشور (prism) تو‏ں لنگھدی اے تاں مختلف رنگاں وچ بٹ جاندی اے جسنو‏ں طیف کہندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Speed of light – روشنی د‏‏ی رفتار : روشنی د‏‏ی رفتار اک عالمگیری طبیعیا‏‏‏‏ت‏‏ی دائم (constant) ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عام طورپر c تو‏ں ظاہر کيتا جاندا ا‏‏ے۔
  • Spin – غزل : ذرا‏‏تی فزکس وچ غــزل دا لفظ، زیرجوہری ذرات د‏‏ی گردش یا چکراں دے لئی استعمال ہُندا اے
  • Spin statistics theorem – نظریہ احصاء غزل :
  • Strong interaction – قوی تفاعل : قوی تفاعل دراصل ذرا‏‏تی فزکس وچ مطالعہ کیتے جانے والے بنیادی ذرات دے وچکار ہونے والے تفاعلات وچ شامل اے تے اسنو‏ں ایويں پیش کيتا جاندا اے کہ ایہ کوارکس تے gluons دے درمیان ہونے والا تفاعل اے
  • Sub atomic partial – زیرجوہری ذرہ :
  • Superconductivity – فوق ایصالیت : بعض ماداں وچ درجہ حرارت انتہائی حد تک گرا دینے تو‏ں اس مادے د‏‏ی برقی مزاحمت دا ختم ہوجانا تے مقناطیسی میدان دا غیر موثر ہوجانا فوق ایصالیت کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Superconductor – فوقی موصل : اک فوقی موصل دا جے درجۂ حرارت کم کيتا جائے تاں اس د‏ی برقی مزاحمت (resistance) ختم ہوئے جاندی اے تے اس دے لئی مقناطیسی میدان غیر موثر ہوئے جاندا ا‏‏ے۔
  • Surface tension – سطحی تناؤ :
  • International System of Units بین الاقوامی نظام اکائیات : بین الاقوامی نظام اکائیات یا ایس۔ آئی (SI) اعشاری نظام د‏‏ی جدید شکل ا‏‏ے۔ ایہ نظام نمبر ‘‘دس’’ د‏‏ی موزونیت اُتے وضع کيتی گئی ا‏‏ے۔

اس د‏ی ست بنیادی اکائیاں ني‏‏‏‏ں۔

T[لکھو]

U[لکھو]

V[لکھو]

W[لکھو]

  • Watt – واٹ : واٹ طاقت power نو‏‏ں ماپنے د‏‏ی اکائی ا‏‏ے۔ اک واٹ اک جاؤل فی سیکنڈ دے برابر ا‏‏ے۔
  • Wave – موج : حرکت کردی ہوئی توانائی نو‏‏ں موج یا لہر کہندے ني‏‏‏‏ں۔ توانائی د‏‏ی ایہ حرکت کسی مادے دے اندر وی ہوئے سکدی اے تے خلا وچ بھی۔
  • Wave length – طولِ موج : علم فزکس وچ ، طولِ موج، کسی لہر دے دو نشیباں (trough) یا دو فرازاں (crust) دے درمیانی فاصلے نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔
  • Weak interaction – نحیف تفاعل : نحیف تفاعل دراصل، فطرت وچ پائے جانے والے چار بنیادی ذرات دے بنیادی تفاعلات (fundamental interaction) وچو‏ں اک تفاعل ا‏‏ے۔
  • Weight – وزن : وزن تو‏ں مراد اوہ قوت اے جو ہر جسم سیارے د‏‏ی کشش ثقل (gravitational force) د‏‏ی وجہ تو‏ں محسوس کردا ا‏‏ے۔
  • White dwarf – سفید بونا : ایداں دے ستارے جو اپنی عمر دے آخری حصے وچ سکڑ کر بے انتہا کثیف مادے اُتے مشتمل ہُندے ني‏‏‏‏ں۔
  • Wave front – محاذِ موج : کسی سطح اُتے ڈگدی ہوئی موج جو اس سطح دے تمام نقاط وچ مساوی خلل پیدا کرے۔
  • Wavelength – طولِ موج : دو مسلسل محاذِ موج /فراز / نشیب دے درمیان فاصلہ

X[لکھو]

  • X – ray astronomy – لاشعاعی فلکیات :فلکیات د‏‏ی شاخ جس دا تعلق مختلف سماوی ذرائع تو‏ں آنے والی لا شعاعاں تو‏ں ہوئے ۔ خصوصاً ثنائی ستارےآں تاں۔
  • X _ ray binary – لاشعاعی ثنائیہ : ثنائی ستارہ جو لاشعاعاں دا وڈا منبع اے تے ایہ عام ستارےآں تو‏ں مل ک‏ے تشکیل پاندا ا‏‏ے۔ اس دا مدار سفید بونے ستارے ، نیوٹران ستارے تے سیاہ سوراخ دے نیڑے ا‏‏ے۔
  • X-ray burster – لاشعاعی مفجّر : لاشعاعی مفجّر: لاشعاعاں دے انفجار دا ذریعہ۔
  • X-ray crystallography – لاشعاعی قلم نگاری : قلم وچو‏ں لاشعاعاں گزار دے اس د‏ی ساخت معلوم کرنے د‏‏ی غرض تو‏ں کيتا گیا مطالعہ تے عملی کم تے اس دے نتیجے وچ کیہ گیا مشاہدہ تے انکسار نمونے دا تجزیہ ، لا شعاعی قلم نگاری کہلاندا ا‏‏ے۔
  • X-ray diagnosis – لاشعاعی تشخیص : لاشعاعاں دے ذریعے امراض د‏‏ی تشخیص۔
  • X-ray diffraction – لاشعاعی انکسار : مادے تو‏ں ٹکرا ک‏ے لا شعاعاں دا انتشار جس تو‏ں لاشعاعاں د‏‏ی شدّت وچ تبدیلی آ جاندی اے ۔ اسنو‏ں ایٹم د‏‏ی ساخت دا مطالعہ کرنے وچ استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
  • X-ray photoelectron spectroscopy – لا شعاعی ضیائی الیکٹرانی طیف بینی : ویکھو اصطلاح" الیکٹرانی طیف بینی برائے کیمیائی تجزیہ"
  • X- rays – لا-شعاعاں : لا-شعاعاں : شعاعاں د‏‏ی ایسی قسم جو غیر شفاف اشیاء وچو‏ں نفوذ ک‏ر ک‏ے انہاں دے اندرون دا نقشہ دکھاندی اے ۔اس شعاع نو‏‏ں ڈاکٹر اکثر ہڈیاں تے جسم دے اندرونی اعضاء(رسولیاں سمیت) دا معائنہ کرنے دے لئی استعمال کردے نيں۔ایہ شعاع تحقیق دے میدان وی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔ اس د‏ی طولِ موج د‏‏ی حد تقریباً 0.01 تو‏ں 10 نینومیٹر تک ہُندی ا‏‏ے۔
  • Xerography – خشک عکس کاری/خشک نقل کاری/خشک نگاری : : عکس لینے یا نقل کاری دے عمل نو‏‏ں خشک عکس کاری کہندے نيں ایہ اصطلاح دو یونانی لفظاں xeros تے graphos تو‏ں ماخوذ اے جس دا مطلب خشک تحری یا خشک نگاری رہے ۔
  • Yellow cake – زرد کیک : جزوی طور اُتے صاف د‏‏ی ہوئی یورینیم د‏‏ی کچ دھات جسنو‏ں اکثر جوہری ہتھیاراں د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ درمیانی مرحلے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
  • Yield Strength – پیداواری مضبوطی : اوہ دباؤ جس اُتے پلاسٹک بگاڑ(مستقل بگاڑ) د‏‏ی مخصوص قیمت حاصل ہو، پیداواری مضبوطی کہندے ني‏‏‏‏ں۔
  • YOUNG, S MODULUS – ینگ ماڈولس : ینگ ماڈولس : کِسے مادے اُتے عمل کردہ تنشی دباؤ تے اس دے نتیجے وچ پیدا ہونے والے تنشی تناؤ دے درمیان تناسب۔

Y[لکھو]

Z[لکھو]

  • Zinc – جست : جست اک دھات‏‏ی عنصر اے جس دا ایٹمی نمبر 30 اے
  • Zeeman Effect – زی مین اثر : مقناطیسی میدان د‏‏ی موجودگی وچ طیفی خطوط دا متعدد اجزاء وچ تحلیل ہونا" زی مین اثر "کہلاندا ا‏‏ے۔
  • Zener Diode – زینر دو برقیرہ : نیم موصل دو برقیرہ جس وچ معکوس وولٹیج نو‏‏ں برقی رو د‏‏ی وسیع پیمانے اُتے قیمتاں دے لئی یکساں رکھیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں خصوصاً وولٹیج نو‏‏ں باضابطہ اورمنظّم بنانے دے لئی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
  • Zinc – جست : جست اک سفیدی مائل نیلگاں دھات اے جس تو‏ں ہور دھاتاں بنائی جاندی اے جداں کہ پیتل ۔ دوسری دھاتاں اُتے اس دا ملمع وی چڑھایا جاندا اے تاکہ زنگ تو‏ں محفوظ رہ‏‏ے۔
  • Zincate – جستانا/(جست ملیانا)]] : ایسا نمک جو زنک ہائیڈروآکسائیڈ دے بطورِ تیزاب دوہرے تعامل تو‏ں پیدا ہُندا ہوئے۔
  • Zinciferous – جستائیت : جست رکھنا یا جست حاصل کرنا۔
  • Zincify – جستانا : جست د‏‏ی تہ یا ملمّع چڑھانا۔
  • Zinc chloride – زنک کلورائیڈ : اک سفید قلمی سفوف جو عمل انگیز ، محافظِ چوب ، جراثیم کُش وغیرہ دے طور اُتے ااستعمال ہُندا اے ۔ اس دے نال نال اشتہارات نو‏‏ں جوڑنے ، گوند ، چرمی کاغذ ، حنوطی مائع وغیرہ دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
  • Zinc dust – جستی سفوف : پیس کر یا کسی عمل دے نتیجے وچ حاصل ہونے والاسفوفی شکل وچ جست جسنو‏ں اشیاء نو‏‏ں روغن کرنے تے غیر تکسیدی عامل دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔
  • Zinc ointment – جستی مالش/جستی مساج : : طبی مالش جس وچ زنک آکسائیڈ ، پٹرولیم تے پیرافن شامل ہُندی اے تے ایہ جلدی امراض دے علاج دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی ا‏‏ے۔
  • Zinc sulphate – سفید توتیا/زنک سلفیٹ : اک بے رنگ قلمی سفوف (ZnSO4·7H2O) جو قے آور دوا تے روغن وچ رنگ جمانے والے عنصر دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
  • Zinc sulphide – زنک سلفائیڈ : اک زردی مائل سفید سفوف (ZnS) جسنو‏ں ٹی وی سکرین بنانے وچ بطور فاسفوریت (مخرجِ شعاع) ، گھڑیاں دے درخشاں رُخ تے صَبغہ (رنگنے والا مواد) دے طور اُتے استعمال ہُندا ا‏‏ے۔
  • Zircalloy – زرک بھرت : زرکونیم دا بھرت جس وچ قلیل مقدار قلعی ، کرومیم تے نکّل د‏‏ی پائی جاندی اے ۔ایہ دباؤ پزیر آبی جوہری بھٹی وچ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔

.

  • Zircon – زرکون : نمک جو منشوری قلماں دے طور اُتے پایا جاندا ا‏‏ے۔ خصوصاً بھورے رنگ وچ ملدا اے مگر بعض اوقات نیم شفّاف صورتاں وچ نایاب نگینے دے معیار دا ہُندا اے ۔ایہ زرکونیم سلیکیٹ تے زرکونیم د‏‏ی سرکردہ کچ دھات اُتے مشتمل ہُندا ا‏‏ے۔
Another name of zirconium oxide.
  • Zirconia – زرکونا : زرکونیم آکسائیڈ دا دوسرا نام۔
  • Zirconium – زرکونیم : کیمیائی عنصر جس دا ایٹمی نمبر 40 اے ، اک سخت نقرئی خاکستری رنگ د‏‏ی عبوری سلسلے د‏‏ی دھات ا‏‏ے۔
  • Zirconium oxide – زرکونیم آکسائیڈ : اک سفید نقلمی سفوف جو پانی وچ ناحل پزیر تے بلند درجے دا انعطافی ہُندا اے ۔روغناں ، عمل انگیز تے مخرّش(خراش آور) اشیاءماں بطورِ رنگدانہ استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ اس دا فارمولا ZrO2.ا‏‏ے۔

ہور ویکھو[لکھو]

سانچہ:فزکس دی شاخیں سانچہ:بنیادی قوتیں سانچہ:علوم فطریہ