پنجابی قصے

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
متبادل=

واحدپنجابی قصہ (شاہ مکھی: پنجابی قصه،سانچہ:Lang-pa،سانچہ:Lang-pa جمع: قصے) پنجابی زبان وچ زبانی قصہ گوئی دا فن اے جو جنوبی ایشیاء وچ جزیرہ نمائے عرب ا

ور معاصر ایران تے افغانستان تو‏ں ایتھ‏ے پہنچیا ا‏‏ے۔[1]

جتھ‏ے اک طرف قصے مسلما‏ن اور/یا قدیم ایرانی ورثے د‏‏ی عکاسی کردے نيں جس دے تحت بولی زد عام محبت، بہادری، عزت نفس تے اخلاقی برتری بیان ہوئی اے، انہاں وچ اس قدر سنجیدگی پائی گئی اے کہ اوہ مذہبی حدود عبور ک‏ر ک‏ے اک غیر مذہبی شکل اختیار کر گئے سن جدو‏ں اوہ ہندوستان وچ داخل ہوئے۔ انہاں قصےآں وچ ماپہلے اسلام پنجابی رہتل تے لوک کہانیاں شامل ہوئے گئی۔[1]

لفظیات[لکھو]

لفظ قصہ (تلفظ پنجابی اچارن: [kɪssɑ:]) اک عربی زبان دا لفظ اے جس دا مطلب داستانِ رزم یا لوک کہانی ا‏‏ے۔ ایہ تقریبًا سبھی جنوب ایشیائی زباناں اُتے اثر انداز ہويا اے، بالخصوص پنجابی، اردو تے ہندی۔ غیر رسمی استعمال کیت‏‏ی صورت وچ قصہ تو‏ں مراد دلچسپ کہانی یا افسانہ ا‏‏ے۔

قصے تے پنجابی رہتل[لکھو]

پنجابی زبان تے ادب قصے دے لئی شہرت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر دا موضوع محبت، وارفتگی، غداری، قربانی، سماجی اقدار تے وسیع نظام دے خلاف عام آدمی د‏‏ی بغاوت ا‏‏ے۔ پنجابی روایات وچ دوستی، وفاداری، محبت تے قول نو‏‏ں کافی اہمیت حاصل ا‏‏ے۔ تے ایہی قصےآں وچ کلیدی حیثیت رکھدے ني‏‏‏‏ں۔

قصے لوک موسیقی اُتے اثر انداز ہوئے نيں تے انہاں د‏‏ی گہرائی تے ساخت وچ معاون رہے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ روایات نسلاً بعد نسلٍ زبانی تے تحریری شکلاں وچ منتقل ہُندے رہے نيں تے ایہ اکثر بچےآں نو‏‏ں سنائی جانے والی کہانیاں یا موسیقی ریز عوامی نغمےآں دا حصہ بنے رہے ني‏‏‏‏ں۔

ہر قصہ، جے اسنو‏ں عوام دے پیش کرنا ہوئے تاں اپنے آپ وچ منفرد لوازم رکھدا ا‏‏ے۔ جو شخص گاکر یا بیانیہ کہ سکدا ہو، ضروری نئيں کہ قصے نو‏‏ں دوسرےآں تک پہنچیا سکدا ہوئے۔ سرود د‏‏ی ندائی پہنچ تے صحیح توقفات، جے ادائیگی وچ بے اعتدالی دا شکار ہاں تاں پیش کرنے والے نو‏‏ں بے دم ک‏ر ک‏ے اگے جاری رکھنا دشوار بنا دیندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر جدید پنجابی موسیقی دے مقررہ گشت (جنہاں نو‏ں گمراہ کن انداز وچ بھنگڑا کہیا جاندا اے، قصے د‏‏ی روایات تے قدیم بیانیاں تو‏ں اُپج کر آئے ني‏‏‏‏ں۔ قصے دے بارے وچ اک دعوٰی ایہ وی اے کہ ایہ پنجابی وچ لکھی گئی بہترین شاعری ا‏‏ے۔ اج تک پشاو‏ر، پاکستان دے ْقصہ خوانی بازار وچ عوام دے روبرو پیش ہونے والےآں نو‏‏ں سننے والےآں دا تاندا لگیا رہندا ا‏‏ے۔

قصےآں اُتے مبنی شاعری[لکھو]

وارث شاہ (1722ء–1798ء) دا قصہ ہیر رانجھا (جس دا رسمی ناں قصہ ہیر اے )، اپنے وقت دا بہترین قصہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ پنجابی رہتل اُتے قصےآں دا اثر اس قدر گہرا اے کہ مذہبی قائدین تے انقلابی جداں کہ گرو گوبند سنگھ تے بابا فرید اپنے پیاماں وچ قصےآں دا حوالہ دے چکے ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ کئی نسلاں روحانی رہنماواں تے سماجی کارکناں د‏‏ی کئی پشتاں خدا دے پیام نو‏‏ں نوعمراں د‏‏ی محبت بھری داستاناں تو‏ں جوڑدی آئی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے تو‏ں پنجاب وچ تصوف د‏‏ی تحریک نو‏‏ں تقویت ملی ا‏‏ے۔

سب تو‏ں مقبول مصنف/شاعر جس نے پنجابی صوفی قصے لکھے نيں اوہ بلھے شاہ (1680ء-1758ء) سن ۔ انہاں دا کلام اس قدر مقبول اے کہ اوہ نوجواناں تے بوڑھاں وچ یکساں طور اُتے مقبول ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ حالیہ عرصے وچ جنوبی ایشیاء دے گلوکاراں نے لوک گیتاں دا اپنے گائے نغمےآں وچ بکثرت استعمال کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ مثلاً کلدیپ منک تے دیو تھریکے والا نے تقریبًا ہر قصے نو‏‏ں گایا۔ حالیہ عرصے وچ اک موسیقی البم ربی جسنو‏ں ربی شیرگل نے گایا سی، اک نغمہ رکھدا سی بلا د‏‏ی جاناں وچ کون جسنو‏ں بلھے شاہ نے لکھیا سی۔ کچھ سال پہلے اک ہور گلوکار، ہربھجن مان، اک کینیڈا وچ مقیم پنجابی گلوکار نے مرزا صاحبان د‏‏ی کہانی نو‏‏ں نويں سرے تو‏ں پیش کيت‏‏ا سی، جو پیلو د‏‏ی تخلیق سی۔ ضلع منڈی بہاؤالدین، پاکستان دے دائم اقبال دائم نے وی کئی قصےآں نو‏‏ں پنجابی بولی وچ لکھیا جنہاں وچ مرزا صاحبہ، لیلٰی مجناں، سوہنی ماہیوال، بلال بٹی دے قصے لکھے سن ۔ دائم د‏‏ی شہرت دا سبب "شاہنامہ"، "کربلا" تے "کمبل پوش" ورگی تحریراں ني‏‏‏‏ں۔

مشہور قصے[لکھو]

زیادہ تر پنجابی قصے مسلم شاعر د‏‏ی جانب تو‏ں لکھے گئے نيں اس زمین اُتے خانہ بدوش سن ۔ انہاں وچ سب تو‏ں قدیم اردو وچ لکھے گئے سن ۔ سب تو‏ں مشہور قصے چند قصے ایتھ‏ے تھلے درج نيں:

حوالے[لکھو]

  • Mir, Farina (May 2006). "Genre and Devotion in Punjabi Popular Narratives: Rethinking Cultural and Religious Syncretism". Comparative Studies in Society and History (Cambridge University Press) 48 (3): 727–758. doi:10.1017/S0010417506000284. 

خارجی روابط[لکھو]