ابن قولویہ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ابن قولویہ
معلومات شخصیت
جم تھاں قم  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 978  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں بغداد  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Flag of Iran.svg ایران  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
پیشہ فقیہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
P islam.svg باب اسلام

ابن قولویہ قمی (وفات: 367ھ/ 978ء) شیعی محدث، فقیہ سن۔ابن قولویہ شیعی محدثین شیخ ابن بابویہ قمی تے الکلینی دے استاد نیں۔ابن قولویہ اپنے زمانے دی اک جانی پہچانی علمی شخصیت سن۔انہاں توں منقول روایات اج تک حدیثی مجوعےآں وچ ذکر ہندیاں نیں تے انہاں توں استناد کیتا جاندا اے ۔ شیعہ علما تے فقہا انہاں دے خاص احترام دے قائل نیں تے انہاں دا بہت سارے راویاں توں احادیث نقل کرنا انہاں راویاں دی توثیق دی دلیل سمجھیا جاندا اے ۔

ابن قولویہ قمی
فائل:صندوق قبر ابن قولویه.jpg
ابن قولویہ و شیخ مفید د‏‏ی قبراں (حرم کاظمین)
کوائف
آبائی شہر قم
مدفن حرم کاظمین (بغداد)
علمی معلومات
شاگرد شیخ مفید، حسین بن عبید اللّه غضائری، احمد بن محمد بن عیاش، حیدر بن محمد بن نعیم سمرقندی، علی بن بلال مہلبی، احمد بن عبدون‌، تلعكبری‌، ابن عزور‌، محمد بن سلیم صابونی‌۔
تالیفات کامل الزیارات، تریخ الشہور، مداواة الجسد‌، الصلاة‌، الجمعہ و الجماعۃ، قیام اللیل‌، الرضاع‌، الصداق‌، الأضاحی.
خدمات

ابو القاسم جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور (متوفی 367 ھ) دا لقب ابن قولویہ قمی و کنیت ابو القاسم ا‏‏ے۔ اوہ چوتھ‏ی صدی ہجری دے برجستہ شیعہ راویاں، محمد بن یعقوب کلینی دے قریبی شاگرداں تے شیخ مفید دے برجستہ ترین استاداں وچو‏ں نيں۔ ابن قولویہ صاحب فتوا فقہا وچو‏ں نيں تے انہاں د‏‏ی آراء نو‏‏ں حدیثی و کلامی مکت‏‏ب دا درمیانی راستہ سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ابن قولویہ کثیر التالیف نيں۔ انہاں د‏‏ی اہ‏م ترین تالیف کامل الزیارات ا‏‏ے۔

جیون[لکھو]

ناں: جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور بن قولِوَیْہْ قمی
مشہور ناں: ابن قولویہ قمی
کینت: ابو القاسم

جعفر بن قولویہ ایران دے شہر قم دے اک اہل علم تے پرہیزگار خاندان وچ پیدا پوئے۔ بچپن تو‏ں ہی حصول علم دے لئی اپنے باپ تے بھائی دے درس وچ حاضر ہُندے سن جنہاں دا شمار شیعہ راویاں وچ ہُندا سی ۔ [1] انہاں دے زندگی ناواں وچ کنیت ابو القاسم مذکور ا‏‏ے۔[2]

ابن قولویہ نے سال ۳۴۱ قمری وچ مصر دا سفر کیتا تے اوتھ‏ے دے عالماں تو‏ں استفادہ کیندا۔[3] ابن حجر تو‏ں منقول اے کہ محمد بن سلیم صابونی نے مصر وچ انہاں تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔[4]

ابن قولویہ سال ۳۶۷ ہجری وچ فوت ہوئے تے حرم کاظمین وچ موسی بن جعفر (ع) تے امام جواد (ع) دے جوار وچ دفن ہوئے تے فیر انہاں دے بعد شیخ مفید نو‏‏ں انہاں دے کنارے دفن کیتا گیا۔[5] آفندی اصفہانی دا مننا اے کہ انہاں د‏‏ی قبر قم وچ ا‏‏ے۔[6]

مقام و منزلت[لکھو]

فائل:نقشه حرم كاظمین.jpg
عراق دے شہر کاظمین وچ ابن قولویہ دا مقبرہ

جعفر بن محمد بن قولویہ اپنے زمانے د‏‏ی اک جانی پہچانی علمی شخصیت سن ۔ان تو‏ں منقول روایات اج تک حدیثی مجوعاں وچ ذکر ہُندیاں نيں تے انہاں تو‏ں استناد کیتا جاندا اے ۔ شیعہ عالماں تے فقہا انہاں دے خاص احترام دے قائل نيں تے انہاں دا بوہت سارے راویاں تو‏ں احادیث نقل کرنا انہاں راویاں د‏‏ی توثیق د‏‏ی دلیل سمجھیا جاندا اے ۔

علمائے رجال وچو‏ں نجاشی کہندے نيں : لوک جس قدر وی انہاں دتی زیبائی ،علم تے فقہ د‏‏ی تعریف کرن اوہ اس تو‏ں کدرے برتر نيں ۔ [7]

شیخ طوسی انہاں دے بارے وچ لکھدے نيں : ابو القاسم، جعفر بن محمد بن قولویہ قمی اک مورد اطمینان شخصیت نيں تے انہاں دتی تالیفات د‏‏ی تعداد فقہ دے ابواب د‏‏ی مانند کثیر نيں ۔ [8]

علامہ حلّی نقل کردے نيں: ابوالقاسم حدیث و فقہ وچ ثقہ تے جلیل القدر شخصیت نيں ۔[9]

سید ابن طاووس کہندے نيں : صادق راوی نيں تے تمام انہاں د‏‏ی امانت اُتے اتفاق رکھدے نيں ۔ [10]

اہل سنت عالماں وچو‏ں ابن حجر عسقلانی انہاں نو‏ں مشہور شیعہ عالماں تے بزرگاں وچو‏ں سمجھدا اے ۔ [11]

سوانح[لکھو]

نام جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی بن مسرور بن قولِوَیْہْ قمی اے۔ ابن قولویہ قمی دے نام توں شہرت پائی جبکہ کنیت ابوالقاسم اے۔ غالباً قم وچ پیدا ہوئے۔ سنہ پیدائش معلوم نئیں ہو سکیا۔ بچپن توں ہی حصول علم دے لئی اپنے باپ تے بھائی دے درس وچ حاضر ہندے سن جنہاں دا شمار شیعہ راویاں وچ ہندا سی۔ 341ھ مطابق 952ء وچ ابن قولویہ نے تحصیل علم دے لئی مصر دا سفر اختیار کیا تے وہاں دے علما توں استفادہ کیا۔ امام ابن حجر عسقلانی نے لکھا اے کہ محمد بن سلیم صابونی نے مصر وچ انہاں توں حدیث نقل کیتی اے۔[12]

وفات[لکھو]

ابن قولویہ دی وفات 367ھ مطابق 978ء وچ بغداد وچ ہوئی۔ اُنہاں دی تدفین مشہد امام موسیٰ الکاظم معروف بہ الکاظمین وچ کیتی گئی۔آفندی اصفہانی دا خیال اے کہ ابن قولویہ قم وچ مدفون نیں۔[13]

تصانیف[لکھو]

کامل الزیارات ابن قولویہ قمی دی مشہور تالیف اے جس وچ فضیلت زیارات، رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم تے اہل بیت دے مزارات و مقابر دی زیارات دے متعلق روایات جمع کیتیاں گئیاں نیں۔اسنوں الزیارات، جامع الزیارات تے کامل الزیارة دے نام توں بھی یاد کیتا جاندا اے۔كامل الزيارات شیعہ منابع وچ اک اہم تے معتبر ترین روایات تے دعاؤاں دے مجموعے دی حیثیت توں جانی جاندی اے ۔

تعداد روایات[لکھو]

شیعہ فقہ وچ ابن قولویہ توں منقول روایات دی تعداد 500 اے۔ سید ابو القاسم خوئی دی تحقیق دے مطابق 465 روایات وچ اُنہاں دا نام جعفر بن محمد بن جعفر بن موسیٰ تے 28 روایات وچ اُنہاں دا نام جعفر بن محمد بن قولویہ آیا اے۔[14]

علما دی آراء[لکھو]

  • علمائے رجال وچوں نجاشی کہندے نیں : لوگ جس قدر بھی انہاں دی زیبائی ،علم تے فقہ دی تعریف کرن اوہ اس توں کتّے برتر نیں ۔[15]
  • علامہ حلی نے لکھیا اے کہ: ابوالقاسم حدیث و فقہ وچ ذی ثقہ تے جلیل القدر شخصیت نیں ۔[16]



استاداں[لکھو]

انہاں نے بزرگ عالماں دے دروس وچ شرکت کيتی جداں:

شاگرد[لکھو]

فائل:کامل الزیارات.jpg
کامل الزیارت تالیف ابن قولویہ قمی

بہت ساریاں نامی گرامی شخصیتاں انہاں دے حلقۂ درس وچ شامل ہُندیاں جداں:

  1. شیخ مفید: انہاں دے ممتاز ترین شاگرداں وچو‏ں نيں اوہ اپنے استاد دے بارے وچ کہندے نيں ؛ خداوند ساڈے مورد اعتماد شیخ ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولویہ د‏‏ی تائید فرمائے۔[18]

روایات[لکھو]

فقہ وچ انہاں تو‏ں منقول روایات د‏‏ی تعداد ۵۰۰ دے قریب اے ۔ آیت اللہ خوئی دے مطابق ابن قولویہ دا ناں ۴۶۵ روایتاں وچ جعفر بن محمد بن جعفر بن موسی تے ۲۸ روایتاں وچ جعفر بن محمد بن قولویہ د‏‏ی تعبیر تو‏ں آیا اے ۔[20]

تألیفات[لکھو]

ابن قولویہ نے بوہت سارے آثار تالیف کيتے جنہاں وچو‏ں چند اک ذکر کيتے جاندے نيں:

  • تریخ الشہور
  • مداواة الجسد
  • الصلاة
  • الجمعہ و الجماعۃ
  • قیام اللیل
  • الرضاع
  • الصداق
  • الأضاحی[21]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. کامل الزیارات، مقدمہ کتاب.
  2. رجال طوسی، ص ۴۱۸.
  3. کامل الزیارات، مقدمہ کتاب.
  4. لسان المیزان، ج ۲، ص ۱۲۵.
  5. الکنی و الالقاب، ج ۱، ص ۳۹۱.
  6. ریاض العلماء، ج ۶، ص ۳۲.
  7. رجال نجاشی، ص۱۲۳.
  8. الفہرست، ص۹۱.
  9. خلاصۃ الاقوال، ص۸۸.
  10. اقبال الاعمال، ج۱، ص۳۴.
  11. لسان المیزان، ج۲، ص۱۲۵.
  12. ابن حجر عسقلانی: لسان المیزان، جلد 2، صفحہ 125۔
  13. آفندی اصفہانی: ریاض العلماء، جلد 6، صفحہ 32۔
  14. سید ابو القاسم خوئی: معجم رجال الحدیث، جلد 5، صفحہ 67/68۔
  15. نجاشی: رجال نجاشی،  صفحہ 123۔
  16. علامہ حلی: خلاصۃ الاقوال، صفحہ 88۔
  17. کامل الزیارات، ص۹ – ۱۳.
  18. تنقیح المقال، ج ۱۵، ص ۳۳۴.
  19. کامل الزیارات، ص ۱۳ و ۱۴.
  20. معجم رجال الحدیث، ج ۵، ص ۶۷ و ۶۸.
  21. کامل الزیارات، ص ۱۵ – ۱۷.

منابع[لکھو]

  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، قم، آل البیت.
  • ابن طاووس، علی بن موسی، اقبال الاعمال، مکت‏‏ب الاعلام الاسلامی، ۱۴۱۴ ق.
  • افندی، عبدالله بن عیسی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، قم، مطبعہ الخیام، بی‌تا.
  • خوئی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، ۱۴۱۳ ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، الفہرست، تحقیق جواد قیومی، بی‌جا، نشر الفقاہہ، ۱۴۱۷ ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، رجال طوسی، قم، یونیورسٹی مدرسین، ۱۴۱۵ ق.
  • عسقلانی، ابن حجر، لسان المیزان، بیروت، مؤسسہ الاعلمی، ۱۳۹۰ ق.
  • قمی، ابن قولویہ، کامل الزیارات، نشر الفقاہہ، ۱۴۱۷ ق.
  • حلی، حسن بن یوسف، خلاصۃ الاقوال، نشر الفقاہہ، ۱۴۱۷ ق.
  • نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، قم، یونیورسٹی مدرسین، ۱۴۱۶ق.

سانچہ:شیعہ فقہا (چوتھی صدی ہجری) سانچہ:شیخ مفید