ولادیمیر لینن

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
ولادیمیر لینن
Lenin CL Colour.jpg
جمیا: 22 اپریل 1870 الیانووسک، روسی سلطنت
مریا : 21 جنوری 1924 گورکی لیننسکائی ، سویت یونین
گن: انقلابی، سیاست دان
دسخط: Unterschrift Lenins.svg

ولادی میر لینن (22 اپریل 1870 - 21 جنوری 1924 ) اک روسی کمیونسٹ انقلابی سی جیہڑا 1917 توں 1924 تک سوویت یونین دا آگو ریا۔

سمبرنسک دے اک مڈھلی پدھر دے کھاندے پیندے ٹبر وچ لینن جمیا۔ 1887 وچ اوہدے وڈے پرآ نوں روسی سرکار نے جدوں پھانسی لایا تے اوہ انقلابی سیاست ول آیا۔ کازان یونیورسٹی وچ داخلے توں کج چر مگروں اوہنوں روسی زار دے حلاف کم کرن تے یونیورسٹی توں کڈھ دتا گیا۔ اگلے وریاں وچ اوہ مارکسی بنن دے نال قنون دی ڈگری وی لیندا اے۔ 1893 وچ اوہ سینٹ پیٹرزبرگ آیا تے اک مزدور سنگت دا آگو بن گیا۔ سرکار دے خلاف کم کرن تے اوہنوں سائیبیریا 3 ورے لئی دیس نکالا دیدتا گیا۔ اک سنگی انقلابی نادیزدا کرپسکایا نال ویاہ کرکے اوہ لیندے یورپ ول آجاندا اے جرمنی،سویٹزرلینڈ تے انگلینڈ ریندا اے۔ 1917 دے فروری انقلاب مگروں جدوں زار شاہی مکادتی گئی اوہ دیس واپس پرتدا اے.


روسی سوشل ڈیموکریٹک لیبر پارٹی دے بولشویک انگ دا آگو ہوندیاں ہویاں اوہنے اکتوبر انقلاب وچ وڈا کم کیتا تے کچی روسی سرکار دی تھاں اک سوشلسٹ سوویت سرکار دا مڈھ رکھیا۔ ایدے نال ای اوہنے ٹھیک کرن دے کم وچ پے گیا تے شاہی تے سرکاری تھانواں نوں عام لوکاں وچ ونڈن لگ گیا۔ جرمن چڑھائی توں بچن لئی اوہنے جرمن سرکار نال راضی نامہ کر لیا جس نال سوویت یونیو پہلی وڈی لڑائی توں باہر نکل آیا۔ 1921 وچ لینن نے اک نواں اکنامیک پربندھ دا مڈھ رکھیا تے تاں جے گھر دی لڑائی دے گھاٹے چوں باہر آیا جاۓ تے دیس وچ چھیتی نال کارخانے لاۓ جان۔ 1922 وچ سوویت یونین نال وکھ ہوۓ دیس جڑ گۓ۔ اوہدی بولشویک پارٹی کمیونسٹ پارٹی وچ پلٹ جاندی اے۔

1998ء چ ٹائم میگزین نے اسنوں 20 صدی دے 100 وڈی مانتا والے بندیاں چ شامل کیتا ۔ مارکسٹ تھیوری چ اسدیاں جدتاں نوں لین مت دا ناں دتا گئیا ۔


جم پل[لکھو]

لینن 22 اپریل 1870 چ روسی سلطنت چ دریاۓ وولگا دے کںڈے تے وسدے شہر الیانووسک چ جمیا۔ اوہدے پیو دا ناں الیا الیانوف (1831–1886) تے ماں دا ناں ماریہ الایانوا (1835–1916) سی۔ اودا پیو اک استاد تے فیر سکولاں ڈریکٹر لگ گیا۔ اودے ماپے شائی راج ول سن تے کھلیاں سوچاں والے سن۔ نکی عمرے لینن نوں شظرنج کھیڈن دا چآ ریندا سی۔ اوہ سمبیرسک کلاسیکی جمنیزیہ وچ پڑھیا۔ اوہ مںڈا سی جدوں اوہ اپنی وڈھی پین نوں لاطینی پڑھان لگا۔ 12 جنوری 1886 نوں جدوں اوہ 16 ورے دا سی اوہدا پیو مرجاندا اے[1]۔ ایس تے اوہ چڑچڑا ہوگیا تے اوہ خدا توں منکر گیا۔ اوہدا پرآ الیگزنڈر الیانوف روسی شاہی سرکار دے خلاف ہوجاندا اے تے زار نوں قتل کرن دی ٹولی بنان تے پھانسی تے ٹنگیا گیا۔ لینن، کازان یونیورسٹی وچ اگست 1887 وچ قنون پڑھن لگ گیا۔

یونیورسٹی وچ اوہ انقلابی بن گیا 4 دسمبر نوں سرکار دے خلاف جلوس کڈھن تے اوہنوں یونیورسٹی توں کڈ دتا گیا تے پولیس دی اکھ تھلے رکھیا گیا۔ اوہدی ماں دے کہن کوآن تے اوہنوں پڑھن دتا گیا تے اوہدی ماں تے پرآ اوہدے نال ریندے نیں۔ ہن اوہدے ساک چٹگرگووا جیہڑی کہ اک انقلابی سی اوہدے نال بندے نیں۔ ایہ اوہدی لکی ہوئی ٹولی نال رل کے سیاست کرن دے ول سوچدا اے۔ ایتھے ای اوہ کارل مارکس دیاں سوچاں اوہدی کتاب کیپیٹل راہیں پڑھدا اے۔ اوہدی ماں اوہدیاں سوچاں توں ڈردیاں ہویاں سمارا اوبلاست وج زمین ملیں لیندی اے جے لینن دیاں سوچاں سیاست وچوں نکل کے وائی بیجی پاسے جآن۔ اوتھے لینن زمینداراں تے غریباں دے پیڑے حال ویکھدا اے جیہڑا اوہدیں سوچاں نوں گوہڑا رنگ دیندا اے ایتھے لوک اوہنوں پسند نئیں کردے تے اوہدے کھیت چوں اوہدے ڈنگر تے سمان چوری ہوجاندا اے جس باجوں اوہدی ماں زمین ویچ دیندی اے۔

ستمبر 1889 وچ سامارہ آندا اے تے ایتھے کئی لوکاں نال ملدا اے جنہاں نوں روسی سرکار ولوں دیس نکالا دے کے ایتھے پیجیا گیا سی۔ اوہ اک سیاسی کمی الیکسی سکلیارنکو دی سیاسی ٹولی نال رلدا اے۔ سکلیارنکو تے اوہ مارکسزم نوں اپنی سوچ دی راہ چندے نیں تے لینن مارکس تے اینگلز دی لکھت کمیونسٹ مینیفسٹو دا روسی وچ اپنی ٹولی دے پڑھن لئی بولی وٹاندا کردا اے۔ لینن اک سیاسی پارٹی پیپلز فریڈم پارٹی دے وی نیڑے ہوندا جاندا اے۔ مئی 1890 وچ اپنی ماں دی ہتھ ونڈائی نال سینٹ پیٹرزبرگ یونیورسٹی وچ امتحان دیندا اے تے چنگے نمبراں نال پاس کردا اے۔ ایس خوشی دے ویلے تے اوہدی پین دی ٹائیفائڈ ہتھوں موت اک وڈا دکھ سی۔ لینن سامارہ وچ کئی ورے لنگاندا اے۔ 1892 وچ اودی نوکری اک عدالت وچ لگدی اے۔ ایدے نال ای پینڈواں دے جیون بارے وی سؤآں لاندا دیندا اے تے ایس بارے لکھدا وی اے۔

انقلابی کمی[لکھو]

1893 دی پت چڑ وچ لینن سینٹ پیٹرزبرگ آجاندا اے جیہڑا اوس ویلے روسی سلطنت دا راجگڑھ سی تے تیزی نال کارخانیاں دا شہر بندا جاریا سی۔ ایتھے اوہ اک وکیل ولکنشٹائن دے نال کم کرن لگ پیندا اے۔ اوہ ریڈچنکو دی لکی چھپی سیاسی ٹولی دا سنگی بن جاندا اے جیدے وچ سارے مارکسی ہوندے نیں پر اوہ اپنے آپ نوں کیندے سوشل ڈیموکریٹ نیں۔ اوہدے اتلی پدھر پڑھیار ہون باجون ٹولی وچ مانتا ملدی اے تے اوہنوں گرو منیا جاندا اے۔ اوہ اپنی سوچ نال رلدے لوکاں نوں ملن لئی سویٹزرلینڈ، جرمنی تے فرانس تک جاندا اے۔ ایسے ویلے ای اوہدی ملنی نادیزدا کرپسکایا نال ہوندی اے جیہڑی کہ اک مارکسی سی تے سکول استانی سی اوہ لینن نوں مارکسی سوچ والے ہور لوکاں نال ملاندی اے۔ اوہدیاں تکھیاں گلاں تے انقلاب ول اگے وددے پیراں نوں پلس سنگ لیندی اے تے اوہنوں پھڑ کے جیل وچ پادیندی اے۔ اوہنوں شوشنسکوئی، سائیبیریا وج دیس نکالا دتا جاندا اے۔ مئی 1898 وچ اوہنوں نادیہ وی آملدی اے۔ اوہنوں اگست 1896 وچ اک ہڑتال کران تے دیس نکالا ملدا اے۔ اوہنوں پہلے اوفا پیجیا جاندا اے پر اوہدے سرکار نوں کہن تے جے اوہ لینن دی منگ اے اوہنوں لینن کول ٹور دتا جاندا اے تے دونویں 10 جولائی 1898 نوں ویاہ کرلیندے نیں۔ نادیہ دی ماں وی اوہناں نال ریندی اے تے دونویں رل کے The History of Trade Unionism نوں روسی بولی وچ پلٹدے نیں۔ اوہ جرمنی وچ ہون والی سیاست تے وی اکھ رکھ دے نیں۔ جرمن انقلابی ییڈورد برنسٹائن چوناں تے امن دی راہ تے چلنا چاہندا سی پر ایہ گل پرانی مارکسی سوچ توں الٹی سی جیہڑی ملوزوری انقلاب لیانا چاہندی سی تے لینن وی ایسے سوچ تے چل ریا سی۔ 1899 وچ اوہنے The Development of Capitalism in Russia لکھی۔

جدوں اوہدا 3 سال دا دیس نکالا مکیا تے روسی سرکار نے اوہنوں سینٹ پیٹرزبرگ جان توں روکدتا۔ جولائی 1900 وچ اوہ لیندے یورپ اپڑدا اے۔ جرمنی توں اوہ روس وچ مارکسی سوچاں نوں اگے ودھان تے انقلاب لیان لئی اسکرا دے ناں نال اخبار چلاندا اے۔ اوہدے اخبار وچ کئی مشہور یورپی لکھاریاں نے لکھیا تے ایہ اخبار لک لکا کے روس اپڑدا۔

دسمبر 1901 وچ اوہنے اپنا ناں لینن رکھیا۔ میونخ وچ ای اوہدی ٹبری اپنی سزا کٹ کے اوہدے نال آملدی اے۔ دونویں رل کے اسکرا بناندے نیں۔ نادیہ اوہدی سیکٹری تے سیاست تے کم وچ سنگی سی۔ 1903 وچ لینن برسلز وچ روسی سیاسی کمیاں دی کانفرنس وچ جاندا اے۔ ایتھے اوہدی پارٹی دے ٹوٹے ہوندے نیں۔ اوہدی سنگی بولشویک تے مارٹوف دے سنگی مینشوک ٹولیاں وج ونڈے جاندے نیں۔ 1905 دے انقلاب وچ اوہ روس جاندا اے تے 1907 توں فیر دیس نکالے وچ آجاندا اے۔ 1917 دے انقلاب تک اوہ لیندے یورپ وچ ای ریا تے غریبی باجوں ایہ اوہدے لئی اوکھا ویلہ سی۔ مارکسی سوچاں جیہڑیاں کارخانے دے کمیاں لئی سوچیاں گیاں سن اوہناں نوں لینن نے رو س دے وائی بیجی والے کمیاں تے ورتن لئی پلٹیا تے ایہدا ناں لیننزم پیا۔

لینن پہلی وڈی لڑائی دے خلاف سی کیوں جے مزدور تے زمیندار وشکارلی پدھر دیاں لوکاں دی لڑائی لڑ رۓ سن۔ رومانیہ دے شاعر ولیوی مارکو نوں 1917 وچ اوہنے اک چٹھی وچ لکھیا،"غلاماں دا اک مالک جرمنی غلاماں دے اک ہور مالک برطانیہ نال غلاماں دی پدھری ونڈ تے لڑ ریا اے"۔ لڑائی دے مڈھ ویلے اوہ آسٹریا ہنگری وچ سی پر 5 ستمبر 1914 نوں نیوٹرل سویٹزرلینڈ آگیا۔ 1915 وچ اوہنے لڑائی دے خلاف ہون والی زمروالڈ کانفرنس وچ ملنی کیتی تے ایہ صلآ دتی جے ایس لڑائی نوں غریباں تے مڈھلی پدھر وشکار دی لڑائی وج پلٹیا جانا چاہیدا اے پر اوہدی گل تھوڑے لوکاں ای منی۔ اگلی لنی جیہڑی اپریل 1916 وچ ہوی اوتھے وی اوہنے ایہوگل آکھی پر انت تے ایہنوں فیر ناں منایا گیا تے وشکارلا راہ ٹونڈیا گیا۔ 1916 وچ چھپن والی اپنی اک کتاب وج لینن نے ایہ گل آکھی جے شاہی راج پیسے دی راج دی اتلی پدھر اے تے سلطنت برطانیہ تے جرمن سلطنت ایس اتلی پدھہر دے وڈھے نشان نیں تے اپنے فیدیاں لئی لڑ رے نیں۔ اوہدی سوچ وچ روس فرانس تے برطانیہ دے ہتھ وچ اک کھڈونے ونگوں کھیڈ ریا اے۔

روسی انقلاب[لکھو]

اپریل 1917 وچ لڑائی توں تنگ آۓ لوک اٹھ کھڑے ہوۓ تے روسی زار نکولس II نوں راج چھڈنا پیا۔ لینن اوسے ویلے روس اپڑنا چاہندا سی پر ایہ پہلی وڈی لڑائی دے وشکار ایڈا سوکھا کم وی نئیں سی۔ اوہ سویٹزرلینڈ وچ سی جیدے دوالے لڑن والے دیس سن۔ سمندراں تے روس دے سگی برطانیہ دا راج سی۔ 31 مارچ نوں سوئس کمیونسٹ فرٹز پلاٹر جرمن سرکار کولوں لینن تے اوہدے سنگیاں دی جرمنی راہوں روس واپسی دی اجازت لیندا اے۔ جرمن سرکار ایہناں دی پیسے ٹکے نال وی ہتھ ونڈائی کردی اے۔ 9 اپریل نوں لینن تے نادیہ دوجے روسی سنگیاں نال برن وچ کٹھے ہوندے نین اوتھوں زیورچ راہیں جرمنی اپڑدے نیں جتھے اک اجیچی ٹرین وچ بٹھا کے اتلے جرمنی وچ اک سمندری اڈے تے لجایا جاندا اے جتھوں اک سمندری جھاز وچ بیٹھ کے اوہ سویڈن اپڑدے نیں۔ 16 اپریل نوں اوہ روس اپڑدے نیں جتھے اوہناں نوں جی آیاں نوں کیا جاندا اے۔

روس واپس آندیاں اپریل تھیسز دے ناں نال لینن نے انقلاب نوں جت ول لجان تے راج بولشویک دے ہتھ لین لئی اک نقشہ بنایا جیدے تے ایس گل تے زور سی جے طاقت نال انقلاب نوں اگے ودھایا جاۓ۔ پیٹروگراڈ وچ حلات خراب ہوجاندے نیں۔ جولائی وچ فساد ہوندے نیں سرکار ایدی زمیواری لینن تے اہدے بولشویک سنگیاں تے پاندی اے تے اوہناں دی پارٹی تے روک لادندی اے۔ لینن چھپدا اے تے فنلینڈ ٹر جاندا اے۔ لینن ایہ سوچ لیندا اے جے انقلاب دی جت لئی لڑائی تے راج مل مارنا ضروری اے۔ فوج پیٹروگراڈ دی سرکار تے چڑھائی کردی اے تے لوک ایدے خلاف ہوجاندے نیں فوجی چڑھائی نوں تے ہار ہوندی اے پر ایدے نال کچی سرکار ہل جاندی اے۔ بولشویک پیٹروگراڈ تے ماسکو وچ جتدے نیں تے لینن نومبر وچ کچی سرکار نوں لآ کے آپ راج وچ آجاندا اے۔ لینن ساریاں زمینیاں نوں سوویت دے ہتھ وچ دیندا اے۔ نویں سرکار وچ لینن آگو سی تے ٹراٹسکی بارلے ماملیاں دا وزیر۔ ایہ نویں سرکار وچ تکڑی ٹولی بولشویک دی سی۔ 3 مارچ 1918 نوں سوویت یونین پہلی وڈی لڑائی توں باہر ہوجاندا اے۔ اوہنوں لیندے ول وڈے تھاں جرمنی نوں دینے پیندے نیں۔ جرمنی نال صلح ہوجاندی اے۔

لینن سوویت یونین دی حالت ٹھیک کرن لئی 21 فروری 1920 نوں اک وڈے پروگرام دا ہوکا دیندا اے۔ ایدے وچ پورے دیس نوں اکو جیا کرنا، بجلی اپڑانا، مفت پڑھائی، سب لئی صحت دا پروگرام، عورتاں نوں سیاسی تے سماجی حقاں دا دیناہیگا سی۔

20 دسمبر 1917 نوں انقلاب دے خلاف لوکاں نوں چپ کران ل‏ئی اک لکی پربندھ چیکا دا مڈھ رکھیا۔ ہر اخبار تے چھپن والی شے تے بولشوک دا کنٹرول ہوگیا۔ پراودا تے ازوستیا وڈے اخبار تے انقلاب دی اواز بن گۓ۔ اینج فیر جیہڑا وی انقلاب دے خلاف بولدا پانویں اوہ کوئی وی ہوۓ چیکا دے نشانے تے آجاندا سی۔ ایدے نال ڈر دا محول بن گیا۔

لینن نوں دو واری قتل ہون توں بچیا۔ پہلی واری 14 جنوری 1918 نوں پیٹروگراڈ وچ جدوں اوہ اک تقریر کرکے واپس آریا سی تے دوجی واری 30 اگست 1918 نوں اک انقلابی سوانی فینیا کاپلان نے گولیاں ماریاں، لینن پھٹڑ ہوگیا پر بچ گیا۔ ایہ کم انقلابیاں نوں زار اوہدے ٹبر تے ہور جنہاں تے وی اوہناں نوں شک سی مارن دی وجہ بندے نیں۔ ایدھے باجوں پورے سوویت یونین وچ 50،000 توں لے کے دس لکھ تک لوک انقلاب دے خلاف ہون دے شک تے وی ماردتے گۓ۔ نومبر 1917 توں جون 1923 تک سوویت یونین نوں اک کر دی لڑائی وی لڑنی پئی جیہڑی لال فوج نے جتی۔


مرنا[لکھو]

21 جنوری 1924 نوں لینن 53 وریاں دا ہوکے مریا۔ اوہنوں ماسکو وچ دبیا گیا۔

لینن دے ناں تے پیٹروگراڈ دا ناں لینن گراڈ رکھیا گیا۔

  • سن یات سن چینی آکو نے لینن دے مرن تے کیآ جے انسان دی ہزاراں وریاں دی تریچ وچ ہزاراں آگو تے سوچنوالے جمے تے اوہناں سوہنے شبد آکھے پر اوہ شبد ای رۓ۔ پر توں لینن سب توں وکھرا سیں۔ ناں صرف توں اوہ شبد بولے تے سانوں سکھاۓ توں اوہناں تے کم وی کیتا۔ توں اک نواں دیس بنایا۔ توں سانوں رل کے چلن دا راہ دسیا۔ توں، کہ اک وڈا انسان ایں، صدیاں تک ہمیشہ دباۓ گۓ لوکاں دیاں یاداں وچ رویں گا[2]۔
  • ونسٹن چرچل جیہڑا روسی انقلاب دے خلاف سی لینن دے مرن تے کیآ،" اوہ کلا ای بچن والے رستے تک لجاسکدا سی روسی لوکاں نوں چھمب وج کھجل ہون لئی چھڈ دتا گیا۔ روسی لوکاں دی پیڑی قسمت اوہدا جمنا سی تے اوستوں وی ود اوہدا مرنا اے[3]۔
  • لینن دے اک جیون لکھاری رابرٹ سروس اوہدے بارے لکھدا اے جے ایہ روسی 'تیز جذبات والا' سی تے غیر قنونی کماں تے ہیراپھیری دے سخت خلاف سی' جو اوہنے سارے زاری روس وچ ویکھی۔
  • برٹرنڈ رسل دے شبداں وچ جیدی اوہدے نال اک کینٹہ ملنی ہوئی سی،" اوہ اک یار بیلی، وکھالے وچ سادھ تے اوہدے وج کوئی آکڑ نہیں سی۔ اگر کوئی اوہنوں بنا جانیاں ملدا اے جے ایہ کون اے، اوہ ایہ نہیں جان سکے گا جے اوہ کنی طاقت دا مالک اے یا اوہ کوئی مانتا والا وی ہے کے نہیں۔ میں اج تک کسے ایسے بندے نال نہیں ملیا جیہڑا اپنی مانتا توں اینا دور ہوے۔

لینن نوں نیانے، بلیاں، شطرنج، تیرنا، شکار، پہاڑ جڑھنا، موسیقی، برف تلکنا پسند سی۔ جدوں اوہ سویٹزرلینڈ اپنی ٹبری نادیزدا کرپسکایا نال دیس نکالے وچ سی تے دونویں بڑے چآ نال پہاڑاں تے چڑھدے سن۔

اتہ پتہ[لکھو]

  1. Fischer 1964, pp. 6, 9; Rice 1990, p. 19; Service 2000, pp. 48–49.
  2. Gorin, Vadim, Lenin: A Biography (1983) Progress Publishers, pp. 469–70
  3. Mauchline Roberts, Elizabeth, Lenin and the Downfall of Tsarist Russia (1966) p. 92.