کشمیری بولی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا کشمیری زبان)
Jump to navigation Jump to search
کشمیری
Kashmiri
कॉशुर, كأشُر
Kashmiri language in 3different scripts.png
لفظ ”کاشر“ خطِ شاردا, خط نستعلیق تے دیوناگری وچ
اچارن[kə:ʃur]
چ مقامیجموں‏ و آزاد کشمیر[۱]
علاقہوادی کشمیر، وادی چناب
بولن والے لوککشمیری
بولن والے
[۲]
لہجے
کستواڑی (معیاری)
پوگُلی
خط نستعلیق (معاصر),[۳]
دیوناگری (معاصر)،[۳]
شاردا رسم الخط (قدیم/مذہبی)[۳]
سرکاری حثیت
سرکاری بولی
بولی کوڈ
ISO 639-1ks
ISO 639-2kas
ISO 639-3kas
Glottologkash1277[۵]
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters.
کشمیری زبان ( سانچہ:Lang-ks) بھارت تے پاکستان د‏‏ی اک اہ‏م بولی ا‏‏ے۔ متکلمین د‏‏ی تعداد ۱۵ لکھ تو‏ں کچھ اُتے ا‏‏ے۔

کشمیری آزاد کشمیر اور مقبوضہ کمشیر دی زبان اے۔


بمطابق ۲۰۱۱ مردم شماری جموں‏ و کشمیر د‏‏ی کل آبادی ۱۲۵۴۱۳۰۲ نيں جس وچ کم و بیش ۹۵۶۷۰۰۰ کشمیری بولی بولنے والے افراد نيں۔ کشمیری بولی بولنے والے افراد وچ اکثریت مسلماناں د‏‏ی اے، کشمیری پنڈت تے سکھ قوم دے لوک وی کشمیری بولدے نيں۔ مگر اصل وچ ایہ بولی کشمیری مسلماناں تو‏ں ترویج پا رہیاں نيں۔

کشمیری بولی د‏‏ی تریخ ۵۰۰۰ سال پرانی رہتل دا احاطہ کيتے ہوئے نيں جس دے علمی ثبوت ۲۰۰۰ سال پرانے نيں۔کشمیر وچ ہندو ،سکھ، افغانی ،مغل،ڈوگری تے خاص کر ایرانی بولی دے لفظاں گردشِ دوراں دے نال شام‏ل ہُندے رہیاں تے رسم الخط وی تبدیل ہُندا رہیا۔

موجودہ دور وچ کشمیری بولی دا رسم الخط فارسی زبان دے مطابق نيں۔۱۹۴۷ ڈوگرہ شاہی دے زوال دے نال ہی کشمیری بولی نے اپنے پیر جمنیا شروع کيتے تے کئی معتبر مصنف ادیب تے شاعر منظر عام اُتے آئے۔ تقسیم ہند دے بعد جو سماجی تبدیلیاں برصغیر وچ رونما ہوئیاں اس د‏ی لپیٹ وچ کشمیری بولی وی آگئی تے تو‏ں دم کشمیری بولی ریاست جموں‏ و کشمیر د‏‏ی سرکاری بولی نہ بن پائی۔ کشمیر دے دونے حصےآں یعنی آزاد کشمیر جو پاکستان دے زیر انتظام اے تے کشمیر جو ہندو ستان دے زیر قبضہ اے وچ کشمیری بولی نو‏‏ں بہت زیادہ نقصان اٹھانا پيا ۔

رسم الخط[لکھو]

کشمیری بولی تن خطےآں وچ لکھی جاندی اے: نستعلیق، دیوناگری تے شاردا۔ شاردا کشمیری بولی دا اصلی تے قدیم رسم الخط ا‏‏ے۔

شاردا[لکھو]

سانچہ:اصل مقالہ حروف مصوت

نقل حرفی آئی پی اے آزاد حالت منحصر حالت نوٹ
اشکال مثالاں مخصوص حالتاں
اَ/a [ɐ] 𑆃 کوئی نئيں (پَ) 𑆥
آ/ā [aː] 𑆄 𑆳 (پا)𑆥𑆳 𑆕𑆕𑆳; 𑆘𑆘𑆳; 𑆛𑆛𑆳; 𑆟𑆟𑆳
اِ/i [ɪ] 𑆅 𑆴 𑆥𑆴 (پِ)
ای/ī [iː] 𑆆 𑆵 𑆥𑆵 (پی)
اُ/u [ʊ] 𑆇 𑆶 𑆥𑆶 (پُ) 𑆑𑆑𑆶; 𑆓𑆓𑆶; 𑆙𑆙𑆶; 𑆚𑆚𑆶; 𑆝𑆝𑆶; 𑆠𑆠𑆶; 𑆨𑆨𑆶; 𑆫𑆫𑆶; 𑆯𑆯𑆶
اوٗ/ū [uː] 𑆈 𑆷 𑆥𑆷 (پوٗ) 𑆑𑆑𑆷; 𑆓𑆓𑆷; 𑆙𑆙𑆷; 𑆚𑆚𑆷; 𑆝𑆝𑆷; 𑆠𑆠𑆷; 𑆨𑆨𑆷; 𑆫𑆫𑆷; 𑆯𑆯𑆷
[r̩] 𑆉 𑆸 𑆥𑆸 (پَری) 𑆑𑆑𑆸 یہ حرفِ مصوت کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
r̥̄ [r̩ː] 𑆊 𑆹 𑆥𑆹 (؟) 𑆑𑆑𑆹 یہ حرفِ مصوت کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
[l̩] 𑆋 𑆺 𑆥𑆺 (؟) یہ حرفِ مصوت کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
l̥̄ [l̩ː] 𑆌 𑆻 𑆥𑆻 (؟) یہ حرفِ مصوت کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
اے/ē [eː] 𑆍 𑆼 𑆥𑆼 (پے)
اَے/ai [aːi̯], [ai], [ɐi], [ɛi] 𑆎 𑆽 𑆥𑆽 (پَے/پائے)
او/ō [oː] 𑆏 𑆾 𑆥𑆾 (پو)
اَو/au [aːu̯], [au], [ɐu], [ɔu] 𑆐 𑆿 𑆥𑆿 (پَو/پاؤ)
اوم/am̐ [◌̃] 𑆃𑆀 𑆀 𑆥𑆀 (پم/پنم)
اں،ں/aṃ [n], [m] 𑆃𑆁 𑆁 𑆥𑆁 (پں)
اہہ/aḥ [h] 𑆃𑆂 𑆂 𑆥𑆂 (پح/پَہ)

حرفِ صحیح

آزاد شکل نقل حرفی آئی پی اے نوٹ
𑆑 کَ/ka [kɐ]
𑆒 کھَ/kha [kʰɐ]
𑆓 گَ/ga [ɡɐ]
𑆔 گھَ/gha [ɡʱɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆕 ṅa [ŋɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆖 چَ/ca [tɕɐ]
𑆗 چھَ/cha [tɕʰɐ]
𑆘 جَ/ja [dʑɐ]
𑆙 جھَ/jha [dʑʱɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆚 ña [ɲɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆛 ٹَ/ṭa [ʈɐ]
𑆜 ٹھَ/ṭha [ʈʰɐ]
𑆝 ڈَ/ḍa [ɖɐ]
𑆞 ڈھَ/ḍha [ɖʱɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆟 ṇa [ɳɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆠 تَ/ta [tɐ]
𑆡 تھَ/tha [tʰɐ]
𑆢 دَ/da [dɐ]
𑆣 دھَ/dha [dʱɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆤 نَ/na [nɐ]
𑆥 پَ/pa [pɐ]
𑆦 پھَ/pha [pʰɐ]
𑆧 بَ/ba [bɐ]
𑆨 بھَ/bha [bʱɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆩 مَ/ma [mɐ]
𑆪 یَ/ya [jɐ]
𑆫 رَ/ra [rɐ] , [ɾɐ], [ɽɐ], [ɾ̪ɐ]
𑆬 لَ/la [lɐ]
𑆭 ḷa [ɭɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆮 وَ/va [ʋɐ]
𑆯 شَ/śa [ɕɐ]
𑆰 ṣa [ʂɐ] یہ حرفِ صحیح کشمیری بولی وچ استعمال نئيں ہُندا۔
𑆱 ثَ/sa [sɐ]
𑆲 حَ،ہَ/ha [ɦɐ]

مشاہیر ادب[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Ethnologue لئی۔
  2. کشمیری at Ethnologue (18th ed., 2015)
  3. ۳.۰ ۳.۱ ۳.۲ Sociolinguistics. Mouton de Gruyter. Retrieved on 2009-08-30. 
  4. Kashmiri: A language of Pakistan |publisher = Ethnologue |accessdate = 2007-06-02}}
  5. (2013) "Kashmiri", Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
Midori Extension.svg ایہ اک نامکمل لیکھ اے۔ تسیں اس وچ وادھا کر کے ویکیپیڈیا دی مدد کر سکدے او۔

سانچہ:بھارت دی زبانیں سانچہ:ہند ایرانی زبانیں سانچہ:ہند آریائی زبانیں

بارلے جوڑ[لکھو]

  • [۱] کشمیر بارے ۷٪