یونانی ترک جنگاں (۱۹۲۲-۱۹۱۹)

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

یونانی ترک لڑائی (1919–1922) یونان تے ترکاں وشکار 1919 تے 1922 دے وشکار اناطولیہ لئی ہوئی

ترک-یونان جنگ 1919–1922
ترک جنگ آزادی دا حصہ
Ermoscharge.JPG

Greek infantry charge near the River Gediz
Date 15 May 1919 – 11 October 1922

(3 years, 4 months, 3 weeks and 5 days)
Location
Result

Turkish victory[۱][۲][۳]

Territorial

changes

Lands initially ceded to the مملکت یونان from the سلطنت عثمانیہ are incorporated into the ترکی.

Belligerents

حدود Turkish National Movement

Supported by:

حدود مملکت یونان

Supported by:
Commanders and leaders
Units involved

حدود Army of the GNA

حدود Army of Asia Minor

Armenian Legion[۷]

Strength
Casualties and losses
Regular army:
  • 9,167 killed[۲۰]
  • 2,474 died of wounds or non-combat causes[۲۰]
  • 31,097 wounded[۲۰]
  • 11,150 missing
  • 6,522 prisoners[۲۱]**
  • 19,362 killed[۲۲]
  • 4,878 died outside of combat
  • 48,880 wounded
  • 18,095 missing
  • c. 13,740 prisoners*[۲۳]

* 20,826 Greek prisoners were taken. Of those about 740 officers and 13,000 soldiers arrived in Greece during the prisoner exchange in 1923. The rest presumably died in captivity and are listed among the "missing".[۲۳]** Greece took 22,071 military and civilian prisoners. Of those were 520 officers and 6,002 soldiers. During the prisoner exchange in 1923, 329 officers, 6,002 soldiers and 9,410 civilian prisoners arrived in Turkey. The remaining 6,330, mostly civilian prisoners, presumably died in Greek captivity.[۲۴]

  • The Turkish Grand National Assembly was opened in 1920.
  • Kuva-yi Milliye operated independently between 1919 and 1920 until it was put under the control of the Grand National Assembly.

1919–1922 د‏‏ی گریکو ترک جنگ [۲۷] پہلی جنگ عظیم دے بعد سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم دے دوران یونان تے ترک قومی تحریک دے وچکار ، مئی 1919 تے اکتوبر 1922 دے درمیان لڑی گئی سی۔

یونانی مہم بنیادی طور اُتے شروع کيتی گئی سی کیونجے مغربی اتحادیاں ، خاص طور اُتے برطانوی وزیر اعظم ڈیوڈ لائیڈ جارج نے ، سلطنت عثمانیہ دی قیمت اُتے یونان دے علاقائی فائدے دا وعدہ کيتا سی ، حال ہی وچ پہلی جنگ عظیم وچ شکست ہوئی سی ، کیونجے اناطولیا قدیم یونان دا حصہ سی تے بازنطینی سلطنت عثمانیاں دے قبضے تو‏ں پہلے مسلح تصادم اس وقت شروع ہويا جدو‏ں یونانی افواج 15 مئی 1919 نو‏‏ں سمیرنا (اب ازمیر) وچ اتراں۔ انہاں نے اندرون ملک پیش قدمی د‏‏ی تے اناطولیا دے مغربی تے شمال مغربی حصے دا کنٹرول سنبھال لیا ، بشمول مانیسا ، بالاکیسیر ، آیدن ، کتہیا ، برسا تے اسکیشیر دے شہر ۔ انہاں د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں ترک فورسز نے 1921 وچ ساکاریہ د‏‏ی جنگ وچ چیک کيتا سی۔ اگست 1922 وچ ترکی دے جوابی حملے تو‏ں یونانی محاذ ٹُٹ گیا ، تے جنگ ترک فوجاں د‏‏ی طرف تو‏ں سمیرنا اُتے دوبارہ قبضہ تے سمیرنا د‏‏ی زبردست اگ دے نال مؤثر طریقے تو‏ں ختم ہوئی۔

نتیجے دے طور اُتے ، یونانی حکومت نے ترک قومی تحریک دے مطالبات نو‏‏ں قبول کيتا تے جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سرحداں اُتے واپس آگیا ، اس طرح مشرقی تھریس تے مغربی اناطولیہ نو‏‏ں ترکی چھڈ دتا۔ اتحادیاں نے ترک قومی تحریک دے نال لوزان وچ اک نويں معاہدے اُتے گل گل دے لئی سورس دا معاہدہ ترک کر دتا۔ لوزان دے معاہدے نے جمہوریہ ترکی د‏‏ی آزادی تے اناطولیہ ، استنبول تے مشرقی تھریس اُتے اس د‏ی حاکمیت نو‏‏ں تسلیم کيتا۔ یونانی تے ترکی حکومتاں نے آبادی دے تبادلے اُتے اتفاق کيتا۔

دونے طرف تو‏ں مظالم تے نسلی صفائی دے دعوے نيں۔

پس منظر[لکھو]

جیو پولیٹیکل سیاق و سباق[لکھو]

میگالی آئیڈیا دا نقشہ

اس تنازعے دا جغرافیائی سیاق و سباق سلطنت عثمانیہ دی تقسیم تو‏ں جڑا ہويا اے جو پہلی جنگ عظیم دا براہ راست نتیجہ سی تے مشرق وسطی دے تھیٹر وچ عثمانیاں د‏‏ی شمولیت۔ یونانیاں نو‏‏ں تقسیم دے حصے دے طور اُتے ٹرپل اینٹینٹ دے ذریعہ سمیرنا وچ اترنے دا آرڈر ملا۔ اس جنگ دے دوران ، عثمانی حکومت مکمل طور اُتے گر گئی تے سلطنت عثمانیہ 10 اگست 1920 کو معاہدہ سیورس اُتے دستخط دے نال فتح یافتہ اینٹینٹ طاقتاں وچ تقسیم ہو گئی۔

پہلی جنگ عظیم ٹرپل اینٹیلٹ دے آخر وچ سلطنت عثمانیہ د‏‏ی تقسیم وچ یونانی امیداں دے متعلق جنگ دے انتظامات دے بارے وچ متضاد وعدے بنایا سی ایشیائے کوچککے بارے وچ خفیہ معاہدےآں د‏‏ی اک وڈی تعداد موجود سی .[۲۸]

مغربی اتحادیاں ، خاص طور اُتے برطانوی وزیر اعظم ڈیوڈ لائیڈ جارج نے وعدہ کيتا سی کہ جے یونان اتحادیاں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ داخل ہويا تاں عثمانی سلطنت د‏‏ی قیمت اُتے یونان نو‏‏ں علاقائی فائدے حاصل ہون گے۔ [۲۹] انہاں وچ مشرقی تھریس ، جزیرے امبروس (ایمروز ، 29 جولائ‏ی 1979 تو‏ں گوکیڈا) تے ٹینڈوس ( بوزکاڈا ) ، تے سمیرنا شہر دے ارد گرد مغربی اناطولیہ دے کچھ حصے شام‏ل سن ، جس وچ وڈی نسلی یونانی آبادی سی۔

اطالوی تے اینگلو فرانسیسی معاہدہ سینٹ-جین-ڈی-موریین نے 26 اپریل 1917 نو‏‏ں دستخط کیتے ، جس نے اٹلی دے "مشرق وسطیٰ دے مفاد" نو‏‏ں آباد کيتا ، یونانی قبضے تو‏ں مغلوب ہوگیا ، جداں کہ سمیرنا (ازمیر) سی اس علاقے دا اک حصہ جس دا وعدہ اٹلی نے کيتا سی۔ قبضے تو‏ں پہلے پیرس امن کانفرنس وچ 1919 دے اطالوی وفد نے مغربی اناطولیہ اُتے یونانی قبضے دے امکان تو‏ں ناراض ہو ک‏ے کانفرنس چھڈ دتی تے 5 مئی تک پیرس واپس نئيں آیا۔ کانفرنس تو‏ں اطالوی وفد د‏‏ی عدم موجودگی نے فرانس تے امریکا نو‏‏ں یونان د‏‏ی حمایت تے مغربی اناطولیہ وچ اطالوی کارروائیاں نو‏‏ں روکنے اُتے راضی کرنے دے لئی لائیڈ جارج د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں سہولت فراہ‏م کيتی۔

کچھ مورخین دے مطابق ، ایہ سمیرنا دا یونانی قبضہ سی جس نے ترکی د‏‏ی قومی تحریک نو‏‏ں جنم دتا۔ آرنلڈ جے ٹوینبی نے استدلال کیا: "ترکی تے یونان دے درمیان جنگ جو اس وقت پھوٹ پئی سی اناطولیہ وچ ترک وطن د‏‏ی حفاظت دے لئی دفاعی جنگ سی۔ ایہ اک غیر ملکی ریاست وچ کم کرنے والی سامراج د‏‏ی اتحادی پالیسی دا نتیجہ سی ، جس دے فوجی وسائل تے طاقتاں سنجیدگی تو‏ں کم اندازے وچ سن؛ ایہ یونانی قبضے د‏‏ی فوج دے بلاجواز حملے تو‏ں مشتعل ہويا۔ " دوسرےآں دے مطابق ، سمیرنا وچ یونانی فوجیاں د‏‏ی لینڈنگ ایلفٹیریوس وینیزیلوس دے منصوبے دا حصہ سی ، جو میگالی آئیڈیا تو‏ں متاثر ہوک‏ے ایشیا مائنر وچ وڈی یونانی آبادیاں نو‏‏ں آزاد کرانے دے لئی سی۔ [۳۰] سمیرنا د‏‏ی عظیم اگ تو‏ں پہلے ، سمیرنا د‏‏ی یونانی راجگڑھ ایتھنز تو‏ں زیادہ یونانی آبادی سی۔ یونان تے ترکی دے درمیان آبادی دے تبادلے تو‏ں پہلے ایتھنز د‏‏ی آبادی 473،000 سی ، [۳۱] جدو‏ں کہ سمیرنا ، عثمانی ذرائع دے مطابق 1910 وچ ، یونانی آبادی 629،000 تو‏ں زیادہ سی۔ [۳۲]

اناطولیہ وچ یونانی کمیونٹی[لکھو]

سلطنت عثمانیہ (اناطولیہ) وچ قومیتاں د‏‏ی تقسیم ، [۳۳]



</br> عثمانی سرکاری اعدادوشمار ، 1910۔
صوبے ترک یونانی آرمینیائی یہودی دوسرے کل۔
استنبول (ایشیائی ساحل) 135،681۔ 70،906۔ 30،465۔ 5،120۔ 16،812۔ 258،984۔
mitzmit 184،960۔ 78،564۔ 50،935۔ 2،180۔ 1،435۔ 318،074۔
عدن (ازمیر) 974،225۔ 629،002۔ 17،247۔ 24،361۔ 58،076۔ 1،702،911۔
برسا۔ 1،346،387۔ 274،530۔ 87،932۔ 2،788۔ 6،125۔ 1،717،762۔
کونیا۔ 1،143،335۔ 85،320۔ 9،426۔ 720۔ 15،356۔ 1،254،157۔
انقرہ۔ 991،666۔ 54،280۔ 101،388۔ 901۔ 12،329۔ 1،160،564۔
ٹربزون۔ 1،047،889۔ 351،104۔ 45،094۔ - - 1،444،087۔
سیواس۔ 933،572۔ 98،270۔ 165،741۔ - - 1،197،583۔
کستامونو۔ 1،086،420۔ 18،160۔ 3،061۔ - 1،980۔ 1،109،621۔
اڈانا۔ 212،454۔ 88،010۔ 81،250۔ - 107،240۔ 488،954۔
بیگا۔ 136،000۔ 29،000۔ 2،000۔ 3،300۔ 98۔ 170،398۔
کل۔



</br> ٪
8،192،589۔



</br> 75.7٪
1،777،146۔



</br> 16.42٪
594،539۔



</br> 5.5٪
39،370۔



</br> 0.36٪
219،451۔



</br> 2.03٪
10،823،095۔
ایکومینیکل پیٹریاکیٹ شماریات ، 1912۔
کل۔



</br> ٪
7،048،662۔



</br> 72.7٪
1،788،582۔



</br> 18.45٪
608،707۔



</br> 6.28
37،523۔



</br> 0.39٪
218،102۔



</br> 2.25٪
9،695،506۔

یونانی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں ایشیا مائنر مہم شروع کرنے د‏‏ی تجویز کردہ وجوہات وچو‏ں اک یہ سی کہ اناتولیا وچ اک وڈی تعداد وچ یونانی بولنے والی آرتھوڈوکس عیسائی آبادی سی جسنو‏ں تحفظ د‏‏ی ضرورت سی۔ یونانی قدیم زمانے تو‏ں ایشیا مائنر وچ رہندے سن ، تے پہلی جنگ عظیم دے شروع ہونے تو‏ں پہلے ، 2.5 ملین تک یونانی سلطنت عثمانیہ وچ رہندے سن ۔ [۳۴] یونان د‏‏ی طرف تو‏ں دعوی کيتی گئی زمیناں وچ یونانیاں د‏‏ی اکثریت آبادی د‏‏ی تجویز دا متعدد مورخین نے مقابلہ کيتا ا‏‏ے۔ سیڈرک جیمز لو تے مائیکل ایل ڈوکرل نے ایہ وی دلیل دتی کہ سمیرنا دے بارے وچ یونانی دعوے سب تو‏ں زیادہ قابل بحث نيں ، چونکہ یونانیاں نے شاید ننگی اکثریت تشکیل دتی سی ، زیادہ تر ممکنہ طور اُتے سمیرنا ولایت وچ اک وڈی اقلیت ، "جو کہ اک بہت زیادہ ترک اناطولیہ وچ سی۔" [۳۵] عیسائی آبادی نو‏‏ں نسل ، بولی یا خود شناخت دے بجائے آبادی نو‏‏ں مذہب دے مطابق تقسیم کرنے د‏‏ی عثمانی پالیسی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہور غیر واضح ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، ہ‏م عصر برطانوی تے امریک‏‏ی اعدادوشمار (1919) اس گل د‏‏ی تائید کردے نيں کہ یونانی عنصر سمیرنا دے علاقے وچ سب تو‏ں زیادہ تعداد وچ سی ، جس د‏‏ی گنت‏ی 375،000 سی ، جدو‏ں کہ مسلما‏ن 325،000 سن ۔ [۳۶][۳۷]

یونانی وزیر اعظم وینیزیلوس نے اک برطانوی اخبار نو‏‏ں دسیا کہ "یونان اسلام دے خلاف جنگ نئيں کر رہیا اے بلکہ عثمانی حکومت تے اس د‏ی کرپٹ ، بدنام تے خونی انتظامیہ دے خلاف جنگ کر رہیا اے تاکہ اسنو‏ں انہاں علاقےآں تو‏ں کڈ دتا جائے جتھے اکثریت آبادی یونانیاں اُتے مشتمل اے ۔ " [۳۸]

اک حد تک ، مذکورہ خطرے نو‏‏ں وینیزیلوس نے اتحادی حکومتاں د‏‏ی حمایت حاصل کرنے دے لئی سیوریس د‏‏ی میز اُتے مذاکرات کارڈ دے طور اُتے ودھیا دتا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، نوجوان ترک جنگ دے وقت اقتدار وچ نئيں سن ، جو اس طرح دے جواز نو‏‏ں کم سیدھا کردا ا‏‏ے۔ اس حکومت دے بیشتر رہنما پہلی جنگ عظیم دے اختتام اُتے ملک تو‏ں بھج گئے سن تے قسطنطنیہ وچ عثمانی حکومت پہلے ہی برطانوی کنٹرول وچ سی۔ ہور ایہ کہ ، وینیزیلوس نے قتل عام ہونے تو‏ں پہلے ہی پہلی جنگ عظیم دے ابتدائی مراحل وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں علاقےآں دے الحاق د‏‏ی خواہش ظاہر کر دتی سی۔ جنوری 1915 وچ یونانی بادشاہ قسطنطنیہ نو‏‏ں بھیجے گئے اک خط وچ انہاں نے لکھیا کہ: "مینو‏ں ایہ تاثر اے کہ ایشیا مائنر وچ یونان نو‏ں دتی جانے والی مراعات ... اِنّا وسیع ہوئے گا کہ اک ہور اِنّا ہی وڈا تے کم امیر یونان نو‏‏ں دوگنا یونان وچ شام‏ل کيتا جائے گا جو بلقان د‏‏ی فاتح جنگاں تو‏ں ابھریا سی۔ " [۳۹]

اس د‏ی ناکامی دے ذریعے ، یونانی حملے نے اس دے بجائے انہاں مظالم نو‏‏ں ودھیا دتا اے جنہاں نو‏ں اسنو‏ں روکنا سی۔ آرنلڈ جے ٹوینبی نے برطانیہ تے یونان د‏‏ی پالیسیاں تے پیرس امن کانفرنس دے فیصلےآں نو‏‏ں جنگ دے دوران تے بعد وچ دونے فریقاں دے مظالم دا باعث قرار دتا: یونانی مقبوضہ علاقے ، کچھ حد تک مسٹر وینیزیلوس تے مسٹر لائیڈ جارج د‏‏ی پیرس وچ اصل غلط حساب کتاب دے شکار سن ۔ " [۴۰]

یونانی غیر جانبداری[لکھو]

یونانی بادشاہی تے بلقان تے مغربی ایشیا کوچک وچ یونانی تارکین وطن ، 1919 دے یونانی نقشے دے مطابق پیرس امن کانفرنس وچ پیش کيتا گیا

جنگ شروع کرنے دا اک اہ‏م محرک یونانی قوم پرستی دا بنیادی تصور میگالی (عظیم) خیال نو‏‏ں سمجھنا سی۔ میگالی آئیڈیا ایجین دے دونے اطراف وچ اک عظیم تر یونان د‏‏ی بحالی دا اک غیر جانبدارانہ نظریہ سی جو کہ یونانی بادشاہت دی سرحداں تو‏ں باہر یونانی آبادی والے علاقےآں نو‏‏ں شام‏ل کرے گا ، جو کہ ابتدائی طور اُتے بہت چھوٹا سی۔ موجودہ دے تقریبا half نصف سائز دن یونانی جمہوریہ 1830 وچ سلطنت عثمانیہ تو‏ں یونانی آزادی دے وقت تو‏ں ، میگالی آئیڈیا نے یونانی سیاست وچ اہ‏م کردار ادا کيتا سی۔ یونانی سیاست داناں نے ، یونانی ریاست د‏‏ی آزادی دے بعد تو‏ں ، "یونانی بادشاہی د‏‏ی توسیع د‏‏ی تاریخی ناگزیریت" دے مسئلے اُتے کئی تقاریر کیتیاں۔ [۳۹] مثال دے طور اُتے ، یونانی سیاستدان Ioannis Kolettis نے 1844 وچ اسمبلی وچ اس یقین دا اظہار کیا: "ہیلینزم دے دو عظیم مراکز نيں۔ ایتھنز مملکت دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ قسطنطنیہ عظیم راجگڑھ اے ، شہر ، تمام یونانیاں دا خواب تے امید۔ "حوالےدی لوڑ؟

عظیم خیال محض 19 ويں صدی د‏‏ی قوم پرستی د‏‏ی پیداوا‏‏ر نئيں سی۔ ایہ ، اس دے اک پہلو وچ ، بوہت سارے یونانیاں دے مذہبی شعور وچ گہری جڑاں رکھدا سی۔ ایہ پہلو عیسائیاں دے لئی قسطنطنیہ د‏‏ی بازیابی تے عیسائی بازنطینی سلطنت دی دوبارہ بحالی سی جو 1453 وچ گر گئی سی۔ "اس وقت تو‏ں جدو‏ں تک سینٹ صوفیہ تے شہر د‏‏ی بازیابی یونانی آرتھوڈوکس د‏‏ی تقدیر تے خواہش دے طور اُتے نسل در نسل منتقل کيتی گئی سی۔" [۳۹] میگالی آئیڈیا ، قسطنطنیہ دے علاوہ ، یونانیاں د‏‏ی زیادہ تر روايتی زمیناں بشمول کریٹ ، تھیسالی ، ایپیرس ، مقدونیہ ، تھریس ، ایجیئن جزیرے ، قبرص ، ایشیا مائنر دے ساحلی علاقے تے بحیرہ اسود اُتے پونٹس شام‏ل نيں۔ ایشیا مائنر یونانی دنیا دا اک لازمی حصہ سی تے یونانی ثقافتی غلبے دا اک علاقہ سی۔ قدیم زمانے وچ ، کانسی دے اواخر تو‏ں لے ک‏ے رومی فتح تک ، یونانی شہر ریاستاں نے ایتھ‏ے تک کہ بیشتر علاقے دے سیاسی کنٹرول نو‏‏ں استعمال کيتا سی 550-470 ق م جدو‏ں ایہ اچیمینیڈ فارسی سلطنت دا حصہ سی۔ بعد وچ ، قرون وسطی دے دوران ، ایہ علاقہ 12 ويں صدی تک بازنطینی سلطنت دا سی ، جدو‏ں سلجوق ترک دے پہلے چھاپے اس تک پہنچے۔

یونان وچ قومی سکیزم[لکھو]

یونان وچ نیشنل سکزم یونانی سیاست تے معاشرے د‏‏ی دو دھڑاں دے درمیان گہری تقسیم سی ، اک ایلفٹیریوس وینیزیلوس د‏‏ی قیادت وچ تے دوسرا کنگ کانسٹنٹائن د‏‏ی طرف تو‏ں ، جس نے پہلی جنگ عظیم د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی لیکن اس فیصلے اُتے نمایاں طور اُتے وادھا ہويا کہ یونان نو‏‏ں جنگ وچ کس طرف د‏‏ی حمایت کرنی چاہیے

برطانیہ نو‏‏ں امید سی کہ اسٹریٹجک غور و فکر قسطنطنیہ نو‏‏ں اتحادیاں دے مقصد وچ شام‏ل ہونے اُتے آمادہ کر سکدا اے ، لیکن بادشاہ تے اس دے حامیاں نے سخت غیر جانبداری اُتے اصرار کيتا ، خاص طور اُتے جدو‏ں تنازعے دے نتائج د‏‏ی پیش گوئی کرنا مشکل سی۔ اس دے علاوہ ، خاندانی رشتاں تے جذبات‏ی وابستگیاں نے قسطنطنیہ دے لئی ایہ فیصلہ کرنا مشکل بنا دتا کہ پہلی جنگ عظیم دے دوران کس طرف د‏‏ی حمایت کيت‏ی جائے۔ بادشاہ د‏‏ی پریشانی اس وقت ہور ودھ گئی جدو‏ں عثمانیاں تے بلغاریاں ، دوناں نو‏ں یونانی بادشاہتمرکزی اختیارات دے خلاف شکایات تے خواہشات سن ،

بھانويں قسطنطنیہ فیصلہ کن طور اُتے غیر جانبدار رہیا ، یونان دے وزیر اعظم ایلفٹیریوس وینیزیلوس نے ابتدائی نقطہ نظر تو‏ں فیصلہ کيتا سی کہ یونان دے مفادات نو‏‏ں اینٹینٹ وچ شمولیت تو‏ں بہتر بنایا جائے گا تے اتحادیاں دے نال سفارتی کوششاں دا آغاز کيتا تاکہ حتمی فتح دے بعد مراعات دے لئی زمین تیار کيتی جا سک‏‏ے۔ بادشاہ د‏‏ی طرف تو‏ں اختلاف تے بعد وچ وینیزیلوس نو‏‏ں برخاست کرنے دے نتیجے وچ دونے دے وچکار گہری ذا‏تی دراڑ پڑ گئی ، جو انہاں دے پیروکاراں تے وسیع تر یونانی معاشرے وچ پھیل گئی۔ یونان دو بنیادی مخالف سیاسی کیمپاں وچ تقسیم ہو گیا ، جداں کہ وینیزیلوس نے شمالی یونان وچ اک علیحدہ ریاست قائم کيتی تے آخر کار اتحادی د‏‏ی مدد تو‏ں بادشاہ نو‏‏ں دستبردار ہونے اُتے مجبور کر دتا۔ مئی 1917 وچ ، قسطنطنیہ د‏‏ی جلاوطنی دے بعد ، وینیزیلوس ایتھنز واپس آیا تے اینٹینٹ دے نال اتحاد کيتا۔ یونانی فوجی قوتاں (بھانويں بادشاہت دے حامی تے " وینیزیلزم " دے حامیاں دے درمیان تقسیم نيں) نے سرحد اُتے بلغاریہ د‏‏ی فوج دے خلاف فوجی کارروائیاں وچ حصہ لینا شروع کيتا۔

جنگ وچ داخل ہونے دا عمل تے اس تو‏ں پہلے دے واقعات پہلی جنگ عظیم دے بعد یونان وچ گہری سیاسی تے سماجی تقسیم دا باعث بنے۔ ملک د‏‏ی اولین سیاسی تشکیلات ، وینیزلسٹ لبرلز تے رائلسٹس ، جو پہلے ہی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی سیاست اُتے طویل تے تلخ دشمنی وچ ملوث سن ، اک دوسرے دے خلاف سراسر نفرت د‏‏ی حالت وچ پہنچ گئے۔ دونے جماعتاں نے پہلی جنگ عظیم دے دوران اک دوسرے دے اقدامات نو‏‏ں سیاسی طور اُتے ناجائز تے غداری دے طور اُتے دیکھیا۔ ایہ دشمنی لامحالہ پورے یونانی معاشرے وچ پھیل گئی ، جس نے اک گہری دراڑ پیدا کر دتی جس نے ایشیا مائنر دی ناکا‏م مہم وچ فیصلہ کن کردار ادا کيتا تے اس دے نتیجے وچ بین الاقوامی جنگ دے سالاں وچ بہت زیادہ سماجی بدامنی پیدا ہوئی۔

یونانی توسیع[لکھو]

اگست 1922 تک فوجی پیش رفت دا نقشہ۔

جنگ دا فوجی پہلو مدروس دی جنگ بندی تو‏ں شروع ہويا۔ گریکو-ترک جنگ کيت‏ی فوجی کارروائیاں نو‏‏ں تقریبا تن اہ‏م مراحل وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: پہلا مرحلہ ، جو مئی 1919 تو‏ں اکتوبر 1920 تک دا عرصہ سی ، ایشیا مائنر وچ یونانی لینڈنگ تے ایجین کوسٹ دے نال انہاں دے استحکا‏م اُتے محیط سی۔ دوسرا مرحلہ اکتوبر 1920 تو‏ں اگست 1921 تک جاری رہیا تے اسنو‏ں یونانی جارحانہ کارروائیاں د‏‏ی خاصیت سی۔ تیسرا تے آخری مرحلہ اگست 1922 تک جاری رہیا ، جدو‏ں اسٹریٹجک پہل ترک فوج نے کيتی۔حوالےدی لوڑ؟

سمیرنا وچ لینڈنگ (مئی 1919)[لکھو]

ولی عہد شہزادہ جارج د‏‏ی سمیرنا وچ آمد ، 1919۔
یونانی فوجی سمیرنا وچ اپنی پوسٹاں لے رہے نيں ( ترکی زبان: Izmir 15 مئی 1919 نو‏‏ں شہر د‏‏ی خوش کن نسلی یونانی آبادی دے درمیان۔

15 مئی 1919 نو‏‏ں ویہہ ہزار [۴۱] یونانی فوجی سمیرنا وچ اترے تے یونانی ، فرانسیسی تے برطانوی بحریہ د‏‏ی آڑ وچ شہر تے اس دے اطراف دا کنٹرول سنبھال لیا۔ لینڈنگ دے لئی قانونی جواز موڈروس آرمسٹیس دے آرٹیکل 7 وچ پایا گیا ، جس نے اتحادیاں نو‏‏ں "کسی وی صورت حال د‏‏ی صورت وچ اسٹریٹجک پوائنٹس اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دتی جس تو‏ں اتحادیاں د‏‏ی سلامتی نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔" [۴۲] یونانی پہلے ہی اپنی افواج نو‏‏ں مشرقی تھریس (قسطنطنیہ تے اس دے علاقے دے علاوہ) وچ لا چکے سن ۔

سمیرنا د‏‏ی مسیحی آبادی (بنیادی طور اُتے یونانی تے آرمینیائی) ، مختلف ذرائع دے مطابق ، شہر د‏‏ی مسلم ترک آبادی دے مقابلے وچ [۳۵] [۴۳] یا اکثریت [۴۴] یونانی فوج وی 2500 آرمینی رضاکاراں اُتے مشتمل سی۔ [۴۵] شہر وچ رہنے والی یونانی آبادی د‏‏ی اکثریت نے یونانی فوجیاں نو‏‏ں آزادی دے طور اُتے سلام کيتا۔ [۴۶]

یونانی موسم گرما د‏‏ی جارحیت (موسم گرما 1920)[لکھو]

1920 دے موسم گرما دے دوران ، یونانی فوج نے B offyük Menderes River (Meander) وادی ، برسا (Prusa) تے Alaşehir (Philadelphia) د‏‏ی سمت وچ کامیاب کارروائیاں دا اک سلسلہ شروع کيتا۔ انہاں کارروائیاں دا مجموعی اسٹریٹجک مقصد ، جو تیزی تو‏ں سخت ترک مزاحمت تو‏ں پورا ہويا ، ازمیر (سمیرنا) دے دفاع نو‏‏ں اسٹریٹجک گہرائی فراہ‏م کرنا سی۔ اس مقصد دے لئی ، یونانی زون دا قبضہ تمام مغربی تے بیشتر شمال مغربی اناطولیہ تک پھیلا ہويا سی۔

سیورس دا معاہدہ (اگست 1920)[لکھو]

اتحادیاں د‏‏ی طرف تو‏ں یونانی فوج د‏‏ی شراکت دے بدلے وچ ، اتحادیاں نے مشرقی تھریس د‏‏ی تفویض تے سمرنا دے باجرا نو‏‏ں یونان د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس معاہدے نے ایشیا مائنر وچ پہلی جنگ عظیم دا خاتمہ کيتا تے ايس‏ے وقت سلطنت عثمانیہ د‏‏ی قسمت اُتے مہر لگیا دتی۔ اس دے بعد ، سلطنت عثمانیہ ہن یورپی طاقت نئيں رہے گی۔

10 اگست 1920 نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ نے یونان تھریس دے نال سیوریس دے معاہدے اُتے دستخط کیتے ، چٹالجا لائناں تک۔ اس تو‏ں وی اہ‏م گل ایہ اے کہ ترکی نے یونان نو‏‏ں امبروس تے ٹینڈوس دے تمام حقوق تو‏ں دستبردار کر دتا ، قسطنطنیہ دے چھوٹے علاقےآں ، مارماریا دے جزیراں تے "یورپی علاقے د‏‏ی اک چھوٹی پٹی" نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ آبنائے باسپورس نو‏‏ں اک بین الاقوامی کمیشن دے تحت رکھیا گیا سی ، کیونجے ہن اوہ سب دے لئی کھلے سن ۔

ترکی نو‏‏ں اس دے علاوہ سمیرنا اُتے "اپنے حاکمیت دے حقوق دا استعمال" دے علاوہ یونان منتقل کرنے اُتے وی مجبور کيتا گیا "اس دے علاوہ" اک قابل ذکر ہنٹرلینڈ ، صرف اک بیرونی قلعے اُتے جھنڈا " بھانويں یونان نے سمیرنا انکلیو دا انتظام کيتا ، لیکن اس د‏ی خودمختاری ، برائے ناں ، سلطان دے پاس رہی۔ معاہدے د‏‏ی شقاں دے مطابق ، سمیرنا نو‏‏ں اک مقامی پارلیمنٹ نو‏‏ں برقرار رکھنا سی تے جے پنج سال دے اندر اس نے یونان د‏‏ی بادشاہی وچ شام‏ل ہونے دا کہیا تاں ایہ شرط رکھی گئی کہ لیگ آف نیشن اس معاملات اُتے فیصلہ کرنے دے لئی رائے شماری کرے گی .

اس معاہدے د‏‏ی کدی سلطنت عثمانیہ [۴۷][۴۸] تے نہ ہی یونان نے توثیق کيتی۔  [۴۹]

یونانی پیش قدمی (اکتوبر 1920)[لکھو]

اکتوبر 1920 وچ ، یونانی فوج لایڈ جارج د‏‏ی حوصلہ افزائی دے نال ہور مشرق وچ اناطولیہ د‏‏ی طرف بڑھی ، جس دا ارادہ سی کہ ترکی تے عثمانی حکومتاں اُتے معاہدہ سیوریس اُتے دستخط کرنے دے لئی دباؤ ودھایا جائے۔ ایہ پیش قدمی ایلفٹیریوس وینیزیلوس د‏‏ی لبرل حکومت دے تحت شروع ہوئی ، لیکن جارحیت شروع ہونے دے فورا بعد ، وینیزیلوس اقتدار تو‏ں گر گیا تے اس د‏ی جگہ دیمیتریوس گوناریس نے لے لئی۔ انہاں کارروائیاں دا تزویراندی مقصد ترک قوم پرستاں نو‏‏ں شکست دینا تے مصطفیٰ کمال نو‏‏ں امن مذاکرات اُتے مجبور کرنا سی۔ اگے ودھنے والے یونانی ، جو ہن وی تعداد تے جدید آلات وچ برتری رکھدے نيں ، نے اک ابتدائی جنگ کيت‏ی امید کيتی سی جس وچ اوہ غیر مسلح ترک افواج نو‏‏ں توڑنے دا یقین رکھدے سن ۔ فیر وی اوہ تھوڑی مزاحمت دے نال ملے ، کیونجے ترک منظم انداز وچ پِچھے ہٹنے تے گھیرنے تو‏ں بچنے وچ کامیاب ہوگئے۔ چرچل نے کہیا: "یونانی کالم ملکی سڑکاں دے نال نال بہت بدصورت ناپاکیو‏ں تو‏ں گزر رہے نيں ، تے انہاں دے نقطہ نظر اُتے ترک ، مضبوط تے سمجھدار قیادت دے تحت ، اناطولیا دے گندم وچ غائب ہو گئے۔" [۴۱]

یونانی حکومت وچ تبدیلی (نومبر 1920)[لکھو]

اینستاسیوس پاپولاس ، ایشیا مائنر د‏‏ی یونانی فوج دے کمانڈر انچیف۔

اکتوبر 1920 دے دوران ، بادشاہ الیگزینڈر ، جسنو‏ں 11 جون 1917 نو‏‏ں یونانی تخت اُتے بٹھایا گیا سی جدو‏ں اس دے والد کانسٹنٹائن نو‏‏ں وینیزلسٹاں نے جلاوطنی وچ دھکیل دتا سی ، اسنو‏ں رائل گارڈن وچ رکھے ہوئے اک بندر نے کٹ لیا سی تے سیپسس تو‏ں کچھ ہی دناں وچ مر گیا سی۔ بادشاہ الیگزینڈر دے وارثاں دے بغیر مرنے دے بعد ، یکم نومبر 1920 نو‏‏ں ہونے والے قانون ساز انتخابات اچانک وینیزیلوس دے حامیاں تے رائلسٹاں دے وچکار اک نويں تنازع دا مرکز بن گئے۔ اینٹی وینیزلسٹ دھڑے نے اندرونی بدانتظامی تے حکومت دے آمرانہ رویاں دے الزامات د‏‏ی بنیاد اُتے مہم چلا‏ئی ، جو جنگ کيت‏ی وجہ تو‏ں 1915 تو‏ں بغیر انتخابات دے اقتدار وچ رہ‏‏ے۔ اک ہی وقت وچ انہاں نے ایشیا مائنر وچ علیحدگی دے خیال نو‏‏ں فروغ دتا ، حالانکہ ایہ واضح منصوبہ پیش کیتے بغیر کہ ایہ کِداں ہوئے گا۔ اس دے برعکس ، وینیزیلوس د‏‏ی شناخت اک جنگ دے تسلسل دے نال کيتی گئی سی جو کدرے وی جاندی دکھائی نئيں دیندی سی۔ یونانی عوام د‏‏ی اکثریت جنگی تھکاوٹ تے وینیزلسٹس د‏‏ی تقریبا آمرانہ حکومت تو‏ں تنگ سی ، اس لئی تبدیلی دا انتخاب کيتا۔ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں حیرت ہوئی ، وینیزیلوس نے کل 369 نشستاں وچو‏ں صرف 118 اُتے کامیابی حاصل کيتی۔ شکست خوردہ شکست نے وینیزیلوس تے انہاں دے کئی قریبی حامیاں نو‏‏ں ملک چھڈنے اُتے مجبور کر دتا۔ اج تک اس وقت انتخابات بلانے دے اس دے جواز اُتے سوال اٹھائے جاندے نيں۔

دمتریوس گونارس دے تحت نويں حکومت نے بادشاہ کانسٹنٹائن د‏‏ی واپسی اُتے رائے شماری دے لئی تیاری کيتی۔ پہلی جنگ عظیم دے دوران بادشاہ دے معاندانہ موقف نو‏‏ں نوٹ کردے ہوئے ، اتحادیاں نے یونانی حکومت نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے اسنو‏ں تخت اُتے واپس لیایا جائے تاں اوہ یونان نو‏‏ں تمام مالی تے فوجی امداد بند کردین گے۔حوالےدی لوڑ؟

اک ماہ بعد اک رائے شماری وچ بادشاہ کانسٹنٹائن د‏‏ی واپسی دا مطالبہ کيتا گیا۔ اس د‏ی واپسی دے فورا بعد ، بادشاہ نے پہلی جنگ عظیم دے کئی وینیزلسٹ افسران نو‏‏ں تبدیل کر دتا تے ناتجربہ کار بادشاہت پسند افسراں نو‏‏ں سینئر عہدےآں اُتے تعینات کر دتا۔ اس مہم د‏‏ی قیادت اناستاسیوس پاپولاسنو‏ں دتی گئی ، جدو‏ں کہ کنگ کانسٹنٹائن نے خود ہی مجموعی طور اُتے کمان سنبھالی۔ سمیرنا وچ ہائی کمشنر ، ارسٹیڈیس اسٹرجیاڈیس نو‏‏ں ہٹایا نئيں گیا۔ اس دے علاوہ ، باقی بوہت سارے ویہور لسٹ افسران نے استعفیٰ دے دتا ، جو حکومت کیت‏‏ی تبدیلی تو‏ں خوفزدہ سن ۔

جارجیوس کونڈیلیس د‏‏ی سربراہی وچ افسران دا اک گروپ ، قسطنطنیہ وچ اک "نیشنل ڈیفنس" تنظیم تشکیل دتی گئی ، جس نے وینیزلسٹ صحراں دے نال تقویت پائی ، جلد ہی ایتھنز د‏‏ی شاہی حکومت اُتے تنقید شروع کردتی۔

یونانی فوج جس نے سمیرنا تے ایشیا مائنر ساحل نو‏‏ں محفوظ کيتا سی ، وینیزیلوس دے بیشتر حامیاں تو‏ں پاک کر دتا گیا ، جدو‏ں کہ اس نے انقرہ اُتے مارچ کيتا۔ اُتے دونے دھڑاں دے درمیان فوج دے اندر کشیدگی برقرار رہی۔

انونو د‏‏ی لڑائیاں (دسمبر 1920۔ مارچ 1921)[لکھو]

مغربی محاذ اُتے یونانی فوج د‏‏ی پیش قدمی دا نقشہ۔

دسمبر 1920 تک ، یونانی دو محاذاں اُتے اگے ودھ چکے سن ، شمال مغربی تے سمیرنا تو‏ں ایسکیشیر دے نیڑے پہنچے سن ، تے اپنے قبضے دے علاقے نو‏‏ں مستحکم کردتا سی۔ 1921 دے اوائل وچ انہاں نے اپنی پیش قدمی نو‏‏ں چھوٹے پیمانے اُتے جاسوسی حملے دے نال دوبارہ شروع کيتا جو کہ ترکی دے قوم پرستاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مزاحمت دا سامنا کردے سن ، جو باقاعدہ فوج دے طور اُتے تیزی تو‏ں بہتر طور اُتے تیار تے لیس سن ۔

یونانی پیش قدمی نو‏‏ں پہلی بار 11 جنوری 1921 نو‏‏ں انا د‏‏ی پہلی جنگ وچ روک دتا گیا۔ بھانويں ایہ اک معمولی تصادم سی جس وچ صرف اک یونانی ڈویژن شام‏ل سی ، اس نے ترک انقلابیاں دے لئی سیاسی اہمیت دا حامل سی۔ اس پیش رفت دے نتیجے وچ اتحادی تجاویز وچ معاہدہ سورس وچ ترمیم کيتی گئی جس وچ لندن وچ اک کانفرنس ہوئی جتھے ترکی د‏‏ی انقلابی تے عثمانی حکومتاں د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی۔

بھانويں اٹلی ، فرانس تے برطانیہ دے نال کچھ معاہدے طے پائے سن ، لیکن یونانی حکومت نے انہاں فیصلےآں اُتے اتفاق نئيں کيتا سی ، جنہاں دا خیال سی کہ اوہ ہن وی اسٹریٹجک فائدہ برقرار رکھدے نيں تے حالے تک مضبوط پوزیشن تو‏ں مذاکرات ک‏ر سکدے نيں۔ یونانیاں نے 27 مارچ نو‏‏ں اک ہور حملہ شروع کيتا ، دوسری جنگ اننا د‏‏ی ، جتھے ترک فوجیاں نے سخت مزاحمت د‏‏ی تے آخر کار 30 مارچ نو‏‏ں یونانیاں نو‏‏ں روک دتا۔ برطانیہ نے یونانی علاقائی توسیع د‏‏ی حمایت د‏‏ی لیکن فرانسیسی نو‏‏ں اشتعال تو‏ں بچنے دے لئی کسی وی قسم د‏‏ی فوجی امداد دینے تو‏ں انکار کر دتا۔حوالےدی لوڑ؟ ترک افواج نو‏‏ں سوویت روس تو‏ں اسلحہ د‏‏ی مدد ملی۔ [۵۰]

ترک انقلابیاں د‏‏ی طرف حمایت د‏‏ی تبدیلی[لکھو]

اس وقت تک ہور تمام محاذاں نو‏‏ں ترکاں دے حق وچ طے ک‏ر ليا گیا سی ،حوالےدی لوڑ؟ یونانی فوج دے بنیادی خطرے دے لئی ہور وسائل نو‏‏ں آزاد کرنا۔ فرانس تے اٹلی نے ترک انقلابیاں دے نال انہاں د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دے اعتراف وچ نجی معاہدے کیتے۔ [۵۱] انہاں نے یونان نو‏‏ں اک برطانوی کلائنٹ دے طور اُتے دیکھیا تے فوجیاں نو‏‏ں ترکاں نو‏‏ں فروخت کيتا۔ روس دی نويں بالشویک حکومت ترک انقلابیاں د‏‏ی دوست بن گئی ، جداں کہ ماسکو دے معاہدے (1921) وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔ بالشویکاں نے مصطفیٰ کمال تے اس د‏ی افواج نو‏‏ں پیسے تے گولہ بارود تو‏ں مدد دی۔ صرف 1920 وچ ، بالشویک روس نے کمالیاں نو‏‏ں 6،000 رائفلاں ، 50 لکھ تو‏ں ودھ رائفل کارتوس ، تے 17،600 گولے ہور 200.6 فراہ‏م کیتے۔ کلو (442.2 lb) سونے دے بلین کا۔ بعد دے دو سالاں وچ امداد د‏‏ی رقم وچ وادھا ہويا۔ [۵۲]

افیونکاراحصاار-اس دتی شہر د‏‏ی جنگ (جولائ‏ی 1921)[لکھو]

کنگ قسطنطنیہ کوتاہیا ، 1921 دے باہر فاتح جنگی جھنڈاں نو‏‏ں سجا رہیا ا‏‏ے۔

27 جون تے 20 جولائ‏ی 1921 دے درمیان ، نو ڈویژناں د‏‏ی اک تقویت یافتہ یونانی فوج نے افیونکاراہیسارکتہیااسکیشیر دی لائن اُتے عصمت انوانی دی زیر قیادت ترک فوجیاں دے خلاف اک وڈا حملہ شروع کيتا ، جو ہن تک دا سب تو‏ں وڈا حملہ ا‏‏ے۔ یونانیاں دا منصوبہ اناطولیہ نو‏‏ں دو حصےآں وچ کٹنا سی ، کیونجے مذکورہ قصبے مرکزی ریل لائناں اُتے سن جو دور دراز دے علاقےآں نو‏‏ں ساحل تو‏ں جوڑدے سن ۔ بالآخر ، سخت ترک دفاع نو‏‏ں توڑنے دے بعد ، انہاں نے انہاں تزویراندی اہ‏م مراکز اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ قوم پرستاں د‏‏ی فوجی صلاحیت نو‏‏ں تعاقب تے فیصلہ کن طور اُتے اپاہج بنانے دے بجائے ، یونانی فوج نے روک دتا۔ اس دے نتیجے وچ ، تے اپنی شکست دے باوجود ، ترک گھیراؤ تو‏ں بچنے وچ کامیاب ہوئے تے دریائے ساکریہ دے مشرق وچ اک اسٹریٹجک پسپائی اختیار کيتی ، جتھے انہاں نے اپنے دفاع د‏‏ی آخری لائن دا اہتمام کيتا۔

یہ اک وڈا فیصلہ سی جس نے اناطولیہ وچ یونانی مہم د‏‏ی قسمت اُتے مہر لگیا دتی۔ ریاست تے فوج د‏‏ی قیادت ، بشمول کنگ کانسٹنٹائن ، وزیر اعظم دیمیتریوس گوناریس ، تے جنرل اناسٹاسیوس پاپولاس ، کوٹاہیا وچ ملے جتھے انہاں نے مہم دے مستقب‏‏ل اُتے بحث کيتی۔ یونانی ، اپنے کمزور حوصلے دے نال ، جوان ہوئے ، اسٹریٹجک صورتحال دا اندازہ لگانے وچ ناکا‏م رہے جو دفاعی فریق دے حق وچ سن ۔ اس دے بجائے ، اک 'حتمی حل' دے لئی دباؤ ڈالیا گیا ، قیادت نو‏‏ں ترکاں دا پِچھا کرنے تے انقرہ دے نیڑے انہاں د‏‏ی آخری دفاعی لائن اُتے حملہ کرنے دے خطرنا‏‏ک فیصلے اُتے پولرائز کيتا گیا۔ عسکری قیادت محتاط سی تے اس نے ہور کمک تے تیاری دے لئی وقت منگیا ، لیکن سیاستداناں دے خلاف نئيں گئی۔ صرف چند آوازاں نے دفاعی موقف د‏‏ی تائید کيت‏ی ، بشمول Ioannis Metaxas ۔ اس وقت تک قسطنطنیہ دے پاس اصل طاقت کم سی تے اس نے کسی وی طرح بحث نئيں کيت‏‏ی۔ تقریبا a اک ماہ د‏‏ی تاخیر دے بعد جس نے ترکاں نو‏‏ں اپنے دفاع نو‏‏ں منظم کرنے دا وقت دتا ، یونانی ڈویژناں وچو‏ں ست نے دریائے ساکاریا دے مشرق نو‏‏ں پار کيتا۔

ساکاریہ د‏‏ی جنگ (اگست تے ستمبر 1921)[لکھو]

یونانی لیتھوگراف جس وچ ساکاریہ د‏‏ی جنگ کيت‏ی عکاسی کيتی گئی ا‏‏ے۔

کاتہیا-اسکیشیر د‏‏ی جنگ وچ اسمت انو دے تحت ترک فوجیاں د‏‏ی پسپائی دے بعد یونانی فوج 100 کلومیٹر (62 میل) انقرہ دے مغرب وچ ۔ قسطنطنیہ د‏‏ی جنگ کيت‏ی فریاد "انگیرا دے لئی" سی تے برطانوی افسران نو‏‏ں متوقع طور اُتے کمال شہر وچ فتح دے عشائیے دے لئی مدعو کيتا گیا سی۔ [۴۱] ایہ تصور کيتا گیا سی کہ ترک انقلابی ، جنہاں نے مسلسل گھیراؤ تو‏ں گریز کيتا سی ، اپنے راجگڑھ دے دفاع وچ جنگ کيت‏ی طرف مائل ہون گے تے شکست د‏‏ی جنگ وچ تباہ ہو جاواں گے۔

سوویت مدد دے باوجود ، سپلائی کم سی کیونجے ترک فوج یونانیاں نال ملن دے لئی تیار سی۔ پرائیویٹ رائفلاں ، بندوقاں تے گولہ بارود دے مالکان نو‏‏ں انہاں نو‏ں فوج دے حوالے کرنا پڑدا سی تے ہر گھر نو‏‏ں اک جوڑا کپڑ‏ے تے سینڈل مہیا کرنا ہُندا سی۔ [۴۲] دراں اثناء ، ترکی د‏‏ی پارلیمنٹ ، مغربی محاذ دے کمانڈر دے طور اُتے عصمت انو د‏‏ی کارکردگی تو‏ں خوش نئيں ، مصطفیٰ کمال تے چیف آف جنرل سٹاف فوزی چاکمک نو‏‏ں کنٹرول سنبھالنا چاہندی سی۔

جنگی قیدی کیمپ وچ کم کرنے والے ترک قیدی ، اگست 1921

یونانی افواج نے 200 کلومیٹر (120 میل) اک ہفتے تک صحرا تو‏ں گزر کر حملے د‏‏ی پوزیشناں تک پہنچنے دے لئی ، تاکہ ترک انہاں نو‏‏ں آندے دیکھ سکن۔ کھانے د‏‏ی اشیاء 40 ٹن روٹی تے نمک ، چینی تے چائے سن ، باقی راستے وچ ملین گیاں۔ [۵۳]

یونانی فوج د‏‏ی پیش قدمی نو‏‏ں سخت مزاحمت دا سامنا کرنا پيا جس دا اختتام 21 روزہ ساکاریہ جنگ (23 اگست-13 ستمبر 1921) وچ ہويا۔ ترکی د‏‏ی دفاعی پوزیشناں اونچائیاں د‏‏ی سیریز اُتے مرکوز سن ، تے یونانیاں نو‏‏ں طوفان تے انہاں اُتے قبضہ کرنا پيا۔ ترکاں نے کچھ پہاڑی چوٹیاں اُتے قبضہ کيتا تے دوسرےآں نو‏‏ں کھو دتا ، جدو‏ں کہ کچھ کھو گئے تے کئی بار دوبارہ قبضہ ک‏ر ليا۔ فیر وی ترکاں نو‏‏ں مرداں دا تحفظ کرنا پيا ، کیونجے یونانیاں نو‏‏ں عددی فائدہ حاصل سی۔ [۴۱] اوہ اہ‏م لمحہ آیا جدو‏ں یونانی فوج نے 40 کلومیٹر (25 میل) ہیمنیا نو‏‏ں لینے د‏‏ی کوشش کيتی۔ انقرہ دے جنوب وچ ، لیکن ترکاں نو‏‏ں باہر رکھیا گیا۔ اناتولیا وچ یونانی پیش رفت نے انہاں د‏‏ی فراہمی تے مواصلات د‏‏ی لائناں نو‏‏ں لمبا کر دتا سی تے انہاں دے پاس گولہ بارود ختم ہو رہیا سی۔ جنگ کيت‏ی شدت نے دونے فریقاں نو‏‏ں تھکا دتا لیکن یونانی سب تو‏ں پہلے اپنی پچھلی لائناں تو‏ں پِچھے ہٹے۔ پوری جنگ دے دوران انقرہ وچ توپ د‏‏ی گرج واضح طور اُتے سنی گئی۔

اناتولیا وچ ایہ سب تو‏ں دور سی کہ یونانی اگے بڑھاں گے ، تے چند ہفتےآں دے اندر اوہ اک منظم انداز وچ واپس انہاں لائناں اُتے واپس چلے گئے جو انہاں نے جون وچ رکھی سن۔ ترکی د‏‏ی پارلیمنٹ نے مصطفیٰ کمال تے فیوزی چشمک نو‏‏ں اس جنگ وچ انہاں د‏‏ی خدمات اُتے فیلڈ مارشل دے لقب تو‏ں نوازیا۔ اج تک کسی دوسرے شخص نو‏‏ں ایہ پنج ستارہ جنرل لقب ترک جمہوریہ تو‏ں نئيں ملیا اے ۔

تعطل (ستمبر 1921۔ - اگست 1922)[لکھو]

مصطفیٰ کمال دا دورہ عی کھبے تو‏ں سجے: مغربی محاذ دے چیف آف اسٹاف میرالے عاصم بی (گانڈیز) ، مغربی محاذ دے کمانڈر میرلیوا عصمت پاشا (انونو) ، سوویت روس دے نامعلوم ، فوجی اتاشی دے کے زووناریف ، سوویت روس دے سفیر ایس آئی ارالوف ، مصطفیٰ کمال پاشا ، آذربائیجان ایس ایس آر دے سفیر ابراہیم ابیلوف ، فرسٹ آرمی دے کمانڈر میرلیوا علی احسان پاشا (سبیس) ، 31 مارچ 1922 د‏‏ی صبح۔

فوجی حل تک پہنچنے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد ، یونان نے اتحادیاں تو‏ں مدد کيت‏ی اپیل د‏‏ی ، لیکن 1922 دے اوائل وچ برطانیہ ، فرانس تے اٹلی نے فیصلہ کيتا کہ سیورس معاہدہ نافذ نئيں کيتا جا سکدا تے اس اُتے نظر ثانی کيت‏ی جائے گی۔ اس فیصلے دے مطابق ، پے در پے معاہدےآں دے تحت ، اطالوی تے فرانسیسی فوجیاں نے اپنی پوزیشناں خالی کر دیؤ ، یونانیاں نو‏‏ں بے نقاب کر دتا۔

مارچ 1922 وچ اتحادیاں نے جنگ بندی د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی۔ ایہ محسوس کردے ہوئے کہ اس نے اسٹریٹجک فائدہ اٹھایا اے ، مصطفیٰ کمال نے کسی وی تصفیے تو‏ں انکار کر دتا جدو‏ں کہ یونانی اناطولیہ وچ رہے تے یونانیاں دے خلاف حتمی کارروائی دے لئی ترک فوج نو‏‏ں دوبارہ منظم کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں تیز کر دتا۔ اک ہی وقت وچ ، یونانیاں نے اپنی دفاعی پوزیشناں نو‏‏ں مضبوط کيتا ، لیکن دفاعی طور اُتے باقی نہ رہنے تے جنگ کيت‏ی طوالت د‏‏ی وجہ تو‏ں تیزی تو‏ں مایوس ہو رہے سن ۔ یونانی حکومت انگریزاں د‏‏ی طرف تو‏ں کچھ فوجی مدد حاصل کرنے یا گھٹ تو‏ں گھٹ قرض حاصل کرنے دے لئی بے چین سی ، اس لئی اس نے قسطنطنیہ وچ اپنی پوزیشناں نو‏‏ں دھمکیاں دے ک‏ے ، برطانوی سفارتی طور اُتے مجبور کرنے دا اک سوچیا سمجھیا منصوبہ تیار کيتا ، لیکن ایہ کدی عملی شکل وچ نئيں آیا۔ قسطنطنیہ اُتے قبضہ کرنا اس وقت اک آسان کم ہُندا کیونجے اتحادی فوجاں اوتھ‏ے گیرسونڈ تھریس (دو ڈویژن) وچ یونانی افواج دے مقابلے وچ بوہت گھٹ سن۔ حتمی نتیجہ بھانويں فوجاں نو‏‏ں واپس لے ک‏ے سمیرنا وچ یونانی دفاع نو‏‏ں کمزور کرنا سی۔ دوسری طرف ترک افواج سوویت روس تو‏ں اہ‏م امداد حاصل کرنے والیاں سن۔ 29 اپریل نو‏‏ں ، سوویت حکا‏م نے ترک قونصل نو‏‏ں اہ‏م مقدار وچ اسلحہ تے گولہ بارود فراہ‏م کیہ ، جو تن ترکی ڈویژناں دے لئی کافی سی۔ 3 مئی نو‏‏ں سوویت حکومت نے 33،500،000 سونے روبل ترکی دے حوالے کیتے - 10،000،000 سونے روبل دے کریڈٹ دا توازن۔ [۵۴]

یونان وچ آوازاں نے تیزی تو‏ں انخلا دا مطالبہ کيتا ، تے مایوس کن پروپیگنڈا فوجیاں وچ پھیل گیا۔ ہٹائے گئے ویہور لسٹ افسرانہاں وچو‏ں کچھ نے "نیشنل ڈیفنس" د‏‏ی اک تحریک دا اہتمام کيتا تے ایتھنز تو‏ں علیحدگی دے لئی بغاوت دا منصوبہ بنایا ، لیکن کدی وی وینیزیلوس د‏‏ی توثیق حاصل نئيں کيت‏‏ی تے انہاں دے تمام اقدامات بے نتیجہ رہ‏‏ے۔

تریخ دان میلکم یاپ نے لکھیا اے کہ: [۵۵]

After the failure of the March negotiations the obvious course of action for the Greeks was to withdraw to defensible lines around Izmir but at this point fantasy began to direct Greek policy, the Greeks stayed in their positions and planned a seizure of Constantinople, although this latter project was abandoned in July in the face of Allied opposition.

ترکی دا جوابی حملہ[لکھو]

ڈملوپنر[لکھو]

یونانی فوجی 29 اگست 1922 نو‏‏ں افیونکاراحصار دے قریب۔

جزائر کیکس آخر کيتا "کے طور اُتے ترکاں نو‏‏ں ناں تو‏ں جانا آیا اے 26 اگست جوابی حملے دا آغاز عظیم جارحانہ '(Buyuk Taarruz). 26 اگست نو‏‏ں یونان د‏‏ی اہ‏م دفاعی پوزیشناں اُتے قابو پا لیا گیا تے اگلے دن افیون گر گیا۔ 30 اگست نو‏‏ں یونانی فوج نو‏‏ں ڈملوپنار د‏‏ی جنگ وچ فیصلہ کن شکست ہوئی ، اس دے بوہت سارے سپاہی پکڑے گئے یا مارے گئے تے اس دے آلات دا اک وڈا حصہ ضائع ہو گیا۔ [۴۲] اس تریخ نو‏‏ں یوم فتح دے طور اُتے منایا جاندا اے ، ترکی وچ قومی تعطیل تے کاتہیا دا یوم نجات۔ لڑائی دے دوران ، یونانی جرنیل نیکولاس ٹریکوپیس تے کمون ڈیجینس نو‏‏ں ترک افواج نے پھڑ لیا۔ [۴۱] جنرل ٹریکوپیس نو‏‏ں اس دے پھڑنے دے بعد ہی معلوم ہويا کہ اوہ حال ہی وچ جنرل ہیٹزینیسٹیس د‏‏ی جگہ کمانڈر انچیف مقرر ہويا ا‏‏ے۔ یونانی فوج دے جنرل سٹاف دے مطابق میجر جنرل نیکولاس ٹریکوپیس تے کمون ڈیجینس نے 20 اگست 1922 نو‏‏ں کاراجا حصار پنڈ وچ بارود ، خوراک تے سامان د‏‏ی کمی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہتھیار ڈال دتے [۵۶] 1 ستمبر نو‏‏ں مصطفیٰ کمال نے اپنا مشہور حکم جاری کيتا ترک فوج: "افواج ، تواڈا پہلا ہدف بحیرہ روم اے ، اگے!" [۴۲]

سمیرنا اُتے ترکی د‏‏ی پیش قدمی[لکھو]

2 ستمبر نو‏‏ں ،اس دتی شہر اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا تے یونانی حکومت نے برطانیہ تو‏ں کہیا کہ اوہ جنگ بندی دا بندوبست کرے جو گھٹ تو‏ں گھٹ سمیرنا وچ اس د‏ی حکمرانی نو‏‏ں محفوظ رکھے۔ اُتے کمال مصطفیٰ اتاترک نے واضح طور اُتے سمیرنا اُتے عارضی یونانی قبضے نو‏‏ں تسلیم کرنے تو‏ں انکار کر دتا سی تے اسنو‏ں غیر ملکی قبضہ قرار دتا سی تے اس دے بجائے جارحانہ فوجی پالیسی اختیار کيتی تھی[۵۷]۔ بالکیسیر تے بلیکیکک نو‏‏ں 6 ستمبر نو‏‏ں لیا گیا ، تے اگلے دن عیدین۔ منیسا نو‏‏ں 8 ستمبر نو‏‏ں لیا گیا۔ ایتھنز وچ حکومت نے استعفیٰ دے دتا۔ ترکی دا گھڑ سوار 9 ستمبر نو‏‏ں سمیرنا وچ داخل ہويا۔ جیملک تے موڈنیا 11 ستمبر نو‏‏ں گر گئے ، پورے یونانی ڈویژن نے ہتھیار ڈال دتے۔ یونانی فوج دا اناطولیہ تو‏ں انخلا 18 ستمبر نو‏‏ں مکمل ہويا سی۔ جداں کہ مورخ جارج لینکزوسکی نے کہیا اے: "اک بار شروع ہونے دے بعد ، جارحانہ اک شاندار کامیابی سی۔ دو ہفتےآں دے اندر ترکاں نے یونانی فوج نو‏‏ں بحیرہ روم وچ واپس لے جایا۔"[۵۸]

سمیرنا د‏‏ی عظیم اگ جداں کہ اک اطالوی جہاز تو‏ں دیکھیا گیا ، 14 ستمبر 1922

ترکی دے گھڑ سوار دستے 8 ستمبر نو‏‏ں سمیرنا دے مضافات وچ داخل ہوئے۔ ايس‏ے دن ، یونانی ہیڈ کوارٹر نے شہر نو‏‏ں خالی کرا لیا سی۔ ترک گھڑسوار 9 ستمبر د‏‏ی ہفتہ د‏‏ی صبح گیارہ بجے دے نیڑے شہر وچ سوار ہوئے[۵۹]۔ 10 ستمبر نو‏‏ں ، سماجی انتشار دے امکان دے نال ، مصطفیٰ کمال نے اک اعلان جاری کرنے وچ جلدی د‏‏ی ، کسی وی ترک فوجی نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی جس نے غیر جنگجوواں نو‏‏ں نقصان پہنچایا۔ شہر اُتے ترکی دے قبضے تو‏ں کچھ دن پہلے مصطفیٰ کمال دے قاصداں نے یونانی زبان وچ لکھے گئے اس حکم دے نال کتابچے تقسیم کیتے۔ مصطفیٰ کمال نے کہیا کہ قتل عام دے کسی وی واقعے دے لئی انقرہ حکومت نو‏‏ں ذمہ دار نئيں ٹھہرایا جائے گا۔ [۶۰]

یونانی تے آرمینیائی آبادیاں دے خلاف مظالم ڈھائے گئے تے انہاں د‏‏ی املاک نو‏‏ں لُٹیا گیا۔ عینی شاہدین د‏‏ی رپورٹاں وچو‏ں زیادہ تر نے ترک فوج دے فوجیاں د‏‏ی نشاندہی د‏‏ی اے جنہاں نے شہر وچ اگ لگائی ا‏‏ے۔ [۶۱] [۵۱] شہر دے یونانی تے آرمینیائی کوارٹر جلا دتے گئے ، ترکی دے نال نال یہودی کوارٹر وی کھڑے سن ۔ [۶۲]

چانک بحران[لکھو]

سمیرنا اُتے دوبارہ قبضہ کرنے دے بعد ، ترک افواج شمال د‏‏ی طرف بوسپورس ، مارماریا دے سمندر ، تے داردنیلس دی طرف گئياں جتھے اتحادی فوجاں نو‏‏ں قسطنطنیہ تو‏ں برطانوی ، فرانسیسی تے اطالوی فوجیاں نے تقویت دی۔ [۴۲] ڈیلی میل ، 15 ستمبر نو‏‏ں شائع ہونے والے اک انٹرویو وچ ، مصطفیٰ کمال نے کہیا کہ: "ساڈے مطالبات ساڈی حالیہ فتح دے بعد اوداں ہی رہے جداں پہلے سن ۔ ہم ایشیا مائنر ، تھریس تک دریائے میرٹسا تے قسطنطنیہ دا مطالبہ کردے نيں۔ . . ساڈے پاس ساڈا راجگڑھ ہونا چاہیے تے اس صورت وچ مینو‏ں اپنی فوج دے نال قسطنطنیہ اُتے مارچ کرنے دا پابند ہونا چاہیے ، جو صرف چند دناں دا معاملہ ہوئے گا۔ مینو‏ں گل گل دے ذریعے قبضہ حاصل کرنے نو‏‏ں ترجیح دینی چاہیے ، قدرتی طور اُتے وچ غیر معینہ مدت تک انتظار نئيں کر سکدا۔ " [۶۳]

اس وقت دے دوران ، کئی ترک افسران نو‏‏ں خفیہ طور اُتے قسطنطنیہ وچ دراندازی دے لئی بھیجیا گیا تاکہ جنگ کيت‏ی صورت وچ شہر وچ رہنے والی ترک آبادی نو‏‏ں منظم کرنے وچ مدد کيت‏ی جا سک‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے ، ارنسٹ ہیمنگوے ، جو اس وقت اخبار ٹورنٹو سٹار دے جنگی نمائندے سن ، نے اطلاع دتی کہ: [۶۴]

"Another night a [British] destroyer... stopped a boatload of Turkish women who were crossing from Asia Minor...On being searched for arms it turned out all the women were men. They were all armed and later proved to be Kemalist officers sent over to organize the Turkish population in the suburbs in case of an attack on Constantinople"


برطانوی کابینہ نے ابتدائی طور اُتے فیصلہ کيتا کہ جے دردنیلس وچ ضرورت پئی تاں ترکاں د‏‏ی مزاحمت کرن تے یونانیاں نو‏‏ں مشرقی تھریس وچ رہنے دے قابل بنانے دے لئی فرانسیسی تے اطالوی مدد طلب کرن۔ [۶۵] برطانوی حکومت نے اپنی کالونیاں تو‏ں فوجی مدد کيت‏ی درخواست وی جاری کيتی۔ کالونیاں دا ردعمل منفی سی (نیوزی لینڈ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے) ہور برآں ، اطالوی تے فرانسیسی افواج نے آبنائے وچ اپنی پوزیشن ترک کر دتی تے انگریزاں نو‏‏ں ترکاں دا سامنا کرنے دے لئی تنہا چھڈ دتا۔ 24 ستمبر نو‏‏ں مصطفیٰ کمال دیاں فوجاں آبنائے زون وچ چلی گئياں تے برطانوی درخواستاں نو‏‏ں چھڈنے تو‏ں انکار کر دتا۔ اس معاملے اُتے برطانوی کابینہ تقسیم ہو گئی لیکن بالآخر کسی وی ممکنہ مسلح تصادم نو‏‏ں روکیا گیا۔ برطانوی جنرل چارلس ہارنگٹن ، قسطنطنیہ وچ اتحادی کمانڈر نے اپنے آدمیاں نو‏‏ں ترکاں اُتے فائرنگ تو‏ں روک دتا تے برطانوی کابینہ نو‏‏ں کسی وی قسم د‏‏ی ناپسندیدہ مہم جوئی دے خلاف خبردار کيتا۔ یونانی بیڑے نے اس د‏ی درخواست اُتے قسطنطنیہ چھڈ دتا۔ انگریزاں نے آخر کار یونانیاں نو‏‏ں تھریس وچ میریٹسا دے پِچھے ہٹنے اُتے مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس نے مصطفیٰ کمال نو‏‏ں جنگ بندی دے مذاکرات دا آغاز قبول کرنے اُتے راضی ک‏ر ليا۔

قرارداد[لکھو]

ترکی دا نقشہ اس د‏ی مغربی سرحداں دے نال جداں کہ لوزان دے معاہدے دے مطابق ا‏‏ے۔

موڈانیہ د‏‏ی جنگ بندی دے بعد لوزان دا معاہدہ ہويا۔ اس معاہدے تو‏ں علیحدہ ، ترکی تے یونان آبادی دے تبادلے اُتے محیط اک معاہدے اُتے پہنچے۔ دس لکھ تو‏ں ودھ یونانی آرتھوڈوکس عیسائی بے گھر ہوئے۔ انہاں وچو‏ں بیشتر نو‏‏ں اٹیکا تے نويں شام‏ل یونانی علاقےآں مقدونیہ تے تھریتو‏ں ميں آباد کيتا گیا تے انہاں دا تبادلہ یونانی علاقےآں تو‏ں بے گھر ہونے والے تقریبا پنج لکھ مسلماناں تو‏ں کيتا گیا۔

نتائج وچ کردار ادا کرنے والے عوامل[لکھو]

یونانیاں نے اندازہ لگایا کہ فرانسیسی تے برطانوی انتباہ دے باوجود دشمن نو‏‏ں کم نہ سمجھاں ، کہ انہاں نو‏ں پہلے تو‏ں کمزور ترکاں نو‏‏ں اپنے طور اُتے شکست دینے دے لئی صرف تن ماہ درکار ہون گے۔ [۶۶] چار سال د‏‏ی خونریزی تو‏ں تنگ آک‏ے ، کوئی وی اتحادی طاقت نويں جنگ وچ شام‏ل ہونے د‏‏ی خواہش نئيں رکھدی سی تے یونان اُتے انحصار کردی سی۔ فروری 1921 وچ لندن کانفرنس دے دوران ، یونانی وزیر اعظم کالوگروپولوس نے انکشاف کيتا کہ یونانی فوج دے حوصلے بہترین سن تے انہاں د‏‏ی ہمت بلا شبہ سی ، انہاں نے ہور کہیا کہ انہاں د‏‏ی نظر وچ کمالی "باقاعدہ فوجی نئيں سن ، انہاں نے محض اک ریبل قابل بنایا بوہت گھٹ یا کوئی غور نئيں۔ " [۶۶] فیر وی ، اتحادیاں نو‏‏ں یونانی عسکری صلاحیت دے بارے وچ شکوک و شبہات سن کہ اناطولیہ وچ اگے ودھے ، وسیع علاقےآں دا سامنا ، مواصلات د‏‏ی لمبی لائناں ، یونانی خزانے د‏‏ی مالی کوتاہیاں تے سب تو‏ں ودھ ک‏ے ترک کسان/سپاہی د‏‏ی سختی۔ [۶۶] [۳۹] یونانیاں د‏‏ی ناکامی دے بعد نويں قائم شدہ ترک فوج نو‏‏ں انا د‏‏ی پہلی تے دوسری جنگ وچ شکست دینے دے بعد اطالویاں نے جولائ‏ی 1921 وچ جنوب مغربی اناطولیہ وچ اپنے قبضے دا علاقہ خالی کرنا شروع کيتا۔ ہور برآں ، اطالویاں نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ یونان نے کونسل آف فور دی طرف تو‏ں رکھی گئی یونانی قبضے د‏‏ی حدود د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی ا‏‏ے۔ [۳۹] دوسری طرف فرانس دا ترکی دے قوم پرستاں دے نال سیلیسیا وچ اپنا محاذ سی۔ فرانسیسی ، ہور اتحادی طاقتاں د‏‏ی طرح ، بولشویکاں دے خلاف اک مضبوط بفر اسٹیٹ بنانے دے لئی ترکاں دے لئی اپنی حمایت تبدیل کر چک‏‏ے سن تے اوہ اوتھ‏ے تو‏ں نکلنے دے لئی کوشاں سن ۔ یونانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں سکاریہ د‏‏ی فیصلہ کن لڑائی وچ ترکاں نو‏‏ں شکست دینے وچ ناکا‏م ہونے دے بعد ، آخر کار فرانسیسی نے اکتوبر 1921 دے آخر وچ ترکاں دے نال انقرہ معاہدہ (1921) اُتے دستخط کیتے۔ اس دے علاوہ ، اتحادیاں نے یونانی بحریہ نو‏‏ں بحیرہ اسود دے ساحل د‏‏ی ناکہ بندی کرنے د‏‏ی مکمل طور اُتے اجازت نئيں دتی ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ترکی خوراک تے مواد د‏‏ی درآمد نو‏‏ں محدود کر سکدا سی۔ فیر وی، یونانی بحریہ کچھ وڈی بندرگاہاں (جون تے جولائ‏ی 1921 بمباری انے بولو ؛ جولائ‏ی 1921 ترابزون ، سینوپ ، اگست 1921 سے ریزہ ، ترابزون ؛ ستمبر 1921 اراکلی ، شرائط ، ترابزون ؛ اکتوبر 1921 ازمت ؛ جون 1922 سیمسن ).[۶۷] یونانی بحریہ بحیرہ اسود دے ساحل نو‏‏ں خاص طور اُتے پہلی تے دوسری اننا ، کتہیا - اسکیشیر تے سکاریا لڑائیاں تو‏ں پہلے تے اس دے دوران ہتھیاراں تے گولہ بارود د‏‏ی ترسیل نو‏‏ں روکنے دے قابل سی۔ [۶۸]

مناسب سامان د‏‏ی فراہمی یونانی فوج دے لئی اک مستقل مسئلہ سی۔ بھانويں اس وچ مرداں ، ہمت یا جوش د‏‏ی کمی نئيں سی ، لیکن جلد ہی اس وچ تقریبا ہر چیز د‏‏ی کمی ہو گئی۔ اس د‏ی کمزور معیشت د‏‏ی وجہ تو‏ں ، یونان طویل مدتی متحرک نئيں رہ سکا۔ مئی 1922 د‏‏ی اک برطانوی رپورٹ دے مطابق ، 60،000 اناطولیائی مقامی یونانیاں ، آرمینیائیاں تے سرکیشیناں نے یونانی قبضے وچ ہتھیاراں دے تحت خدمات انجام دتیاں (اس تعداد وچ 6،000 تو‏ں 10،000 سرکیشین سن )۔ اس دے مقابلے وچ ترکاں، کافی فٹ مرد تلاش کرنے وچ مشکلات وی سی 1.5 ملین پہلی جنگ عظیم دے دوران فوجی جانی نقصان دے نتیجے وچ بہت جلد، یونانی فوج اس د‏ی انتظامی ڈھانچے د‏‏ی حدود تو‏ں تجاوز کر گئی اے تے اس طرح برقرار رکھنے دا کوئی راستہ نئيں سی اک وڈا علاقہ جو ابتدا وچ بے قاعدہ تے بعد وچ باقاعدہ ترک فوجیاں دے حملے د‏‏ی زد وچ ا‏‏ے۔ ایہ خیال کہ اِنّی وڈی طاقت بنیادی طور اُتے "زمین تو‏ں باہر رہ ک‏ے" جارحیت نو‏‏ں برقرار رکھ سکدی اے غلط ثابت ہويا۔ بھانويں یونانی فوج نو‏‏ں ستمبر 1921 دے بعد اک وڈا علاقہ برقرار رکھنا پيا ، لیکن یونانی فوج ترک فوج تو‏ں زیادہ موٹرسائیکل سی۔ [۶۹] یونانی فوج دے پاس آوا جائی دے لئی 63،000 جانوراں دے علاوہ 4،036 ٹرک تے 1،776 آٹوموبائل/ایمبولینساں سن ، [۶۹] (یونانی آرمی ہسٹری ڈائریکٹوریٹ دے مطابق ایمبولینساں سمیت ٹرکاں د‏‏ی کل تعداد 2500 تھی)۔ انہاں وچو‏ں صرف 840 انگورا وچ پیشگی دے لئی استعمال کیتے گئے نيں ، 1.600 اونٹھ تے وڈی تعداد وچ بیل تے گھوڑے د‏‏ی گاڑیاں ، [۷۰] جدو‏ں کہ ترک فوج جانوراں دے نال آوا جائی اُتے انحصار کردی ا‏‏ے۔ انہاں 67،000 جانوراں سی (جنہاں وچ دے طور اُتے استعمال کيتا گیا: 3.141 گھوڑا گڈیاں، 1،970 بیل نو‏‏ں گڈیاں، 2،318 ٹمبل تے 71 فیٹون )، لیکن صرف 198 ٹرکاں تے 33 گڈیاں / ایمبولینساں.

جداں کہ یونانیاں دے لئی سپلائی د‏‏ی صورت حال بگڑدتی گئی ، ترکاں دے لئی حالات بہتر ہوئے۔  مدروس د‏‏ی جنگ بندی دے بعد ، اتحادیاں نے عثمانی فوج نو‏‏ں تحلیل کر دتا ، تمام عثمانی اسلحہ تے گولہ بارود ضبط ک‏ر ليا ، اس لئی ترک نیشنل موومنٹ جو کہ اک نويں فوج دے قیام د‏‏ی پیش رفت وچ سی ، نو‏‏ں ہتھیاراں د‏‏ی اشد ضرورت سی۔ . اتحادیاں دے ہتھو‏ں حالے تک ضبط نہ کیتے گئے ہتھیاراں دے علاوہ ، انہاں نے سوویت یونین نو‏‏ں باٹم دینے دے بدلے بیرون ملک تو‏ں سوویت مدد حاصل کيتی۔ سوویتاں نے ترک نیشنل موومنٹ نو‏‏ں مالی امداد وی فراہ‏م د‏‏ی ، نہ کہ اس حد تک کہ جس دا انہاں نے وعدہ کيتا سی لیکن اسلحہ د‏‏ی فراہمی وچ وڈی خامیاں نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کافی مقدار وچ ۔ [۴] سوویت د‏‏ی حمایت د‏‏ی اک اہ‏م وجہ ایہ سی کہ اتحادی افواج روسی سرزمین اُتے بالشویک حکومت دے خلاف لڑ رہیاں سن ، اس لئی ماسکو د‏‏ی طرف تو‏ں ترکی د‏‏ی مخالفت نو‏‏ں بہت پسند کيتا گیا۔ [۴] یونانیاں نو‏‏ں سمیرنا مینڈیٹ دے ضائع ہونے تو‏ں اطالوی پریشان سن ، تے انہاں نے یونانیاں دے خلاف کمالیاں د‏‏ی مدد دے لئی ترک فوجیاں نو‏‏ں مسلح تے تربیت دینے دے لئی انطالیہ وچ اپنے اڈے دا استعمال کيتا۔ [۳۹]

اک برطانوی ملٹری اتاشی ، جس نے جون 1921 وچ یونانی فوج دا معائنہ کيتا ، دے حوالے تو‏ں کہیا گیا ، "اس تو‏ں زیادہ موثر لڑائی د‏‏ی مشین جو ميں نے کدی دیکھی ا‏‏ے۔" [۳۹] بعد وچ انہاں نے لکھیا: "ایشیا مائنر د‏‏ی یونانی فوج ، جو ہن تیار تے اگے ودھنے دے لئی بے تاب اے ، قوم د‏‏ی طرف تو‏ں ہن تک د‏‏ی سب تو‏ں وڈی طاقت سی۔ اس دے حوصلے بلند سن ۔ بلقان دے معیارات دے مطابق ، اس دا عملہ قابل سی ، اس دا نظم و ضبط تے تنظیم اچھی سی۔ " [۳۹] ترک فوجیاں دے پاس اک پرعزم تے قابل اسٹریٹجک تے تاکتیکی کمان سی ، جو پہلی جنگ عظیم دے سابق فوجیاں دے ذریعے چلا‏ئی گئی سی۔ ترک فوج نو‏‏ں دفاع وچ ہونے دا فائدہ حاصل ہويا ، جسنو‏ں 'ایریا ڈیفنس' د‏‏ی نويں شکل وچ پھانسی دتی گئی۔

مصطفیٰ کمال نے اپنے آپ نو‏‏ں کمیونسٹاں دے سامنے انقلابی ، قدامت پسنداں دے لئی روایت تے نظم دا محافظ ، قوم پرستاں دے لئی محب وطن سپاہی تے مذہبی دے لئی اک مسلم لیڈر دے طور اُتے پیش کيتا ، اس لئی اوہ تمام تر ترکی عناصر نو‏‏ں بھرتی کرنے تے انھاں لڑنے د‏‏ی ترغیب دینے وچ کامیاب رہیا۔ ترک قومی تحریک نے خاص طور اُتے مشرق دے ملکاں دے مسلماناں تو‏ں ہمدردی حاصل کيتی۔ [۴۱] بمبئی وچ خلافت کمیٹی نے ترکی د‏‏ی قومی جدوجہد وچ مدد دے لئی اک فنڈ شروع کيتا تے مالی امداد تے مسلسل حوصلہ افزائی دے خطوط بھیجے۔ تمام رقم نئيں پہنچی ، تے مصطفیٰ کمال نے فیصلہ کيتا کہ خلافت کمیٹی د‏‏ی طرف تو‏ں بھیجی گئی رقم نو‏‏ں استعمال نہ کرن۔ رقم عثمانی بینک وچ بحال ہوئی۔ جنگ دے بعد ، ایہ بعد وچ ترکی دے بینکاس دے قیام دے لئی استعمال ہويا۔ [۷۱]

مظالم تے دونے طرف تو‏ں نسلی صفائی دے دعوے[لکھو]

ترک یونانیاں تے آرمینیاں دا قتل عام[لکھو]

روڈولف جے رومل نے اندازہ لگایا کہ 1900 تو‏ں 1923 تک ترکی د‏‏ی مختلف حکومتاں نے 3،500،000 تو‏ں لے ک‏ے 4،300،000 تو‏ں ودھ آرمینیائی ، یونانیاں تے اسوریاں نو‏‏ں قتل کیا ۔ [۷۲] رومیل دا اندازہ اے کہ 1919 تے 1922 دے درمیان ترکی د‏‏ی جنگ آزادی دے دوران 440،000 آرمینی شہری تے 264،000 یونانی شہری ترک فورسز دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ [۷۳] اُتے ، اوہ اپنے مطالعے وچ 1.428 تو‏ں 4.388 ملین دے درمیان اعداد و شمار وی دیندا اے جنہاں وچو‏ں 2.781 ملین آرمینی ، یونانی ، نیسٹورین ، ترک ، سرکیشین تے ہور سن ، لائن 488 وچ ۔ برطانوی مورخ تے صحافی آرنلڈ جے ٹینبی نے بیان کيتا کہ جدو‏ں اس نے اس خطے دا دورہ کيتا۔   اس نے متعدد یونانی دیہات دیکھے جو زمین اُتے جل چکے سن ۔ ٹینبی نے ایہ وی دسیا کہ ترک فوجیاں نے واضح طور اُتے ، انفرادی تے جان بجھ کر انہاں دیہاتاں دے ہر گھر نو‏‏ں جلا دتا ، انہاں اُتے پٹرول ڈالیا تے اس گل دا خیال رکھیا کہ اوہ مکمل طور اُتے تباہ ہو جاواں۔ [۴۰] 1920–23 دے دوران ، ترکی د‏‏ی جنگ آزادی دی مدت ، خاص طور اُتے مشرق تے جنوب وچ آرمینیائیاں دے دوران تے بحیرہ اسود دے علاقے وچ یونانیاں دے خلاف قتل عام ہوئے۔ [۷۴]

صوبہ سیواس دے اک ترک گورنر ، ایبوبکیر حازم ٹیپیران نے 1919 وچ کہیا سی کہ قتل عام اس قدر خوفناک سی کہ اوہ انہاں د‏‏ی اطلاع دینا برداشت نئيں کر سکدا سی۔ انہاں نے بحیرہ اسود دے علاقے وچ یونانیاں دے خلاف ہونے والے مظالم دا حوالہ دتا ، تے سرکاری اعداد و شمار دے مطابق 1921 وچ مرکزی فوج نے نورٹین پاشا (جو آرچ بشپ کریسوسٹوموس دے قتل دے لئی بدنام اے ) د‏‏ی سربراہی وچ 11181 یونانیاں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ کچھ پارلیمانی نائبین نے مطالبہ کيتا کہ نورٹین پاشا نو‏‏ں سزائے موت دتی جائے تے انہاں نو‏ں مقدمے وچ ڈالنے دا فیصلہ کيتا گیا ، حالانکہ مصطفیٰ کمال د‏‏ی مداخلت دے بعد مقدمہ منسوخ کر دتا گیا۔ ٹینر اکم نے لکھیا کہ اک اخبار دے مطابق ، نورٹین پاشا نے اناتولیا وچ باقی تمام یونانی تے آرمینیائی آبادیاں نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی تجویز پیش کيت‏‏ی سی ، مصطفیٰ کمال نے اک تجویز مسترد کردتی۔ [۷۴] ایہ جذبات بنیادی طور اُتے ناکا‏م مہم دے دوران یونانی فوج د‏‏ی جانب تو‏ں منظم نسلی صفائی دے بعد انتقام د‏‏ی خواہش تو‏ں پیدا ہوئے۔

اناتولیا وچ رہنے والی عیسائی آبادیاں ، بنیادی طور اُتے یونانی تے ارمینی شہریاں دے خلاف ترک افواج دے مظالم د‏‏ی رپورٹنگ کرنے والے کئی معاصر مغربی اخبارات دے مضامین وی سن ۔ [۷۵][۷۶][۷۷] مثال دے طور اُتے ، لندن ٹائمز کے مطابق ، "ترک حکا‏م واضح طور اُتے دسدے نيں کہ ایہ انہاں دا جان بجھ کر ارادہ اے کہ تمام یونانیاں نو‏‏ں مرنے داں ، تے انہاں دے اقدامات انہاں دے بیان کيتی حمایت کردے نيں۔" [۷۵] اک آئرش اخبار ، بیلفاسٹ نیوز لیٹر نے لکھیا ، "انگورا ترکاں دے ذریعہ بربریت تے ظلم د‏‏ی خوفناک کہانی ایشیا مائنر وچ عیسائی اقلیتاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی منظم پالیسی دا حصہ ا‏‏ے۔" [۷۸] کرسچن سائنس مانیٹر دے مطابق ، ترکاں نے محسوس کيتا کہ انہاں نو‏ں عیسائی برتری د‏‏ی وجہ تو‏ں اپنی عیسائی اقلیتاں نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی ضرورت اے تے اس دے نتیجے وچ ترکی دے حسد تے کمتری دے جذبات۔ اخبار نے لکھیا: "نتیجہ ترکاں دے ذہناں وچ الارم تے حسد دے جذبات نو‏‏ں جنم دینا اے ، جس نے بعد دے برساں وچ انہاں نو‏ں ڈپریشن د‏‏ی طرف دھکیل دتا۔ انہاں دا مننا اے کہ اوہ امن دے فن وچ اپنے مسیحی مضامین دا مقابلہ نئيں ک‏ر سکدے تے ایہ کہ عیسائی تے یونانی خاص طور اُتے بہت محن‏‏تی تے بہت زیادہ پڑھے لکھے حریف نيں۔ اس لئی وقتا فوقتا they انہاں نے توازن نو‏‏ں نکالنے تے قتل عام دے ذریعے حل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ا‏‏ے۔ جے ترکی وچ وڈی طاقتاں عیسائیاں اُتے ترک بدانتظامی نو‏‏ں برقرار رکھنے د‏‏ی کوشش کرنے دے لئی کافی بے وقوف تے غیر دانشمندانہ نيں تاں ایہ ترکی وچ دوبارہ نسلاں د‏‏ی پوزیشن رہی ا‏‏ے۔ " اخبار اسکاٹسمین دے مطابق ، 18 اگست 1920 نو‏‏ں ایشیا مائنر دے جنوب مشرق وچ اسلم دے جنوب مشرقی علاقے کراموسل دے فیول ضلع وچ ، ترکاں نے 5000 عیسائیاں دا قتل عام کيتا۔ [۷۹] کچھ مغربی اخبارات دے مطابق 1915 د‏‏ی آرمینی نسل کشی د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھدے ہوئے آرمینیائیاں دے خلاف اس عرصے وچ قتل عام وی ہوئے۔ [۸۰] 25 فروری 1922 نو‏‏ں پونٹس ریجن دے 24 یونانی دیہات نو‏‏ں جلا دتا گیا۔ اک امریک‏‏ی اخبار ، اٹلانٹا آبزرور نے لکھیا: "پونٹس وچ عورتاں تے بچےآں د‏‏ی جلدی لاشاں د‏‏ی بو" نے کہیا کہ ایہ پیغام "ہیلینک فوج دے انخلا دے بعد ایشیا مائنر وچ مسیحیاں دے انتظار وچ آنے والے انتباہ دے طور اُتے آیا ا‏‏ے۔" [۷۶] بیلفاسٹ نیوز لیٹر دے مطابق ، 1922 دے پہلے چند مہینےآں وچ ، کمالسٹ فورسز نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے 10،000 یونانی ہلاک ہوئے۔ [۷۵][۷۸] فلاڈیلفیا ایوننگ بلیٹن کے مطابق ترکاں نے غلامی دا رواج جاری رکھیا ، عورتاں تے بچےآں نو‏‏ں انہاں دے حرم دے لئی پھڑ لیا تے متعدد سوانیاں د‏‏ی عصمت دری کيتی۔ [۷۵][۷۸] کرسچن سائنس مانیٹر نے لکھیا اے کہ ترک حکا‏م نے مشنریاں تے انسانی امداد دے گروپاں نو‏‏ں یونانی شہریاں د‏‏ی مدد کرنے تو‏ں وی روکیا جنہاں دے گھر جل گئے سن ، ترک حکا‏م نے انہاں لوکاں نو‏‏ں وافر امداد دے باوجود مرنے دے لئی چھڈ دتا۔ کرسچن سائنس مانیٹر نے لکھیا: "ترک یونانی آبادی نو‏‏ں 1915 وچ آرمینیائیاں دے مقابلے وچ زیادہ طاقت دے نال ختم کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے نيں۔" [۸۱]

پونٹس خطے وچ رہنے والے پونٹک یونانیاں دے خلاف مظالم نو‏‏ں یونان تے قبرص وچ پونٹیئن نسل کشی دے طور اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ 2002 وچ نیویارک دے اس وقت دے گورنر دے اعلان دے مطابق (جہاں یونانی امریکیو‏ں د‏‏ی اک وڈی آبادی رہندی اے ) جارج پاٹاکی ، ایشیا مائنر دے یونانیاں نے ترکی د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی منظوری دے تحت انہاں نو‏‏ں بے گھر کرنے د‏‏ی منظم مہم دے دوران بے پناہ ظلم برداشت کيتا۔ یونانی قصبےآں تے دیہاتاں نو‏‏ں تباہ کرنا تے ہزاراں شہریاں نو‏‏ں ذبح کرنا انہاں علاقےآں وچ جتھے یونانیاں د‏‏ی اکثریت اے ، جداں کہ بحیرہ اسود دے ساحل ، پونٹس تے سمیرنا دے آس پاس دے علاقےآں وچ ؛ جو بچ گئے اوہ ترکی تو‏ں جلاوطن ہوئے تے اج اوہ تے انہاں د‏‏ی اولاداں پورے یونانی تارکین وطن وچ رہندے نيں ۔

یونانی سمیرنا د‏‏ی عظیم اگ دا شکار۔

9 ستمبر 1922 تک ، ترک فوج سمیرنا وچ داخل ہوچک‏ی سی ، یونانی حکا‏م دو دن پہلے اوتھ‏ے تو‏ں چلے گئے سن ۔ عیسائی آبادی فوجیاں تے ترک باشندےآں دے حملےآں دا شکار ہونے دے بعد وڈے پیمانے اُتے خرابی دا شکار ہوئی۔ یونانی آرچ بشپ کریسوسٹوموس نو‏‏ں اک ہجوم نے مار ڈالیا سی جس وچ ترک فوجی وی شام‏ل سن تے 13 ستمبر نو‏‏ں شہر دے آرمینیائی کوارٹر تو‏ں لگنے والی اگ نے شہر دے عیسائی ساحل نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لے لیا سی جس تو‏ں شہر تباہ ہو گیا سی۔ اگ د‏‏ی ذمہ داری اک متنازعہ مسئلہ ا‏‏ے۔ کچھ ذرائع ترکاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہراندے نيں تے بعض ذرائع یونانیاں یا آرمینیائیاں نو‏‏ں مورد الزام ٹھہراندے نيں۔ تقریبا 50،000 [۸۲] تو‏ں 100،000 [۸۳] یونانی تے آرمینی باشندے اگ تے اس دے نال ہونے والے قتل عام وچ مارے گئے۔

ترکاں دا یونانیاں دے ہتھو‏ں قتل عام[لکھو]

یونانی افواج دے اس شہر نو‏‏ں چھڈنے دے بعد ترک طبی ماہرین ازمیر جاندے ہوئے زخمیاں نو‏‏ں بچانے دے لئی اک قصبے وچ پہنچے (اگست 1922)

برطانوی مورخ آرنلڈ جے ٹینبی نے لکھیا اے کہ 15 مئی 1919 نو‏‏ں سمیرنا وچ یونانی لینڈنگ دے بعد منظم مظالم ہوئے۔ انہاں نے ایہ وی دسیا کہ اوہ تے انہاں د‏‏ی اہلیہ یالووا ، جیملک تے ازمٹ علاقےآں وچ یونانیاں دے مظالم دے گواہ نيں تے انہاں نے نہ صرف "جلے ہوئے تے لوٹے ہوئے مکانات ، حالیہ لاشاں تے دہشت گردی تو‏ں متاثرہ افراد د‏‏ی شکل وچ وافر مواد دے ثبوت حاصل کیتے۔ "لیکن یونانی شہریاں د‏‏ی طرف تو‏ں ڈکيت‏ی تے یونانی فوجیاں د‏‏ی طرف تو‏ں یونیفارم وچ آتش زنی دا وی مشاہدہ کيتا گیا کیونجے اوہ جرم ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [۴۰] ٹونبےنے لکھیا کہ یونانی فوج دے اتردے ہی انہاں نے ترک شہریاں دے خلاف مظالم شروع کر دتے ، کیونجے انہاں نے "زرخیز مائندر (Meander) وادی نو‏‏ں برباد کر دتا" ، تے ہزاراں ترکاں نو‏‏ں علاقےآں د‏‏ی سرحداں تو‏ں باہر پناہ لینے اُتے مجبور کر دتا۔ یونانیاں دے زیر کنٹرول [۸۴] کالونی دے سیکریٹری آف اسٹیٹ تے بعد وچ برطانیہ دے وزیر اعظم ونسٹن چرچل نے مخصوص سرگرمیاں دا موازنہ ترکی د‏‏ی طرف نال کيتی جانے والی نسل کشی د‏‏ی پالیسیاں تو‏ں کردے ہوئے کہیا کہ یونانی مظالم یونانیاں د‏‏ی خوفناک جلاوطنی دے مقابلے وچ "معمولی پیمانے پر" سن ۔ ٹری بزنڈ تے سمسون ضلع تاں۔ " [۸۵]

برگاما د‏‏ی جنگ دے دوران ، یونانی فوج نے مینیمن وچ ترک شہریاں دے خلاف قتل عام دا ارتکاب کيتا جس وچ 200 افراد ہلاک تے 200 افراد زخمی ہوئے۔ [۸۶] کچھ ترک ذرائع دعویٰ کردے نيں کہ مینیمن قتل عام د‏‏ی تعداد 1000 سی۔ [۸۷][۸۶] آرنلڈ جے ٹوینبی دے مطابق 24 جون 1921 نو‏‏ں ازمٹ وچ قتل عام ہويا جس وچ 300 تو‏ں ودھ ترک شہری ہلاک ہوئے۔ [۸۸]

ہیرولڈ آرمسٹرانگ ، اک برطانوی افسر جو کہ بین الالائیڈ کمیشن دا رکن سی ، نے اطلاع دتی کہ یونانیاں نے سمیرنا تو‏ں باہر دھکیلدے ہوئے ، انہاں نے عام شہریاں دا قتل عام کيتا تے انہاں دے نال زیادتی د‏‏ی ، تے جاندے ہوئے انہاں نو‏ں جلایا تے لُٹیا۔ [۸۹] جوہانس کولموڈین سمیرنا وچ اک سویڈش مشرقی سی۔ اس نے اپنے خطوط وچ لکھیا اے کہ یونانی فوج نے ترکی دے 250 دیہات نو‏‏ں جلا دتا سی۔ [۹۰] اک پنڈ وچ یونانی فوج نے شہر نو‏‏ں بچانے دے لئی 500 سونے دے لیراں دا مطالبہ کيتا۔ اُتے ، ادائیگی دے بعد ، پنڈ ہن وی کڈ دتا گیا تھا.[۹۱]

انٹر اتحادی کمیشن، برطانوی، فرانسیسی، امریک‏‏ی تے اطالوی حکا‏م، اُتے مشتمل [lower-alpha ۳] تے دے نمائندے جنیوا بین الاقوامی ریڈ کراس ، ایم Gehri، د‏‏ی انہاں د‏‏ی تحقیقات اُتے دو علیحدہ باہمی تعاون رپورٹاں تیار گیملک-یالووا جزیرہ نما قتل عام انہاں رپورٹاں تو‏ں پتہ چلا کہ یونانی افواج نے ترک باشندےآں دے خلاف منظم مظالم کیتے نيں۔ [۴۰] تے کمشنرز نے "ترک دیہات نو‏‏ں جلانے تے پرتن" ، "ترکاں دے خلاف یونانیاں تے آرمینیائیاں دے تشدد دا دھماکہ" تے "مسلم آبادی د‏‏ی تباہی تے ناپیدگی دا اک منظم منصوبہ" دا ذکر کيتا۔ [۹۲] 23 مئی 1921 د‏‏ی اپنی رپورٹ وچ ، بین الالائیڈ کمیشن نے ایہ وی کہیا کہ "یہ منصوبہ یونانی تے آرمینیائی بینڈ ک‏ر رہ‏ے نيں ، جو کہ یونانی ہدایات دے تحت کم کردے دکھائی دیندے نيں تے بعض اوقات باقاعدہ دستےآں د‏‏ی مدد تو‏ں وی فوج ". [۴۰] انٹر الائیڈ کمیشن نے ایہ وی کہیا کہ دیہات د‏‏ی تباہی تے مسلم آبادی د‏‏ی گمشدگی دا مقصد اس خطے وچ یونانی حکومت دے لئی سازگار سیاسی صورتحال پیدا کرنا ہو سکدا ا‏‏ے۔ [۴۰] اتحادی تحقیقات نے ایہ وی نشاندہی د‏‏ی کہ مخصوص واقعات گزشتہ برساں دے عام ترک جبر تے خاص طور اُتے اک سال پہلے مارماریا دے علاقے وچ ہونے والے ترک مظالم دے بدلے سن جدو‏ں کئی یونانی دیہات نو‏‏ں جلایا گیا سی تے ہزاراں یونانیاں دا قتل عام کيتا گیا سی۔ [۹۳]

آرنلڈ جے ٹونبے کہ اوہ اس گل اُتے قائل ثبوت دیکھو مظالم جون 1921. بعد تو‏ں تمام یونانی مقبوضہ علاقےآں دے باقی بھر دے وسیع علاقےآں وچ شروع کيتا گیا سی کہ حاصل کردہ لکھیا [۴۰] انہاں نے دلیل دتی سمرنہ سٹی وچ ترکاں د‏‏ی صورت حال بن گئی سی کہ " جسنو‏ں مبالغہ آرائی دے بغیر 'دہشت دا راج' کہیا جا سکدا اے ، اس تو‏ں اندازہ لگایا جا سکدا سی کہ ملک دے ضلعے وچ انہاں دا علاج تناسب تو‏ں بدتر ہو گیا ا‏‏ے۔ " [۴۰] اُتے ، Toynbee نے اس گل نو‏‏ں نوٹ کرنا چھڈ دتا کہ اتحادی رپورٹ نے ایہ نتیجہ اخذ کيتا کہ ترکاں دے ذریعہ جزیرہ نما جزیرہ نما مظالم "یونانیاں دے مقابلے وچ کافی تے زیادہ وحشیانہ رہے نيں"۔ [۸۵] عام طور اُتے ، جداں کہ اک برطانوی انٹیلی جنس رپورٹ نے رپورٹ کيتا اے: "مقبوضہ علاقے دے [ترک] باشندےآں نے زیادہ تر معاملات وچ یونانی حکمرانی نو‏‏ں بغیر کسی دشمنی دے قبول ک‏ر ليا اے تے بعض صورتاں وچ بلاشبہ اسنو‏ں [ترک] قوم پرست حکومت نو‏‏ں ترجیح دیندے نيں۔ دہشت گردی اُتے قائم کيتا گیا ا‏‏ے۔ " برطانوی فوجی اہلکاراں Usak نیڑے پیش قدمی یونانی فوج "گرمجوشی مسلم آبادی د‏‏ی طرف تو‏ں خیر مقدم کيتا گیا سی کہ مشاہدہ کيتا .... اک sencere [اینج ایہ لکھیا گیا اے?] [نال] دھماکہ لائسنس تے [ترکی] نیشنلسٹ فوجیاں "کے ظلم تو‏ں آزاد کيتا جا رہیا اے اُتے شکریہ ادا کيتی.[۹۴]

یونانی جلی ہوئی زمین د‏‏ی پالیسی[لکھو]

مغربی اناطولیہ شہراں 1919 وچ جل رہے سن کہ - وچ ترک وفد د‏‏ی رپورٹ دے مطابق 22 لوزان [۹۵]

متعدد ذرائع دے مطابق ، پِچھے ہٹنے والی یونانی فوج نے جنگ دے آخری مرحلے دے دوران اناطولیہ تو‏ں بھجدے ہوئے جھلسا ہويا زمین د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کيتا۔ [۹۶] مشرق وسطیٰ دے تریخ دان ، سڈنی نیٹلٹن فشر نے لکھیا اے کہ: "یونانی فوج نے پسپائی وچ اک جلی ہوئی زمین د‏‏ی پالیسی اُتے عمل کيتا تے اس دے راستے وچ غیر محفوظ ترک دیہاتیاں دے خلاف ہر طرح دے غم و غصے دا ارتکاب کيتا۔ " [۹۶] نارمن ایم نائرمک نے نوٹ کيتا کہ "یونانی پسپائی مقامی آبادی دے لئی قبضے تو‏ں وی زیادہ تباہ کن تھی"۔ [۹۲]

اس وقت قسطنطنیہ وچ امریک‏‏ی نائب قونصل جیمز لوڈر پارک نے یونانی انخلاء دے فورا بعد تباہ شدہ علاقے دا دورہ کيتا ، تے ازمیر دے آس پاس دے شہراں تے قصبےآں د‏‏ی صورتحال د‏‏ی اطلاع دتی ، جداں کہ منیسا د‏‏ی اگ ۔ [۹۷]

کینروس نے لکھیا ، "پہلے ہی اس دے راستے وچ زیادہ تر قصبے کھنڈرات وچ سن ۔ عشاک دا اک تہائی حصہ ہن موجود نئيں سی۔ الاشہر اک سیاہ جھلسے ہوئے گہا تو‏ں زیادہ نئيں سی ، جو پہاڑی کنارے نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہیا سی۔ پنڈ دے بعد پنڈ راکھ دا ڈھیر بن گیا سی۔ تاریخی مقدس شہر مانیسہ د‏‏ی اٹھارہ ہزار عمارتاں وچو‏ں صرف پنج سو باقی نيں۔ " [۴۱]

اعتکاف دے دوران یونانی مظالم د‏‏ی اک مثال وچ ، 14 فروری 1922 نو‏‏ں ترکی دے پنڈ کراتپے وچ عدن ولایندی وچ ، یونانیاں دے گھیرے وچ آنے دے بعد ، تمام باشندےآں نو‏‏ں مسجد وچ ڈال دتا گیا ، فیر مسجد نو‏‏ں جلا دتا گیا۔ اگ تو‏ں بچنے والے چند افراد نو‏‏ں گولی مار دتی گئی۔ اطالوی قونصل ، ایم میازی نے دسیا کہ اوہ حالے اک ترک پنڈ دا دورہ کيتا سی ، جتھے یونانیاں نے تقریبا سٹھ سوانیاں تے بچےآں نو‏‏ں ذبح کيتا سی۔ اس رپورٹ د‏‏ی تصدیق فیر فرانسیسی قونصلر کیپٹن کوچر نے کيتی۔ [۹۸]

آبادی دا تبادلہ[لکھو]

ترکی تے یونانی حکومتاں دے دستخط شدہ آبادی دے تبادلے دے معاہدے دے مطابق ، ترکی دے یونانی آرتھوڈوکس شہری تے یونان وچ مقیم ترک تے یونانی مسلما‏ن شہریاں نو‏‏ں انہاں دونے ملکاں دے درمیان آبادی دے تبادلے دا نشانہ بنایا گیا۔ تقریبا 1،500،000 آرتھوڈوکس عیسائی ، ترکی نال تعلق رکھنے والے یونانی تے نسلی ترک تے یونان تو‏ں تقریبا 500،000 ترک تے یونانی مسلما‏ن اپنے آبائی علاقےآں تو‏ں اکھاڑ دتے گئے۔ [۹۹] M. نارمن نیمارک دعوی کيتا اس معاہدے نو‏‏ں اک دے آخری حصہ سی کہ نسلی صفائی کیکس لئے اک نسلی طور اُتے خالص وطن د‏‏ی تخلیق کرنے د‏‏ی مہم [۹۲] مورخ دینا شیلٹون وچ ايس‏ے طرح اے کہ "لوزان ٹریٹی ملک دے یونانیاں دے جبری منتقلی مکمل." لکھیا [۱۰۰]

یونانی آبادی دا اک وڈا حصہ 1914–22 دے درمیان اپنے آبائی آبائی علاقےآں آونیا ، پونٹس تے مشرقی تھریس نو‏‏ں چھڈنے اُتے مجبور ہويا۔ انہاں پناہ گزیناں دے نال نال یونانی امریکیو‏ں نو‏‏ں اناتولیا نال تعلق رکھنے والے ، لوزان دے معاہدے اُتے دستخط دے بعد اپنے وطن واپس جانے د‏‏ی اجازت نئيں سی۔

ہور ویکھو[لکھو]

نوٹس[لکھو]

 

  1. The Turks fought only with irregular units (Kuva-yi Milliye) in the years 1919 and 1920. The Turks established their regular army towards the end of 1920. The First Battle of İnönü was the first battle where regular army units fought against the Greek army.
  2. One Greek division had at least 25% more men than a Turkish division. In 1922, Turkish divisions had 7,000–8,000 men averagely, whereas Greek divisions had well over 10,000 men per division.
  3. General Hare, the British Delegate; General Bunoust, the French Delegate; General Dall'Olio, the Italian Delegate; Admiral Bristol, the American Delegate

حوالے[لکھو]

کتابیات[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

  1. According to John R. Ferris, "Decisive Turkish victory in Anatolia ... produced Britain's gravest strategic crisis between the 1918 Armistice and Munich, plus a seismic shift in British politics ..." Erik Goldstein and Brian McKerche, Power and Stability: British Foreign Policy, 1865–1965, 2004 p. 139
  2. A. Strahan claimed that: "The internationalisation of Constantinople and the Straits under the aegis of the League of Nations, feasible in 1919, was out of the question after the complete and decisive Turkish victory over the Greeks". A. Strahan, Contemporary Review, 1922.
  3. N. B. Criss, Istanbul Under Allied Occupation, 1918–1923, 1999, p. 143. "In 1922, after the decisive Turkish victory over the Greeks, 40,000 troops moved towards Gallipoli."
  4. ۴.۰ ۴.۱ ۴.۲ Jelavich, Barbara (1983). History of the Balkans: Twentieth century. Cambridge University Press, 131. ISBN 978-0-521-27459-3. Jelavich, Barbara (1983). History of the Balkans: Twentieth century. Cambridge University Press. p. 131. ISBN 978-0-521-27459-3. سائیٹ غلطی:Invalid <ref> tag; name "jelavich" defined multiple times with different content
  5. "Why revolutionary Russia backed Turkish nationalists over communists". The Conversation. 28 November 2017.
  6. The Place of the Turkish Independence War in the American Press (1918-1923) by Bülent Bilmez: "... the occupation of western Turkey by the Greek armies under the control of the Allied Powers, the discord among them was evident and publicly known. As the Italians were against this occupation from the beginning, and started 'secretly' helping the Kemalists, this conflict among the Allied Powers, and the Italian support for the Kemalists were reported regularly by the American press."
  7. It was composed (as of 1922) of around 2,500 ethnic Armenian volunteers. See Ramazian, Samvel (2010). Ιστορία των αρμενο-ελληνικών στρατιωτικών σχέσεων και συνεργασίας / Հայ-հունական ռազմական առնչությունների եւ համագործակցության պատմություն [History of Armenian-Greek military relations and cooperation] (in Greek and Armenian). Athens: Stamoulis Publications. pp. 200–1, 208–9. ISBN 9789609952002. Cited in Vardanyan, Gevorg. Հայ-հունական համագործակցության փորձերը Հայոց ցեղասպանության տարիներին (1915–1923 թթ.) [The attempts of the Greek-Armenian Co-operation during the Armenian Genocide (1915–1923)]]. akunq.net (in Armenian). Research Center on Western Armenian Studies. Archived from the original on 25 August 2020. Retrieved 25 August 2020.
  8. Ergün Aybars, Türkiye Cumhuriyeti tarihi I, Ege Üniversitesi Basımevi, 1984, pg 319-334 (in Turkish)
  9. Turkish General Staff, Türk İstiklal Harbinde Batı Cephesi, Edition II, Part 2, Ankara 1999, p. 225
  10. ۱۰.۰ ۱۰.۱ ۱۰.۲ ۱۰.۳ ۱۰.۴ Görgülü, İsmet (1992), Büyük Taarruz: 70 nci yıl armağanı (in Turkish), Genelkurmay basımevi, pp. 1, 4, 10, 360.
  11. ۱۱.۰ ۱۱.۱ Erikan, Celâl (1917). 100 [i.e. Yüz] soruda Kurtuluş Savaşımızın tarihi. Gerçek Yayınevi.
  12. ۱۲.۰ ۱۲.۱ Tuğlacı, Pars (1987), Çağdaş Türkiye (in Turkish), Cem Yayınevi, p. 169.
  13. Eleftheria, Daleziou (2002). "Britain and the Greek-Turkish War and Settlement of 1919-1923: the Pursuit of Security by "Proxy" in Western Asia Minor". University of Glasgow. p. 108. Retrieved 11 July 2014.
  14. Türk İstiklal Harbinde Batı Cephesi [The Western Front in the Turkish War of Independence] (in Turkish), 2 (II ed.), Ankara: Turkish General Staff, 1999, p. 225.
  15. Asian Review. East & West. 1934.
  16. Sandler, Stanley (2002). Ground Warfare: An International Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 978-1-57607-344-5.
  17. History of the Campaign of Minor Asia, General Staff of Army, Athens: Directorate of Army History, 1967, p. 140, on June 11 (OC) 6,159 officers, 193,994 soldiers (=200,153 men).
  18. Eleftheria, Daleziou (2002). "Britain and the Greek-Turkish War and Settlement of 1919-1923: the Pursuit of Security by "Proxy" in Western Asia Minor". University of Glasgow. p. 243. Retrieved 11 July 2014.
  19. Giritli, İsmet (November 1986), Samsun'da Başlayan ve İzmir'de Biten Yolculuk (1919–1922) (III ed.), Atatürk Araştırma Merkezi [Atatürk Research Center], archived from the original on 2013-04-05
  20. ۲۰.۰ ۲۰.۱ ۲۰.۲ Sabahattin Selek: Millî mücadele - Cilt I (engl.: National Struggle - Edition I), Burçak yayınevi, 1963, page 109 (in Turkish)
  21. Taşkıran, Cemalettin (2005). "Kanlı mürekkeple yazın çektiklerimizi ... !": Milli Mücadelede Türk ve Yunan esirleri, 1919–1923. p. 26. ISBN 978-975-8163-67-0.
  22. Επίτομος Ιστορία Εκστρατείας Μικράς Ασίας 1919–1922 [Abridged History of the Campaign of Minor Asia] (in Greek), Athens: Directorate of Army History, 1967, Table 2.
  23. ۲۳.۰ ۲۳.۱ Στρατιωτική Ιστορία journal, Issue 203, December 2013, page 67
  24. Ahmet Özdemir, Savaş esirlerinin Milli mücadeledeki yeri, Ankara University, Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Edition 2, Number 6, 1990, pp. 328–332
  25. [۱] Harp Mecmuası
  26. Kate Fleet, I. Metin Kunt, Reşat Kasaba, Suraiya Faroqhi (2008). The Cambridge History of Turkey, 226. 
  27. It is known as the Western Front (Known as ترکی زبان: Batı Cephesi, عثمانی ترک زبان: گرب جابهاسی)[۲۵] in Turkey, and Asia Minor Campaign (سانچہ:Lang-el) or the Asia Minor Catastrophe (سانچہ:Lang-el) in Greece. Also referred to as Greek invasion of Anatolia[۲۶]
  28. Sowards, Steven W (2004-05-07). "Greek nationalism, the 'Megale Idea' and Venizelism to 1923". Twenty-Five Lectures on Modern Balkan History (The Balkans in the Age of Nationalism). MSU. Retrieved 2008-09-03. 
  29. Woodhouse, C.M. The Story of Modern Greece, Faber and Faber, London, 1968, p. 204
  30. Giles Milton, Paradise Lost, 2008, Sceptre, سانچہ:آئی ایس بی این
  31. Tung, Anthony (2001). "The City the Gods Besieged". Preserving the World's Great Cities: The Destruction and Renewal of the Historic Metropolis. New York: Three Rivers Press. p. 266. سانچہ:آئی ایس بی این, the same source depicts a table with Athens having a population of 123,000 in 1896
  32. Pentzopoulos, Dimitri (2002). The Balkan Exchange of Minorities and Its Impact on Greece. C. Hurst & Co. pp. 29–30. سانچہ:آئی ایس بی این
  33. Pentzopoulos, Dimitri (2002). The Balkan Exchange of Minorities and Its Impact on Greece. C. Hurst & Co. pp. 29–30. ISBN 978-1-85065-702-6. 
  34. Roberts, Thomas Duval. Area Handbook for the Republic of Turkey. p. 79
  35. ۳۵.۰ ۳۵.۱ Lowe & Dockrill 2002.
  36. Zamir, Meir (1981). "Population Statistics of the Ottoman Empire in 1914 and 1919". Middle Eastern Studies 7 (1): 85–106. doi:10.1080/00263208108700459. 
  37. Montgomery, AE (1972). "The Making of the Treaty of Sèvres of 10 August 1920". The Historical Journal 15 (4). doi:10.1017/S0018246X0000354X. 
  38. "Not War Against Islam – Statement by Greek Prime Minister", The Scotsman, June 29, 1920: 5 .
  39. ۳۹.۰ ۳۹.۱ ۳۹.۲ ۳۹.۳ ۳۹.۴ ۳۹.۵ ۳۹.۶ ۳۹.۷ Smith 1999.
  40. ۴۰.۰ ۴۰.۱ ۴۰.۲ ۴۰.۳ ۴۰.۴ ۴۰.۵ ۴۰.۶ ۴۰.۷ Toynbee 1922.
  41. ۴۱.۰ ۴۱.۱ ۴۱.۲ ۴۱.۳ ۴۱.۴ ۴۱.۵ ۴۱.۶ Kinross 1960.
  42. ۴۲.۰ ۴۲.۱ ۴۲.۲ ۴۲.۳ ۴۲.۴ Shaw & Shaw 1977.
  43. Ansiklopedisi 1982.
  44. K. E. Fleming (2010). Greece--a Jewish History. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-14612-6. 
  45. Ραμαζιάν Σ., Ιστορία τών Άρμενο – Έλληνικών στρατιωτικών σχεσεων καί συνεργασίας, Αθήνα, 2010. Ռամազյան Ս., Հայ-հունական ռազմական առնչությունների և համագործակցության պատմություն, Աթենք, 2010, pp. 200–201, 208-209; see The attempts of the Greek-Armenian Co-operation during the Armenian Genocide (1915–1923) by Gevorg Vardanyan
  46. The Ruined City of Smyrna: Giles Milton's 'Paradise Lost', NY Sun, ... on May 15, 1919, Greek troops disembarked in the city's harbor to take possession of their prize. It was a scene of rejoicing and revenge, dramatically evoked by Mr. Milton. The local Greeks, who had long nurtured a grievance against the Ottoman state and had been severely persecuted during the war, welcomed the Greek army as liberators. 
  47. Sunga, Lyal S. (1992-01-01). Individual Responsibility in International Law for Serious Human Rights Violations. Martinus Nijhoff. ISBN 978-0-7923-1453-0. 
  48. Bernhardsson, Magnus (2005-12-20). Reclaiming a Plundered Past: Archaeology and Nation Building in Modern Iraq. University of Texas Press. ISBN 978-0-292-70947-8. 
  49. Treaty of Lausanne, GR: MFA, 24 July 1923, archived from the original on 29 June 2007  Unknown parameter |url-status= ignored (help).
  50. Stone, David R., "Soviet Arms Exports in the 1920s," 'Journal of Contemporary History,' 2013, Vol.48(1), pp.57-77
  51. ۵۱.۰ ۵۱.۱ Dobkin 1998.
  52. Mezhdunarodnaya Zhizn. Moscow, 1963, No. 11, p. 148.
  53. Greek Army General Staff, The Minor Asia Campagne, volume 5th, The Angora Campagne, Athens, 1986
  54. Kapur, H. Soviet Russia and Asia, 1917–1927, p. 114.
  55. Yapp, Malcolm E. The Making of the Modern Near East, 1792–1923, London; New York: Longman, 1987, p. 319, سانچہ:آئی ایس بی این
  56. Greek Army History Directorate: The Minor Asia Campaign, volume 7,retreat of I and II Army Korps, page 259
  57. Shaw & Shaw 1977, p. 363.
  58. Lenczowski, George. The Middle East in World Affairs, Cornell University Press, New York, 1962, p. 107.
  59. Murat, John (1999), The Great Extirpation of Hellenism and Christianity in Asia Minor: The Historic and Systematic Deception of World Opinion Concerning the Hideous Christianity's Uprooting of 1922, p. 132, ISBN 978-0-9600356-7-0 .
  60. James, Edwin L. "Kemal Won't Insure Against Massacres," New York Times, September 11, 1922.
  61. Horton, George. "The Blight of Asia". Bobbs-Merril Co. http://www.hri.org/docs/Horton/HortonBook.htm. Retrieved on 23 February 2012. 
  62. Murat, John (1999), The Great Extirpation of Hellenism and Christianity in Asia Minor: The Historic and Systematic Deception of World Opinion Concerning the Hideous Christianity's Uprooting of 1922, p. 132, ISBN 978-0-9600356-7-0 .
  63. ELEFTHERIA DALEZIOU, BRITAIN AND THE GREEK-TURKISH WAR AND SETTLEMENT OF 1919–1923: THE PURSUIT OF SECURITY BY 'PROXY' IN WESTERN ASIA MINOR
  64. Ernest Hemingway, Hemingway on War, p 278 Simon and Schuster, 2012 سانچہ:آئی ایس بی این,
  65. Walder, David (1969). The Chanak Affair, London, p. 281.
  66. ۶۶.۰ ۶۶.۱ ۶۶.۲ Friedman 2012.
  67. Şemsettin Bargut; Turkey. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı (2000). 1. Dünya Harbi'nde ve Kurtuluş Savaş'ında Türk deniz harekatı. Dz.K.K. Merkez Daire Başkanlığı Basımevi. ISBN 978-975-409-165-6. 
  68. Doğanay, Rahmi (2001). Millı̂ Mücadele'de Karadeniz, 1919–1922. Atatürk Araştırma Merkezi. ISBN 978-975-16-1524-4. 
  69. ۶۹.۰ ۶۹.۱ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے ntv لئی۔
  70. Greek Army History Directorate, The Minor Asia Campaign Logistic and Transportation, Athens, 1965, page 63
  71. Müderrisoğlu, Alptekin (1990), Kurtuluş Savaşının Mali Kaynakları (in Turkish), p. 52, ISBN 975-16-0269-6 .
  72. Rummel, Rudolph J. "Statistics Of Turkey's Democide Estimates, Calculations, And Sources", Statistics of Democide, 1997.
  73. Rumel, Rudolph, Turkish Democide, Power Kills, Lines 363 & 382. University of Hawai'i.
  74. ۷۴.۰ ۷۴.۱ Akçam 2006.
  75. ۷۵.۰ ۷۵.۱ ۷۵.۲ ۷۵.۳ "Turk's Insane Savagery: 10,000 Greeks Dead." The Times. Friday, May 5, 1922.
  76. ۷۶.۰ ۷۶.۱ "24 Greek Villages are Given to the Fire." Atlanta Constitution. March 30, 1922
  77. "Turks will be Turks," The New York Times, Sep. 16, 1922
  78. ۷۸.۰ ۷۸.۱ ۷۸.۲ سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے autogenerated2 لئی۔
  79. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے ReferenceB لئی۔
  80. "Allies to Act at Once on Armenian Outrages," The New York Times, Feb. 29, 1920.
  81. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے autogenerated1922 لئی۔
  82. Freely, John (2004). The Western Shores of Turkey: Discovering the Aegean and Mediterranean Coasts. Tauris Parke Paperbacks. p. 105. ISBN 978-1-85043-618-8. 
  83. Horowitz, Irving Louis; Rummel, Rudolph J (1994). "Turkey's Genocidal Purges". Death by Government. Transaction Publishers. p. 233. ISBN 978-1-56000-927-6.  Unknown parameter |url-access= ignored (help)
  84. Arnold J. Toynbee and Kenneth P. Kirkwood, Turkey, 1926, London: Ernest Benn, p. 92.
  85. ۸۵.۰ ۸۵.۱ Shenk, Robert (2017). America's Black Sea Fleet: The U.S. Navy Amidst War and Revolution, 1919 1923 (in English). Naval Institute Press. p. 36. ISBN 978-1-61251-302-7.  سائیٹ غلطی:Invalid <ref> tag; name "Shenk36" defined multiple times with different content
  86. ۸۶.۰ ۸۶.۱ Erhan, Çağrı, 1972- (2002). Greek occupation of Izmir and adjoining territories : report of the Inter-Allied Commission of Inquiry (May – September 1919). OCLC 499949038. 
  87. Yalazan, Talat (1994). Türkiye'de vahset ve soy kırımı girisimi: (15 Mayıs 1919 – 9 Eylül 1922). 15 Mayıs 1919 – 13 Eylül 1921 (in Turkish). Genelkurmay Basımevi. ISBN 9789754090079. 
  88. Toynbee, Arnold Joseph. (1922). The Western question in Greece and Turkey : a study in the contact of civilisations. Constable. OCLC 718448089. 
  89. Steven Béla Várdy; T. Hunt Tooley; Ágnes Huszár Várdy (2003). Ethnic Cleansing in Twentieth-Century Europe. Social Science Monographs. p. 190. ISBN 978-0-88033-995-7. 
  90. Özdalga, Elizabeth. The Last Dragoman: the Swedish Orientalist Johannes Kolmodin as Scholar, Activist and Diplomat (2006), Swedish Research Institute in Istanbul, p. 63
  91. McCarthy, Justin (1995). Death and exile: the ethnic cleansing of Ottoman Muslims, 1821–1922. Darwin Press. p. 264. ISBN 978-0-87850-094-9. 
  92. ۹۲.۰ ۹۲.۱ ۹۲.۲ Naimark 2002.
  93. Shenk, Robert (2017). America's Black Sea Fleet: The U.S. Navy Amidst War and Revolution, 1919 1923 (in English). Naval Institute Press. pp. 95–96. ISBN 978-1-61251-302-7. 
  94. Morris, Benny; Ze’evi, Dror (2019). The Thirty-Year Genocide: Turkey's Destruction of Its Christian Minorities, 1894–1924 (in English). Harvard University Press. p. 401. ISBN 978-0-674-91645-6. 
  95. Conference on Near Eastern Affairs, Lausanne; Allied Powers, 1914-; Great Britain. Foreign Office; Curzon, George Nathaniel Curzon (31 December 2017). "Records of Proceedings and draft Terms of peace : Presented to Parliament by command of His Majesty". London : H.M.S.O.. https://archive.org/details/recordsofproceed00confuoft. 
  96. ۹۶.۰ ۹۶.۱ Fisher 1969.
  97. U.S. Vice-Consul James Loder Park to Secretary of State, Smyrna, 11 April 1923. US archives US767.68116/34
  98. Howell, HG (15 September 1922), Report on the Nationalist Offensive in Anatolia, Istanbul: The Inter-Allied commission proceeding to Bourssa, F.O. 371-7898, no. E10383 .
  99. Twice A Stranger: How Mass Expulsion Forged Modern Greece and Turkey, by Clarke, Bruce (2006), Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. سانچہ:آئی ایس بی این.
  100. Dinah, Shelton. Encyclopaedia of Genocide and Crimes Against Humanity, p. 303.