6 روزہ جنگ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
چھ-دنا جنگ
عرب-اسرائیلی ٹاکرے دا حصہ
Six Day War Territories.svg
چھ-دنا جنگ توں پہلاں اتے مگروں اسرائیل مقبوضہ علاقہ۔ طران دے پنجوڑاں نوں چکر وچ درسایا گیا اے جہناں دے اتر ول عقب دی کھاڑی اے اتے دکھن ول لال سمندر۔
تریخ 5-10 جون، 1967
تھاں/ٹکانہ مشرق وسطی
نتیجہ فیصلہ کن اسرائلیی جت
علاقہ تبدیلیاں اسرائیل نے مصر توں غزہ پٹی اتے سنائی جزارہ نما، اردن توں مغربی کنارہ (مشرقی یروشلم سنے) اتے شام توں گولان پہاڑیاں کھوہ لئے۔
لڑاکے
 اسرائیل مصر
 شام
 اردن
عراق[1]
مددگار:
آگو
Flag of اسرائیل Moshe Dayan
Flag of اسرائیل Yitzhak Rabin
Flag of اسرائیل Uzi Narkiss
Flag of اسرائیل Motta Gur
Flag of اسرائیل Israel Tal
Flag of اسرائیل Mordechai Hod
Flag of اسرائیل Yeshayahu Gavish (he)
Flag of اسرائیل Ariel Sharon
Flag of اسرائیل Ezer Weizman
Flag of مصر Abdel Hakim Amer
Flag of مصر Abdul Munim Riad
Flag of اردن Zaid ibn Shaker
Flag of اردن اسد غنما
Flag of شام Nureddin al-Atassi
Flag of عراق عبد الرحمٰن عارف
مبارک عبداللہ الجابر الصبا
صلاح محمد الصبا
طاقت
50،000 فوجی
214،000 راکھویں
300 لڑاکو جہاز
800 ٹینک[3]

کل فوجی: 264،000
100،000 تینات

مصر: 240،000
شام، اردن اتے عراق: 307،000
957 لڑاکو جہاز
2،504 ٹینک[3]
Lebanon: 2 combat aircraft [4]

کل فوجی: 547،000
240،000 تینات

موتاں تے نقصان
776[5]–983[6] ہلاک
4،517 پھٹڑ
15 گرفتار[6]
400 tanks destroyed[7]
46 جہاز تباہ
مصر ؛– 10،000[8]–15،000[9] killed or missing
4،338 گرفتار[10]
Jordan – 6،000[11][12][13] ہلاک جاں لاپتا
533 گرفتار[10]
Syria – 2،500 killed[14][15][16]
591 captured
Iraq – 10 killed
30 wounded
Lebanon: One aircraft lost[4]
hundreds of tanks destroyed
452+ aircraft destroyed
20 اسرائیلی وسنیک ہلاک[17]
امریکی نیوی دے 34 جہازران ہلاک[18][19]


Flag of Israel.svg اسرائیلاردن}}
امداد:
Flag of Israel.svg اسرائیلعراق}} متحارب3= قائد1= اسحاق رابین
موشے دایان
آرئیل شارون قائد2= عبدالحکیم عامر
عبدالمنیم ریاض
زید ابن شاکر
حافظ الاسد قائد3= قوت1= 2 لاکھ 64 ہزار، 197 لڑاکا طیارے قوت2= مصر ایک لاکھ 50 ہزار، شام 75 ہزار، اردن 55 ہزار، سعودی عرب 20 ہزار؛ 812 لڑاکا طیارے قوت3= نقصانات1= 779 ہلاکتیں، 2563 زخمی، 15 قیدی نقصانات2= 21 ہزار ہلاکتیں، 45 ہزار زخمی، 6 ہزار قیدی، 400 سے زائد طیارے تباہ نقصانات3= تذکرہ=

}}

6 روزہ جنگ (عربی:حرب الأيام الستة) جسنو‏ں عرب اسرائیل جنگ 1967ء، تیسری عرب اسرائیل جنگ تے جنگ جون وی کہیا جاندا اے مصر، عراق، اردن تے شام دے اتحاد تے اسرائیل دے درمیان لڑی گئی جس وچ اسرائیل نے فیصلہ کن کامیابی حاصل کيتی۔


چھ-دنا جنگ جاں چھ-روزہ جنگ (عبرانی: מלחמת ששת הימים، ملہمت شصت ہا یمیم؛ عربی: النكسة، ان-نکسا، "دھکہ" جاں حرب ۱۹٦۷، حرب 1967، "1967 دی جنگ")، جہنوں جون دی جنگ، 1967 دی عرب-اسرائیلی جنگ جاں تیجی عرب-اسرائیلی جنگ وی آکھیا جاندا اے، 1967 وچ 5 جون توں 10 جون تک اسرائیل اتے ایہدے گوانڈھی دیساں مصر (اس وقت ناں متحدہ عرب جمہوریہ سی)، اردن اتے شام وچکار لڑی گئی جنگ سی۔


پس منظر[لکھو]

سانچہ:عرب اسرائیل تنازع

مصر دے صدر جمال عبدالناصر د‏‏ی جانب تو‏ں دوسرے ملکاں دے اندرونی معاملات وچ مداخلت د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں مثال یمن د‏‏ی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے انہاں نے پہلے تاں یمنی حریت پسنداں دے اک گروہ تو‏ں سازش کرکے ستمبر 1965ء وچ امام یمن دا تختہ الٹ دتا تے جدو‏ں اس دے نتیجے وچ شاہ پسنداں تے جمہوریت پسنداں دے درمیان جنگ چھڑگئی تاں صدر ناصر نے اپنے حامیاں د‏‏ی مدد دے لئی وسیع پیمانے اُتے فوج تے اسلحہ یمن بھیجنا شرع کر دتا تے چند ماہ دے اندر یمن وچ مصری فوجاں د‏‏ی تعداد 70 ہزار تک پہنچ گئی۔ بلاشبہ صدر ناصر دے اس جرات مندانہ اقدام د‏‏ی وجہ تو‏ں عرب دے اک انتہائی پسماندہ ملک یمن وچ بادشاہت دا قدیم تے فرسودہ نظام ختم ہو گیا تے جمہوریت د‏‏ی داغ بیل ڈال دتی گئی لیکن ایہ اقدام خود مصر دے لئی تباہ کن ثابت ہويا۔ ہمیشہ کی طرح ایتھ‏ے بھی جمہوریت نے تباہی پھیلانا شروع کر دی

صدر ناصر د‏‏ی غلط فہمی[لکھو]

صدر ناصر یمن د‏‏ی فوجی امداد دے بعد اس غلط فہمی وچ مبتلا ہو گئے سن کہ ہن مصر دنیائے عرب دا سب تو‏ں طاقتور ملک بن گیا اے اوہ اسرائیل دے مقابلے وچ روس اُتے مکمل بھروسا کر سکدا اے چنانچہ اک طرف تاں انہاں نے طاقت دے مظاہرے دے لئی ہزاراں فوجی یمن بھیج دتے تے دوسری طرف اسرائیل نو‏‏ں دھمکیاں دینا تے مشتعل کرنا شروع کر دتا۔ اقوام متحدہ د‏‏ی جو فوج 1956ء تو‏ں اسرائیل تے مصر د‏‏ی سرحد اُتے تعینات سی صدر ناصر نے اس د‏ی واپسی دا مطالبہ کر دتا تے آبنائے عقبہ نو‏‏ں جہاز رانی دے لئی بند کرکے اسرائیل د‏‏ی ناکہ بندی کردتی۔

واقعات جنگ[لکھو]

جزیرہ نما سینا اُتے اسرائیلی قبضہ 1967ء

اسرائیل نے جو جنگ دے لئی پوری طرح تیار سی تے جس نو‏‏ں امریک‏‏ا د‏‏ی امداد اُتے بجا طور اُتے بھروسا سی مصر د‏‏ی کمزوری دا اندازہ کرکے جون 1967ء دے پہلے ہفتے وچ بغیر کسی اعلان جنگ دے اچانک مصر اُتے حملہ کر دتا تے مصر دا بیشتر فضائی بیڑا اک ہی حملے وچ تباہ کر دتا۔ مصر د‏‏ی فوج دا وڈا حصہ یمن وچ سی جسنو‏ں بروقت بلانا نا ممکن سی نتیجہ ایہ ہويا کہ 6 دن د‏‏ی مختصر مدت وچ اسرائیل نے نہ صرف باقی فلسطین تو‏ں مصر تے اردن نو‏‏ں کڈ باہر کیتا بلکہ شام وچ جولان دے پہاڑی علاقے تے مصر دے پورے جزیرہ نمائے سینا اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا تے مغربی بیت المقدس اُتے وی اسرائیلی افواج دا قبضہ ہو گیا۔

ہزاراں مصری فوجی قیدی بنالئے گئے تے روسی اسلحہ تے ٹینک یا تاں جنگ وچ برباد ہو گئے یا اسرائیلیاں دے قبضے وچ چلے گئے۔ عرباں نے اپنی تریخ وچ کدی اِنّی ذلت آمیز شکست نئيں کھادی ہوئے گی تے اس دے اثرات تو‏ں حالے تک عرباں نو‏‏ں نجات نئيں ملی۔ اسرائیل دے مقابلے وچ اس ذلت آمیز شکست دے بعد صدر ناصر نو‏‏ں اپنی غلطی دا احساس ہويا۔ سعودی عرب تے اردن تو‏ں مفاہمت پیدا د‏‏ی تے شاہ فیصل تو‏ں تصفیہ دے بعد جس دے تحت مصر نے یمن وچ مداخلت نہ کرنے دا عہد کیا، مصری فوجاں یمن تو‏ں واپس بلالی گئياں۔ مصر د‏‏ی شکست د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ مصری فوج د‏‏ی نااہلی تے مصری فوجی نظام دے نقائص سن لیکن مصری فوج تے اسلحہ د‏‏ی وڈی تعداد نو‏‏ں یمن بھیجنا وی شکست د‏‏ی اک وڈی وجہ سی۔

اسرائیل دا امریکی بحری جہاز اُتے حملہ[لکھو]

مصری سمندر دے قریب اسرائیلی جہازاں نے امریکی بحریہ دے جہاز لبرٹی اُتے حملہ کیا، جس وچ 34 امریکی ہلاک ہوئے۔ اسرائیل تے امریک‏‏ا نے بعد وچ اسنو‏ں غلط فہمی دا نتیجہ قرار دتا مگر اس د‏ی امریک‏‏ا نے باقاعدہ تحقیقات تو‏ں گریز کیتا۔ بعض محققاں نے دعوٰی کیتا اے کہ حملہ منصوبے دے تحت کیتا گیا۔ ارادہ ایہ سی کہ جہاز ڈوبنے دے بعد ملبہ مصر اُتے ڈال کر امریک‏‏ا نو‏‏ں براہِ راست جنگ وچ گھسیٹ لیا جائے۔ مگر جہاز ڈُبیا نئيں تے اس لئی مصر اُتے الزام نئيں لگایا جا سکیا۔[20]

پاک فضائیہ[لکھو]

پاک فضائیہ اُتے مضمون دے لئی ویکھو پاک فضائیہ

6 روزہ جنگ وچ پاک فضائیہ دے ہويا بازاں (پائلٹاں) نے وی حصہ لیا ۔[21] پاکستانی ہويا باز اردن، مصر تے عراق د‏‏ی فضائیہ د‏‏ی جانب تو‏ں لڑے تے اسرائیلی فضائیہ دے 3 جہازاں نو‏‏ں مار گرایا جدو‏ں کہ انہاں دا کوئی نقصان نئيں ہويا۔ بعض اطلاعات کے  مطابق اسرائیلی کی پیش قدمی رکنے کی سب سے  وڈی وجہ جنگ  ماں پاک فوج کی شمولیت تھی گو کہ پاکستان کی صرف فضائیہ نے حصہ لیا تھا

نتائج[لکھو]

فائل:Israeli Soldier in Suez Canal Life.jpg
لائف میگزین دا سرورق، اک اسرائیلی فوجی (بعد وچ میجر یوسی بن حنان) نہر سوئز اُتے اسرائیلی قبضے دے بعد، ہتھ وچ کلاشنکوف جو کسی عربی سپاہی تو‏ں کھاوہی گئی اے

اس جنگ وچ عرب افواج دے 21 ہزار فوجی ہلاک، 45 ہزار زحمی تے 6 ہزار قیدی بنالئے گئے جدو‏ں کہ اندازہ 400 تو‏ں ودھ طیارے تباہ ہوئے۔

جدو‏ں کہ اس دے مقابلے وچ سرکاری اعداد و شمار دے مطابق اسرائیل دے 779 فوجی مارے گئے جدو‏ں کہ 2563 زخمی تے 15 قیدی بنالئے گئے۔

جون 1967ء د‏‏ی جنگ وچ شکست دے نتیجے وچ غزہ (فلسطین) تے جزیرہ نمائے سینا دا 24 ہزار مربع میل (اک لکھ 8 ہزار مربع کلومیٹر) دا علاقہ اسرائیل دے قبضے وچ آ گیا، نہر سوئز بند ہو گئی تے مصر جزیرہ نمائے سینا دے تیل دے چشماں تو‏ں محروم ہو گیا۔ صدر ناصر نے شکست د‏‏ی ذمہ داری تسلیم کردے ہوئے فورا استعفی دے دتا لیکن انہاں دا استعفی واپس لینے دے لئی قاہرہ وچ مظاہرے کیتے گئے تے صدر ناصر نے استعفی واپس لے لیا۔ اس طرح صدر ناصر دا اقتدار تاں قائم رہیا لیکن 1967ء د‏‏ی شکست د‏‏ی وجہ تو‏ں مصری فوج د‏‏ی عزت خاک وچ مل گئی۔ لوک فوجیاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے فقرے چست کرنے لگے جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فوجیاں نو‏‏ں عام اوقات وچ وردی پہن کر سڑکاں اُتے نکلنے تو‏ں روک دتا گیا۔

مصر نو‏‏ں معاشی نقصانات[لکھو]

1967ء د‏‏ی جنگ نے مصر د‏‏ی معیشت نو‏‏ں وی سخت نقصان پہنچایا۔ مصر د‏‏ی آمدنی دا اک بہت وڈا ذریعہ نہر سوئز سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں مصر نو‏‏ں ہر سال ساڈھے 9 کروڑ ڈالر د‏‏ی آمدنی ہُندی ا‏‏ے۔ نہر دے مشرقی کنارے اُتے اسرائیل دا قبضہ ہوجانے دے بعد نہر سوئز وچ جہاز رانی بند ہو گئی۔ اک ایداں موقع اُتے جدو‏ں کہ مصر نو‏‏ں اسرائیل د‏‏ی جارحانہ کارروائیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی تے اپنی معیشت نو‏‏ں مضبوط بنانے دے لئی سرمائے د‏‏ی ضرورت سی نہر سوئز د‏‏ی آمدنی دا بند ہونا وڈا تباہ کن ثابت ہُندا لیکن سعودی عرب، کویت تے لیبیا آڑے آئے تے تِناں نے مل ک‏ے ساڈھے 9 کروڑ ڈالر سالانہ د‏‏ی امداد فراہ‏م کرکے نہر سوئز د‏‏ی بندش تو‏ں ہونے والے نقصان د‏‏ی تلافی کردتی۔

جولائ‏ی 1968ء وچ صدر ناصر نے روس دا دورہ کیتا جس دے بعد روس نے مصر نو‏‏ں از سر نو مسلح کرنا شروع کیتا۔ روس نے پہلی مرتبہ زمین تو‏ں ہويا وچ چلائے جانے والے کم فاصلے دے میزائل مصر نو‏‏ں دیے۔ آواز د‏‏ی رفتار تو‏ں ڈیڑھ گنیا تیز چلنے والے جیٹ طیارے تے 500 ٹینک دینے دا وعدہ کیتا۔ تن ہزار فوجی مشیر تے فنی ماہر وی فراہ‏م کیتے۔ عرب ملکاں وچ سعودی عرب، کویت تے لیبیا نے وسیع پیمانے اُتے مالی امداد فراہ‏م کيتی۔ روس تے عرب ملکاں د‏‏ی اس امداد تو‏ں مصر دے فوجی نقصانات د‏‏ی اک حد تک تلافی وی ہو گئی تے اقتصادی حالت وی سنبھل گئی۔ 1968ء دے آخر وچ اسوان بند نے وی کم شروع کر دتا۔

مغربی ذرائع ابلاغ[لکھو]

اگرچہ جنگ دا آغاز اسرائیل نے کیتا سی، مگر دوسرے دن یورپ د‏‏ی کئی معزز اخبارات نے چیختی ہوئی سرخیاں لگائاں جس وچ عرباں نو‏‏ں جارح دسیا گیا سی ۔ میڈیا پر کنٹرول کا فائدہ ہمیشہ کی طرح مغرب نے اٹھایا[22]

ہور ویکھو[لکھو]


اگانھ پڑھو[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Krauthammer 2007.
  2. Oren، P. 237
  3. 3.0 3.1 Tucker 2004، p. ؛176.
  4. 4.0 4.1 Griffin 2006، p. 336.
  5. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Israel Ministry of Foreign Affairs لئی۔
  6. 6.0 6.1 Gawrych 2000، p. ؛3
  7. Zaloga، Steven (1981)۔ Armour of the Middle East Wars 1948–78 (Vanguard)۔ Osprey Publishing.
  8. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Gammasy p.79 لئی۔
  9. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Chaim Herzog 1982، p. 165 لئی۔
  10. 10.0 10.1 سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Israel Ministry 2004 لئی۔
  11. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Herzog p. 183 لئی۔
  12. Warfare since the Second World War، By Klaus Jrgen Gantzel، Torsten Schwinghammer، p. 253
  13. Wars in the Third World since 1945، (NY 1991) Guy Arnold
  14. Tucker, Spencer C. (2010). The Encyclopedia of Middle East Wars. The United States in the Persian Gulf، Afghanistan، and Iraq Conflicts. ABC-CLIO, 1198. ISBN 978-1-85109-947-4. 
  15. Woolf, Alex (2012). Arab-Israeli War Since 1948. Heinemann-Raintree, 27. ISBN 978-1-4329-6004-9. 
  16. Sachar, Howard M. (2013). A History of Israel: From the Rise of Zionism to Our Time. Random House. ISBN 978-0-8041-5049-1. 
  17. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Oren، p. 185-187 لئی۔
  18. Gerhard، William D.؛ Millington، Henry W. (1981)۔ "Attack on a SIGINT Collector، the USS Liberty" (PDF)۔ NSA History Report، U.S. Cryptologic History series. National Security Agency. partially declassified 1999، 2003.
  19. Both USA and Israel officially attributed the USS Liberty incident as being due to mistaken identification.
  20. بی بی سی، 8 جون 2007ء Why did Israel attack USS Liberty?
  21. اسکریمبل ڈاٹ این ایل
  22. انڈیپنڈنٹ، برطانیہ، 9 جون 2007ء Robert Fisk: Lies and outrages... would you believe it?