ابن دقیق العید

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ابن دقیق العید
معلومات شخصیت
جم تریخ 22 جولائی 1228[1][2]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
جم تھاں ینبع البحر،  لال سمندر  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 5 اکتوبر 1302[1][2]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں قاہرہ،  مملوک سلطنت  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Mameluke Flag.svg مملوک سلطنت  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
قابل ذکر شاگرد علامہ ذہبی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں student (P802) ویکی ڈیٹا پر
کِتہ فقیہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان عربی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
شعبۂ عمل فقہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں field of work (P101) ویکی ڈیٹا پر
P islam.svg باب اسلام

شیخ الاسلام، امام المجدد ابن دقیق العید (پیدائش: 22 جولائی 1228ء— وفات: 5 اکتوبر 1302ء) تیرہویں صدی عیسوی وچ مصر دے شیخ الاسلام، فقیہ، محدث سن۔

سوانح[لکھو]

نسب[لکھو]

ناں محمد بن علی اے جدونکہ نسب ایوی‏‏ں‏ اے: محمد بن علی بن وہب بن مطیع بن ابی طاعہ المنفلوطی القوصی الثبجی المصری المالکی الشافعی۔ کنیت ابوالفتح اے۔ القابات تقی الدین، ابن القاضی نیں۔ابن دقیق صحابی رسول بہز بن حکیم القشیری دی اولاد توں نیں۔[3][4][5] تسی‏‏ں دی والدہ شیخ الصالح تقی الدین مظفر بن عبداللہ المقترح دی بیٹی سن۔[6]

پیدائش[لکھو]

ابن دقیق دی پیدائش 15 شعبان 625ھ مطابق 22 جولائی 1228ء نوں بحیرہ احمر دے ساحل اُتے ینبع دے قریب سمندری سفر دے دوران ہوئی جدو‏‏ں اُنہاں دے والدین قوص توں حجاز حج دی ادائیگی دے لئی مکہ پہنچنے والے سن۔[7]

تحصیل علم[لکھو]

تسی‏‏ں دی نشو و نما قوص وچ ہوئی، جتھے تسی‏‏ں نے مالکیہ تے شافعی علما توں حدیث دا درس لیا۔قرأت دی تعلیم حاصل کرنے دے بعد اُنہاں نے فقہ مالکی دی تعلیم اپنے والد توں تے فقہ شافعی دی تعلیم اپنے والد دے تے اُنہاں دے شاگرد بہاء الدین ھبۃ اللہ القفطی توں حاصل دی۔ اِس دے بعد قاہرہ چلے گئے تے اوتھے محمد بن عبدالسلام، ابوالحسن بن فقیر، ابن الرواج توں علم حدیث دی تحصیل دی۔[8] دمشق وچ شیخ ابی العباس احمد بن عبدالدائم بن نِعمہ المقدسی تے ابوالبقاء خالد بن یوسف توں سماع حدیث کیتا۔ بعد ازاں اسکندریہ چلے آئے تے ایتھے شیخ الحافظ عبدالعظیم المنذری (متوفی 656ھ/ 1258ء) ، محمد بن انجب الصوفی بغدادی، ابوعلی الحسن بن محمد التیمی البکری تے ابوالحسن عبدالوہاب بن حسن الدمشقی توں سماع حدیث دا شرف حاصل کیتا۔[9] بعد ازاں مصر، بلاد الشام تے حجاز دے علمائے حدیث توں ہور علم حاصل کیتا۔ شیخ الاسلام عز بن عبدالسلام (متوفی 660ھ) توں تلمذ شرف حاصل کیتا۔ عربی زبان تے فقہ دی تعلیم شیخ شرف الدین محمد بن ابی الفضل المرسی توں حاصل کیتی۔اپنی والدہ توں وی سماع حدیث کیتا۔اِس نتیجے وچ اُنئی‏‏ں علم فقہ تے علم حدیث وچ ایسی بصیرت حاصل ہوئی جو اُس زمانے وچ بوہت کم لوگاں نوں حاصل سی۔

مسلک[لکھو]

ابن دقیق ابتداً اپنے والد دے زیر اثر مالکی المذہب سن لیکن بعد ازاں اُنہاں نے فقہ شافعی دی ہمنوائی اختیار کرلی تے اِس وچ مجتہدانہ مقام حاصل کیتا۔[10]

مصر وچ قیام[لکھو]

ابن دقیق اپنے زمانے دے جید عالم سن جس دی بنا اُتے حکمران تے سلاطین وی اُنہاں دا بے حد احترام کیتا کر دے سن۔ علامہ ابن حجر عسقلانی نے لکھیا اے کہ اک بار جدو‏‏ں اوہ سلطان حسام الدین لاچین توں ملنے دے لئی اُس دے کول گئے تو سلطان تخت توں تھلے اُتر آیا تے مؤدب ہوکر اُنہاں توں تھلے ہوکر بیٹھا۔[11] مدت تک اوہ اپنے آبائی شہر قوص وچ فقہ مالکی دے قاضی رہے لیکن جدو‏‏ں اوہ قاہرہ چلے گئے تو عہدہ قضا توں دستبردار ہو گئے۔ البتہ 695ھ (1296ء)دے قریب قریب کچھ عرصے تک اُنہاں نے شافعی قاضی القضاۃ دا عہدہ قبول کر لیا۔[12] اِس عہدے اُتے اوہ کئی سال تک فائز رہے۔ اِس دوران وچ اُنہاں نے متعدد اصلاحی اِقدامات کیتے جس توں مصر وچ نفاذِ قنون دا عمل بہتر ہویا۔

وفات[لکھو]

11 صفر 702ھ مطابق 5 اکتوبر 1302ء نوں ابن دقیق العید دا انتقال قاہرہ وچ ہویا۔[13] اُنہاں دے جنازہ وچ عوام و خواص دی کثیر تعداد شریک ہوئی جن وچ مصری امرا تے اعیانِ دولت، خصوصاً نائب السلطنت وی شامل سن۔ تدفین قرافۃ الصغریٰ وچ اُنہاں دے استاد عز بن عبدالسلام دے پہلو وچ کیتی گئی۔[14]

تالیفات و لکھتاں[لکھو]

حدیث[لکھو]

اَلاِقْتَراح فی بیان الاِصطلاح[لکھو]

  • ایہ کتاب علم حدیث دی اصطلاحات دے بیان اُتے مشتمل اے۔اِس وچ ابن دقیق نے محدثین، راویانِ حدیث دے طبقات، کیفیت و سماع و روایت تے احادیث متفق علیہ دی تعریف اُتے عمدہ انداز وچ بحث دی اے۔ ایہ پہلی بار بیروت توں 1406ھ مطابق 1988ء وچ شائع ہوئی سی۔ براکلمان نے اِس کتاب دے قلمی نسخاں دے متعلق لکھیا اے۔[15]

الالمام فی الاحادیث الاحکام[لکھو]

  • ایہ کتاب ایسی احادیث دے "ضبط" اُتے مشتمل اے جو احکام توں متعلق نیں۔شیخ الاسلام ابن تیمیہ اِس کتاب نوں کتاب الاسلام قرار دیندے سن تے کہیا کر دے سن کہ: اِس جیسی کتاب نئی‏‏ں لکھی گئی۔ اِس کتاب دی اہمیت دے پیش نظر متاخر علمائے حدیث نے اِس دی شروح لکھی نیں۔ پہلی شرح خود مصنف ابن دقیق نے لکھی اے جس دا ناں الانام شرح الالمام سی۔ علامہ ابن حجر عسقلانی دے بقول اِس شرح دی 20 جلداں سن۔[16] ایہ شرح ہن ناپید ہوچکی اے۔

الاحکام الاحکام شرح عمدۃ الاحکام[لکھو]

شرح[لکھو]

شرح اربعين النوویہ[لکھو]

نُبْذۃُ فی علوم الحدیث[لکھو]

اِس کتاب دا اک قلمی مخطوطہ برطانیہ دے کتب خانہ وچ موجود اے۔[18]

رجال الحدیث[لکھو]

رجال الحدیث اُتے اُنہاں نے ابوشجاع احمد بن حسن بن احمد اصفہانی دی التقریب دی شرح بعنوان ’’تحفۃ اللبیب فی شرح التقریب‘‘ لکھی۔ اِس دا اک قلمی مخطوطہ برلن وچ موجود اے جدونکہ عکسی نسخہ قاہرہ وچ موجود اے۔[19]

فقہ[لکھو]

علم فقہ اُتے اُنہاں دی دستیاب شدہ کتب ایہ نیں: 

  • شرح مختصر ابن حاجب:  ایہ کتاب فقہ مالکیہ توں متعلق فقہی کتاب اے۔
  • مقدمہ المطرزی فی اُصول الفقہ:  اِس دا تذکرہ علامہ ابن حجر عسقلانی نے الدررالکامنہ وچ کیتا اے۔[20]
  • علم فقہ اُتے اک مکتوب جو اُنہاں نے اپنے نائب قاضی اخمیم دے ناں لکھیا سی۔ جعفر بن ثعلب الادفوی دی الطالع السعید وچ ایہ صفحہ نمبر597 تا 599 اُتے شائع ہوچکیا اے۔[21]

شعر و ادب[لکھو]

ابن دقیق العید نوں شعر و ادب توں وی دلچسپی رہی۔ اُنہاں دی شاعری دے موضوعات وصف، دوستاں توں فراق دی کیفیت تے نعت نبوی (بالخصوص علی صاحبھا التحیۃ والسلام) اُتے مشتمل اے۔[22][23] کچھ قصائد قلمی صورت وچ بغداد، عراق دے اک کتب خانہ وچ موجود نیں۔

ہور دیکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 FAST ID: http://id.worldcat.org/fast/162217 — named as: Muḥammad ibn ʻAlī Ibn Daqīq al-ʻĪd — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017
  2. 2.0 2.1 named as: Muḥammad ibn ʻAlī ibn Daqīq al-ʻĪd — SELIBR ID: https://libris.kb.se/auth/191299 — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017
  3. ابن فرحون المالکی: الدیباج، جلد 2، صفحہ 318۔
  4. شمس الدین الذہبی: المعجم المختص، صفحہ 169۔
  5. ابن حجر عسقلانی: الدرر الکامنہ، جلد 5، صفحہ 350۔
  6. مقدمہ شرح الالمام باحادیث الاحکام، جلد 1، صفحہ 14۔
  7. مقدمہ شرح الالمام باحادیث الاحکام، جلد 1، صفحہ 13۔
  8. صلاح الدین الصفدی: الوافی بالوفیات، جلد 4، صفحہ 193۔
  9. مقدمہ شرح الالمام باحادیث الاحکام، جلد 1، صفحہ 14/15۔
  10. تاج الدین السبکی: طبقات الشافعیہ الکبریٰ، جلد 9، صفحہ 209۔
  11. ابن حجر عسقلانی: الدرر الکامنہ، جلد 4، صفحہ 93۔
  12. ابن کثیر: البدایہ والنہایہ، جلد 14، صفحہ 27۔ تذکرہ سال 695ھ۔
  13. ابن حجر عسقلانی: الدرر الکامنہ، جلد 4، صفحہ 94۔
  14. ابن ایاس الحنفی: بدائع الزھور فی وقائع الدھور، مطبوعہ قاہرہ، 1982ء
  15. تکملہ براکلمان:  جلد 2،   صفحہ 66۔
  16. ابن حجر عسقلانی: الدرر الکامنہ، جلد 4، صفحہ 92۔
  17. براکلمان: تکملہ،  جلد 2،  صفحہ 605۔
  18. براکلمان: جلد 2، صفحہ 75۔
  19. فہرس التمہیدی،  صفحہ 321۔  مطبوعہ قاہرہ،  مصر۔
  20. ابن حجر عسقلانی: الدرر الکامنہ، جلد 4، صفحہ 92۔
  21. جعفر بن ثعلب الادفوی: الطالع السعید، صفحہ 597 تا 599۔ مطبوعہ قاہرہ، مصر، 1966ء
  22. صلاح الدین الصفدی: الوافی بالوفیات، جلد 4، صفحہ 199، 208۔
  23. ادفوی:  الطالع السعید،  صفحہ 583، 595۔ مطبوعہ الحاجری، کویت۔