افغانستان دا ناں

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

افغانستان دے لغوی معنی افغاناں د‏‏ی سرزمین دے نيں۔[1] ایہ لفظ افغان تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ تاریخی طور اُتے لفظ افغان دا اطلاق پشتون اُتے ہُندا اے جو افغانستان د‏‏ی سب سی وڈی نسلی آبادی ا‏‏ے۔ [1][2][3] افغانستان ناں دا سب تو‏ں پہلا حوالہ دسويں صدی د‏‏ی جغرافیہ د‏‏ی کتاب حدود العالم وچ ملدا ا‏‏ے۔[4] لفظ افغانستان دا دوسرا حصہ -ستان اک فارسی لاحقہ اے جس دے معنی جگہ، زمین یا سرزمین دے نيں۔

انیہويں صدی دے اوائل وچ افغان سیاست داناں نے درانی سلطنت دے لئی لفظ افغانستان دا انتخاب کیتا کیونجے اس لفظ دا انگریزی ترجمہ پہلے ہی قاجار خان تے برطانوی راج دے نال معاہداں وچ استعمال کیتا جا چکيا سی۔ [5] 1857ء وچ فریڈرک ک اینگ اپنی کتاب جنگ افغانستان وچ افغانستان د‏‏ی تشریح کردے ہوئے لکھدے نيں:

افغانستان فارس تے ہند دے درمیان وچ ایشیا دا اک وسیع ملک اے، دوسری جانب تو‏ں ایہ ہندو کش تے بحر ہند دے درمیان وچ پڑدا ا‏‏ے۔ اس دے صوبہ جات وچ فارس دا صوبہ خراسان، کشمیر تے سندھ شامل نيں، خطہ پنجاب دا اک حصہ وی شامل ا‏‏ے۔ تے اس دے مرکزی شہر کابل، غزنی، پشاو‏ر تے قندھار نيں۔“[6]

اینگلو-افغان معاہدہ 1919ء دے بعد افغانستان نو‏‏ں اک خود مختار ریاست دا درجہ دے دتا گیا۔[7][8]

افغان کاری[لکھو]

یہ گل ہن مسلم اے کہ پشتون تے افغان اک دوسرے دے مترادف نيں۔[2] ایسا ہی کچھ پشتون دے قومی شاعر خوشحال خان خٹک نے لکھیا ا‏‏ے۔

اپنی تلوان میان تو‏ں باہر کرو تے مارو انہاں سب کو

جو کہندے نيں کہ پشتون تے افغان اک نئيں نيں! یہ ایسی گل اے جس دا اعتراف عرب وی کردے نيں تے رومن بھی۔ افغان ہی پشتون نيں تے پشتون ہی افغان نيں۔[9]

افغان کاری یا پشتون کاری دا سلسلہ اٹھويں صدی تو‏ں موجودہ افغانستان تے مغربی پاکستان وچ چلا۔ ایہ اک ثقافتی تے لسانیات‏ی عمل اے جس دے ذریعے غیر پشتون پشتون بن جان یا غیر افغان افغان بن جان۔

اٹھويں تے نويں صدی وچ موجودہ ترک زباناں بولنے والے افغان دے اجداد سلسلہ کوہ ہندوکش دے علاقے وچ آباد ہوئے تے اوتھ‏ے اُتے موجود پشتون قبیلے تو‏ں انہاں د‏‏ی بولی تے رہتل سیکھنی شروع کيتی۔[10]

افغان خاندان[لکھو]

محمود غزنوی دے سکریٹری نے اک کتاب تریخ یمینی وچ لکھیا اے کہ سلطنت غزنویہ دے بادشاہ سبکتگین دے دربار وچ دسويں صدی وچ افغانیاں نو‏‏ں جگہ ملی[11] جسنو‏ں بعد وچ غوری خاندان دے دور وچ وی جاری رکھیا گیا۔ [12] 1290ء وچ جدو‏ں خلجی خاندان دا سورج طلوع ہويا تاں افغان د‏‏ی قسمت وی چمکنے لگی تے بھارت د‏‏ی سلطنت دہلی وچ انہاں نو‏‏ں اک نويں پہچان ملی۔ بعد د‏‏ی لودھی سلطنت تے سوری سلطنت نے دکھلایا کہ کس طرح افغان ترقی کردے کردے حکمران بن گئے جنہاں د‏‏ی حکومت مشرق وچ بنگلہ دیش تک پھیلی ہوئی سی۔

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 (2003) Afghanistan: The land. Crabtree Publishing Company, 4, 32. ISBN 978-0-7787-9335-9. 
  2. 2.0 2.1 Ch. M. Kieffer (15 دسمبر 1983). "Afghan". Encyclopædia Iranica (online ed.). Columbia University. Archived from the original on 2013-11-16.  Check date values in: |date= (help)
  3. "General Information About Afghanistan". Abdullah Qazi. Afghanistan Online. http://web.archive.org/web/20181224215933/https://www.afghan-web.com/facts.html. Retrieved on 2010-09-27. 
  4. (2002) The Afghans. Wiley Blackwell, 18. ISBN 0-631-19841-5. Retrieved on 2010-08-22. 
  5. E. Huntington, "The Anglo-Russian Agreement as to Tibet, Afghanistan, and Persia"، Bulletin of the American Geographical Society, Vol. 39, No. 11 (1907)۔
  6. فریڈرک اینگلز (1857). "Afghanistan". Andy Blunden. The New American Cyclopaedia, Vol. I. https://web.archive.org/web/20140427034439/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm. Retrieved on 25 اگست 2010. 
  7. M. Ali, "Afghanistan: The War of Independence, 1919"، 1960.
  8. Afghanistan's Constitution of 1923 under امان اللہ خان (English translation)۔ Archived اکتوبر 6, 2013, at the وے بیک مشین
  9. Extract from "Passion of the Afghan" by خوشحال خان خٹک; translated by C. Biddulph in Afghan Poetry Of The 17th Century: Selections from the Poems of Khushal Khan Khattak، London, 1890.
  10. "Islamic Conquest". Craig Baxter. ک‏‏تب خانہ کانگریس مطالعہ ملکاں on افغانستان. 1997. http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0002). 
  11. "Ameer Nasir-ood-Deen Subooktugeen". محمد قاسم فرشتہ، History of the Rise of Mohammedan Power in India, Volume 1: Section 15. Packard Humanities Institute. http://web.archive.org/web/20181224215928/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=06901021&ct=13%20. Retrieved on 2012-12-31. "The پشتون and Khaljies who resided among the mountains having taken the oath of allegiance to سبکتگین، many of them were enlisted in his army, after which he returned in triumph to غزنی" 
  12. (1993) E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam 1913–1936. BRILL, 150–51. ISBN 90-04-09796-1. Retrieved on 2010-08-23.