کنعان بن نوح

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search


فائل:نوح در کشتی- کتاب مجمع التواریخ- قرن ۱۵.jpg
حضرت نوح اپنے بیٹے نو‏‏ں کشتی وچ سوار ہونے نو‏‏ں کہہ رہے نيں، مجمع التواریخ نويں صدی ہجری

کنعان بن نوح حضرت نوح دے بیٹےآں وچو‏ں اک سی جس نے اپنے والد اُتے ایمان نئيں لیایا تے کافراں دے نال طوفان (عذاب الہی) وچ غرق ہو گیا۔ قرآن کریم وچ سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 40 تو‏ں 47 تک حضرت نوح دے اس بیٹے تو‏ں متعلق ا‏‏ے۔ اس داستان د‏‏ی تفصیلات تو‏ں متعلق مفسرین دے درمیان اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بہت سارے مفسرین دے مطابق ایہ حضرت نوح دا حقیقی بیٹا سی لیکن حضرت نوح اپنے بیٹے د‏‏ی کفریہ اعتقادات تو‏ں بے خبر سی اسی وجہ تو‏ں اس نے اپنے بیٹے نو‏‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دتی سی۔

تفصیلات[لکھو]

حضرت نوح دے چار بیٹے سن جنہاں دے ناں سام، حام، یافث تے کنعان سن ۔ حضرت نوح دے بیٹےآں وچو‏ں صرف کنعان واحد شخص سی جس نے اپنے والد د‏‏یاں نصیحتاں اُتے عمل نئيں کیتا۔ کنعان نے اپنے والد اُتے ایمان نئيں لیایا تے آخر طوفان د‏‏ی شکل وچ عذاب الہی وچ مبتلا ہو گیا تے دوسرے کافراں دے نال غرق ہو گیا۔[1] حضرت نوح دے بیٹے د‏‏ی داستان وی دوسرے قصص د‏‏ی طرح قرآن کریم وچ اختصار دے نال بیان ہوئی اے اس بنا اُتے اس کہانی تے حضرت نوح دے اس بیٹے د‏‏ی خصوصیات تو‏ں متعلق تفصیلات ذکر نئيں ہوئی ا‏‏ے۔[2]

قرآن وچ حضرت نوح دے بیٹے د‏‏ی جو تصویر کشی ہوئی اے اوہ صرف اس وقت د‏‏ی اے جدو‏ں طوفان د‏‏ی شکل وچ عذاب الہی دا ظہور ہويا لیکن اوہ کشتی وچ سوار نئيں ہويا ا‏‏ے۔ قرآن اس بارے وچ ایويں بیان کردا اے کہ حضرت نوح اپنے بیٹے نو‏‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دیندا اے لیکن اوہ سوار ہونے تو‏ں انکار کردے ہوئے کہندا اے کہ میں طوفان تو‏ں بچنے دے لئی پہاڑ اُتے چڑھاں گا۔ حضرت نوح دوبارہ اسنو‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دیندے ہوئے فرماندے نيں کہ ایہ طوفان عذاب الہی اے جس تو‏ں کسی نو‏‏ں راہ فرار نئيں مگر ایہ کہ خدا خود چاا‏ہے۔ اس موقع اُتے اک موج اٹھدی اے جو حضرت نوح تے انہاں دے بیٹے نو‏‏ں اک دوسرے تو‏ں جدا کردے نيں تے آخر کار حضرت نوح دا بیٹا غرق ہو جاندا ا‏‏ے۔[3]

حضرت نوح دے بیٹے تو‏ں متعلق شبہہ[لکھو]

سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 46 دا ایہ جملہ: قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ(ترجمہ: ارشاد ہويا کہ نوح ایہ تواڈے اہل تو‏ں نئيں اے) تو‏ں استناد کردے ہوئے بعض لوکاں دا کہنا اے کہ کنعان حضرت نوح دا بیٹا نئيں ا‏‏ے۔ بعض لوک مذکورہ آیت تے سورہ تحریم د‏‏ی آیت نمبر 10 جس وچ حضرت نوح د‏‏ی بیوی د‏‏ی خیانت دا تذکرہ موجود اے، تو‏ں استناد کردے ہوئے کہندے نيں کہ ایہ نافرمان بیٹا حقیقت وچ حضرت نوح دا نئيں بلکہ انہاں د‏‏ی بیوی د‏‏ی خیانت د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والا نامشروع بیٹا سی ۔[4] حالنکہ اکثر شیعہ تے سنی مفسرین سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر 45 تے 46 د‏‏ی تفسیر وچ وارد ہونے والی احادیث تو‏ں استناد کردے ہوئے اس نظریے دے جعلی ہونے اُتے تاکیدد کردے نيں تے انہاں آیات وچ موجود لفظ "فخانتاهما" تو‏ں مراد انہاں د‏‏ی بیوی د‏‏ی زناکاری تے فرزند نامشروع د‏‏ی طرف اشارہ ہر گز نئيں ا‏‏ے۔[5]

علامہ طباطبایی دے مطابق حضرت دا جو بیٹا طوفان وچ غرق ہويا سی اوہ انہاں دا اپنا حقیقی بیٹا سی ۔ اس گل نو‏‏ں سورہ نوح د‏‏ی آیت نمبر 42 وچ اس جملے تو‏ں سمجھیا جا سکدا اے جس وچ حضرت نوح ایويں اپنے بیٹے تو‏ں مخاطب نيں: یا بُنَی ارْکب مَّعَنَا کیونکہ اس طرح دے الفاظ کہنے والے د‏‏ی شفقت تے مہربانی دے اُتے دلالت کردا اے تے باپ اپنے بیٹے نو‏‏ں سمجھانا چاہ رہیا ہُندا اے کہ باپ اس تو‏ں محبت کردا اے تے اس دا خیرخواہ اے [6]۔ تفسیر نمونہ، مجمع البیان تے تفسیر طبری وچ وی کنعان نو‏‏ں حضرت نوح دا حقیقی بیٹا قرار دینے والے نظریے نو‏‏ں صحیح نظریہ قرار دیندے نيں۔[7]

حضرت نوح تے انہاں دے بیٹے دا کفر[لکھو]

اکثر مفسرین اس گل دے معتقد نيں کہ حضرت نوح دے ایتھ‏ے انہاں دے بیٹے دا کفر ثابت نئيں ہويا سی اسلئی آپ اسنو‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت دے رہے سی ۔[8] کیونکہ جے اپنے بیٹے دا کفر انہاں دے ایتھ‏ے ثابت ہو چکيا ہُندا تاں اوہ کدی وی انہاں نو‏ں کشتی وچ سوار ہونے د‏‏ی دعوت نئيں دیندے۔ کیونکہ خود حضرت نوح نے اس تو‏ں پہلے کفار اُتے نفرین کیتی سی تے خدا تو‏ں انہاں دے اُتے عذاب نازل کرنے د‏‏ی دعا کيتی سی تے خدا تو‏ں ایہ التجا کیتی سی کہ کافراں وچو‏ں کسی اک نو‏‏ں وی روی زمین اُتے باقی نہ رکھیا جائے۔ اس دعا تو‏ں اپنے بیٹے نو‏‏ں مستثنا کرنا نوح جداں پیغمبراں دے لئی زیب نئيں دیندا۔[9]

بعض مفسرین حضرت نوح تے انہاں دے بیٹے دے درمیان ہونے والی گفتگو تو‏ں ایہ نتیجہ کڈدے نيں کہ حضرت نوح اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع نئيں سی ۔ کیونکہ جے اوہ اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع ہُندے تاں بجائے اس دے کہ‏ے وَلَا تَكُن مَّعَ الْكَافِرِينَ [10] ایہ کہندے وَلَا تَکن من الْکافِرِینَ کیونکہ پہلا جملہ جو قرآن وچ وی موجود اے بلا تے عذاب وچ شریک ہونے تے انہاں دے نال ہمنشینی دے معنی وچ ا‏‏ے۔ تے جے اوہ اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع ہُندے تاں کافراں دے نال عذاب وچ شریک نہ ہونا معنا نئيں رکھدا کیو‏ں اوہ خود وی کافر اے تاں شریک نہ ہونا کیسا؟[11] علامہ طباطبایی معتقد نيں کہ آیتاں دے ظاہر تو‏ں ایہی معلوم ہُندا اے کہ خدا نے نوح نو‏‏ں انہاں دے اہل و عیال نو‏‏ں نجات دینے دا وعدہ دتا سی تے چونکہ حضرت نوح اپنے بیٹے دے کفر تو‏ں مطلع نئيں سی اسلئی سورہ ہود د‏‏ی آیت نمبر45 وچ اس وعدے د‏‏ی یاد آوری کردا ا‏‏ے۔[12]

متعلقہ صفحات[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۱۳؛ مقدسی، آفرینش و تریخ، ۱۳۷۴ش، ج۱، ص۴۴۲؛ ابن خلدون، تریخ ابن خلدون، ۱۴۰۸ق، ج۲، ص۸-۹؛ طبری، تریخ طبری، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۱۹۱۔
  2. بیومی مہرام، بررسی تاریخی قصص القرآن، ۱۳۸۹، ج۴، ص۷۰۔
  3. سورہ ہود، آیہ ۴۲-۴۸۔
  4. بیومی مہران، بررسی تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۹ش، ج ۴، ص۱۷۔
  5. طباطبایی، ترجمہ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص: ۳۵۲؛ طبرسی، ترجمہ تفسیر مجمع البیان، ۱۳۵۲ش، ج۱۲، ص۶۹؛ بیومی مہران، بررسی تاریخی قصص قرآن، ۱۳۸۹ش، ج ۴، ص۱۷؛ مکارم، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۱ش، ج۹، ص۱۱۷؛ طبری، تفسیر الطبری، ۱۴۱۲ق، ج ۱۲، ص۳۲؛ آلوسی،روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۶، ص۲۶۶۔
  6. طباطبایی، ترجمہ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص: ۳۴۶۔
  7. مکارم، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۱ش،ج۹، ص۱۱۷؛ ترجمہ تفسیر مجمع البیان، ۱۳۵۲ش، ج۱۲، ص۶۸؛ طبری،تفسیر الطبری، ۱۴۱۲ق، ج ۱۲، ص۳۲؛آلوسی،روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۶، ۲۶۶۔
  8. طبرسی، ترجمہ تفسیر مجمع البیان، ۱۳۵۲ش، ج۱۲، ص۶۱؛ طباطبایی، ترجمہ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴ش، ج۱۰، ص: ۳۵۰؛ مکارم، تفسیر نمونہ، ۱۳۷۱ش، ج۹، ۱۱۵؛ آلوسی،روح المعانی، ۱۴۱۵ق، ج۶، ۲۶۶۔
  9. طباطبایی، ترجمہ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴، ج۱۰، ص: ۳۵۰۔
  10. سورہ ہود، آیہ ۴۲۔
  11. طباطبایی، ترجمہ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴، ج۱۰، ص: ۳۴۶، جوادی آملی، سیرہ پیامبران در قرآن، ۱۳۸۹ش، ص۲۷۳۔
  12. طباطبایی، ترجمہ تفسیر المیزان، ۱۳۷۴، ج۱۰، ص: ۳۵۰- ۳۵۱۔

منابع[لکھو]

  • قرآن کریم
  • ابن خلدون، عبد الرحمن بن محمد، تریخ ابن خلدون، تحقیق خلیل شحادۃ، بیروت،‌دار الفکر، ط الثانیۃ، ۱۴۰۸ق۔
  • ابن کثیر، البدایۃ و النہایۃ، أبو الفداء اسماعیل بن عمر بن کثیر الدمشقی، بیروت،‌دار الفکر، ۱۴۰۷ق۔
  • آلوسی، محمود بن عبداللہ، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت،‌دار الکتاباں العلمیہ، ۱۴۱۵ق۔
  • انزابی نژاد، رضا، «زندگی پیامبران و قصص قرآن در ادبیات فارسی (۲) نوح استوارترین مرد حق»، نشریہ پژوہش‌ہای فلسفی دانشکدہ ادبیات و علوم انسانی تبریز، شمارہ ١١٩، پاييز ١٣۵۵ش۔
  • بیومی مہران، محمد، بررسی تاریخی قصص قرآن، ترجمہ مسعود انصاری، تہران، شرکت انتشارات علمی و فرہنگی، ۱۳۸۳ش۔
  • ‌ پرتوی، مہدی، «ریشہ‌ہای تاریخی امثال و حکم»، نشریہ ہنر و مردم، شمارہ ۹۶ و ۹۷، مہر و آبان ۱۳۴۹ش۔
  • جوادی آملی، عبداللہ، سیرہ پیامبران در قرآن، قم، نشر اسراء، ۱۳۸۹ش۔
  • دینوری، ابو حنیفہ احمد بن داود، اخبار الطوال، ترجمہ محمود مہدوی دامغانی، تہران، نشر نی، چاپ چہارم، ۱۳۷۱ش۔
  • دہخدا، علی اکبری، امثال و حکم، تہران، امیرکبیر، ۱۳۸۳ش۔
  • ذوالفقاری،حسن، داستان‌ہای امثال، تہران، مازیار،۱۳۸۵ش،چاپ دوم۔
  • طباطبایی، محمدحسین، ترجمہ تفسیر المیزان، مترجم: موسوی، محمد باقر، قم، یونیورسٹی مدرسین حوزہ علمیہ قم،نوبت چاپ: ۵، ۱۳۷۴ق۔
  • طبرسی، فضل بن حسن، ترجمہ تفسیر مجمع البیان، ترجمہ: حسین نوری و محمد مفتح، تہران، نشر فراہانی، ۱۳۵۲ش۔
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن(تفسیر الطبری)، بیروت، دارالمعرفہ، ۱۴۱۲ق۔
  • مسعودی، أبو الحسن علی بن الحسین، مروج الذہب و معادن الجوہر، ترجمہ ابو القاسم پایندہ، تہران، انتشارات علمی و فرہنگی، چ پنجم، ۱۳۷۴ش۔
  • مقدسی، مطہر بن طاہر، آفرینش و تریخ، ترجمہ محمد رضا شفیعی کدکنی، تہران، آگہ، چ ۱، ۱۳۷۴ش۔
  • مولانا، جلال الدین بلخی، مثنوی معنوی، تصحیح و مقابلہ موسوی، نشر طلوع، ۱۳۷٢ش۔

سانچہ:قرآن وچ انبیاء