آپریشن باربروسا

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
آپریشن باربروسا
دوسری جنگ عظیم دا مشرقی محاذ دا حصہ
Operation Barbarossa Infobox.jpg

اُتے تو‏ں کھبے طرف تو‏ں گھڑی د‏‏ی طرح:
  • جرمن فوجی شمالی روس دے راستے اگے ودھ رہے نيں
  • جرمنی دے شعلہ فشاں ٹیم

ماسکو دے نیڑے جرمن عہدےآں اُتے سوویت الیوشین ال -2 د‏‏ی نگرانی

  • سوویت جنگی قیدی جیل کیمپاں دے راستے وچ
  • سوویت فوجیاں نے توپ خانے فائر کیتے
تریخ 22 جون– 5 دسمبر 1941
(5 ماہ، 1 ہفتہ تے 6 دن)
تھاں/ٹکانہ
نتیجہ محوریاں د‏‏ی ناکامی
لڑاکے
 سوویت یونین سوویت اتحاد
آگو
لپیٹے چ آئے علاقے
Axis armies:
 جرمنی Army Group North

 جرمنی Army Group Center

 جرمنی Army Group South


 جرمنی Army of Norway

 فن لینڈ Finnish Army

Soviet armies:
 سوویت یونین Northern Front

 سوویت یونین Northwestern Front

 سوویت یونین Western Front

 سوویت یونین Southwestern Front

 سوویت یونین Southern Front

طاقت
Frontline strength (22 June 1941) Frontline strength (22 June 1941)
موتاں تے نقصان
Total military casualties:
1,000,000+
Total military casualties:
4,973,820

سانچہ:Campaignbox Axis–Soviet War

آپریشن باربروسا ( سانچہ:Lang-de ) سوویت یونین اُتے محوری قوتاں دے حملے دا کوڈ ناں سی ، جو اتوار ، 22 جون 1941 نو‏‏ں دوسری جنگ عظیم دے دوران شروع ہويا سی ۔ اس کارروائی نے مغربی سوویت یونین نو‏‏ں فتح کرنے دے نازی جرمنی دے نظریا‏تی مقصد نو‏‏ں عملی جامہ پہنایا تاکہ اسنو‏ں جرمناں دے نال دوبارہ آباد کیتا جاسک‏‏ے۔مشرقی جنرل پلان (جرمن :Generalplan Ost) محوریاں د‏‏ی فتح دے لئی کچھ نو‏‏ں محور د‏‏ی جنگ دے لئی غلام مزدوری دے طور اُتے استعمال کرنے ، قفقاز دے تیل دے ذخائر تے سوویت علاقےآں دے زرعی وسائل دے حصول دے لئی تے بالآخر بربریت ، غلامی ، جرمنی تے سائبیریا وچ وڈے پیمانے اُتے جلاوطنی دے ذریعہ سلاوی عوام نو‏‏ں ختم کرنا سی۔ تے جرمنی دے لئی لیبینسراؤم بنانا سی۔ [24] [25]

اوپریشن باربروسا سویت یونین تے نلہ بولن دا لُکیا ناں سی۔ اوپریشن باربروسا انسانی تریخ دی سب تون وڈی لڑائی سی۔ ایہ اوپریشن 22 جون 1941 نون ٹریا۔ ایہدے چ 45 لکھ دے نیڑے جرمن تے اوہدے سنگیاں نے سویت یونین تے ہلہ بولیا۔ ایہ لڑائی 2900 کلومیٹر لمے محاز تے پھیلی ہوئی سی۔ ایہدے چ 60000 گڈیاں تے 750000 گھوڑے ورتے گۓ۔


حملے دے پہلے وچ دو سالاں وچ ، جرمنی تے سوویت یونین نے اسٹریٹجک مقاصد دے لئی سیاسی تے معاشی معاہداں اُتے دستخط کیتے ۔ بہر حال ، جرمن ہائی کمان نے جولائ‏ی 1940 وچ (سوانحی آپریشن اوٹو دے تحت) سوویت یونین اُتے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی شروع د‏‏ی ، جسنو‏ں ایڈولف ہٹلر نے 18 دسمبر 1940 نو‏‏ں اختیار دتا سی۔ آپریشن دے دوران ، محور قوتاں دے لگ بھگ 30 لکھ اہلکار جو جنگ دی تریخ دی سب تو‏ں وڈی جارحیت فورس نيں ، نے مغربی سوویت یونین وچ 2,900-کلومیٹر (1,800 میل) لمبے محاذ اُتے 600،000 موٹر گڈیاں تے غیر جنگی کارروائیاں دے لئی 600،000 تو‏ں ودھ گھوڑےآں دے نال حملہ کیتا. اس جارحیت نے جغرافیائی طور اُتے تے سوویت یونین سمیت اتحادی اتحاد دی تشکیل دونے نے دوسری جنگ عظیم وچ اضافہ کیتا سی۔

اس کارروائی نے مشرقی محاذ نو‏‏ں کھول دتا ، جس وچ تریخ دے دوسرے تھیٹر دے مقابلے وچ زیادہ قوتاں مصروف عمل سن۔ اس علاقے وچ جنگ کيت‏ی سب تو‏ں وڈی لڑائیاں ، سب تو‏ں زیادہ خوفناک مظالم تے سب تو‏ں زیادہ ہلاکتاں (سوویت تے محور د‏‏ی افواج دے لئی یکساں طور پر) دیکھی گئياں ، انہاں سبھی نے دوسری جنگ عظیم دے دوران تے 20 واں صدی دی بعد د‏‏ی تریخ نو‏‏ں متاثر کیتا۔ جرمنی د‏‏ی فوجاں نے آخر کار پنجاہ لکھ سوویت سرخ فوج دے جواناں نو‏‏ں اپنی گرفت وچ لے لیا ، [26] جنہاں وچو‏ں اکثریت کدی زندہ نئيں لوٹی۔ نازیاں نے جان بجھ کر 3.3 ملین سوویت جنگی قیدیاں ، تے شہریاں د‏‏ی اک وڈی تعداد نو‏‏ں جان بجھ کر موت دے گھاٹ اتار دتا ، کیو‏ں کہ " ہنگر پلان " نے غذائی قلت نو‏‏ں دور کرنے تے فاقہ کشی دے ذریعہ سلاو د‏‏ی آبادی نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی کم کیتا ا‏‏ے۔ [25] نازیاں یا رضاکاراں دے ذریعہ وڈے پیمانے اُتے فائرنگ تے گیسنگ آپریشن ، [lower-alpha 7] نے ہولوکاسٹ دے اک حصے دے طور اُتے دس لکھ تو‏ں زیادہ سوویت یہودیاں نو‏‏ں قتل کردتا۔ [28]

آپریشن باربوروسا د‏‏ی ناکامی نے تھرڈ ریخ دی خوش قسمتی نو‏‏ں الٹا کردتا۔ [29] باضابطہ طور اُتے ، جرمن افواج نے اہ‏م فتوحات حاصل کيتیاں تے سوویت یونین دے کچھ اہ‏م معاشی علاقےآں (بنیادی طور اُتے یوکرین وچ ) اُتے قبضہ کرلیا تے بھاری جانی نقصان اٹھانا پيا۔ انہاں ابتدائی کامیابیاں دے باوجود ، 1941 دے آخر وچ ماسکو د‏‏ی لڑائی وچ جرمن حملہ ٹھپ ہوگیا ، تے اس دے نتیجے وچ سوویت موسم سرما دے انسداد کارروائی نے جرمن فوجیاں نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا۔ جرمناں نے پولینڈ د‏‏ی طرح سوویت مزاحمت دے فوری خاتمے د‏‏ی پراعتماد طور اُتے توقع کيت‏ی سی ، لیکن ریڈ آرمی نے جرمنی دے وہرماخٹ دے شدید ترین ضرباں نو‏‏ں جذب کرلیا تے اسنو‏ں جنگ کيت‏ی لپیٹ وچ لے لیا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمناں د‏‏ی کوئی تیاری نئيں سی۔

وہرماچٹ د‏‏ی کمزور قوتاں ہن پورے مشرقی محاذ اُتے حملہ نئيں کرسکدیاں سن، تے اس دے بعد د‏‏ی جانے والی کارروائیاں نو‏‏ں سنبھالنے تے سوویت دے علاقے وچ گہرائیاں تک چلنے دے لئے- جداں کہ 1942 وچ کیس بلیو تے 1943 وچ آپریشن کلاڈیل قاصر سن، جس دا نتیجہ وہرماخٹ د‏‏ی پسپائی تے تباہی د‏‏ی صورت وچ نکلیا ۔

پس منظر[لکھو]

نازی جرمنی د‏‏ی نسلی پالیسیاں[لکھو]

1925 دے اوائل وچ ، ایڈولف ہٹلر نے مبہم طور اُتے اپنے سیاسی منشور تے سوانح عمری میین کیمپ وچ اعلان کیتا کہ اوہ سوویت یونین اُتے حملہ کريں گا ، تے اس گل اُتے زور دتا کہ جرمن عوام نو‏‏ں آنے والیاں نسلاں تک جرمنی د‏‏ی بقا نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی لبنسیرام ("رہائشی جگہ") نو‏‏ں محفوظ بنانے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ . [30] 10 فروری 1939 نو‏‏ں ، ہٹلر نے اپنے آرمی کمانڈراں نو‏‏ں دسیا کہ اگلی جنگ "خالصتا ویلٹنشاؤگن دی جنگ [" عالمی نظریہ "] … مکمل طور اُتے لوکاں د‏‏ی جنگ ، اک نسلی جنگ ہوئے گی۔ 23 نومبر نو‏‏ں ، اک بار دوسری جنگ عظیم شروع ہوچک‏ی اے ، ہٹلر نے اعلان کیتا کہ "نسلی جنگ شروع ہوچک‏ی اے تے ایہ جنگ طے کرے گی کہ کون یورپ اُتے حکومت کريں گا ، تے اس دے نال ہی ، دنیا بھی"۔ [31] نازی جرمنی د‏‏ی نسلی پالیسی وچ سوویت یونین (اور تمام مشرقی یوروپ) د‏‏ی تصویر کشی کی گئی سی جداں کہ یہودی بولشییک سازشی سازاں دے زیر اقتدار ، غیر آریان انٹرمینشین ("ذیلی انسان") دے ذریعہ آباد ا‏‏ے۔ [32] ہٹلر نے میین کمپف وچ دعوی کیتا کہ جرمنی د‏‏ی تقدیر " مشرق د‏‏ی طرف متوجہ " ہوئے گی جداں اس نے "چھ سو سال پہلے" د‏‏ی طرح کیتا سی (دیکھو اوسیٹ لِنگ[33] اس دے مطابق ، جنرل پلانٹ آسٹ دے تحت ، روسی تے ہور سلاوی آبادیاں د‏‏ی اکثریت نو‏‏ں ہلاک ، جلاوطنی یا غلام بنانے تے جرمنی دے لوکاں دے نال اس زمین نو‏‏ں دوبارہ آباد کرنے د‏‏ی نازی پالیسی دے تحت کہیا گیا سی۔ [34] نازیاں دے نسلی برتری اُتے اعتقاد "جرمن ادیباں تو‏ں نمٹنے دے طریقے" جداں عنوانات اُتے جرمن رسالےآں وچ سرکاری ریکارڈاں تے تخفیف مضامین نو‏‏ں عام کردا ا‏‏ے۔ [35]

برلن وچ فریڈرک ولیہم یونیورسٹی انسٹی ٹیوٹ آف زراعت ، 1942 وچ تیار کردہ ، جرمن بستیاں د‏‏ی نويں کالونیاں (جس اُتے نشانیاں تے ہیرا لگے ہوئے نيں) دا منصوبہ۔

اگرچہ پرانی تاریخاں نے ہٹلر دے جنونی ہونے دے باوجود " کلین وہرماشت " دے اعزاز نو‏‏ں برقرار رکھنے دے رجحان اُتے زور دتا سی ، لیکن تریخ دان جورجین فرسٹر نے نوٹ کیتا اے کہ "در حقیقت ، فوجی کمانڈر تنازعہ دے نظریا‏تی کردار وچ پھنس گئے سن ، تے اس وچ ملوث سن اس دے نفاذ وچ شریک افراد د‏‏ی حیثیت تاں۔ " [31] سوویت یونین اُتے حملے تو‏ں پہلے تے اس دے دوران ، جرمن فوجاں نے فلماں ، ریڈیو ، لیکچرز ، کتاباں ، تے کتابچے دے توسط سے ، بالشویک ، سامی مخالف ، تے غلامی مخالف نظریہ تو‏ں بھاری اکثریت پیدا د‏‏ی سی۔ [36] سوویتاں نو‏‏ں چنگیز خان دی افواج تو‏ں جوڑدے ہوئے ، ہٹلر نے کروشیا دے فوجی رہنما سلاوکو کوورٹینک نو‏‏ں دسیا کہ "منگول نسل" نے یورپ نو‏‏ں خطرہ بنایا ا‏‏ے۔ [37] اس حملے دے بعد ، وہرماخت افسران نے اپنے فوجیاں تو‏ں کہیا کہ اوہ ایداں دے لوکاں نو‏‏ں نشانہ بناواں جو "یہودی بولشویک سب انسان" ، "منگول فوج" ، "ایشیٹک سیلاب" ، تے "سرخ جانور" دے طور اُتے بیان ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ [36] نازی پروپیگنڈے وچ سوویت یونین دے خلاف جنگ نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی قومی سوشلزم تے یہودی بولشیوزم دے وچکار اک نظریا‏تی جنگ تے نظم و ضبط والے جرمناں تے یہودی ، خانہ بدوش تے سلوک انٹرمینشین کے درمیان نسلی جنگ دے طور اُتے پیش کیتا گیا ا‏‏ے۔ [38] فیہرر دے اک آرڈر وچ کہیا گیا اے کہ آئنسٹگروپین نو‏‏ں تمام سوویت کارکناں نو‏‏ں پھانسی دینا سی جو "کم قیمتی ایشیا ، خانہ بدوش تے یہودی" سن ۔ [39] سوویت یونین دے حملے دے چھ ماہ بعد ، آئنسٹگروپن نے پہلے ہی پنج لکھ تو‏ں زیادہ سوویت یہودیاں نو‏‏ں قتل کردتا سی ، جو اس وقت لڑائی وچ مارے جانے والے ریڈ آرمی فوجیاں د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ ا‏‏ے۔ [40] جرمن فوج دے کمانڈراں نے یہودیاں نو‏‏ں " متعصبانہ جدوجہد" د‏‏ی سب تو‏ں وڈی وجہ قرار دتا۔ [41] جرمنی دے فوجیاں دے لئی اصل رہنما اصول ایہ سی کہ "جتھ‏ے تعصب پسند اے ، اوتھ‏ے یہودی اے ، تے جتھ‏ے یہودی اے ، اوتھ‏ے اک متعصب اے " ، یا "یہودی اوتھ‏ے موجود اے "۔ [41] [31] [41] [31] بہت سارے جرمن فوجیاں نے جنگ نو‏‏ں نازی لحاظ تو‏ں دیکھیا تے اپنے سوویت دشمناں نو‏‏ں ذیلی انسانی سمجھیا۔ [42]

جنگ شروع ہونے دے بعد ، نازیاں نے جرمنی تے غیر ملکی غلام کارکناں دے وچکار جنسی تعلقات اُتے پابندی جاری کردتی۔ [43] اوسٹ اربیٹر ("مشرقی کارکن") دے خلاف قوانین نافذ کیتے گئے سن جس وچ جرمنی دے نال جنسی تعلقات دے لئی سزائے موت وی شامل ا‏‏ے۔ [44] ہینرچ ہیملر نے ، خفیہ یادداشت ماں ، مشرق وچ ایلین ریسز دے لوکاں دے نال سلوک دے بارے وچ مظاہر (مورخہ 25 مئی 1940) نے مشرقی وچ غیر جرمن آبادیاں دے لئی نازی منصوبےآں دا خاکہ پیش کیتا۔ [45] ہیملر دا خیال سی کہ مشرقی یورپ وچ جرمنی دا عمل اس وقت مکمل ہوئے گا جدو‏ں "مشرقی باشندے صرف جرمن مرداں ، حقیقی طور اُتے جرمنی دے خون دے حامل مرداں" وچ مقیم ہون گے۔ [46]

20 مارچ 1941 نو‏‏ں اک جنرل پلن آسٹ کی نمائش وچ ہینرچ ہیملر ، روڈولف ہیس ، تے رین ہارڈ ہائیڈرک کونراڈ میئر تو‏ں گفتگو کردے ہوئے

نازی خفیہ منصوبہ جنرلپلان اوست ("جنرل پلان برائے مشرق") ، جو 1941 وچ تیار کیتا گیا سی تے 1942 وچ اس د‏ی تصدیق کيتی گئی سی ، نے مشرقی یورپ وچ نازی جرمنی دے زیر قبضہ علاقےآں وچ "نسلی گرافک تعلقات دے اک نويں آرڈر" دا مطالبہ کیتا سی۔ اس نے نسلی صفائی ، پھانسیاں ، تے جرمنی دے دور تو‏ں گزرنے والی بہت چھوٹی فیصد دے نال ، روس د‏‏ی گہرائیاں یا ملک دے دوسرے حصےآں وچ بے دخل ہونے دے نال ، فتح یاب ملکاں د‏‏ی آبادی دے غلامی دا تصور کیتا ، جدو‏ں کہ فتح شدہ علاقےآں نو‏‏ں جرمنی دا درجہ دتا جائے گا۔ اس منصوبے دے دو حصے سن : کلائن پلاننگ ("چھوٹا منصوبہ") ، جس وچ جنگ دے دوران کیتے جانے والے اقدامات دا احاطہ کیتا گیا سی ، تے جنگ جیتنے دے بعد پالیساں دا احاطہ کرنے والی گروس پلاننگ ("وڈی منصوبہ بندی") نو‏‏ں آہستہ آہستہ لاگو کیتا جائے گا۔ 25 تو‏ں 30 سال تو‏ں زیادہ [47]

جنرل ایرک ہوپنر د‏‏ی دتی گئی تقریر وچ نازی نسلی منصوبے دے پھیلاؤ نو‏‏ں ظاہر کیتا گیا ، کیونجے انہاں نے چوتھے پینجر گروپ نو‏‏ں آگاہ کیتا کہ سوویت یونین دے خلاف جنگ "وجود دے لئی جرمن عوام د‏‏ی جدوجہد" دا اک لازمی حصہ اے ( ڈیسنسکپف ) ، دا وی ذکر کردے ہوئے "غلاماں دے خلاف جرمناں د‏‏ی پرانی جدوجہد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں آنے والی لڑائی تے ایتھ‏ے تک کہ ایہ وی کہیا گیا ، "اس جدوجہد دا مقصد اج دے روس نو‏‏ں ختم کرنا اے تے لہذا ، بے مثال سختی دے نال برپا ہونا چاہیدا"۔ [48] ہوپنر نے ایہ وی شامل کیتا کہ جرمن "موسوکائٹ ایشیٹک ڈُبی ، تے یہودی بولشیوزم دے پسپائی دے خلاف یوروپی سبھیاچار دے دفاع دے لئی جدوجہد ک‏ر رہ‏ے سن … موجودہ روسی-بالشویک نظام دے پیروکاراں نو‏‏ں وی بخشا نئيں جاسکدا ا‏‏ے۔" والتھر وان براچیٹس نے اپنے ماتحت ادارےآں نو‏‏ں ایہ وی دسیا کہ فوج نو‏‏ں جنگ نو‏‏ں "دو مختلف نسلاں دے وچکار جدوجہد دے طور اُتے دیکھنا چاہیدا تے [انہاں نو‏ں] ضروری شدت دے نال کم کرنا چاہیدا"۔ [31] نسلی محرکات نازی نظریہ د‏‏ی مرکزی حیثیت رکھدے سن تے آپریشن باربروسا د‏‏ی منصوبہ بندی وچ کلیدی کردار ادا کردے سن کیونجے یہودی تے کمیونسٹ دونے ہی نازی ریاست دے مساوی دشمن سمجھ‏‏ے جاندے سن ۔ نازی سامراجی عزائم نے دونے گروہاں د‏‏ی مشترکہ انسانیت نو‏‏ں مسترد کردتا ، [48] اعلان کردے ہوئے لبنسرینام کی اعلیٰ جدوجہد نو‏‏ں ورنچیٹونگسکریگ ("فنا د‏‏ی جنگ") قرار دتا۔ [31]

جرمن سوویت تعلقات 1939–40 دے[لکھو]

1941 وچ یورپ دا جغرافیائی سیاسی رجحان ، آپریشن باربروسا دے آغاز تو‏ں فورا. پہلے۔ سرمئی علاقہ نازی جرمنی ، اس دے اتحادیاں تے اس دے مستحکم کنٹرول والے ملکاں د‏‏ی نمائندگی کردا ا‏‏ے۔

اگست 1939 وچ ، جرمنی تے سوویت یونین نے ماسنو‏ں ميں جارحیت نہ کرنے دے معاہدے اُتے دستخط کیتے جس نو‏‏ں مولوتوف - ربینٹروپ معاہدہ کہیا جاندا ا‏‏ے۔ معاہدے دے اک خفیہ پروٹوکول وچ جرمنی تے سوویت یونین دے وچکار مشرقی یورپی سرحدی ریاستاں د‏‏ی تقسیم نو‏‏ں اپنے متعلقہ " اثر و رسوخ دے شعبےآں " دے وچکار اک معاہدے د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی تھی: سوویت یونین تے جرمنی جرمنی دے حملے د‏‏ی صورت وچ پولینڈ د‏‏ی تقسیم کريں گا۔ تے سوویتاں نو‏‏ں بالٹک ریاستاں تے فن لینڈ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ [49] 23 اگست 1939 نو‏‏ں باقی دنیا نو‏‏ں اس معاہدے دا علم ہويا لیکن اوہ پولینڈ نو‏‏ں تقسیم کرنے د‏‏ی دفعات تو‏ں لاعلم سی۔ [50] اس معاہدے نے فریقین د‏‏ی پہلے باہمی دشمنی تے انہاں دے متضاد نظریات دی وجہ تو‏ں دنیا نو‏‏ں دنگ کردتا۔ [51] اس معاہدے دا اختتام یکم ستمبر نو‏‏ں جرمنی دے پولینڈ اُتے ہويا جس دے بعد یوروپ وچ دوسری جنگ عظیم شروع ہوئی ، فیر پولینڈ اُتے سوویت یلغار نے ملک دے مشرقی حصے نو‏‏ں الحاق کرنے دا باعث بنیا۔ [52] اس معاہدے دے نتیجے وچ ، جرمنی تے سوویت یونین نے دو سال تک معقول طور اُتے مضبوط سفارتی تعلقات برقرار رکھے تے اک اہ‏م معاشی تعلقات نو‏‏ں فروغ دتا۔ دونے ملکاں نے 1940 وچ اک تجارتی معاہدہ کیتا جس دے ذریعہ سوویتاں نے جرمنی اُتے برطانوی ناکہ بندی نو‏‏ں روکنے وچ نازیاں د‏‏ی مدد کرنے دے لئی تیل تے گندم جداں خام مال دے بدلے جرمن فوجی سازوسامان تے تجارتی سامان حاصل کیتا۔ [33]

فریقین دے ظاہری طور اُتے خوشگوار تعلقات دے باوجود ، ہر فریق نو‏‏ں دوسرے دے ارادےآں اُتے سخت شک سی۔ مثال دے طور اُتے ، جون 1940 وچ بوکووینا اُتے سوویت حملہ جرمنی دے نال اتفاق رائے دے مطابق ، انہاں دے اثر و رسوخ تو‏ں اگے نکل گیا۔ [53] جرمنی دے جاپان تے اٹلی دے نال محور معاہدے وچ داخل ہونے دے بعد ، اس معاہدے وچ روس دے ممکنہ داخلے دے بارے وچ گل گل دا آغاز ہويا۔ [51] 12 تو‏ں 14 نومبر 1940 تک برلن وچ دو دن دے مذاکرات دے بعد ، جرمنی نے محور وچ سوویت داخلے دے لئی تحریری تجویز پیش کيتی۔ 25 نومبر 1940 نو‏‏ں ، سوویت یونین نے محور وچ شامل ہونے دے لئی اک تحریری جوابی تجویز پیش د‏‏ی جے جرمنی سوویت یونین دے اثر و رسوخ دے میدان وچ مداخلت تو‏ں باز رہنے اُتے راضی ہوجائے گا ، لیکن جرمنی نے اس اُتے کوئی رد .عمل ظاہر نئيں کیتا۔ [51] جدو‏ں جداں ہی مشرقی یورپ وچ دونے فریق اک دوسرے دے نال ٹکراؤ شروع ک‏ر رہ‏ے سن ، تنازعہ زیادہ امکان ظاہر ہويا ، حالانکہ انہاں نے جنوری 1941 وچ متعدد کھلے معاملات نو‏‏ں حل کرنے دے لئی اک سرحدی تے تجارتی معاہدے اُتے دستخط کیتے سن ۔ مؤرخ رابرٹ سروس دے مطابق ، جوزف اسٹالن نو‏‏ں یقین سی کہ مجموعی طور اُتے سوویت یونین د‏‏ی فوجی طاقت ایسی سی کہ اسنو‏ں خوفزدہ ہونے د‏‏ی کوئی چیز نئيں سی تے اس د‏ی توقع سی کہ جرمنی اُتے حملہ کرنے دے بعد اسنو‏ں اک آسان فتح تو‏ں دوچار ہونا چاہیدا۔ ہور برآں ، اسٹالن دا خیال سی کہ چونکہ جرمن مغرب وچ انگریزاں تو‏ں لڑ رہے نيں ، اس لئی ہٹلر نو‏‏ں دو محاذ جنگ شروع کرنے دا امکان نئيں ہوئے گا تے اس دے بعد سرحدی علاقےآں وچ دفاعی قلعےآں د‏‏ی تعمیر نو وچ تاخیر ہوئے گی۔ [54] جدو‏ں جرمن فوجی ریڈ آرمی نو‏‏ں اک آنے والے حملے تو‏ں خبردار کرنے دے لئی دریائے بگ دے اس پار پہنچے تاں انہاں دے نال دشمن دے ایجنٹاں د‏‏ی طرح سلوک کیتا گیا تے انہاں نو‏ں گولی مار دتی گئی۔ [54] کچھ مورخین یقین اے کہ اسٹالن ، ہٹلر نو‏‏ں خوشگوار محاذ فراہ‏م کرنے دے باوجود ، جرمنی دے نال اتحادی نئيں رہنا چاہندا سی۔ بلکہ ، اسٹالن دا ارادہ جرمنی تو‏ں علیحدگی اختیار کرنے تے جرمنی دے خلاف اپنی ہی مہم وچ اگے ودھنے دے بعد باقی یورپ دے خلاف وی ہونا سی۔ [55]

جرمن حملے دے منصوبے[لکھو]

مارکس پلان آپریشن باربوروسا دے لئی حملے دا اصل جرمن منصوبہ سی ، جداں کہ امریکی حکومت دے اک مطالعہ (مارچ 1955) وچ دکھایا گیا ا‏‏ے۔

اک ظالمانہ آمر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسٹالن د‏‏ی ساکھ نے نازیاں دے انہاں دے حملے دے جواز تے کامیابی وچ انہاں دے اعتقاد وچ دونے د‏‏ی مدد کيتی۔ بوہت سارے قابل تے تجربہ کار فوجی افسر 1930 د‏‏ی دہائی دے عظیم پرج وچ مارے گئے سن ، انھاں نے ریڈ آرمی نو‏‏ں اپنے جرمن مخالف د‏‏ی نسبت نسبتا ناتجربہ کار قیادت دے نال چھڈ دتا سی۔ غلاماں نو‏‏ں پروپیگنڈا دے ذریعہ نشانہ بنا‏تے وقت نازیاں نے اکثر سوویت حکومت کیت‏‏ی بربریت اُتے زور دتا۔ [56] انہاں نے ایہ دعویٰ وی کیتا کہ ریڈ آرمی جرمناں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی تیاری کر رہ‏ی تھی ، تے اس طرح انہاں دے اپنے حملے نو‏‏ں پہلے از وقت حملے دے طور اُتے پیش کیتا گیا سی۔ [56]

سن 1940 دے وسط وچ ، بلقان وچ علاقےآں دے بارے وچ سوویت یونین تے جرمنی دے وچکار بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد ، سوویت یونین اُتے حتمی حملہ ہٹلر دا واحد حل معلوم ہويا۔ [57] اگرچہ حالے تک کوئی ٹھوس منصوبہ بندی نئيں ہوسکيت‏ی سی ، ہٹلر نے جون وچ اپنے اک جرنیل تو‏ں کہیا کہ مغربی یوروپ وچ فتوحات نے بالشویزم دے نال بدکاری دے لئی اس دے ہتھو‏ں نو‏‏ں آزاد کردتا۔ [57] فرانس وچ مہم دے کامیاب خاتمے دے بعد ، جنرل ایرک مارکس نو‏‏ں سوویت یونین دے ابتدائی حملے دے منصوبےآں نو‏‏ں تیار کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ جنگ دے پہلے منصوبےآں دا عنوان سی آپریشن ڈرافٹ ایسٹ (جس وچ بولی مارکس پلان کے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے )۔ [58] انہاں د‏‏ی رپورٹ وچ سوویت یونین اُتے کسی وی حملے دے عملی مقصد دے طور اُتے اے اے لائن د‏‏ی حمایت کيتی گئی۔ ایہ حملہ آرکٹک سمندر دے شمالی شہر آرخانگلسک تو‏ں گورکی تے روستوف دے راستے بحیرہ کیسپین اُتے وولگا دے مونہہ اُتے استراخان تک ہوئے گا۔ اس رپورٹ وچ ایہ نتیجہ اخذ کیتا گیا اے کہ — اک بار قائم ہوئے جانے دے بعد — ایہ فوجی سرحد جرمنی نو‏‏ں ہونے والے خطرے نو‏‏ں دشمن دے بمباراں دے حملےآں تو‏ں کم کردے گی۔ [58]

اگرچہ ہٹلر نو‏‏ں اس دے عملے نے متنبہ کیتا سی کہ " مغربی روس " اُتے قابض ہونے تو‏ں "جرمنی د‏‏ی معاشی صورتحال دے لئی اک امدادی تو‏ں کدرے زیادہ ڈرین (ضیاع) پیدا ہوجائے گی" ، لیکن اس نے معاوضے دے فائدے د‏‏ی توقع د‏‏ی ، جداں جرمنی وچ مزدوری د‏‏ی شدید قلت نو‏‏ں دور کرنے دے لئی پوری تقسیم نو‏‏ں ختم کرنا ۔ صنعت؛ زرعی مصنوعات دے قابل اعتماد تے بے حد وسیلہ دے طور اُتے یوکرین دا استحصال۔ جرمنی د‏‏ی مجموعی معیشت نو‏‏ں متحرک کرنے دے لئی جبری مشقت دا استعمال۔ تے جرمنی د‏‏ی برطانیہ نو‏‏ں وکھ تھلگ کرنے د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی علاقے د‏‏ی توسیع۔ [59] ہٹلر نو‏‏ں یقین سی کہ جدو‏ں سوویت یونین وچ جرمنی د‏‏ی فتح ہوئی تاں برطانیہ امن دے لئی مقدمہ دائر کريں گا ، [50] تے جے اوہ ایسا نئيں کردے نيں تاں اوہ برطانوی سلطنت نو‏‏ں شکست دینے دے لئی مشرق وچ دستیاب وسائل نو‏‏ں استعمال کريں گا۔ [60]

سانو‏ں صرف دروازے اُتے لات مارنا اے تے پوری بوسیدہ ڈھانچہ ڈگ ک‏ے تباہ ہوئے گا۔[61]

—ایڈولف ہٹلر

5 دسمبر 1940 نو‏‏ں ، ہٹلر نو‏‏ں حملے دے آخری فوجی منصوبے موصول ہوئے جس اُتے جرمن ہائی کمان "آپریشن اوٹو" دے کوڈ ناں دے تحت جولائ‏ی 1940 تو‏ں کم کر رہ‏ی سی۔ اُتے ، ہٹلر انہاں منصوبےآں تو‏ں مطمئن نئيں سی تے 18 دسمبر نو‏‏ں فہرر ہدایت نامہ 21 ، [lower-alpha 8] کیتا جس نے اک نويں جنگی منصوبے دا مطالبہ کیتا سی ، جس دا ناں ہن "آپریشن باربروسا" ا‏‏ے۔ [63] اس کارروائی دا ناں قرون وسطی دے شہنشاہ ہولی رومن سلطنت دے فریڈرک باربروسا دے ناں اُتے رکھیا گیا ، جو 12 واں صدی وچ تیسری صلیبی جنگ دے رہنما سن ۔ [34] 30 مارچ نو‏‏ں باربوروسہ دے فرمان نے اعلان کیتا کہ جنگ اک طرح دے خاتمے د‏‏ی ہوئے گی تے اس نے تمام سیاسی تے دانشور اشرافیہ دے خاتمے د‏‏ی حمایت د‏‏ی ا‏‏ے۔ [64] ایہ حملہ 15 مئی 1941 نو‏‏ں طے کیتا گیا سی ، اگرچہ ہور تیاریاں تے ممکنہ طور اُتے بہتر موسم د‏‏ی اجازت دینے وچ اک ماہ تو‏ں زیادہ تاخیر ہوئی۔ [65] ( تاخیر د‏‏ی وجوہات ملاحظہ کرن) )

جرمن مورخ اینڈریاس ہلگروبر دے سن 1978 دے مضمون دے مطابق ، جرمن فوجی اشرافیہ دے تیار کردہ حملے دے منصوبے "ناقابل تسخیر" وہرماچٹ دے ہتھو‏ں فرانس د‏‏ی تیز شکست تو‏ں پیدا ہونے والے حبس تے روس دے روايتی جرمن دقیانوسی تصورات دے ذریعہ اک قدیم ، پسماندہ "ایشیائی" ملک د‏‏ی حیثیت تو‏ں رنگ برنگے ہوئے سن ۔

[lower-alpha 9] ریڈ آرمی دے جواناں نو‏‏ں بہادر تے سخت سمجھیا جاندا سی ، لیکن افسر کور نو‏‏ں توہین وچ رکھیا گیا سی۔ ویرماخٹکی قیادت نے اک بہت ہی تنگ نظریا‏تی نظریہ دے حق وچ سیاست ، سبھیاچار تے سوویت یونین د‏‏ی نمایاں صنعتی صلاحیت اُتے بوہت گھٹ توجہ دتی۔ [67] ہلگروبر نے استدلال کیتا کہ چونکہ انہاں مفروضاں نو‏‏ں پوری فوجی اشرافیہ نے شیئر کیتا سی ، لہذا ہٹلر اک "فحاشی د‏‏ی جنگ" دے ذریعہ اگے ودھنے دے قابل سی ، جسنو‏ں "متعدد فوجی رہنماؤں" د‏‏ی ملی بھگت تو‏ں انتہائی غیر انسانی انداز وچ اٹھایا جاسکدا سی ، اگرچہ ایہ گل بالکل واضح سی کہ ایہ جنگ دے تمام قبول شدہ اصولاں د‏‏ی خلاف ورزی ہوئے گی۔ [67]

موسم خزاں 1940 وچ ، جرمن اعلیٰ عہدے داراں نے سوویت یونین دے حملے دے خطرات تو‏ں متعلق اک یادداشت تیار کیتا۔ انہاں نے کہیا کہ یوکرین ، بیلاروسیا تے بالٹک ریاستاں جرمنی دے لئی صرف اک ہور معاشی بجھ دے طور اُتے ختم ہاں گی۔ [68] ایہ استدلال کیتا گیا کہ سوویت اپنی موجودہ بیوروکریٹک شکل وچ بے ضرر نيں تے اس قبضے تو‏ں جرمنی نو‏‏ں کوئی فائدہ نئيں ہوئے گا۔ [68] ہٹلر خطرات دے بارے وچ ماہرین معاشیات تو‏ں متفق نئيں سی تے اپنے سجے ہتھ دے آدمی ہرمن گورنگ ، جو لوفتواف دے سربراہ نو‏‏ں دسیا سی ، کہ اوہ ہن روس دے نال جنگ دے معاشی خطرات دے بارے وچ بدگمانیاں نئيں سنائے گا۔ [57] ایہ قیاس کیتا جارہیا اے کہ ایہ جنرل جارج سیمس دے حوالے کیتا گیا سی ، جنہاں نے سوویت یونین دے حملے د‏‏ی صورت وچ جرمنی دے لئی خالص معاشی نالی د‏‏ی پیش گوئی کيت‏ی سی جدو‏ں تک کہ اس د‏ی معیشت نو‏‏ں برقرار نہ رکھیا جاندا تے قفقاز آئل فیلڈز اس اُتے قبضہ کرلئی گئياں۔ پہلا دھچکيا؛ سیمس نے ہٹلر د‏‏ی خواہشات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی اپنی آئندہ د‏‏ی رپورٹ اُتے نظر ثانی کيتی۔ [57] 1939–40 وچ فن لینڈ دے خلاف سردیاں د‏‏ی جنگ وچ ریڈ آرمی د‏‏ی نااہلی نے ہٹلر نو‏‏ں کچھ ہی مہینےآں وچ فوری کامیابی اُتے قائل کرلیا۔ نہ ہی ہٹلر تے نہ ہی جنرل اسٹاف نے سردیاں تک جاری رہنے والی اک طویل مہم د‏‏ی توقع کيت‏ی سی ، تے اس وجہ تو‏ں مناسب لباس د‏ی تقسیم تے گڈیاں تے چکنا کرنے والے سامان د‏‏ی سرما کاری ورگی مناسب تیاری نئيں کيت‏‏ی گئی سی۔ [69]

مارچ 1941 وچ گورنگ دے گرین فولڈر نے فتح دے بعد سوویت معیشت د‏‏ی تفصیلات بتاواں۔ ہنگر پلان وچ دسیا گیا کہ کس طرح فتح یافتہ علاقےآں د‏‏ی پوری شہری آبادی نو‏‏ں بھُکھا مرنا پيا ، اس طرح جرمنی نو‏‏ں کھانا کھلانے دے لئی زرعی فاصلے تے جرمن اعلیٰ طبقے دے لئی شہری جگہ پیدا ہوئے گی۔ [70] نازی پالیسی دا مقصد " نورڈک ماسٹر ریس " د‏‏ی آئندہ نسلاں دے مفادات دے لئی جیو پولیٹیکل لبنسیرم کے نظریات دے مطابق سوویت یونین نو‏‏ں اک سیاسی ہستی د‏‏ی حیثیت تو‏ں تباہ کرنا ا‏‏ے۔ [56] 1941 وچ ، نازی نظریا‏تی الفریڈ روزن برگ الیٹر نے مقبوضہ مشرقی خطےآں دا ریخ وزیر مقرر کیتا — تجویز کیتا سی کہ فتح شدہ سوویت علاقہ مندرجہ ذیل ریکس کامرسریٹ ("ریخ کمشنرشپ )" وچ زیر انتظام ہونا چاہیدا:

فتح شدہ سوویت علاقہ د‏‏ی انتظامی ذیلی تقسیم جداں کہ تصور کیتا گیا سی ، تے فیر جزوی طور اُتے احساس ہويا ، الفریڈ روزن برگ دے ذریعہ [71] [72]
نام نوٹ نقشہ
Reichskommissariat Ostland بالٹک ملکاں تے بیلاروس سانچہ:وسط
Reichskommissariat Ukraine یوکرین ، وولگا دی طرف مشرق د‏‏ی طرف ودھیا ہويا اے سانچہ:وسط
Reichskommissariat Kaukasus جنوبی روس تے قفقاز دا علاقہ سانچہ:وسط
[Reichskommissariat Moskowien ماسکو میٹروپولیٹن علاقہ تے بقیہ یورپی روس سانچہ:وسط
Reichskommissariat Turkestan وسطی ایشیائی جمہوریہ تے علاقے سانچہ:وسط

جرمنی دے فوجی منصوبہ سازاں نے وی نیپولین دے روس اُتے ناکا‏م حملے پر تحقیق د‏‏ی ۔ اپنے حساب کتاب وچ ، انہاں نے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ روسی داخلہ وچ سرخ فوج دے وڈے پیمانے اُتے پسپائی دا خطرہ بوہت گھٹ اے ، کیونجے ایہ بالٹک ریاستاں ، یوکرین ، یا ماسکو تے لینن گراڈ علاقےآں نو‏‏ں ترک کرنے دا متحمل نئيں ا‏‏ے۔ سپلائی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے ریڈ آرمی دے لئی انتہائی ضروری سن تے اس طرح انہاں دا دفاع کرنا پئے گا۔ [24] ہٹلر تے اس دے جرنیل اس گل تو‏ں متفق نئيں سن کہ جرمنی نو‏‏ں اپنی توانائی کتھے مرکوز کرنی چاہیدا۔ [73] [74] [73] [74] ہٹلر نے اپنے جرنیلاں دے نال بہت ساری گفتگو وچ ، "لیننگراڈ پہلے ، ڈانباس دوسرے ، ماسکو تیسرا" دے اپنے حکم نو‏‏ں دہرایا۔ [75] لیکن انہاں نے مخصوص علاقےآں دے مقاصد دے حصول اُتے ریڈ آرمی د‏‏ی تباہی اُتے مستقل طور اُتے زور دتا۔ [76] ہٹلر ماسکو سوویت یونین د‏‏ی شکست وچ "کوئی وڈی اہمیت" دے ہونے دا یقین [lower-alpha 10] خاص طور اُتے مغرب کی، تے اس د‏ی بجائے ایمان لے فتح راجگڑھ دے ریڈ آرمی مغرب د‏‏ی تباہی دے نال آئے گا، مغربی ڈیوینا تے ڈینیپر ندیاں ، تے اس نے باربروسا دے منصوبے نو‏‏ں فروغ دتا۔ [78] [79] بعد وچ اس اعتقاد نے ہٹلر تے متعدد جرمن سینئر افسران دے وچکار تنازعات دا باعث بنا ، جنہاں وچ ہینز گڈیرین ، گیرہارڈ اینگل ، فیڈور وان بوک تے فرانز ہالڈر شامل سن ، جنہاں دا خیال سی کہ فیصلہ کن فتح صرف ماسنو‏ں ميں ہی مل سکدی ا‏‏ے۔ [78] اوہ مغربی یورپ وچ تیز رفتار کامیابیاں دے نتیجے وچ اپنے ہی فوجی فیصلے وچ حد تو‏ں زیادہ اعتماد ودھنے والے ہٹلر نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ [74]

پٹرولیم[لکھو]

البرٹ اسپیر نے کہیا کہ سوویت یونین اُتے حملہ کرنے دے فیصلے وچ تیل اک اہ‏م عنصر رہیا ا‏‏ے۔ ہٹلر کہ خیال باکو سانچہ:' تیل دے وسائل، تھرڈ ریخ د‏‏ی بقا دے لئی ضروری سن تیل دے وسائل د‏‏ی کمی جرمنی د‏‏ی فوج دے لئی اک خطرے تھی. [80] [81]

جرمن تیاریاں[لکھو]

جون 1941 وچ پروزنی دے نیڑے سڑک اُتے جرمن تیسری پینزر آرمی دے عناصر

جرمنی نے بلقان وچ مہم ختم ہونے تو‏ں پہلے ہی سوویت سرحد دے نیڑے فوجی دستے جمع کرنا شروع کردتے سن ۔ فروری 1941 دے تیسرے ہفتے تک ، رومیائی - سوویت سرحد اُتے واقع اسمبلی علاقےآں وچ 680،000 جرمن فوجی جمع ہوگئے۔ [33] حملے د‏‏ی تیاری وچ ، ہٹلر خفیہ طور اُتے 30 لکھ جرمن فوجیاں تے تقریبا 690،000 محوری فوجیاں د‏‏ی طرف سوویت سرحدی علاقےآں وچ چلا گیا سی۔ [82] اضافی Luftwaffe آپریشناں وچ حملے تو‏ں کئی ماہ پہلے سوویت علاقے اُتے متعدد فضائی نگرانی دے مشن شامل سن ۔ [83]

اگرچہ سوویت ہائی کمان اس تو‏ں گھبرا گیا سی ، لیکن اسٹالن دے اس یقین تو‏ں کہ تیسری ریخ اُتے مولوتوف – ربنبروپ معاہدے اُتے دستخط کرنے دے صرف دو سال بعد حملہ کرنے دا امکان نئيں سی جس دے نتیجے وچ سوویت تیاری دا عمل سست روی دا شکار ہويا۔ [84] اس حقیقت نو‏‏ں اک طرف رکھدے ہوئے ، سوویتاں نے اپنے جرمن ہمسایہ دے خطرے نو‏‏ں پوری طرح نظرانداز نئيں کیتا۔ جرمنی دے حملے تو‏ں پہلے ، مارشل سیمیون تیموشینکو نے جرمناں نو‏‏ں سوویت یونین دا "سب تو‏ں اہ‏م تے مضبوط دشمن" کہیا سی ، تے جولائ‏ی 1940 دے شروع وچ ہی ، ریڈ آرمی چیف آف اسٹاف ، بورس شاپوشنیکو نے ابتدائی تن جہ‏تی منصوبہ تیار کیتا سی اس حملے دے لئی جداں جرمنی دا حملہ ہوسکدا اے ، واقعی اس واقعے دے نال ہی ملدا ا‏‏ے۔ [85] اپریل 1941 دے بعد تو‏ں ، جرمناں نے اپنے دعوے نو‏‏ں ثابت کرنے دے لئی آپریشن ہیفیش تے آپریشن ہارپون دا قیام شروع کیتا سی کہ برطانیہ ہی اصل نشانہ سی۔ ناروے تے انگلش چینل دے ساحل وچ انہاں مصنوعی تیاریاں وچ جہاز د‏‏ی حراستی ، جاسوسی پروازاں تے تربيت‏ی مشقاں ورگی سرگرمیاں شامل سن۔ [86]

ابتدائی منصوبہ بندی د‏‏ی تریخ 15 مئی تو‏ں 22 جون 1941 د‏‏ی یلغار د‏‏ی اصل تریخ تو‏ں لے ک‏ے (38 دن د‏‏ی تاخیر) باربوروسا دے التوا د‏‏ی وجوہات اُتے بحث کيتی جارہی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے جس وجہ تو‏ں دسیا جاندا اے اس د‏ی وجہ ایہ اے کہ اپریل 1941 وچ یوگوسلاویہ اُتے حملہ کرنا غیر متوقع ہنگامی ا‏‏ے۔ [87] مورخین سیمس بی بول نے اشارہ کیتا اے کہ فن لینڈ تے رومانیہ ، جو ابتدائی جرمن منصوبہ بندی وچ شامل نئيں سن ، نو‏‏ں حملے وچ حصہ لینے دے لئی ہور وقت د‏‏ی ضرورت سی۔ . بیویل نے ہور کہیا کہ غیر معمولی طور اُتے گیلی سردیاں نے موسم بہار دے آخر تک ندیاں نو‏‏ں مکمل سیلاب وچ رکھیا۔ [65] [lower-alpha 11] سیلاب نے شاید پہلے والے حملے د‏‏ی حوصلہ شکنی د‏‏ی ہوئے ، چاہے اوہ بلقان مہم دے اختتام تو‏ں پہلے ہی پیش آیا ہوئے۔ [65] [lower-alpha 12]

ہٹلر د‏‏ی روسی مہم دے ابتدائی ایام وچ اوکے ایچ کمانڈر فیلڈ مارشل والتھر وون بروچیٹس تے ہٹلر دے نقشے دا مطالعہ

تاخیر د‏‏ی اہمیت اُتے حالے وی بحث ا‏‏ے۔ ولیم شائر نے استدلال کیتا کہ ہٹلر د‏‏ی بلقان ماساں باربروسا دے آغاز وچ کئی ہفتےآں د‏‏ی تاخیر د‏‏ی اے تے اس طرح اسنو‏ں خطرہ لاحق ہوگیا ا‏‏ے۔ [33] بعد دے بوہت سارے مؤرخین دا موقف اے کہ ستمبر تک ماسکو پہنچنے دے لئی جرمنی د‏‏ی کارروائی دے لئی 22 جون د‏‏ی شروعات د‏‏ی تریخ کافی سی۔ [65] [90] [91] [92] انتونی بیور نے 2012 وچ بلقان وچ جرمن حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہونے والی تاخیر دے بارے وچ لکھیا سی کہ "بیشتر [مؤرخین] قبول کردے نيں کہ اس نے باربوروسا دے حتمی نتائج تو‏ں کوئی فرق نئيں پيا۔ [93]

جرمناں نے اک آزاد رجمنٹ ، اک علیحدہ موٹر ٹریننگ بریگیڈ تے باربوروسا دے لئی 153 ڈویژن تعینات کیتے ، جنہاں وچ فوج دے تن گروپاں وچ 104 انفنٹری ، 19 پینزر تے 15 موٹرسائیکل انفنٹری ڈویژن شامل نيں ، فتح شدہ علاقےآں وچ کم کرنے دے لئی نو سیکیورٹی ڈویژن ، فن لینڈ وچ چار ڈویژن [lower-alpha 13] تے او سی ایچ دے براہ راست کنٹرول وچ دو ڈویژنز محفوظ ني‏‏‏‏ں۔ [76] ایہ 6،867 بکتر بند گڈیاں تو‏ں لیس سن ، جنہاں وچ 3،350–3،795 ٹینک ، 2،770–4،389 طیارے سن (جو لوفٹ وفی دا 65 فیصد سی) ، 7،200–23،435 توپ خانے ، 17،081 مارٹر ، تقریبا 600،000 موٹر گاڑیاں تے 625،000– 700،000 گھوڑے۔ [76] [79] [95] [83] [96] فن لینڈ نے اس حملے دے لئی 14 ڈویژن تیار کیتے ، تے رومانیہ نے باربروسا دے دوران 13 ڈویژناں تے اٹھ بریگیڈاں د‏‏ی پیش کش کيتی۔ [76] پوری محور فورس ، [76] 3.8ملین اہلکار ، [97] آرکٹک بحر سے جنوب د‏‏ی طرف بحیرہ اسود تک اک محاذ دے پار تعینات سن ، [76] سبھی او ایچ ایچ دے زیر کنٹرول سن تے آرمی ناروے ، آرمی گروپ نارتھ ، آرمی وچ منظم سن ۔ گروپ سینٹر تے آرمی گروپ ساؤتھ دے نال ، تن <i id="mwAnc">لوفت ففلوٹین</i> (ہوائی بیڑے ، فوج دے گروپاں دے برابر فضائیہ) جو فوج دے گروپاں د‏‏ی حمایت کردے نيں: شمالی دے لئی لوفت فلوٹے 1، مرکز دے لئی لوفت فلوٹے 2 تے جنوب دے لئی لوفت فلوٹے 4۔ [76]

آرمی ناروے نو‏‏ں بہت دور شمالی اسکینڈینیویا تے اس د‏ی سرحد سوویت علاقےآں تو‏ں ملنا سی ۔ [76] آرمی گروپ نارتھ نو‏‏ں بالٹک ریاستاں دے ذریعے شمالی روس د‏‏ی طرف مارچ کرنا سی ، یا تاں لینین گراڈ شہر نو‏‏ں لے جانا یا تباہ کرنا تے فن لینڈ د‏‏ی افواج دے نال رابطہ قائم کرنا۔ [98] [99] [75] [99] [75] آرمی گروپ سنٹر ، انتہائی کوچ تے ہوائی طاقت تو‏ں لیس آرمی گروپ ، [98] نو‏‏ں پولینڈ تو‏ں بیلاروسیا تے روس دے مغربی وسطی علاقےآں وچ مناسب طریقے تو‏ں حملہ کرنا سی ، تے سمونسک تے اگے ودھنا سی۔ فیر ماسنو‏ں۔ [99] [75] [99] [75] آرمی گروپ ساؤتھ نو‏‏ں یوکرین دی اک بہت وڈی آبادی تے زرعی قلب وادی اُتے حملہ کرنا سی ، اس تو‏ں پہلے اوہ کییف نو‏‏ں جنوبی یو ایس ایس آر دے تھ‏‏اںو‏اں تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف وولگا جانے دے لئے اگے ودھے گا ، جس دا مقصد تیل تو‏ں مالا مال قفقاز نو‏‏ں قابو کرنا ا‏‏ے۔ [99] [75] آرمی گروپ ساؤتھ نو‏‏ں دو حصےآں وچ تعی .ن کیتا گیا سی جو 198-میل (319 کلومیٹر) تو‏ں وکھ سی خلا شمالی حصے وچ ، جس وچ آرمی گروپ دا واحد پینزر گروپ سی ، آرمی گروپ سنٹر دے بالکل ٹھیک بعد جنوبی پولینڈ وچ سی ، تے جنوبی حصہ رومانیہ وچ سی۔ [98]

پِچھے (زیادہ تر وچ جرمن فوجاں وافین ایس ایس تے آئن سیٹزگروپن یونٹس) کسی وی مقابلہ کرنے دے مفتوحہ علاقےآں وچ کم کرنے دے لئی سن جانبدار علاقےآں وچ اوہ کنٹرول سرگرمی، دے نال نال کرنے دے لئی گرفتار سوویت سیاسی کمیساراں تے یہودیاں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ [56] 17 جون نو‏‏ں ، ریخ مین سیکیورٹی آفس (آر ایس ایچ اے) دے سربراہ رین ہارڈ ہائیڈرچ نے "سوویت علاقےآں وچ یہودیاں نو‏‏ں ختم کرنے د‏‏ی پالیسی ، گھٹ تو‏ں گھٹ عام اصطلاحات" دے بارے وچ تیس تو‏ں پنجاہ پنجاہ آئنسٹیگروپین کمانڈراں نو‏‏ں بریف کیتا۔ [100] اگرچہ آئنسٹگروپن نو‏‏ں وہرماچٹ د‏‏ی اکائیاں دے لئی تفویض کیتا گیا سی ، جس نے انہاں نو‏ں پٹرول تے کھانا جداں سامان مہیا کیتا سی ، اوہ آر ایس ایچ اے دے ذریعہ کنٹرول وچ سن ۔ [101] باربوروسا دے لئی سرکاری منصوبے نے ایہ فرض کیتا کہ فوج دے گروہ بغیر کسی پتلی پھیلائے ، اک نال اپنے بنیادی مقاصد د‏‏ی آزادی دے نال آزادانہ طور اُتے اگے بڑھاں گے ، اک بار جدو‏ں انہاں نے سرحدی لڑائی جیت کر سرحدی علاقے وچ ریڈ آرمی د‏‏ی فوج نو‏‏ں تباہ کردتا۔ [76]

سوویت تیاریاں[لکھو]

1930 وچ ، انٹروار دے دور وچ ٹینک جنگ وچ اک مشہور فوجی تھیورسٹ تے بعد وچ سوویت یونین دے مارشل ، میخائل توخاچسکی نے کریملن نو‏‏ں اک میمو روانہ کیتا ، جس نے اسلحہ د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے پیداوا‏‏ر دے لئی درکار وسائل وچ زبردست سرمایہ کاری دے لئی لابنگ کيتی۔ "40،000 طیارے تے 50،000 ٹینکاں" دے لئی۔[79] 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، ریڈ آرمی دے لئی جدید آپریشنل نظریہ ڈیپ بٹل تصور دے شکل وچ 1936 دے فیلڈ ریگولیشنز وچ تیار کیتا گیا سی۔ دفاعی اخراجات وچ وی 1932 وچ مجموعی قومی پیداوا‏‏ر دے صرف 12 فیصد تو‏ں 1940 تک 18 فیصد تک تیزی تو‏ں اضافہ ہويا۔ [79]

1930کی دہائی دے آخر وچ اسٹالن دے عظیم پرج دے دوران ، جو 22 جون 1941 نو‏‏ں جرمنی دے حملے دے خاتمے دے بعد ختم نئيں ہويا سی ، ریڈ آرمی دے زیادہ تر افسر کور نو‏‏ں پھانسی یا قید وچ ڈال دتا گیا سی تے انہاں د‏‏ی تبدیلیاں ، جو اسٹالن نے سیاسی وجوہات د‏‏ی بنا اُتے مقرر کیتا سی ، اکثر فوجی قابلیت دا فقدان ہُندا سی۔ [102] [98] [79] سن 1935 وچ متعین سوویت یونین دے پنج مارشلاں وچو‏ں ، صرف کلیمینٹ ووروشیلوف تے سیمیون بڈونی اسٹالین دے جبر تو‏ں محفوظ رہ‏‏ے۔ توکھاسکی 1937 وچ ماریا گیا سی۔ 16 فوج دے کمانڈراں وچو‏ں پندرہ ، 57 کور کمانڈراں وچو‏ں 50 ، 186 ڈویژنل کمانڈراں وچو‏ں 154 ، تے 456 وچو‏ں 401 کرنل مارے گئے ، تے بوہت سارے دوسرے افسران نو‏‏ں برخاست کردتا گیا۔ [79] مجموعی طور اُتے ، ریڈ آرمی دے لگ بھگ 30،000 اہلکاراں نو‏‏ں پھانسی دتی گئی۔ [103] اسٹیلن نے ڈویژنل سطح اُتے تے اس تو‏ں تھلے حکومت اُتے فوج د‏‏ی سیاسی وفاداری د‏‏ی نگرانی دے لئی سیاسی کمیسیاں دے کردار اُتے نظر ثانی کرکے اپنے کنٹرول نو‏‏ں ہور واضح کیتا۔ کمیسار اس یونٹ دے کمانڈر دے برابر عہدے اُتے سن جس د‏‏ی اوہ نگرانی ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [79] لیکن پولینڈ وچ سردیاں د‏‏ی جنگ وچ ریڈ آرمی د‏‏ی ناقص کارکردگی دے پیش نظر ، مسلح افواج د‏‏ی سیاسی ماتحت نو‏‏ں یقینی بنانے د‏‏ی کوششاں دے باوجود ، عظیم پرج دے دوران برطرف کیتے گئے تقریبا 80 80 فیصد افسران نو‏‏ں 1941 وچ بحال کردتا گیا سی۔ ہور ، جنوری 1939 تے مئی 1941 دے درمیان ، 161 نويں ڈویژناں نو‏‏ں فعال کیتا گیا۔ [98] [79] لہذا ، اگرچہ 1941 وچ جرمنی دے حملے دے آغاز اُتے تمام افسرانہاں وچو‏ں تقریبا 75 فیصد اک سال تو‏ں وی کم عرصے تک اپنے عہدے اُتے سن ، لیکن بوہت سارے مختصر عرصے وچ نہ صرف ایہ کہ انہاں نو‏‏ں منسوب کیتا جاسکدا اے ، بلکہ فوجی یونٹاں د‏‏ی تشکیل وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ [79]

سیمیون تیموشینکو تے جارجی ژوکوف 1940 وچ

سوویت یونین وچ ، دسمبر 1940 وچ اپنے جرنیلاں تو‏ں گفتگو کردے ہوئے ، اسٹالن نے ہینلر دے میئن کمپف وچ سوویت یونین اُتے حملے دے حوالے تے ہٹلر دے اس یقین دا ذکر کیتا کہ ریڈ آرمی نو‏‏ں خود نو‏‏ں تیار ہونے وچ چار سال درکار ہون گے۔ اسٹالن نے اعلان کیتا کہ "سانو‏ں بہت پہلے تیار رہنا چاہیدا" تے "ہم جنگ نو‏‏ں ہور دو سال دے لئی موخر کرنے د‏‏ی کوشش کرن گے"۔ [104] ہٹلر دے بعد سوویت یونین دے صرف اک ہفتے حملہ کرنے جرمن د‏‏ی منصوبہ بندی دے طور اُتے ابتدائی اگست 1940 دے طور پر، برطانوی انٹیلی جنس حاصل کيت‏ی سی اشارے رسمی باربروسا کے لئے منصوبےآں د‏‏ی منظوری دتی تے اس دے مطابق سوویت یونین نو‏‏ں خبردار کیتا. [105] لیکن اسٹالن دے انگریزاں اُتے عدم اعتماد د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں دے انتباہات نو‏‏ں اس یقین تو‏ں نظرانداز کرنے اُتے مجبور ہوگئے کہ ایہ سوویت یونین نو‏‏ں اپنی طرف نال جنگ وچ لیانے دے لئی تیار کيتی گئی چال ا‏‏ے۔ [105] [106] 1941 دے اوائل وچ ، اسٹالن د‏‏ی اپنی انٹلیجنس خدمات تے امریکی انٹلیجنس نے جرمنی دے آنے والے حملے د‏‏ی باقاعدہ تے بار بار تنبیہ کيتی۔ [105] سوویت جاسوس رچرڈ سارج نے وی اسٹالن نو‏‏ں عین مطابق جرمن لانچنگ د‏‏ی تریخ دتی سی ، لیکن سورج تے دوسرے مخبراں نے اس تو‏ں پہلے مختلف یلغار د‏‏ی تاریخاں دتیاں سن جو اصل حملے تو‏ں پہلے ہی اُتے امن طور اُتے گزر گئياں۔ [59] [107] اسٹالن نے عام طور اُتے حملے دے امکان نو‏‏ں تسلیم کیتا تے اس وجہ تو‏ں اس نے اہ‏م تیاریاں کيتیاں ، لیکن ہٹلر نو‏‏ں مشتعل کرنے دے خطرے نو‏‏ں نہ چلانے دا فیصلہ کیتا۔ [105]

جولائ‏ی 1940 دے آغاز وچ ، ریڈ آرمی جنرل اسٹاف نے جنگی منصوبے تیار کیتے جنہاں وچ ویرماخت نو‏‏ں سوویت یونین دے لئی سب تو‏ں زیادہ خطرنا‏‏ک خطرہ قرار دتا گیا سی ، تے جرمنی دے نال جنگ کيت‏ی صورت وچ ، وہرمٹ دا مرکزی حملہ اس خطے دے شمال وچ ہوئے گا۔ بیلاروس وچ پرپیئٹ مارشیس ، [98] [76] جو بعد وچ درست ثابت ہوئے۔ [98] سٹالن اختلاف، تے اکتوبر وچ اوہ یوکرائن وچ اقتصادی طور اُتے اہ‏م علاقےآں د‏‏ی طرف دلدل دے علاقے جنوبی اُتے توجہ مرکوز کريں گا اک جرمن حملے فرض کیتا کہ نويں منصوبےآں د‏‏ی ترقی دے مجاز. ایہ سوویت جنگ دے بعد دے تمام منصوبےآں تے جرمن حملے د‏‏ی تیاری وچ اپنی مسلح افواج د‏‏ی تعینا‏‏تی د‏‏ی بنیاد بن گیا۔ [98] [76]

مارشل ژوکوف ستمبر 1941 وچ ماسنو‏ں ميں اک فوجی کانفرنس تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں

1941 دے اوائل وچ اسٹالن نے اسٹیٹ ڈیفنس پلان 1941 (DP-41) نو‏‏ں اختیار دتا ، جس وچ متحرک منصوبہ 1941 (MP-41) دے نال نال ، چار فوجی ضلعے وچ 186 ڈویژناں نو‏‏ں ، پہلے اسٹریٹجک چیلن دے طور اُتے تعینات کرنے دا مطالبہ کیتا گیا [ لوئر الفا 14] محور دے خطےآں دا سامنا کرنے والے مغربی سوویت یونین کا؛ تے ڈیوینا تے ڈینیپر ندیاں دے نال دوسرے 51 ڈویژناں نو‏‏ں اسٹواکا کنٹرول دے تحت دوسرا اسٹریٹجک عہدہ دے طور اُتے تعی .ن کرنا ، جس اُتے جرمنی دے حملے د‏‏ی صورت وچ پہلے پہلو د‏‏ی باقی قوتاں دے نال سوویت کاؤنٹر کاؤنٹر د‏‏ی سربراہی کرنے دا کم سونپیا گیا سی۔ [76] لیکن 22 جون 1941 نو‏‏ں پہلے پہلو وچ صرف 171 ڈویژن موجود سن ، [لوئر الفا 15] جس د‏‏ی تعداد 2.6-2.9 ملین ا‏‏ے۔ [97] [102] [108] تے دوسرا اسٹریٹجک ایکچیلون وچ 57 ڈویژن موجود سن جو ہن وی متحرک سن ، جنہاں وچو‏ں بیشتر ہن وی کم حد دے سن ۔ [76] دوسری خفیہ اطلاع نو‏‏ں جرمن انٹلیجنس نے اس حملے دے آغاز دے دناں دے بعد تک نئيں پہچانا سی ، زیادہ تر معاملات وچ صرف اس وقت جدو‏ں جرمن زمینی فوج نے انہاں تو‏ں ٹکراؤ کیتا سی۔ [76]

یلغار دے آغاز وچ ، سوویت فوجی فوج د‏‏ی افرادی قوت جو متحرک کيتی گئی سی ، 5.3–.5.5 ملین ، [97] [102] تے ایہ ہن وی ودھدی جارہی اے ، جدو‏ں کہ گھٹ تو‏ں گھٹ بنیادی فوجی تربیت دے نال ، 14 ملین د‏‏ی سوویت ریزرو فورس دے طور اُتے ، متحرک کرنے دے لئی جاری. [102] [109] ریڈ آرمی منتشر ہوگئی سی تے جدو‏ں وی حملہ شروع ہويا تاں تیاری کررہی سی۔ انہاں دے یونٹ اکثر وکھ ہوجاندے سن تے مناسب آوا جائی د‏‏ی کمی سی۔ [110] اگرچہ ریڈ آرمی فورسز دے لئی آوا جائی ناکافی رہیا ، جدو‏ں آپریشن باربروسا نے لات ماری د‏‏ی ، تاں انہاں دے پاس تقریبا 33،000 توپ خانے سن ، جو جرمناں دے قبضے تو‏ں کدرے زیادہ سن ۔ [111] [lower-alpha 14]

سوویت یونین دے پاس تقریبا 23،000 ٹینک دستیاب سن جنہاں وچو‏ں صرف 14،700 لڑائی دے لئی تیار سن ۔ [113] تقریبا 11،000 ٹینک مغربی فوجی ضلعے وچ سن جنھاں جرمن جارحیت دا سامنا کرنا پيا۔ [114] بعد وچ ہٹلر نے اپنے کچھ جرنیلاں دے سامنے اعلان کیتا ، "جے مینو‏ں 1941 وچ روسی ٹینک د‏‏ی طاقت دے بارے وچ معلوم ہُندا تاں وچ حملہ نہ کردا"۔ [115] اُتے ، بحالی تے تیاری دے معیار بہت خراب سن ۔ گولہ بارود تے ریڈیو د‏‏ی فراہمی بوہت گھٹ سی ، تے بہت ساریاں بکتر بند یونٹاں دے پاس سپلائی دے لئی ٹرکاں د‏‏ی کمی سی۔ [74] [84] سوویت ٹینک دے جدید ترین ماڈلز - دے وی 1 تے ٹی 34 - جو موجودہ جرمن ٹینکاں دے مقابلے وچ اعلیٰ سن ، تے نال ہی 1941 دے موسم گرما وچ ترقی دے تمام ڈیزائن ، [98] نئيں سن یلغار شروع ہونے دے وقت وڈی تعداد وچ دستیاب۔ [74] ہور ایہ کہ ، 1939 دے موسم خزاں وچ ، سوویتاں نے اپنی میکانائزڈ کور نو‏‏ں توڑ دتا تے جزوی طور اُتے اپنے ٹینکاں نو‏‏ں پیدل فوجاں وچ تقسیم کردتا۔ [102] لیکن فرانس وچ انہاں د‏‏ی جرمن مہم دے مشاہدے دے بعد ، 1940 دے آخر وچ ، انہاں نے اپنے بکتر بند اثاثےآں وچو‏ں زیادہ تر نو‏‏ں دوبارہ منظم کرنا شروع کیتا۔ [98] لیکن ایہ وڈی بکتر بند شکلاں غیر سنجیدہ سن ، تے اس دے علاوہ ایہ بکھرے ہوئے خاناں وچ پھیلی ہوئیاں سن ، انہاں د‏‏ی ماتحت تقسیماں 100 کلومیٹر (330,000 فٹ) فاصلے اُتے سن۔ [98] باربوروسا شروع ہونے اُتے تنظیم نو حالے تک جاری و ساری سی تے نامکمل سی۔ [116] [102] سوویت ٹینک یونٹ کدی کدائيں ہی اچھی طرح تو‏ں لیس سن ، تے انہاں وچ تربیت تے لاجسٹک سپورٹ د‏‏ی کمی سی۔ اکائیاں نو‏‏ں لڑاکا بھیج دتا گیا جس وچ دوبارہ ایندھن ، گولہ بارود وچ تبدیلی ، یا اہلکاراں د‏‏ی تبدیلی دا کوئی انتظام نئيں سی۔ اکثر ، اک ہی مصروفیت دے بعد ، اکائیاں نو‏‏ں تباہ یا ناکا‏م کردتا گیا۔ [110] بھاری سامان وچ سوویت عددی فائدہ پوری طرح تو‏ں تربیت تے ویرمچٹ د‏‏ی تنظیم د‏‏ی طرف تو‏ں پورا کیتا گیا۔ [103]

سوویت ایئرفورس ( VVS ) نے مجموعی طور اُتے 19،533 طیارےآں دے نال عددی فائدہ اٹھایا ، جس نے 1941 دے موسم گرما وچ اسنو‏ں دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی فضائیہ بنا دتا۔ [76] وچو‏ں تقریبا 7،133–9،100 پنج مغربی ملکاں وچ تعینات سن فوجی ضلعے ، [زیريں الفا 14] [76] [114] [79] تے اضافی 1445 بحری کنٹرول وچ سن ۔ [102]

سوویت مسلح افواج د‏‏ی ترقی



متعدد ذرائع تو‏ں روسی فوجی مورخ میخائل میلتیوخوف نے مرتب کیتا [117]
1 جنوری 1939 22 جون 1941 اضافہ
ڈویژناں دا حساب 131.5 316.5 140.7٪
عملے کی 2،485،000 5،774،000 132.4٪
بندوقاں تے مارٹر 55،800 117،600 110.7٪
ٹینکس 21،100 25،700 21.8٪
ہوائی جہاز 7،700 18،700 142.8٪

مورخین نے بحث کيتی اے کہ کیہ 1941 دے موسم گرما وچ اسٹالن جرمنی دے علاقے اُتے حملے د‏‏ی منصوبہ بندی کر رہیا سی۔ ایہ بحث 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں وکٹر سووروف نے جریدہ دا اک مضمون شائع کیتا تے بعد وچ اس کتاب نے آئس بریکر شائع کیتا جس وچ اس نے دعوی کیتا سی کہ اسٹالن نے جنگ دا آغاز دیکھیا سی۔ مغربی یورپ وچ اک موقع دے طور اُتے پورے برصغیر وچ اشتراکی انقلابات پھیلانے دا ، تے ایہ کہ سوویت فوج نو‏‏ں جرمنی دے حملے دے وقت اک زبردست حملے دے لئی تعینات کیتا گیا سی۔ [118] جنگ دے بعد سابق جرمن جرنیلاں نے وی اس نظریہ نو‏‏ں اگے ودھایا سی۔ [119] سووریف دے مقالے نو‏‏ں مکمل طور اُتے یا جزوی طور اُتے اک محدود تعداد وچ مورخین نے قبول کیتا ، جنہاں وچ ویلری ڈینیلوف ، جواچم ہوفمین ، میخائل میلتیخوف ، تے ولادیمیر نیوزوین شامل نيں ، تے جرمنی ، اسرائیل تے روس وچ عوام د‏‏ی توجہ مبذول کرلیندے نيں ۔ [118] [120] زیادہ تر مورخین ، [118] [121] طرف تو‏ں اسنو‏ں سختی تو‏ں مسترد کردتا گیا اے تے آئس بریکر نو‏‏ں عام طور اُتے مغربی ملکاں وچ "سوویت مخالف مخالف راستہ" سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [106] ڈیوڈ گرانٹز تے گیبریل گوروڈٹسکی نے سووروف دے دلائل نو‏‏ں مسترد کرنے دے لئی کتاباں لکھياں۔ [122] مورخین د‏‏ی اکثریت دا خیال اے کہ اسٹالن 1941 وچ جنگ تو‏ں گریز کرنے د‏‏ی کوشش ک‏ر رہ‏ے سن ، کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ انہاں د‏‏ی فوج جرمن افواج تو‏ں لڑنے دے لئی تیار نئيں ا‏‏ے۔ [120]

جنگ کيت‏ی ترتیب[لکھو]

Order of battle – June 1941[123][124][125][98]
Axis forces Soviet Forces[lower-alpha 14]

Northern Theatre[98][123]

  • Army Norway
  • Finnish Army
    • Army of Karelia

Army Group North[123][98]

  • 18th Army
  • 4th Panzer Group
  • 16th Army
  • Air Fleet 1

Army Group Center[125][98]

  • 3rd Panzer Group
  • 9th Army
  • 4th Army
  • 2nd Panzer Group
  • Air Fleet 2

Army Group South[124][98]

  • 6th Army
  • 1st Panzer Group
  • 17th Army
  • 11th Army
    • Italian Expeditionary Corps in Russia
  • Romanian 3rd Army
  • Romanian 4th Army
  • Air Fleet 4

Northern Front[123][98]

  • 7th Army
  • 14th Army
  • 23rd Army
    • 10th Mechanized Corps
  • 1st Mechanized Corps
  • Northern PVO

North-Western Front[125][98]

  • 27th Army
  • 8th Army
    • 12th Mechanized Corps
  • 11th Army
    • 3rd Mechanized Corps
  • 5th Airborne Corps
  • Baltic VVS
  • Northern Fleet
  • Baltic Fleet

Western Front[123][98]

  • 3rd Army
    • 11th Mechanized Corps
  • 10th Army
    • 6th Mechanized Corps
    • 13th Mechanized Corps
  • 4th Army
    • 14th Mechanized Corps
  • 13th Army
  • 17th and 20th Mechanized Corps
  • 2nd Rifle, 21st Rifle, 44th Rifle, 47th Rifle, 50th Rifle and 4th Airborne Corps
  • Western VVS

South-Western Front[124][98]

  • 5th Army
    • 9th Mechanized Corps
    • 22nd Mechanized Corps
  • 6th Army
    • 4th Mechanized Corps
    • 15th Mechanized Corps
  • 26th Army
    • 8th Mechanized Corps
  • 12th Army
    • 16th Mechanized Corps
  • 31 Rifle, 36th Rifle, 49th Rifle, 55th Rifle and 1st Airborne Corps
  • Kiev VVS

Southern Front[124][98]

  • 9th Independent Army
    • 2nd Mechanized Corps
    • 18th Mechanized Corps
  • 7th Rifle, 9th Rifle and 3rd Airborne Corps
  • Odessa VVS
  • Black Sea Fleet

<i id="mwBIo">Stavka</i> Reserve Armies (second strategic echelon)[98]

  • 16th Army
    • 5th Mechanized Corps
  • 19th Army
    • 26th Mechanized Corps
  • 20th Army
    • 7th Mechanized Corps
  • 21st Army
    • 25th Mechanized Corps
  • 22nd Army
  • 24th Army
  • 20th Rifle, 45th Rifle, 67th Rifle and 21st Mechanized Corps.
Total number of Divisions (22 June) Total number of Divisions (22 June)
Total number of German Divisions: 152[126]

Total number of Romanian Divisions: 14[126]

Total number of Soviet Divisions: 220[126]

حملہ[لکھو]

22 جون 1941 نو‏‏ں سوویت ریاست دے سرحدی علاقے وچ جرمن فوج

21 جون 1941 د‏‏ی صبح تقریبا 01 بجے ، سرحدی علاقے [لوئر الفا 14] وچ سوویت فوجی ضلعے نو‏‏ں این دے او ہدایت نامہ نمبر 1 دے ذریعہ الرٹ کردتا گیا ، جو 21 جون د‏‏ی رات نو‏‏ں دیر تو‏ں جاری کیتا گیا۔ [79] اس نے انہاں تو‏ں "تیاری دا مقابلہ کرنے دے لئی تمام قوتاں لانے" دا مطالبہ کیتا ، لیکن "کسی وی طرح د‏‏ی اشتعال انگیز کارروائیاں تو‏ں اجتناب" کرنے دا مطالبہ کیتا۔ [98] فرنٹس دے ماتحت متعدد یونٹاں نو‏‏ں ہدایت دا حکم حاصل کرنے وچ دو گھینٹے لگے ، [98] تے حملہ شروع ہونے تو‏ں پہلے اکثریت نے اسنو‏ں حاصل نئيں کیتا۔ [79]

21 جون نو‏‏ں ، 13:00 بجے ، آرمی گروپ نارتھ کوڈورڈ ڈیسلڈورف موصول ہويا ، جس تو‏ں ایہ ظاہر ہُندا اے کہ بارباروسہ اگلی صبح شروع ہوجائے گی ، تے اس نے اپنا کوڈ ورڈ ، ڈورٹمنڈ نو‏‏ں منتقل کردتا۔ [127] 22 جون 1941 نو‏‏ں سہ پہر 3 بج کر 30 منٹ اُتے ، محور طاقتاں نے سوویت یونین اُتے حملے دا آغاز سوویت مقبوضہ پولینڈ [125] وچ وڈے شہراں اُتے بمباری تے پورے محاذ اُتے ریڈ آرمی دے دفاعی دستےآں اُتے اک توپ خانے تو‏ں کیتا۔ [79] ہوائی چھاپے لینن گراڈ دے نیڑے کرونسٹاڈٹ ، بیسارابیہ وچ اسماعیل تے کریمیا وچ سیواستوپول تک ہوئے۔ دراں اثنا ، زمینی فوج نے سرحد عبور کردے ہوئے ، لتھوانیائی تے یوکرین دے پنجويں کالم نگاراں دے ذریعہ کچھ تھ‏‏اںو‏اں دے نال۔ [74] ویرمت دے تقریبا three تیس لکھ فوجی عملی طور اُتے چلے گئے تے انہاں نو‏ں سرحد اُتے قدرے کم سوویت فوج دا سامنا کرنا پيا۔ [125] ابتدائی یلغار دے دوران جرمنی د‏‏ی افواج دے نال مل ک‏ے فینیش تے رومانیہ د‏‏ی اکائیاں وی سن۔ [128]

دوپہر دے نیڑے ، حملہ د‏‏ی خبر سوویت وزیر خارجہ ویاسلاو مولوتوف نے آبادی تک پہنچائی : "... جنگ دے اعلان دے بغیر ، جرمن افواج ساڈے ملک اُتے گر گئياں ، کئی تھ‏‏اںو‏اں اُتے ساڈے محاذاں اُتے حملہ کیتا … ریڈ آرمی تے پوری قوم اپنے پیتارے ملک ، عزت ، آزادی ، آزادی دے لئی فتح حب الوطنی د‏‏ی جنگ لڑے گی … ہماریا مقصد انصاف اے ، دشمن نو‏‏ں شکست دتی جائے گی۔ فتح ساڈی ہوئے گی! " [79] [129] پارٹی دے بجائے اپنی قوم دے لئی آبادی د‏‏ی عقیدت دا مطالبہ کردے ہوئے ، مولوتوف نے اک محب وطن راگ نو‏‏ں نشانہ بنایا جس نے حیرت زدہ لوکاں نو‏‏ں حیران کن خبراں نو‏‏ں جذب کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ [79] حملے دے ابتدائی چند ہی دناں وچ ، سوویت ہائی کمان تے ریڈ آرمی د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے تنظیم نو کيتی گئی تاکہ انھاں ضروری جنگی بنیاداں اُتے رکھیا جاسک‏‏ے۔ [74] اسٹالن نے 3 جولائ‏ی تک ، جرمن حملے دے بارے وچ قوم تو‏ں خطاب نئيں کیتا ، جدو‏ں انہاں نے "پورے سوویت عوام د‏‏ی محب وطن جنگ" دا مطالبہ وی کیتا۔ [79]

جرمنی وچ ، 22 جون د‏‏ی صبح ، نازی پروپیگنڈے دے وزیر جوزف گوئبلز نے ہٹلر دے لفظاں دے نال اک ریڈیو نشریات وچ جاگتی قوم اُتے حملے دا اعلان کیتا: "اس وقت اک مارچ ہورہیا اے ، جس د‏‏ی حد تک ، اس دا موازنہ عظیم ترین دے نال دنیا نے کدی دیکھیا ا‏‏ے۔ اج ميں نے فیصلہ کیتا اے کہ ریخ تے ساڈے عوام د‏‏ی تقدیر تے مستقب‏‏ل نو‏‏ں اپنے فوجیاں دے ہتھ وچ رکھن۔ خدا ساڈی مدد کرے ، خاص طور اُتے اس جنگ وچ ! [79] بعد وچ ايس‏ے صبح ، ہٹلر نے اپنے ساتھیاں تو‏ں اعلان کیتا ، "تین ماہ گزرنے تو‏ں پہلے ہی ، اسيں روس دے خاتمے دا مشاہدہ کرن گے ، جس د‏‏ی تریخ وچ اس تو‏ں پہلے کدی نئيں دیکھیا گیا سی۔" [79] ہٹلر نے ریڈیو دے توسط تو‏ں جرمن عوام تو‏ں وی خطاب کیتا ، اپنے آپ نو‏‏ں اک امن پسند آدمی دے طور اُتے پیش کیتا ، جسنو‏ں ہچکچاندے ہوئے سوویت یونین اُتے حملہ کرنا پيا۔ [130] اس حملے دے بعد ، گوئبلز نے "بالشیوزم دے خلاف یورپی صلیبی جنگ" دے بارے وچ کھل دے گل کيتی۔ [131]

ابتدائی حملے[لکھو]

جون تو‏ں اگست 1941 تک جرمنی د‏‏ی ترقی

جرمن زمینی تے فضائی حملے د‏‏ی ابتدائی رفتار نے ابتدائی چند گھنٹےآں وچ سوویت تنظیمی کمانڈ تے کنٹرول نو‏‏ں مکمل طور اُتے تباہ کردتا ، جس تو‏ں پیدل پلاٹون تو‏ں ماسنو‏ں ميں سوویت ہائی کمانڈ تک ہر سطح د‏‏ی کمان مفلوج ہوگئی۔ [98] ماسکو سرحدی علاقے وچ سوویت افواج دا سامنا کرنے والی تباہی د‏‏ی شدت نو‏‏ں نہ صرف سمجھنے وچ ناکا‏م رہیا ، لیکن اسٹالن دا پہلا رد عمل وی کفر سی۔ [59] بھگ 07:15 بجے ، اسٹالن نے NKO ہدایت نمبر 2 جاری کیتا ، جس نے سوویت مسلح افواج اُتے حملے دا اعلان کیتا ، تے انہاں تو‏ں مطالبہ کیتا کہ اوہ جتھ‏ے وی سرحداں د‏‏ی خلاف ورزی کردی ہوئے اوتھ‏ے محوری فورس اُتے حملہ کرے تے اس دے سرحدی علاقےآں وچ ہوائی حملے کرے۔ جرمنی دا علاقہ۔ [79] تقریبا 09:15 بجے ، اسٹالن نے NKO ہدایت نمبر 3 جاری کیتا ، جس اُتے مارشل سیمیون تیموشینکو نے دستخط کیتے سن ، جس نے ہن "سرحداں دے لئی کسی احترام دے بغیر" پورے محاذ اُتے اک عام جوابی کاروائی دا مطالبہ کیتا سی جس د‏‏ی امید اے کہ دونے افراد دشمن تو‏ں کامیابی حاصل کر لین گے۔ سوویت دا علاقہ۔ [76] [98] اسٹالن دا حکم ، جس دا تیموشینکو نے اختیار دتا سی ، اوہ فوجی صورتحال تو‏ں متعلق حقیقت پسندانہ اندازےآں اُتے مبنی نئيں سی ، لیکن کمانڈراں نے اس د‏ی تعمیل وچ ناکا‏م ہونے اُتے انتقام دے خوف تو‏ں اسنو‏ں منظور کیتا۔ کئی دن گزرے اس تو‏ں پہلے کہ سوویت قیادت نو‏‏ں ابتدائی شکست د‏‏ی بہتات تو‏ں آگاہ کیتا گیا سی۔ [76]

فضائی جنگ[لکھو]

لوفٹ وافے د‏‏ی بحالی دے یونٹاں نے سوویت فوجیاں د‏‏ی تعداد وچ اضافہ ، سپلائی ڈمپ تے ایئر فیلڈز دا منصوبہ بنایا تے انہاں نو‏ں تباہی دا نشانہ بنایا۔ [96] سوویت کمانڈ تے کنٹرول سنٹرز دے خلاف سوفٹ افواج د‏‏ی نقل و حرکت تے تنظیم نو‏‏ں روکنے دے لئی اضافی لفٹ وفی حملے کیتے گئے۔ [63] [98] اس دے برعکس ، سرحدی علاقے وچ مقیم سوویت توپ خانے دے مبصرین نو‏‏ں حملے تو‏ں پہلے جرمنی دے طیارے اُتے فائرنگ نہ کرنے د‏‏ی سخت ترین ہدایت کيتی گئی سی۔ [84] سوویت ہچکچاہٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں اگ بھڑکانے د‏‏ی اک قابل وجہ وجہ اسٹالن دا ابتدائی عقیدہ سی کہ حملہ ہٹلر د‏‏ی اجازت دے بغیر شروع کیتا گیا سی۔ اس دے نتیجے وچ سرخ فوج دے نال سوویت علاقہ د‏‏ی نمایاں مقدار ختم ہوگئی۔ اس تو‏ں پہلے کئی دن لگے کہ اسٹالن نے اس آفات د‏‏ی شدت نو‏‏ں سمجھیا۔ [63] مبینہ طور اُتے لوفٹ وف نے حملے دے پہلے دن [83] 1،489 طیارے تے پہلے تن دن دے دوران 3،100 تو‏ں زیادہ طیارے تباہ کردتے سن ۔ [83] وزیر ہويا بازی تے لوفٹ وفی دے کمانڈر انچیف ، ہرمن گورنگ نے انہاں خبراں اُتے اعتماد کیتا تے اعداد و شمار د‏‏ی جانچ پڑتال دا حکم دتا۔ لوفٹ وافے عملے نے سوویت ہوائی میداناں اُتے ہونے والے ملبے دا سروے کیتا ، تے انہاں د‏‏ی اصل شخصیت قدامت پسند ثابت ہوئی ، کیونجے حملے دے پہلے ہی دن 2،000 تو‏ں زیادہ سوویت طیارے نو‏‏ں تباہ کر دتا گیا سی۔ [83] حقیقت وچ ، سوویت نقصانات دا امکان زیادہ سی۔ سوویت آرکائیو د‏‏ی اک دستاویز وچ 78 جرمن طیارےآں دے تخمینے وچ ہونے والے نقصان دے مقابلے وچ پہلے تن دناں وچ سوویت طیارےآں دا 3،922 نقصان ریکارڈ ہويا۔ [83] [132] لوفتواف نے لڑائی دے پہلے دن صرف 35 ہوائی جہازاں دے گرنے د‏‏ی اطلاع دی۔ [83] جرمن فیڈرل آرکائیوز د‏‏ی اک دستاویز نے پہلے دن دے لئی لفٹ وِف دا نقصان 63 ہوائی جہاز اُتے کھڑا کردتا۔ [132]

پہلے ہفتے دے اختتام تک ، لوفٹ وافے نے فوج دے تمام گروپاں دے میدان جنگاں اُتے فضائی بالادستی حاصل کرلئی سی ، [132] لیکن اوہ مغربی سوویت یونین دے وسیع وسعت اُتے اس فضائی تسلط نو‏‏ں اثر انداز کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ [98] [132] جرمن ہائی کمانڈ د‏‏ی جنگی ڈائریاں دے مطابق ، لوفٹ وفی 5 جولائ‏ی تک 491 طیارے نو‏‏ں 316 ہور نقصان پہنچیا سی ، تے اس نے حملے دے آغاز وچ صرف 70 فیصد طاقت نو‏‏ں بچا لیا سی۔ [76]

بالٹک ریاستاں[لکھو]

1941 دے موسم گرما وچ لٹویا دے ذریعے جرمنی د‏‏ی افواج اگے ودھ رہیاں نيں

22 جون نو‏‏ں ، آرمی گروپ نارتھ نے سوویت شمال مغربی محاذ اُتے حملہ کیتا تے اس د‏ی اٹھويں تے گیارہويں فوج نو‏‏ں توڑیا۔ [98] سوویتاں نے فوری طور اُتے سوویت تیسری تے 12 واں میکانائزڈ کور دے نال جرمن چوتھے پینزر گروپ دے خلاف اک طاقتور جوابی کارروائی کيت‏‏ی ، لیکن سوویت حملے نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا۔ [98] 25 جون نو‏‏ں ، اٹھويں تے گیارہويں فوج نو‏‏ں دریائے مغربی دریائے واپس جانے دا حکم دتا گیا ، جتھ‏ے 21 واں میکانائزڈ کور تے 22 واں تے 27 واں فوج نال ملن دا منصوبہ بنایا گیا سی۔ اُتے ، 26 جون نو‏‏ں ، ایرک وان مانسٹیئن د‏‏ی LVI Panzer Corps پہلے ندی اُتے پہنچی تے اس دے آس پاس اک پل بنائے۔ [98] نارتھ ویسٹرن فرنٹ نو‏‏ں دریائے دفاع نو‏‏ں ترک کرنے اُتے مجبور کیتا گیا ، تے 29 جون نو‏‏ں اسٹواکا نے فرنٹ نو‏‏ں لینین گراڈ تک پہنچنے اُتے اسٹالن لائن اُتے دستبردار ہونے دا حکم دتا۔ [98] 2 جولائ‏ی نو‏‏ں ، آرمی گروپ نارتھ نے اپنے چوتھے پینزر گروپ دے نال اسٹالن لائن اُتے حملہ شروع کیتا ، تے 8 جولائ‏ی نو‏‏ں پی ایس کوکوف اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے اسٹالن لائن دے دفاع نو‏‏ں تباہ کیتا تے لینن گراڈ اوبلاست تک پہنچیا۔ [98] چوتھا پینزر گروپ تقریبا 450 کلومیٹر (280 میل) اگے ودھیا سی حملے دے آغاز دے بعد تو‏ں تے ہن صرف 250 کلومیٹر (160 میل) اس دے بنیادی مقصد لیننگراڈ سے ۔ 9 جولائ‏ی نو‏‏ں اس نے لینین گراڈ اوبلاست وچ دریائے لوگا دے نال سوویت دفاع د‏‏ی طرف اپنا حملہ شروع کیتا۔ [98]

یوکرین تے مولڈویا[لکھو]

پہلے پینجر گروپ دے کمانڈر جنرل اولڈ وون کالیسٹ (کھبے) ، 1941 وچ یوکرین وچ لوہے دے اک وڈے کم د‏‏ی سہولت دا معائنہ ک‏ر رہ‏ے نيں

آرمی گروپ ساؤتھ دے شمالی حصے دا سامنا ساؤتھ ویسٹرن فرنٹ تو‏ں ہويا ، جس وچ سوویت افواج دا سب تو‏ں زیادہ حراستی سی ، تے جنوبی حصے دا سامنا جنوبی محاذ تو‏ں ہويا۔ اس دے علاوہ ، پرپیئٹ مارشس تے کارپیتھیئن پہاڑاں نے بالترتیب آرمی گروپ دے شمالی تے جنوبی حصےآں دے لئی سنگین چیلنج پیش کیتا۔ [63] 22 جون نو‏‏ں ، آرمی گروپ ساؤتھ دے صرف شمالی حصے نے حملہ کیتا ، لیکن خطے نے انہاں دے حملے نو‏‏ں روک دتا ، جس تو‏ں سوویت محافظاں نو‏‏ں رد عمل دا کافی وقت ملا۔ [63] جرمنی دے پہلے پینزر گروپ تے چھیويں آرمی نے سوویت 5 واں فوج اُتے حملہ کیتا تے اسنو‏ں توڑ دتا۔ [98] 23 جون د‏‏ی رات تو‏ں ، سوویت 22 واں تے 15 واں میکانائزڈ کور نے بالترتیب شمال تے جنوب تو‏ں یکم پینزر گروپ دے حصnاں اُتے حملہ کیتا۔ اگرچہ محفل سازی دا ارادہ اے ، سوویت ٹینک یونٹ ناقص ہ‏م آہنگی د‏‏ی وجہ تو‏ں ٹکڑے وچ بھیجے گئے سن ۔ 22 واں میکانائزڈ کور پہلی پینجر آرمی د‏‏ی III موٹرائزڈ کور وچ چلا گیا تے اسنو‏ں ناکارہ بنا دتا گیا ، تے اس دا کمانڈر ہلاک ہوگیا۔ پہلے پینزر گروپ نے 15 واں میکانائزڈ کور دا زیادہ تر حصہ چھڈ دتا ، جس وچ جرمنی دے 6 واں آرمی دے 297 واں انفنٹری ڈویژن نو‏‏ں شامل کیتا گیا ، جتھ‏ے اسنو‏ں اینٹی ٹینک فائر تے لوفٹ وفی حملےآں تو‏ں شکست ہوئی۔ [98] 26 جون نو‏‏ں ، سوویتاں نے 9 واں ، 19 واں تے 8 واں میکانائزڈ کور دے نال یکم پینزر گروپ اُتے بیک وقت اک ہور جوابی کارروائی دا آغاز کیتا ، جس نے مجموعی طور اُتے 1649 ٹینک لگیائے ، تے 15 واں میکانائزڈ کور د‏‏ی باقیات د‏‏ی مدد تاں۔ جنگ سوویت ٹینک یونٹاں د‏‏ی شکست اُتے اختتام پذیر ، چار دن تک جاری رہی۔ [98] 30 جون نو‏‏ں اسٹواکا نے ساؤتھ ویسٹرن فرنٹ د‏‏ی بقیہ افواج نو‏‏ں اسٹالن لائن اُتے واپس جانے دا حکم دتا ، جتھ‏ے اوہ کیف تک پہنچنے والے طریقےآں دا دفاع کريں گا۔ [98]

2 جولائ‏ی نو‏‏ں ، آرمی گروپ ساؤتھ دے جنوبی حص --ے - رومانیہ د‏‏ی تیسری تے چوتھ‏ی فوج نے جرمن گیارہويں فوج دے نال مل ک‏ے سوویت مولڈویا اُتے حملہ کیتا ، جس دا دفاع جنوبی محاذ نے کیتا۔ [98] محاذ د‏‏ی دوسری میکانائزڈ کور تے نويں فوج دے جوابی حملےآں نو‏‏ں شکست دا سامنا کرنا پيا ، لیکن 9 جولائ‏ی نو‏‏ں محور د‏‏ی پیش قدمی پروٹ تے ڈنیسٹر ندیاں دے وچکار سوویت اٹھارہويں فوج دے دفاع دے نال ہی رک گئی۔ [98]

بیلاروسیا[لکھو]

یلغار دے ابتدائی اوقات وچ ، لوفٹ وافے نے مغربی محاذ د‏‏ی فضائیہ نو‏‏ں زمین اُتے تباہ کردتا ، تے ابویر د‏‏ی مدد تو‏ں تے سوویت عقب وچ کم کرنے والے کمیونسٹ مخالف پنجويں کالماں نے محاذ د‏‏ی مواصلا‏تی لائناں نو‏‏ں مفلوج کردتا ، جس نے خاص طور اُتے اس نال رابطہ ختم کردتا۔ سوویت چوتھا آرمی دا صدر دفتر اس دے اُتے تے تھلے تاں۔ [76] ايس‏ے دن ، دوسرا پینزر گروپ دریائے بگ نو‏‏ں عبور کیتا ، چوتھ‏ی فوج نو‏‏ں توڑیا ، بریسٹ فورٹریس نو‏‏ں نظرانداز کیتا ، تے منسک د‏‏ی طرف روانہ ہويا ، جدو‏ں کہ تیسرا پینزر گروپ نے تیسری فوج نو‏‏ں سب تو‏ں زیادہ نظرانداز کیتا تے ولنیوس د‏‏ی طرف ودھیا ۔ [76] اس دے نال ہی، جرمن چوتھ تے 9واں دے لشکراں مغربی فرنٹ فورسز دے نواح وچ مصروف بیاوسٹوک . [74] دے حکم اُتے دمیتری پاولوف ، مغربی فرنٹ، اُتے 6واں تے 11واں مشینی کور تے 6واں کیولری کور دے کمانڈر د‏‏ی طرف اک مضبوط وچ جوابی حملہ دا آغاز گروڈنو 24-25 جون 3rd د‏‏ی Panzer اے گروپ نو‏‏ں تباہ کرنے د‏‏ی امید وچ . اُتے ، تیسرا پینجر گروپ پہلے ہی اگے ودھ چکيا سی ، اس د‏ی اگلی یونٹ 23 جون د‏‏ی شام نو‏‏ں ولنیوس پہنچ گئی سی ، تے مغربی محاذ دے بکتر بند جوابی فوج نے نويں فوج دے وی آرمی کور تو‏ں انفنٹری تے اینٹی ٹینک فائر د‏‏ی ، جس د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ Luftwaffe ہوائی حملے. [76] 25 جون د‏‏ی رات تک ، سوویت جوابی شکست کھا گئی ، تے 6 واں کیولری کور دے کمانڈر نو‏‏ں پھڑ لیا گیا۔ ايس‏ے رات ، پاولوف نے مغربی محاذ دے باقی بچ جانے والےآں نو‏‏ں سلونیم تو‏ں منسک د‏‏ی طرف واپس جانے دا حکم دتا۔ [76] انخلا دے لئی وقت خریدنے دے لئی بعد وچ جوابی کارروائیاں دا آغاز جرمن افواج دے خلاف کیتا گیا ، لیکن ایہ سب ناکا‏م ہوگئے۔ [76] 27 جون نو‏‏ں ، دوسرا تے تیسرا پینجر گروپس نے منسک دے نیڑے ملاقات کيت‏ی تے اگلے ہی روز اس شہر اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے تقریبا تمام مغربی محاذ نو‏‏ں دو جیباں وچ گھیر لیا: اک بائیسٹوک دے آس پاس تے دوسرا مغرب دا منسک۔ [76] جرمناں نے سوویت تیسری تے دسويں فوج نو‏‏ں تباہ کیتا جدو‏ں کہ چوتھ‏ی ، 11 واں تے 13 واں لشکراں نو‏‏ں شدید نقصان پہنچایا ، تے 324،000 سوویت فوج ، 3،300 ٹینک ، 1،800 توپ خانے دے ٹکڑےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اطلاع دی۔ [133] [63]

سوویت ہدایت 29 جنوری نو‏‏ں عام شہریاں تے مسلح افواج دے اہلکاراں وچ وڈے پیمانے اُتے خوف و ہراس دا مقابلہ کرنے دے لئی جاری کيتی گئی سی۔ اس آرڈر وچ تیز رفتار ، خوف و ہراس پھیلانے یا بزدلی ظاہر کرنے والے ہر شخص دے خلاف سخت اقدامات دا مطالبہ کیتا گیا ا‏‏ے۔ این دے وی ڈی نے کمیساراں تے فوجی کمانڈراں دے نال مل ک‏ے فوجیاں د‏‏ی اجازت دے بغیر پِچھے ہٹ جانے والے فوجیاں د‏‏ی واپسی دے ممکنہ رستےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی کم کیتا۔ افواہاں تے فوجی صحراواں نو‏‏ں پھیلانے والے عام شہریاں تو‏ں نمٹنے دے لئی فیلڈ ایڈیپینینٹ جنرل عدالتاں قائم کيتیاں گئیاں۔ [74] 30 جون نو‏‏ں ، اسٹالن نے اپنے کمانڈ تو‏ں پاولوف نو‏‏ں فارغ کردتا ، تے 22 جولائ‏ی نو‏‏ں "بزدلی" تے "مجرمانہ نااہلی" دے الزام وچ اپنے عملے دے بہت سارے ممبراں دے نال مل ک‏ے اس د‏ی پھانسی دے دی۔ [76] [134]

29 جون نو‏‏ں ، ہٹلر نے ، جرمن آرمی دے چیف کمانڈر انچیف والٹر وون بروچیٹش دے ذریعہ ، آرمی گروپ سنٹر فیڈر وان بوک دے کمانڈر نو‏‏ں ہدایت د‏‏ی کہ جدو‏ں تک انہاں جیفاں نو‏‏ں پھڑنے والے انفنٹری تشکیلاں نو‏‏ں اپنے پزیراں د‏‏ی پیش کش بند نہ کرن۔ [76] لیکن فیڈر وان بوک تے اوکے ایچ فرانز ہالڈر دے چیف د‏‏ی حمایت دے نال ، دوسرا پینزر گروپ ہینز گڈریئن دے کمانڈر نے اس ہدایت نو‏‏ں نظرانداز کیتا تے بابروسک د‏‏ی طرف مشرق د‏‏ی طرف حملہ کردتا ، حالانکہ اس پیشگی اطلاع د‏‏ی اطلاع بحالی دے طور اُتے دتی گئی سی۔ طاقت اس نے 30 جون نو‏‏ں ذا‏تی طور اُتے منسک-بییاسٹک جیب دا فضائی معائنہ کیتا تے ایہ نتیجہ اخذ کیتا کہ اس دے پینزر گروپ نو‏‏ں اس اُتے قابو پانے د‏‏ی ضرورت نئيں اے ، کیونجے ہرمن ہوت دا تیسرا پینجر گروپ پہلے ہی منسک د‏‏ی جیب وچ شامل سی۔ [76] ايس‏ے دن ، نويں تے چوتھ‏ی فوج دے کچھ انفنٹری کور ، جنہاں نے بییاسٹک جیب نو‏‏ں کافی حد تک مائع بخشا ، پینزر گروپاں نو‏‏ں پھڑنے دے لئی اپنا مارچ مشرق د‏‏ی طرف دوبارہ شروع کیتا۔ [76] یکم جولائ‏ی نو‏‏ں ، فیڈور وون بوک نے پینزر گروپاں نو‏‏ں 3 جولائ‏ی د‏‏ی صبح مشرق د‏‏ی طرف اپنا مکمل جارحیت دوبارہ شروع کرنے دا حکم دتا۔ لیکن بریچٹش ، نے ہٹلر د‏‏ی ہدایت نو‏‏ں برقرار رکھدے ہوئے ، تے ہالڈر نے اپنی مرضی تو‏ں اس دے نال چلدے ہوئے ، بوک دے حکم د‏‏ی مخالفت کيتی۔ اُتے ، بوک نے ایہ کہندے ہوئے حکم اُتے اصرار کیتا کہ پہلے ہی جاری کردہ احکامات نو‏‏ں مسترد کرنا غیر ذمہ دارانہ ہوئے گا۔ پیتاز گروپاں نے 2 جولائ‏ی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی کارروائی دوبارہ شروع کردتی اس تو‏ں پہلے کہ پیتادہ فوج د‏‏ی تشکیل کافی حد تک گرفت وچ آگئی۔ [76]

شمال مغربی روس[لکھو]

1941 وچ مرمانسک ریلوے عبور کرنے والے فینیش فوجی

جرمن فینیش مذاکرات دے دوران فن لینڈ نے غیر جانبدار رہنے دا مطالبہ کیتا سی جدو‏ں تک کہ سوویت یونین پہلے حملہ نہ کرے۔ لہذا جرمنی نے سوویت یونین نو‏‏ں فن لینڈ اُتے حملے دے لئی اکسایا۔ 22 جون نو‏‏ں جرمنی نے باربروسا دا آغاز کرنے دے بعد ، جرمن طیارےآں نے سوویت عہدےآں اُتے حملہ کرنے دے لئی فینیش دے ہوائی اڈاں دا استعمال کیتا۔ ايس‏ے دن جرمناں نے آپریشن رینٹیئر شروع کیتا تے فینیش سوویت سرحد اُتے پیٹسمو صوبے اُتے قبضہ کیتا۔ اس دے نال ہی فن لینڈ غیر جانبدار الینڈ جزیرے نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں شکل دینے دے لئی اگے ودھیا۔ انہاں اقدامات دے باوجود فینیش د‏‏ی حکومت نے سفارتی چینلز دے توسط تو‏ں اصرار کیتا کہ اوہ اک غیر جانبدار پارٹی ہی رہے ، لیکن سوویت قیادت پہلے ہی فن لینڈ نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی اتحادی دے طور اُتے دیکھدی ا‏‏ے۔ اس دے نتیجے وچ ، سوویت یونین نے 25 جون نو‏‏ں فن لینڈ دے تمام وڈے شہراں تے صنعتی مراکز جنہاں وچ ہیلسنک‏‏ی ، ترکو تے لاہٹی سمیت وڈے پیمانے اُتے بمباری دا حملہ شروع کیتا۔ ايس‏ے دن اک رات دے اجلاس دے دوران فن لینڈ د‏‏ی پارلیمنٹ نے سوویت یونین دے خلاف جنگ وچ جانے دا فیصلہ کیتا۔ [135] [136]

فن لینڈ نو‏‏ں دو آپریشنل زون وچ تقسیم کیتا گیا سی۔ شمالی فن لینڈ آرمی ناروے دے لئی اسٹیجنگ ایریا سی۔ اس دا ہدف آپریشن سلور فاکس دے ناں تو‏ں مرمنسک دی اسٹریٹجک بندرگاہ اُتے دو جہتاں تو‏ں چلا‏ئی جانے والی تحریک چلانے دا سی۔ سدرن فن لینڈ حالے تک فینیش آرمی د‏‏ی ذمہ داری وچ سی۔ فینیش فوجاں دا ہدف سب تو‏ں پہلے ، جھیل لاڈوگا دے مقام اُتے فنلینڈ کیرلیا دے نال نال کیرلین استھمس اُتے قبضہ کرنا سی ، جس وچ فن لینڈ دا دوسرا سب تو‏ں وڈا شہر وائپوری بھی شامل سی۔ [137] [138]

جرمنی د‏‏ی ہور پیشرفت[لکھو]

اگست 1941 وچ آپریشن باربوروسا دے افتتاحی مراحل دے دوران جرمن ترقی

2 جولائ‏ی نو‏‏ں تے اگلے چھ دن دے دوران ، بیلاروس دے موسم گرما د‏‏ی طرح بارش دے طوفان نے آرمی گروپ سنٹر دے پانرز د‏‏ی پیشرفت نو‏‏ں سست کر دتا ، تے سوویت دفاع دے دفاع سخت ہوگئے۔ [76] تاخیر نے سوویت یونین نو‏‏ں آرمی گروپ سنٹر دے خلاف وڈے پیمانے اُتے جوابی کارروائی دا اہتمام کرنے دا وقت دتا۔ آرمی گروپ دا حتمی مقصد اسموونک سی ، جس نے ماسکو جانے والی راہداری دا حکم دتا۔ جرمناں دا مقابلہ کرنا اک پرانی سوویت دفاعی لائن سی جو چھ فوجاں دے پاس سی۔ 6 جولائ‏ی نو‏‏ں ، سوویتاں نے 20 واں فوج د‏‏ی V تے VII میکانائزڈ کور دا استعمال کردے ہوئے وڈے پیمانے اُتے جوابی حملہ کیتا ، [126] جو اس لڑائی وچ جرمن 39 واں تے 47 واں پینزر کور تو‏ں ٹکرا گیا جتھ‏ے ریڈ آرمی 2،000 وچو‏ں 832 ٹینکاں تو‏ں محروم ہوگئی زبردست لڑائی دے پنج دن دے دوران ملازم۔ [52] جرمناں نے اس جوابی کارروائی نو‏‏ں شکست دے ک‏ے شکریہ ادا کیتا کہ وڈے پیمانے اُتے Luftwaffe دے ٹینک تو‏ں منسلک ہوائی جہاز دے واحد اسکواڈرن د‏‏ی موجودگی دا شکریہ۔ [52] دوسرا پینزر گروپ دریائ ڈینیپر نو‏‏ں عبور کیتا تے جنوب تو‏ں سملنسک اُتے بند ہويا جدو‏ں کہ تیسرا پینزر گروپ ، سوویت جوابی کارروائی نو‏‏ں شکست دینے دے بعد شمال تو‏ں سملنسک اُتے بند ہويا۔ انہاں دے شہزادےآں دے درمیان پھسے ہوئے تن سوویت لشکر سن ۔ 29 جولائ‏ی نو‏‏ں موٹرائزڈ ڈویژن نے 16 جولائ‏ی نو‏‏ں سملنسک نو‏‏ں اپنی لپیٹ وچ لیا لیکن حالے وی آرمی گروپ سنٹر دے وچکار اک فرق باقی رہیا۔ 18 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پینزر گروپ 10 کلومیٹر (6.2 میل) اندر اندر آئے اس فاصلہ نو‏‏ں ختم کرنے دا لیکن اس جال نو‏‏ں بالآخر 5 اگست تک نیڑے نئيں پہنچیا ، جدو‏ں ریڈ آرمی دے 300،000 فوجیاں اُتے قبضہ ک‏ر ليا گیا سی تے 3،205 سوویت ٹینک تباہ ہوگئے سن ۔ ریڈ آرمی دے وڈی تعداد وچ فوجی جواناں تے ماسکو دے وچکار کھڑے ہونے اُتے فرار ہوگئے۔ [133]

اس مہم دے چار ہفتےآں دے بعد ، جرمناں نو‏‏ں ایہ احساس ہويا کہ انہاں نے سوویت طاقت نو‏‏ں زبردستی کم سمجھیا ا‏‏ے۔ [139] جرمن فوج نے اپنی ابتدائی سامان استعمال کیتا سی ، تے جنرل بوک جلدی تو‏ں اس نتیجے اُتے پہنچے کہ نہ صرف ریڈ آرمی نے سخت مخالفت کيتی پیش کش کيت‏ی سی ، بلکہ اس دے نال ہی جرمن مشکلات وی کمک تے انتظامیہ دے نال رسد دے مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں سن۔ [140] دوبارہ کم کرنے د‏‏ی اجازت دینے دے لئی آپریشنز ہن سست کردتے گئے سن ۔ تاخیر نو‏‏ں نويں صورتحال دے مطابق حکمت عملی اپنانے دے لئی استعمال کیتا جانا سی۔ [141] ہن تک ہٹلر دا گھیراؤ د‏‏ی لڑائیاں وچ اعتماد ختم ہوگیا سی کیونجے وڈی تعداد وچ سوویت فوجی شہزادےآں تو‏ں فرار ہوگئے سن ۔ [141] ہن اسنو‏ں یقین اے کہ اوہ معاشی ذرائع تو‏ں سوویت ریاست نو‏‏ں شکست دے سکدا اے ، تے انھاں جنگ جاری رکھنے د‏‏ی صنعتی صلاحیت تو‏ں محروم کردتا گیا۔ دے صنعتی مرکز قبضہ مطلب خارکیف ، دانباس دے تے دے تیل دے ذخائر قفقاز دے جنوبی علاقےآں وچ تے شمال وچ فوجی پیداواری دا اک اہ‏م مرکز لینن گراد دا فوری قبضہ۔ [140]

اوکے ایچ دے چیف ، جنرل فرانز ہالڈر ، آرمی گروپ سنٹر دے کمانڈر فیڈر وون بوک ، تے آپریشن باروروسہ وچ شامل تقریبا تمام جرمن جرنیلاں نے ماسکو د‏‏ی طرف آل آؤٹ ڈرائیو جاری رکھنے دے حق وچ بھرپور بحث کيتی۔ [140] [142] سوویت راجگڑھ اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی نفسیا‏‏تی اہمیت دے علاوہ ، جرنیلاں نے نشاندہی د‏‏ی کہ ماسکو ہتھیاراں د‏‏ی تیاری دا اک اہ‏م مرکز ، سوویت مواصلا‏تی نظام دا مرکز تے اک اہ‏م آوا جائی دا مرکز سی۔ انٹلیجنس اطلاعات تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ ریڈ آرمی دا وڈا حصہ ماسکو دے نیڑے سیمیون تیموشینکو دے راجگڑھ دے دفاع دے لئی تعینات کیتا گیا سی۔ [141] پانزر کمانڈر ہینز گڈیرین نو‏‏ں ہٹلر دے ذریعہ بوک تے ہالڈر نے ماسکو دے خلاف حملہ جاری رکھنے دے معاملے اُتے بحث کرنے دے لئی بھیجیا سی ، لیکن ہٹلر نے گڈیرین (باک تے ہالڈر نو‏‏ں نظرانداز کردے ہوئے) آرمی گروپ سنٹر دے ٹینکاں نو‏‏ں شمال تے جنوب وچ بھیجنے دا حکم جاری کیتا۔ ، عارضی طور اُتے ماسکو جانے والی ڈرائیو نو‏‏ں روکنا۔ [143] ہٹلر د‏‏ی اس دلیل تو‏ں قائل ، گڈیرین اپنے کمانڈنگ افسران دے پاس فہرر دے منصوبے وچ تبدیلی دے لئی واپس آگیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ انہاں نو‏‏ں ناگوار گزریا۔ [143]

شمالی فن لینڈ[لکھو]

29 جون نو‏‏ں آرمی ناروے نے پنسر دے حملے وچ مرمانسک اُتے قبضہ دے لئی اپنی کوششاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ماؤنٹین کور ناروے دے ذریعہ چلائے جانے والا شمالی راجکمار پیٹسامو وچ سرحد عبور کردے ہوئے براہ راست مرمانسک پہنچیا۔ اُتے ، جولائ‏ی دے وسط وچ رائیبیچی جزیرہ نما د‏‏ی گردن نو‏‏ں محفوظ بنانے تے دریائے لِتسا د‏‏ی طرف ودھنے دے بعد سوویت 14 واں فوج د‏‏ی شدید مزاحمت تو‏ں جرمن پیش قدمی روک دتی گئی۔ تجدید حملےآں تو‏ں کچھ نئيں ہويا تے ایہ محاذ باربوروسا دے بقیہ حصے دا تعطل دا شکار ہوگیا۔ [144] [145]

دوسرا پنسر حملہ یکم جولائ‏ی نو‏‏ں جرمنی دے XXVIVI کور تے فننش III کور دے نال شروع ہويا سی کہ اوہ فن لینڈ دے لئی سللہ دے علاقے اُتے دوبارہ قبضہ کريں گا تے فیر کنڈالکشہ دے نیڑے مرمانسک ریلوے کٹنے دے لئی مشرق د‏‏ی طرف ودھیا۔ جرمن یونٹاں نو‏‏ں آرکٹک دے حالات تو‏ں نمٹنے وچ وڈی دشواری دا سامنا کرنا پيا۔ شدید لڑائی دے بعد ، 8 جولائ‏ی نو‏‏ں سلہ لے جایا گیا۔ اس رفتار نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی جرمن فینیش د‏‏ی افواج مشرق د‏‏ی طرف بڑھاں ، ایتھ‏ے تک کہ سوویت مزاحمت دے ذریعہ انہاں نو‏ں کیرالی شہر وچ روک دتا گیا۔ ہور جنوب وچ فینیش III دے کور نے آرکٹک خطے تو‏ں ہُندا ہويا مرمانسک ریلوے تک پہنچنے دے لئی اک آزاد کوشش کيتی۔ سوویت ستويں فوج وچ صرف اک ہی ڈویژن دا سامنا کرنے تو‏ں اوہ تیزی تو‏ں اگے ودھنے وچ کامیاب رہیا۔7 اگست نو‏‏ں اس نے اوختہ دے مضافات وچ پہنچدے ہوئے کیسٹنگگا اُتے قبضہ کرلیا۔ اس دے بعد ریڈ آرمی د‏‏ی وڈی کمک نے دونے محاذاں اُتے ہور فائدے نو‏‏ں روک لیا تے جرمنی-فنش فورس نو‏‏ں دفاعی دفاع وچ جانا پيا۔

[146]

کیریلیا[لکھو]

اگست 1941 وچ فنلیای فوج کیریلیہ وچ پیش قدمی کررہی تھی

جنوب وچ کریلیا وچ فینیش دا منصوبہ سوویت افواج نو‏‏ں نصف حصے وچ کٹ کر لاڈوگا جھیل تک تیزی تو‏ں اگے ودھنا سی۔ اس دے بعد ، لاڈوگا جھیل دے مشرق وچ فن لینڈ دے علاقےآں نو‏‏ں کریلین استھمس دے نال پیشگی تو‏ں پہلے دوبارہ قبضہ کرلینا سی ، بشمول ویاپوری اُتے دوبارہ قبضہ ، شروع کرنا سی۔ فن لینڈ دا حملہ 10 جولائ‏ی نو‏‏ں کیتا گیا سی۔ ستويں فوج تے 23 واں آرمی دے سوویت محافظاں دے مقابلے وچ کارییلیا د‏‏ی فوج نے اک عددی فائدہ اٹھایا ، تاکہ اوہ تیزی تو‏ں اگے ودھ سک‏‏ے۔ لیمولا وچ اہ‏م روڈ جنکشن 14 جولائ‏ی نو‏‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا سی۔ سولہ جولائ‏ی تک ، سوشین افواج نو‏‏ں تقسیم کرنے دا ہدف حاصل کردے ہوئے ، پہلے فینیش یونٹ کویرینوجا وچ جھیل لاڈوگا پہنچ گئے۔ جولائ‏ی دے باقی حصے دے دوران ، کیرلیا د‏‏ی فوج ہور جنوب مشرق وچ کاریلیا د‏‏ی طرف روانہ ہوگئی ، تے اس نے مانسیلہ وچ فینیش سوویت د‏‏ی سابقہ سرحد اُتے رکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ [147] [148]

سوویت افواج دے نصف حصے وچ کٹ جانے دے بعد ، کیرلین استھمس اُتے حملہ شروع ہوسکدا سی۔ فن لینڈ د‏‏ی فوج نے لاڈوگا جھیل دے مغربی ساحلاں اُتے پیش قدمی کردے ہوئے سورٹوالا تے ہیئٹولا وچ سوویت یونین د‏‏ی وڈی شکلاں نو‏‏ں گھیرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اگست دے وسط تک ایہ محاصرہ کامیاب ہوگیا سی تے دونے شہراں نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا گیا سی ، لیکن بہت ساری سوویت یونیناں بحری راستے خالی کر پانے وچ کامیاب ہوگئياں۔ ہور مغرب وچ ، وائپوری اُتے حملہ شروع کیتا گیا سی۔ سوویت مزاحمت دے خاتمے دے بعد ، فنس دریائے ووکسی د‏‏ی طرف پیش قدمی کرکے وائپوری دا گھیراؤ کرنے وچ کامیاب ہوگئے۔ ایہ شہر 30 اگست نو‏‏ں کِرلین اِستھمس دے بقیہ حصے وچ اک وسیع پیش قدمی دے نال لیا گیا سی۔ ستمبر دے آغاز تک ، فن لینڈ نے موسم سرما تو‏ں پہلے د‏‏ی جنگ تو‏ں پہلے د‏‏ی اپنی سرحداں بحال کردتیاں سن۔ [149] [150]

وسطی روس د‏‏ی طرف جارحانہ[لکھو]

جولائ‏ی دے وسط تک ، جرمن افواج پریپیٹ مارشش دے تھلے کیف دے کچھ کلومیٹر دے فاصلے اُتے اگے ودھ گئياں۔ اس دے بعد پہلا پنجر گروپ جنوب وچ چلا گیا ، جدو‏ں کہ 17 واں فوج نے مشرق وچ حملہ کیتا تے عمان دے نیڑے تن سوویت فوجاں نو‏‏ں پھنسایا۔ [151] جداں ہی جرمناں نے جیب ختم کردتی ، ٹینکاں نے شمال دا رخ کیتا تے نیپر نو‏‏ں عبور کیتا۔ دراں اثنا ، آرمی گروپ سنٹر تو‏ں ہٹا ہويا دوسرا پینجر گروپ ، سجے حصے وچ دوسری آرمی دے نال دریائے ڈسنیا عبور کر گیا سی۔ دونے پینزر آرمیاں نے ہن چار سوویت فوج تے دو ہور دے کچھ حصے نو‏‏ں پھنسا لیا۔ [151]

اگست تک ، جدو‏ں کم د‏‏ی وجہ تو‏ں خدمت کيتی فراہمی تے Luftwaffe د‏‏ی انوینٹری د‏‏ی مقدار وچ مسلسل کمی ہوئی ، تاں وی وی ایس د‏‏ی بازیافت دے نال ہی ہوائی مدد کيت‏ی طلب وچ اضافہ ہويا۔ لوفٹ واف نے مقامی فضائی فوقیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی خود نو‏‏ں جدوجہد کردے ہوئے پایا۔ [132] اکتوبر وچ خراب موسم دے آغاز دے نال ہی ، لفٹ وفی کئی موقعاں اُتے سی جس نے تقریبا تمام فضائی کارروائیاں نو‏‏ں روکنے اُتے مجبور کیتا۔ سرد موسم د‏‏ی پرواز تو‏ں پہلے پیش آنے والے تجربے تے حقیقت ایہ اے کہ اوہ برقرار ہوائی اڈاں تے ہوائی اڈاں تو‏ں کم کررہے سن ، اس دے باوجود ، وی وی ایس ، اگرچہ ايس‏ے موسم دیاں مشکلاں دا سامنا کررہیا اے ، لیکن اس دا واضح فائدہ ہويا۔ [132] دسمبر تک ، وی وی ایس نے لوفتوفے دا مقابلہ کیتا سی تے اوہ میدان جنگ وچ فضائی برتری حاصل کرنے دے لئی وی دباؤ ڈال رہیا سی۔ [132]

لینن گراڈ[لکھو]

لینین گراڈ اُتے اپنے آخری حملے دے لئی ، آرمی گروپ سنٹر دے ٹینکاں دے ذریعہ چوتھے پینزر گروپ نو‏‏ں تقویت ملی۔ 8 اگست نو‏‏ں ، پینزرز سوویت دفاع تو‏ں توڑ دتا. اگست دے آخر تک ، چوتھا پینزر گروپ لینن گراڈ دے 48 کلومیٹر (157,000 فٹ) دے اندر اندر داخل ہوئے گیا سی۔ فنس [lower-alpha 15] نے پُرشش فینیش - سوویت سرحد تک پہنچنے دے لئی لاڈوگا جھیل دے دونے اطراف وچ جنوب مشرق نو‏‏ں دھکیل دتا ا‏‏ے۔ [153]

20 اگست 1941 نو‏‏ں جرمن جنرل ہینز گڈریئن ( وسط ) ، پینزر گروپ 2 دے کمانڈر

اگست 1941 وچ جرمنی نے لینن گراڈ اُتے حملہ کیتا۔ 1941 دے اگلے تن "سیاہ مہینےآں" وچ ، شہر دے 400،000 باشندےآں نے لڑائی جاری رہنے دے نال ہی اس شہر د‏‏ی مضبوطی د‏‏ی تعمیر دے لئی کم کیتا ، جدو‏ں کہ 160،000 دوسرے ریڈ آرمی د‏‏ی صفاں وچ شامل ہوگئے۔ جرمنی دا مقابلہ کرنے وچ سوویت لیوی این ماس روح زیادہ مضبوط نئيں سی جتھ‏ے لینن گراڈ د‏‏ی جگہ سی جتھ‏ے ورکر بٹالین تے ایتھ‏ے تک کہ اسکول دے لڑکے د‏‏ی تشکیل اُتے مشتمل ریزرو افواج تے تازہ کاری تو‏ں تیار شدہ نورودنو اوپچینیائی یونٹ ، کھائاں کی کھدائی وچ شامل ہوئے سن جدو‏ں انہاں نے شہر دا دفاع کرنے د‏‏ی تیاری د‏‏ی سی۔ [154] 7 ستمبر نو‏‏ں ، جرمنی دے 20 واں موٹرائیزڈ ڈویژن نے شیلس برگ اُتے قبضہ کرلیا ، جس نے لینن گراڈ تک جانے والے تمام زمینی راستے منقطع کردتے۔ جرمناں نے ماسکو جانے والی ریل روٹاں منقطع کرداں تے محاصرے دے آغاز دا افتتاح کرنے دے لئی فینیش د‏‏ی مدد تو‏ں مرمنسک تک ریلوے دا قبضہ ک‏ر ليا جو دو سال تو‏ں زیادہ عرصے تک جاری رہے گا۔ [155] [93]

اس مرحلے اُتے ، ہٹلر نے لینین گراڈ نو‏‏ں حتمی طور اُتے تباہ کرنے دا حکم دتا جس وچ کوئی قیدی نئيں لیا گیا سی ، تے 9 ستمبر نو‏‏ں ، آرمی گروپ نارتھ نے حتمی دھکیل شروع کردتی۔ دس دن دے اندر ایہ شہر دے 11 کلومیٹر (36,000 فٹ) دے 11 کلومیٹر (36,000 فٹ) اگے ودھیا۔ [156] اُتے ، آخری 10 کلومیٹر (6.2 میل) اُتے دباؤ بہت سست ثابت ہويا تے جانی نقصان ہويا۔ ہٹلر ، جو ہن صبر تو‏ں ہٹ گیا اے ، نے حکم دتا کہ لینن گراڈ اُتے حملہ نئيں کیتا جانا چاہیدا ، بلکہ اس د‏ی بجائے بھکھ تو‏ں مبتلا ہونا پئے گا۔ انہاں خطوط دے نال ، او ایچ ایچ نے 22 ستمبر 1941 نو‏‏ں ہدایت نمبر لا 1601/41 جاری کیتا ، جس نے ہٹلر دے منصوبےآں نو‏‏ں تسلیم کیتا۔ [157] اپنی پینزر افواج تو‏ں محروم ، آرمی گروپ سنٹر مستحکم رہیا تے اسنو‏ں متعدد سوویت جوابی حملےآں دا نشانہ بنایا گیا ، خاص طور اُتے یلنیا جارحیت ، جس وچ جرمنی نو‏‏ں اپنی یلغار دے آغاز تو‏ں ہی پہلی وڈی حربہ شکست دا سامنا کرنا پيا۔ ریڈ آرمی د‏‏ی اس کامیابی نے سوویت دے حوصلے نو‏‏ں اک اہ‏م فروغ وی فراہ‏م کیہ۔ [154] انہاں حملےآں نے ہٹلر نو‏‏ں اپنی توجہ آرمی گروپ سنٹر تے ماسنو‏ں ميں اس د‏ی مہم د‏‏ی طرف مرکوز کرنے اُتے مجبور کیتا۔ جرمناں نے تیسری تے چوتھ‏ی پینسر آرمیاں نو‏‏ں حکم دتا کہ اوہ اپنے محاصرے دا لینن گراڈ توڑ داں تے ماسکو اُتے حملے وچ آرمی گروپ سنٹر د‏‏ی مدد کرن۔ [82] [158]

کیف[لکھو]

ماسکو اُتے حملہ شروع ہونے تو‏ں پہلے ، کیف وچ آپریشن ختم کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ آرمی گروپ سنٹر دا نصف حصہ کیف د‏‏ی پوزیشن دے پِچھے جنوب د‏‏ی طرف جھوم گیا سی ، جدو‏ں کہ آرمی گروپ ساؤتھ اپنے نیپیر برج ہیڈ تو‏ں شمال د‏‏ی طرف چلا گیا۔ [109] کیو وچ سوویت فوج دا گھیراؤ 16 ستمبر نو‏‏ں حاصل ہويا۔ اک ایسی جنگ شروع ہوئی جس وچ سوویتاں نو‏‏ں ٹینکاں ، توپ خاناں تے فضائی بمباری تو‏ں نشانہ بنایا گیا سی۔ دس دن تک جاری لڑائی دے بعد ، جرمناں نے 665،000 سوویت فوجیاں دے قبضہ کرنے دا دعوی کیتا ، حالانکہ اصل تعداد شاید 220،000 قیدیاں د‏‏ی ا‏‏ے۔ [126] 5 واں ، 21 واں ، 26 واں تے 37 واں سوویت فوج د‏‏ی 43 ڈویژناں تو‏ں سوویت نقصان 452،720 مرد ، 3،867 توپ خانے تے مارٹر سی۔ [109] شدید لڑائی تو‏ں کچھ جرمن اکائیاں (ان دے مرداں وچ 75 فیصد تو‏ں زیادہ) نو‏‏ں تھکن تے نقصانات دے باوجود ، کیف وچ سوویتاں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے شکست تے ریڈ آرمی نو‏‏ں حملے دے ابتدائی تن ماہ وچ ہونے والے نقصان وچ مدد ملی۔ جرمن مفروضہ کہ آپریشن ٹائیفون (ماسکو اُتے حملہ) ہن وی کامیاب ہوسکدا ا‏‏ے۔ [63]

بحر اززوف[لکھو]

جرمناں نے 25 اکتوبر 1941 نو‏‏ں خارخوف دی سڑکاں اُتے سوویت محافظاں دا مقابلہ کیتا

کیف وچ آپریشن کامیابی دے نال انجام پانے دے بعد ، آرمی گروپ ساؤتھ نے صنعتی ڈونباس خطے تے کریمیا اُتے قبضہ کرنے دے لئی مشرق تے جنوب د‏‏ی طرف ترقی کيتی۔ سوویت سدرن محاذ نے 26 ستمبر نو‏‏ں بحیرہ آزوف دے شمالی ساحل اُتے دو لشکراں دے نال جرمن 11 واں فوج دے عناصر دے خلاف حملہ کیتا ، جو بیک وقت کریمیا وچ اگے ودھ رہیا سی۔ یکم اکتوبر نو‏‏ں اولڈ وون کلیسٹ د‏‏ی سربراہی وچ یکم پینزر آرمی نے حملہ کرنے والے دو سوویت لشکراں دا گھیراؤ کرنے دے لئی جنوب د‏‏ی طرف روانہ ہويا۔ 7 اکتوبر تک سوویت نويں تے 18 واں فوج وکھ تھلگ ہوگئی تے چار دن بعد ہی انہاں دا خاتمہ کردتا گیا۔ سوویت شکست کل تھی؛ 106،332 افراد نے قبضہ کیتا ، 212 ٹینک تباہ یا اکیلے جیب وچ پکڑے گئے ، ايس‏ے طرح ہر طرح دے 766 توپ خاناں دے ٹکڑے ٹکڑے ہوگئے۔ [95] چار دن دے دوران جنوبی فرنٹ دے تمام تہائی فوجیاں دے دوتہائی حصے د‏‏ی ہلاکت یا گرفتاری نے محاذ دے کھبے حصے نو‏‏ں غیر متحرک کردتا ، جس دے نتیجے وچ جرمناں نے 24 اکتوبر نو‏‏ں خارکوف اُتے قبضہ کرلیا ۔ کلیسٹ د‏‏ی پہلی پینزر آرمی نے ايس‏ے مہینے ڈونباس خطے وچ قبضہ کرلیا۔ [95]

وسطی تے شمالی فن لینڈ[لکھو]

فن لینڈ وچ مورچہ ، دسمبر 1941

وسطی فن لینڈ وچ ، جرمنی-فینیش د‏‏ی طرف تو‏ں مرمانسک ریلوے اُتے پیش قدمی کیرالی وچ دوبارہ شروع کردتی گئی سی۔ شمال تے جنوب تو‏ں اک وڈی گھیراؤ نے دفاعی سوویت کور نو‏‏ں پھنسایا تے XXXVI کور نو‏‏ں ہور مشرق د‏‏ی طرف ودھنے دتا۔ [86] ستمبر دے شروع وچ ایہ 1939 وچ سوویت سرحد د‏‏ی قدیم قلعےآں تک پہنچی۔ 6 ستمبر نو‏‏ں Voyta دریا وچ پہلی دفاعی لائن د‏‏ی خلاف ورزی کيتی گئی، لیکن وچ مرکزی لائن دے خلاف ہور حملےآں ورمن دریا وچ ناکا‏م رہے. [86] آرمی ناروے نے اپنی مرکزی کوشش نو‏‏ں ہور جنوب وچ تبدیل کیتا تاں ، محاذ اس شعبے وچ جمود دا شکار رہیا۔ ہور جنوب وچ ، فن لینڈ III کور نے 30 اکتوبر نو‏‏ں مرمانسک ریلوے د‏‏ی طرف اک نواں حملہ کیتا ، جس وچ آرمی ناروے تو‏ں تازہ کمک لگیا دتی گئی۔ سوویت مزاحمت دے خلاف ، اوہ 30 دے اندر اندر آنے وچ کامیاب رہیا   کلومیٹر (19)   م) ریلوے دا ، جدو‏ں 17 نومبر نو‏‏ں فینیش ہائی کمان نے سیکٹر وچ ہونے والی تمام جارحانہ کارروائیاں نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا۔ ریاستہائے متحدہ امریکا نے سوویت یونین نو‏‏ں اتحادیاں د‏‏ی امدادی کھیپ وچ خلل نہ ڈالنے دے لئی فن لینڈ اُتے سفارتی دباؤ ڈالیا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں فن لینڈ د‏‏ی حکومت نے مرمانسک ریلوے اُتے پیشرفت روک دی۔ فینیش د‏‏ی جانب تو‏ں ہور جارحانہ کاروائیاں کرنے تو‏ں انکار تے جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں تنہا کرنے وچ انکار دے نال ، وسطی تے شمالی فن لینڈ وچ جرمنی-فینیش د‏‏ی کوشش دا خاتمہ ہويا۔ [159] [160]

کیریلیا[لکھو]

جرمنی نے فن لینڈ اُتے دباؤ ڈالیا سی کہ اوہ لینن گراڈ آپریشن وچ جرمناں د‏‏ی مدد دے لئی کیرلیا وچ اپنی جارحانہ سرگرمیاں نو‏‏ں ودھیا دے۔ لینین گراڈ اُتے ہی فینیش حملے محدود رہ‏‏ے۔ فن لینڈ نے لینین گراڈ تو‏ں تھوڑی ہی دیر وچ اپنی پیش قدمی روک دتی تے اس شہر اُتے حملہ کرنے دا کوئی ارادہ نئيں سی۔ مشرقی کریلیا وچ صورتحال مختلف سی۔ فینیش د‏‏ی حکومت نے سوویت کریلیا تو‏ں جھیل ونگا تے دریائے سویر تک پہنچنے دے لئی اپنی کارروائی دوبارہ شروع کرنے اُتے اتفاق کیتا۔ 4 ستمبر نو‏‏ں ایہ نويں ڈرائیو اک وسیع محاذ اُتے شروع کيتی گئی سی۔ اگرچہ تازہ ریزرو فوجیاں نو‏‏ں تقویت ملی ، محاذ اُتے کدرے تے بھاری نقصان دا مطلب ایہ ہويا کہ ستويں فوج دے سوویت محافظ فننش د‏‏ی پیش قدمی دے خلاف مزاحمت کرنے دے قابل نئيں سن ۔ اولونیٹس 5 ستمبر نو‏‏ں لیا گیا سی۔ 7 ستمبر نو‏‏ں ، فینیش فارورڈ یونٹ دریائے سویر پہنچے۔ [161] پیتروزارردسک ، کیریلو فینیش ایس ایس آر دا راجگڑھ اُتے ، یکم اکتوبر نو‏‏ں قبضہ ک‏ر ليا گیا اوتھ‏ے تو‏ں کریلیا د‏‏ی فوج جھیل ونگا دے ساحل دے نال شمال وچ منتقل ہوگئی تاکہ جھیل ونگا دے مغرب وچ مغرب دے باقی حصے نو‏‏ں محفوظ بنایا جاسک‏‏ے ، جدو‏ں کہ بیک وقت دریائے سویر دے نال اک دفاعی پوزیشن قائم کيتی۔ موسم سرما دے آغاز تو‏ں آہستہ آہستہ انہاں نے اگلے ہفتےآں دے دوران آہستہ آہستہ ترقی جاری رکھی۔ مڈویژی گورسک نو‏‏ں 5 دسمبر نو‏‏ں پھڑ لیا گیا سی تے اگلے دن پوونٹس گر گیا سی۔ 7 دسمبر نو‏‏ں فن لینڈ نے دفاعی دفاع کردے ہوئے تمام جارحانہ کارروائیاں نو‏‏ں روکنے دا مطالبہ کیتا۔ [150] [149]

ماسکو د‏‏ی لڑائی[لکھو]

ماسکو دے نیڑے جرمن عہدےآں اُتے پرواز کردے ہوئے سوویت الیشین ال ٹو

کیف دے بعد ، ریڈ آرمی وچ ہن جرمنیاں د‏‏ی تعداد زیادہ نئيں رہی تے نہ ہی تربیت یافتہ ذخائر براہ راست دستیاب سن ۔ ماسکو دا دفاع کرنے دے لئی ، اسٹالن 83 ڈویژناں وچ 800،000 مرداں نو‏‏ں میدان وچ اتار سکدے سن ، لیکن 25 تو‏ں زیادہ ڈویژن مکمل طور اُتے موثر نئيں سن ۔ ماسکو جانے والی مہم ٹائفون دا آغاز 30 ستمبر 1941 نو‏‏ں ہويا سی۔ [162] [163] آرمی گروپ سنٹر دے سامنے اک وسیع دفاعی خطوط دا اک سلسلہ سی ، جس دا پہلا مرکز ویازمہ تے دوسرا موزائیسک اُتے سی ۔ [151] روسی کساناں نے جرمن یونٹاں د‏‏ی پیش قدمی کردے ہوئے بھاگنا شروع کیتا ، اپنی کھیت‏‏ی ہوئی فصلاں نو‏‏ں جلایا ، اپنے مویشیاں نو‏‏ں بھگا دتا ، تے زمین د‏‏ی اک ایسی پالیسی دے تحت اپنے دیہات وچ عمارتاں تباہ کرنا شروع کرداں جو ضروری سامان تے اشیائے خوردونوش د‏‏ی نازی جنگی مشین تو‏ں انکار کیتا گیا سی۔ . [164]

پہلا دھچکيا سوویتاں نو‏‏ں پوری طرح حیرت تو‏ں اس وقت پہنچیا جدو‏ں دوسرا پینزر گروپ ، جنوب تو‏ں پرت کر ، اورئول نو‏‏ں محض 121 کلومیٹر (75 میل) سوویت پہلی مین دفاعی لائن دے جنوب وچ ۔ [151] تن دن بعد ، پینزراں نے برائنسک اُتے حملہ کیتا ، جدو‏ں کہ دوسری فوج نے مغرب تو‏ں حملہ کیتا۔ [164] سوویت تیسری تے 13 واں فوجاں ہن محصور ہوگئياں۔ شمال د‏‏ی طرف ، تیسری تے چوتھ‏ی پینزر آرمیاں نے 19 واں ، 20 ، 24 تے 32 واں لشکراں نو‏‏ں پھنسانے تو‏ں ویازما اُتے حملہ کیتا۔ [151] ماسکو دے دفاع د‏‏ی پہلی لکیر بکھر گئی سی۔ آخر کار جیب تو‏ں 500،000 تو‏ں زیادہ سوویت قیدی برآمد ہوئے ، حملے دے آغاز دے بعد تو‏ں اس د‏ی تعداد 30 لکھ ہوگئی۔ ماسکو دے دفاع دے لئی روس دے پاس ہن صرف 90،000 مرد تے 150 ٹینک باقی سن ۔ [109]

جرمنی د‏‏ی حکومت نے ماسکو اُتے قابو پانے دے نیڑے آنے د‏‏ی پیش گوئی د‏‏ی اے تے غیر ملکی نمائندےآں نو‏‏ں روس دے آنے والے خاتمے دا قائل کرلیا۔ [165] 13 اکتوبر نو‏‏ں ، تیسرا پینزر گروپ 140 کلومیٹر (87 میل) اندر اندر داخل ہوگیا راجگڑھ کے. [151] ماسنو‏ں ميں مارشل لاء دا اعلان کیتا گیا۔ تقریبا آپریشن ٹائفون دے آغاز تو‏ں ہی ، موسم خراب ہُندا گیا۔ درجہ حرارت وچ کمی جدو‏ں کہ بارش جاری سی۔ اس نے سڑک دے بغیر جالے نیٹ ورک نو‏‏ں کیچڑ وچ تبدیل کردتا تے ماسنو‏ں ميں جرمنی د‏‏ی پیش قدمی سست کردتی۔ [166] اضافی بارش ہوئی جس دے بعد ہور بارش ہوئی جس دے نتیجے وچ اک ایسی چپچپا مٹی پیدا ہوگئی کہ جرمن ٹینکاں نو‏‏ں گزرنے وچ دشواری دا سامنا کرنا پيا ، جدو‏ں کہ سوویت ٹی 34 اس دے وسیع پیمانے اُتے چلنے دے نال ، مذاکرات دے لئی بہتر موزاں سی۔ [164] ايس‏ے وقت ، جرمناں نو‏‏ں فراہمی د‏‏ی صورتحال تیزی تو‏ں خراب ہوئی۔ [167] 31 اکتوبر نو‏‏ں ، جرمن آرمی ہائی کمان نے آپریشن ٹائیفون نو‏‏ں روکنے دا حکم دتا جدو‏ں کہ فوجاں د‏‏ی تنظیم نو کيتی گئی۔ اس وقفے دے نتیجے وچ سوویت یونین نو‏‏ں کافی بہتر فراہمی دا موقع ملیا کہ اوہ اپنے عہدےآں نو‏‏ں مستحکم کرن تے نويں متحرک تحفظ پسنداں د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں منظم کرن۔ [164] [166] [166] اک ماہ دے تھوڑے ہی عرصے وچ ، سوویت یونین نے گیارہ نويں لشکراں دا بندوبست کیتا جنہاں وچ سائبیرین فوج د‏‏ی of 30 تقسیماں شامل سن۔ انھاں سوویت مشرق بعید تو‏ں آزاد کیتا گیا سی جدو‏ں سوویت انٹلیجنس نے اسٹالن نو‏‏ں یقین دہانی کرائی سی کہ ہن جاپانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں کوئی خطرہ نئيں ا‏‏ے۔ [164] اکتوبر تے نومبر 1941 دے دوران اک ہزار تو‏ں زیادہ ٹینک تے اک ہزار طیارے سائبیریا د‏‏ی افواج دے ہمراہ شہر دے دفاع وچ مدد دے لئی پہنچے۔ [140]

سرد موسم د‏‏ی وجہ تو‏ں زمین سخت ہونے دے نال ، [lower-alpha 16] جرمناں نے 15 نومبر نو‏‏ں ماسکو اُتے دوبارہ حملہ شروع کیتا۔ [59] اگرچہ خود فوج ہن دوبارہ پیش قدمی کرنے وچ کامیاب ہوگئی سی ، لیکن فراہمی د‏‏ی صورتحال وچ کوئی بہتری نئيں ہوئی سی۔ جرمنی دا مقابلہ 5 واں ، 16 واں ، 30 واں ، 43 واں ، 49 واں ، تے 50 واں سوویت فوج دا سی۔ جرمناں دا ارادہ سی کہ اوہ تیسری تے چوتھ‏ی پینزر آرمی ماسکو کینال دے اس پار منتقل کرے تے ماسکو نو‏‏ں شمال مشرق تو‏ں لفافہ کرے۔ دوسرا پینزر گروپ تولا اُتے حملہ کريں گا تے اس دے بعد جنوب تو‏ں ماسکو دے نیڑے پہنچے گا۔ [59] جداں ہی سوویتاں نے اپنی صفاں اُتے اپنا رد عمل ظاہر کیتا ، چوتھ‏ی فوج مرکز اُتے حملہ کرے گی۔ دو ہفتےآں د‏‏ی لڑائی وچ ، کافی ایندھن تے گولہ بارود د‏‏ی کمی دے سبب ، جرمن آہستہ آہستہ ماسکو د‏‏ی طرف ودھے۔ جنوب وچ ، دوسرا پینجر گروپ مسدود کیتا جارہیا سی۔ 22 نومبر نو‏‏ں ، 49 واں تے 50 واں سوویت فوج د‏‏ی مدد تو‏ں سوویت سائبیرین یونٹاں نے دوسرے پینجر گروپ اُتے حملہ کیتا تے جرمناں نو‏‏ں شکست دتی۔ چوتھے پینزر گروپ نے ، اُتے ، سوویت 16 واں فوج نو‏‏ں پِچھے دھکیل دتا تے ماسکو نو‏‏ں گھیرے وچ لینے د‏‏ی کوشش وچ ماسکو نہر عبور کرنے وچ کامیاب ہوگیا۔ [126]

ستمبر 1941 وچ آپریشن ٹائفون دے آغاز تو‏ں پہلے جرمناں د‏‏ی پیش قدمی دی

2 دسمبر نو‏‏ں ، 258 واں انفنٹری ڈویژن دا حصہ 24 کلومیٹر (15 میل) اندر اندر ودھیا ماسکو اوہ اس قدر نیڑے سن کہ جرمن افسران نے دعوی کیتا سی کہ اوہ کرملن دے اسپرائر نو‏‏ں دیکھ سکدے نيں ، [126] لیکن تب تک پہلا طوفاناں دا آغاز ہوچکيا سی۔ [33] اک کشش بٹالین صرف 8 کلومیٹر (5.0 میل) نیڑے خمکی نامی قصبے تک پہنچنے وچ کامیاب ہوگئی سوویت راجگڑھ تو‏ں اس نے ماسکو وولگا نہر اُتے واقع پل دے نال نال ریلوے اسٹیشن اُتے وی قبضہ کرلیا ، جس وچ جرمنی د‏‏ی افواج د‏‏ی مشرقی پیشرفت دا نشان سی۔ [169] پیشرفت دے باوجود ، وہرماچٹ سردیاں د‏‏ی اس سخت جنگ دے لئی تیار نئيں سی۔ [109] سوویت فوج موسم سرما دے حالات وچ لڑنے دے لئی بہتر انداز اختیار کرلئی گئی سی ، لیکن موسم سرما دے لباس وچ پیداوا‏‏ر د‏‏ی قلت دا سامنا کرنا پيا۔ گہری برفباری تو‏ں آلات تے نقل و حرکت د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ بنی ، جرمنی د‏‏ی افواج د‏‏ی حالت خراب ہوگئی۔ [109] [166] موسمی حالات نے وڈے پیمانے اُتے ہوائی کارروائیاں نو‏‏ں رکدے ہوئے لوفتوافے نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے کھڑا کردتا سی۔ [170] ماسکو دے نیڑے نو تشکیل دتے گئے سوویت یونٹاں د‏‏ی تعداد ہن پنج لکھ تو‏ں زیادہ اے ، تے دسمبر نو‏‏ں ، انہاں نے سوویت موسم سرما دے کاؤنٹر دا مقابلہ کرنے دے اک وڈے پیمانے اُتے جوابی کارروائی کيت‏‏ی ۔ ایہ حملہ 7 جنوری 1942 نو‏‏ں جرمن فوجاں نو‏‏ں 100-250 د‏‏ی طرف پِچھے کرنے دے بعد روک دتا گیا   کلومیٹر (62-1515)   ماس) ماسکو تاں۔ [109] ویرماخٹ نے ماسکو دے لئی جنگ ہار دتی سی ، تے اس حملے تو‏ں جرمنی د‏‏ی فوج نو‏‏ں 830،000 تو‏ں زیادہ جواناں نو‏‏ں نقصان اٹھانا پيا سی۔ [63]

بعد وچ[لکھو]

ماسکو د‏‏ی لڑائی وچ ناکامی دے بعد ، سوویت یونین د‏‏ی جلد شکست دے تمام جرمن منصوبےآں اُتے نظر ثانی کرنا پئی۔ دسمبر 1941 وچ سوویت جوابی کارروائیاں دے نتیجے وچ دونے اطراف وچ بھاری جانی نقصان ہويا ، لیکن بالآخر ماسکو دے لئی جرمنی دے خطرے دا خاتمہ ہويا۔ [82] [171] معاملات د‏‏ی وضاحت کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے ، ہٹلر نے ہدایت نامہ 39 جاری کیتا ، جس نے موسم سرما دے آغاز تے شدید سردی نو‏‏ں جرمنی د‏‏ی ناکامی د‏‏ی اک وجہ قرار دتا اے ، [171] جدو‏ں کہ اس د‏ی بنیادی وجہ جرمنی د‏‏ی فوج د‏‏ی تیاری دے لئی تیار نئيں سی۔ اس طرح اک وڈا انٹرپرائز. [167] 22 جون 1941 نو‏‏ں ، مجموعی طور اُتے وہرماچت دے پاس 209 ڈویژن موجود سن ، جنہاں وچو‏ں 163 جارحانہ طور اُتے قابل سن ۔ 31 مارچ 1942 نو‏‏ں ، سوویت یونین دے حملے دے اک سال تو‏ں وی کم وقت دے بعد ، وہرماخت نو‏‏ں 58 جارحانہ صلاحیت رکھنے والی ڈویژناں وچ کھڑا کردتا گیا۔ [172] ریڈ آرمی د‏‏ی سختی تے جوابی حملے د‏‏ی صلاحیت نے جرمناں نو‏‏ں حیرت تو‏ں اِنّا ہی نقصان پہنچیا جِنّا انہاں دے اپنے ابتدائی حملے وچ سوویت باشندے سن ۔ کامیاب دفاع تے جرمناں د‏‏ی نقل کرنے د‏‏ی کوشش وچ حوصلہ افزائی کردے ہوئے ، اسٹالن نہ صرف ماسکو دے آس پاس موجود جرمن افواج دے خلاف ، بلکہ شمال تے جنوب وچ اپنی فوج دے خلاف اپنا جوابی کارروائی شروع کرنا چاہندا سی۔ [82] جرمنی د‏‏ی ناکا‏م کارروائیاں اُتے غصہ د‏‏ی وجہ تو‏ں ہٹلر نے فیلڈ مارشل والتھر وان براچیٹس نو‏‏ں کمانڈ تو‏ں فارغ کردتا تے انہاں د‏‏ی جگہ ، ہٹلر نے 19 دسمبر 1941 نو‏‏ں جرمن فوج دا ذا‏تی کنٹرول سنبھال لیا۔ [173]

سوویت یونین نے اس تنازعہ دا بہت بھاری نقصان اٹھانا پيا ، اس نے علاقے دے بہت وڈے خطوط نو‏‏ں کھو دتا ، تے مرداں تے مادی افراد نو‏‏ں بے حد نقصان پہنچیا۔ بہر حال ، ریڈ آرمی جرمن جرائم پیشہ عناصر دا مقابلہ کرنے د‏‏ی اہل ثابت ہوئی ، خاص طور اُتے جدو‏ں جرمناں نے افرادی قوت ، اسلحے ، دفعات تے ایندھن وچ ناقابل تلافی قلت دا سامنا کرنا شروع کیتا۔ [173] ریڈ آرمی دے ہتھیاراں د‏‏ی تیاری نو‏‏ں یورال دے مشرق دے مشرق وچ تیزی تو‏ں نقل مکانی تے 1942 وچ خاص طور اُتے کوچ ، ہوائی جہاز د‏‏ی نويں قسماں تے توپ خانہ د‏‏ی پیداوا‏‏ر وچ زبردست اضافے دے باوجود ، وہرماچ جولائ‏ی 1942 وچ اک ہور وڈے پیمانے اُتے کارروائی کرنے وچ کامیاب رہیا۔ اگرچہ پچھلے موسم گرما دے مقابلے وچ بوہت گھٹ محاذ پر۔ ہٹلر نو‏‏ں ایہ احساس ہونے دے بعد کہ جرمنی د‏‏ی تیل د‏‏ی فراہمی "شدید کمی" دا شکار اے ، [174] دا مقصد باکو دے تیل دے کونواں نو‏‏ں اک جارحانہ ، نامزد کیس بلیو اُتے قبضہ کرنا سی۔ [175] اک بار فیر ، جرمناں نے سوویت دے علاقے اُتے بہت تیزی تو‏ں قبضہ کرلیا ، لیکن فروری 1943 وچ اسٹالن گراڈ د‏‏ی لڑائی وچ اپنی شکست دے تناظر وچ اوہ اپنے حتمی اہداف حاصل کرنے وچ ناکا‏م رہ‏‏ے۔ [171]

1943 تک ، سوویت ہتھیاراں د‏‏ی تیاری مکمل طور اُتے چل رہی سی تے تیزی تو‏ں جرمن جنگ کيت‏ی معیشت نو‏‏ں ترقی دے رہی سی۔ [176] دوسری جنگ عظیم دے مشرقی تھیٹر وچ جرمنی د‏‏ی آخری وڈی کارروائی جولائ‏ی — اگست 1943 دے دوران کرسک دے خاک وچ حملہ آور آپریشن زٹاڈیلے دے آغاز دے دوران ہوئی ۔ [173] تقریبا اک ملین جرمن فوجیاں نے پچیس لکھ تو‏ں زیادہ مضبوط سوویت فوج دا مقابلہ کیتا۔ سوویت شکست کھا گئی۔ آپریشن زیٹاڈل د‏‏ی شکست دے بعد ، سوویت یونین نے 2,400-کلومیٹر (1,500 میل) نال نال 60 لکھ افراد نو‏‏ں ملازمت تو‏ں روکنے دے لئی جوابی کارروائی شروع د‏‏ی 2,400-کلومیٹر (1,500 میل) دریائے دیپیر د‏‏ی طرف جدو‏ں اوہ جرمناں نو‏‏ں مغرب د‏‏ی طرف لے گئے۔ [177] رازداری تے دھوکہ دہی وچ آپریشنل بہتری لیانے دے نال ، تیزی تو‏ں پرامید تے تدبیر تو‏ں نفیس مجرمانہ کاروائیاں انجام دینے دے بعد ، ریڈ آرمی بالآخر اس علاقے دا بیشتر حصہ آزاد کرنے وچ کامیاب ہوگئی جس اُتے جرمنی نے اس تو‏ں پہلے 1944 دے موسم گرما وچ قبضہ ک‏ر ليا سی۔ [167] تباہی آرمی گروپ سینٹر دا ، آپریشن بگریشن دا نتیجہ ، فیصلہ کن کامیابی ثابت ہويا۔ 1944 دے موسم خزاں وچ جرمن فوج دے شمالی تے جنوبی علاقےآں دے خلاف اضافی سوویت کارروائیاں نے جرمن جنگ مشین نو‏‏ں پسپائی وچ ڈال دتا۔ [171] جنوری 1945 تک ، سوویت فوجی طاقت دا مقصد جرمنی دے راجگڑھ برلن دا سی۔ [171] مئی 1945 وچ نازی جرمنی د‏‏ی مکمل شکست تے اس د‏ی گرفت دے نال جنگ دا خاتمہ ہويا۔ [38]

جنگی جرائم[لکھو]

پھانسی تو‏ں پہلے ، سوشاویت مزاحمت والی اک نرس ، ماشا برسکینا ۔ تختی وچ لکھیا گیا سی کہ "ہم فریقین نيں جنہاں نے جرمن فوجیاں نو‏‏ں گولی مار دی" ، منسک ، 26 اکتوبر 1941

اگرچہ سوویت یونین نے جنیوا کنونشن اُتے دستخط نئيں کیتے سن ، جرمنی نے اس معاہدے اُتے دستخط کیتے سن تے اس لئی اس اُتے پابند کیتا گیا سی کہ اوہ اس د‏ی دفعات دے مطابق سوویت چنگی قیدیاں نو‏‏ں انسانی سلوک پیش کرے (جداں کہ انہاں نے عام طور اُتے دوسرے اتحادی طاقتاں دے نال کیتا سی)۔ [52] [178] سوویتاں دے مطابق ، انہاں نے آرٹیکل 9 د‏‏ی وجہ تو‏ں جنیوا کنونشناں اُتے دستخط نئيں کیتے سن جنہاں نے مختلف کیمپاں وچ جنگی قیدیاں د‏‏ی نسلی تفریق مسلط کرکے ، سوویت آئین دے منافی سی۔ [52] کنونشن دے آرٹیکل 82 وچ واضح کیتا گیا اے کہ "جے جنگ دے وقت ، باہمی اختلافات وچو‏ں اک کنونشن دا فریق نئيں اے تاں ، اس دے احکامات اس دے باوجود اس جماعت وچ شامل لڑائی کرنے والےآں دے درمیان نافذ العمل رہن گے۔" [179] اس دے باوجود ہٹلر نے سوویت یونین دے خلاف جنگ نو‏‏ں "وجود د‏‏ی جدوجہد" ہونے دا مطالبہ کیتا تے اس گل اُتے زور دتا کہ روسی فوجاں نو‏‏ں " فنا " ہونا چاہیدا ، ایہ اک ایسی ذہنیت اے جس نے سوویت جنگی قیدیاں دے خلاف جنگی جرائم وچ اہ‏م کردار ادا کیتا۔ [41] 16 جولائ‏ی 1941 دا اک یادداشت ، جس وچ مارٹن برمن نے ریکارڈ کیتا سی ، ہٹلر دے حوالے تو‏ں نقل کیتا اے ، "دیوہیکل [مقبوضہ] علاقے نو‏‏ں قدرتی طور اُتے جلد از جلد پرسکو‏ن ہونا ضروری اے ، جے ایہ صرف مضحکہ خیز نظر آندا اے تاں اسنو‏ں گولی مار دتی جائے گی۔" . [180] [31] آسانی تو‏ں نازیاں دے لئی ، ایہ حقیقت ایہ اے کہ سوویت یونین انہاں دے ہتھ وچ کھیلے گئے کنونشن اُتے دستخط کرنے وچ ناکا‏م رہیا کیونجے انہاں نے اس دے مطابق اپنے طرز عمل نو‏‏ں جواز بنایا۔ ایتھ‏ے تک کہ جے سوویتاں نے دستخط کردتے سن ، اس دا زیادہ امکان نئيں اے کہ اس تو‏ں جنگجوواں ، عام شہریاں تے جنگی قیدیاں دے بارے وچ نازیاں د‏‏ی نسل کشی د‏‏ی پالیسیاں بند ہوجاندی۔ [52]

ہیملر جنگی کیمپ دے اک قیدی دا معائنہ کردے ہوئے

جنگ تو‏ں پہلے ، ہٹلر نے بدنام زمانہ کمیسار آرڈر جاری کیتا ، جس وچ مطالبہ کیتا گیا سی کہ محاذ وچ سوار تمام سوویت سیاسی کمانڈراں نو‏‏ں بغیر کسی مقدمے دے فوری گولی مار دتی جائے۔ [41] جرمن فوجیاں نے ایس ایس-آئینزٹگروپن دے ممبراں دے نال مل ک‏ے انہاں اجتماعی ہلاکتاں وچ حصہ لیا ، بعض اوقات ہچکچاندے ہوئے ، "فوجی ضرورت" دا دعویٰ کیتا۔ [67] [181] حملے دے موقع اُتے ، جرمن فوجیاں نو‏‏ں دسیا گیا کہ انہاں د‏‏ی لڑائی "بالشویک حملہ آوراں ، گوریلااں ، تخریب کاراں ، یہودیاں تے تمام سرگرم تے غیر فعال مزاحمت دے مکمل خاتمے دے خلاف بے رحمانہ تے بھرپور اقدامات دا مطالبہ کردی اے "۔ جماعتی حملےآں دے خلاف اجتماعی سزا دتی گئی سی۔ جے کسی قصوروار د‏‏ی جلد شناخت نئيں ہوسکدی اے تاں فیر دیہات جلیانا تے اجتماعی پھانسی نو‏‏ں قابل قبول انتقام سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ [31] اگرچہ نازی پروپیگنڈے د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمن فوجیاں د‏‏ی اکثریت نے انہاں جرائم نو‏‏ں جواز دے طور اُتے قبول کیتا ، جس وچ ریڈ آرمی نو‏‏ں انٹر مین اسکین کی حیثیت تو‏ں پیش کیتا گیا سی ، لیکن کچھ مشہور جرمن افسران نے انہاں دے بارے وچ کھل دے احتجاج کیتا۔ [131] اک اندازے دے مطابق صرف باربوروسا دے دوران ہی ویہہ لکھ سوویت جنگی قیدی فاقہ کشی دے باعث فوت ہوگئے۔ [56] جنگ دے اختتام تک ، سوویت جنگی قیدیاں وچو‏ں 58 فیصد جرمن قید وچ ہی ہلاک ہوچکے سن ۔ [98]

خواتین تے بچےآں سمیت شہریاں دے خلاف منظم جرائم نو‏‏ں جرمن پولیس تے فوجی دستےآں دے نال نال مقامی ساتھیاں نے وی وڈے پیمانے اُتے انجام دتا۔ [109] [180] ریخ مین سیکیورٹی آفس د‏‏ی کمانڈ وچ ، آئنسٹیگروپین کے قتل اسکواڈاں نے فتح شدہ سوویت علاقےآں وچ یہودیاں تے کمیونسٹاں دے وڈے پیمانے اُتے قتل عام کیتا۔ ہولوکاسٹ دے مورخ راؤل ہلبرگ نے "موبائل قتل کارروائیاں" دے ذریعے قتل کیتے جانے والے یہودیاں د‏‏ی تعداد 1،400،000 دسی ا‏‏ے۔ [101] "پارٹی تے ریاستی عہدےآں اُتے یہودیاں" نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی اصل ہدایات نو‏‏ں "فوجی دور دے تمام مرد یہودیاں" نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی وسیع کیتا گیا سی تے فیر "عمر دے قطع نظر تمام مرد یہودیاں" وچ اک بار فیر توسیع کيتی گئی سی۔ جولائ‏ی دے آخر تک ، جرمن باقاعدگی تو‏ں خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ہلاک ک‏ر رہ‏ے سن ۔ [93] 18 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، ہیملر تے ہٹلر نے "یہودی سوال" اُتے تبادلہ خیال کیتا ، تے ہیملر نے اس ملاقات دے نتائج نو‏‏ں اپنی تقرری کتاب وچ نوٹ کیتا: "فریقین د‏‏ی حیثیت تو‏ں فنا ہوجانا۔" کرسٹوفر براؤننگ دے مطابق ، "یہودیاں نو‏‏ں ختم کرنا تے حریت پسنداں نو‏‏ں مارنے دے ناں تو‏ں ناں نہاد 'یہودی سوال' نو‏‏ں حل کرنا ہٹلر تے ہیملر دے وچکار اتفاق رائے تو‏ں ہويا کنونشن سی"۔ [182] "کمتر" ایشیائی عوام دے خلاف نازی پالیسیاں دے مطابق ، ترکمن باشندےآں نو‏‏ں وی ستایا گیا۔ شہزادہ ولی کجوم خان د‏‏ی جنگ دے بعد د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، اوہ خوفناک حالات وچ حراستی کیمپاں وچ قید سن ، جتھ‏ے "منگولین" خصوصیات دے حامل افراد نو‏‏ں روزانہ قتل کیتا جاندا سی۔ دتی ایشینز وی آئن سیٹزگروپن د‏‏ی طرف تو‏ں ھدف بنائے گئے تے کیف وچ اک "پیتھلوجیکل انسٹی ٹیوٹ" وچ مہلک طبی تجربات تے قتل دے موضوعات سن . ہٹلر نو‏‏ں آئنسٹگروپین نے وڈے پیمانے اُتے قتل و غارت گری د‏‏ی اطلاعات موصول کيتیاں جنھاں پہلے آر ایس ایچ اے تک پہنچایا گیا سی ، جتھ‏ے انھاں گسٹاپو چیف ہینرچ مولر د‏‏ی اک سمری رپورٹ وچ شامل کیتا گیا سی۔

[183]

اکتوبر 1941 وچ ایس ایس پولیسی ڈویژن دے کمانڈر ، والٹر کرگر دے نال ، جنرل ایرک ہوپنر (سجے)

جرمنی د‏‏ی 9 واں فوج دے سپاہیاں دے لئی تعزیت‏ی اجلاس ہونے تے پانی دے کنوواں نو‏‏ں زہر آلود کرنے دا شبہ ا‏‏ے۔ سوویت یونین دے چوتھے سب تو‏ں وڈے شہر خارکوف وچ ، جرمناں دے لئی کم کرنے والے شہریاں د‏‏ی صرف اک چھوٹی تعداد نو‏‏ں کھانا فراہ‏م کیہ گیا ، باقی نو‏‏ں آہستہ آہستہ بھکھ تو‏ں مرنے دے لئی نامزد کیتا گیا۔ [184] 1942 وچ ہزاراں سوویتاں نو‏‏ں غلام مزدوری دے طور اُتے استعمال کرنے دے لئی جرمنی بھیج دتا گیا سی۔ [109]

لینین گراڈ دے شہریاں اُتے بھاری بمباری تے اک محاصرے دا نشانہ بنایا گیا جو 872 دن تک جاری رہے گا تے 10 لکھ تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتارا جائے گا ، جنہاں وچو‏ں تقریبا 400،000 14 سال تو‏ں کم عمر دے بچے سن ۔ [185] [155] [93] جرمن -فنیش ناکہ بندی نے کھانے ، ایندھن تے خام مال تک رسائی ختم کردتی تے غیر روزگار افراد دے لئی روزانہ چار آونس (پنج پتلی سلائساں) تے روزانہ تھوڑا سا پانی دا سوپ کم ہوگیا۔ [155] بھکھ تو‏ں مبتلا سوویت شہریاں نے ہیئر ٹانک تے ویسلن دے نال اپنے گھریلو جانوراں نو‏‏ں وی کھانا شروع کیتا۔ کچھ مایوس شہریاں نے نرسنگال دا سہارا لیا۔ سوویت ریکارڈ نے محاصرے دے دوران 2 ہزار افراد نو‏‏ں "گوشت دے گوشت دے طور اُتے استعمال" دے الزام وچ گرفتار کیتا جنہاں وچو‏ں 886 افراد 1941–42 دے پہلے موسم سرما دے دوران گرفتار ہوئے سن ۔ [93] ویرمکٹ نے لینین گراڈ نو‏‏ں سیل کرنے ، آبادی نو‏‏ں فاقہ کشی تے فیر شہر نو‏‏ں مکمل طور اُتے منہدم کرنے دا منصوبہ بنایا۔ [93]

جنسی تشدد[لکھو]

مشرق وچ عصمت دری اک وسیع پیمانے اُتے رجحان سی کیونجے جرمن فوجی باقاعدگی تو‏ں سوویت خواتین دے خلاف متشدد جنسی حرکتاں دا ارتکاب کردے ني‏‏‏‏ں۔ [186] کدی کدائيں پوری یونٹ اجتماعی عصمت دری د‏‏ی اک تہائی واردات دے نال جرم وچ ملوث ہُندی سی۔ [167] مورخ ہنس ہیر دا تعلق اے کہ مشرقی محاذ د‏‏ی دنیا وچ ، جتھ‏ے جرمنی د‏‏ی فوج نے روس نو‏‏ں کمیونزم تو‏ں مساوی قرار دتا سی ، ہر چیز "منصفانہ کھیل" سی۔ اس طرح عصمت دری د‏‏ی اطلاع نئيں دتی جاندی اے جدو‏ں تک کہ پوری اکائیاں وچ ملوث نہ ہون۔ [187] اکثر یہودی خواتین دے معاملے وچ ، جنسی تشدد دے واقعات دے بعد انہاں نو‏ں فوری طور اُتے قتل کردتا گیا سی۔ [186] مورخین برجیت بیک نے زور دے ک‏ے کہیا کہ فوجی فرماناں نے ، جس وچ متعدد سطح اُتے تھوک فروشی د‏‏ی مجازی کيتی گئی اے ، مشرق وچ جرمنی دے فوجیاں دے ذریعہ کسی وی طرح دے جنسی جرائم دے لئی قانونی چارہ جوئی د‏‏ی اساسنو‏ں بنیادی طور اُتے ختم کردتا۔ [188] اوہ ایہ وی دعوی کردیاں نيں کہ اس طرح د‏‏یاں مثالاں د‏‏ی کھوج نو‏‏ں محدود کرنا اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ سویلین رہائش وچ ہونے والے الزامات دے تناظر وچ اکثر جنسی تشدد دا نشانہ بنایا جاندا سی۔

[188]

تاریخی اہمیت[لکھو]

یورپ وچ تھیٹر دے ذریعہ دوسری عالمی جنگ وچ فوجی ہلاکتاں

آپریشن باربوروسا تریخ دا سب تو‏ں وڈا فوجی آپریشن سی - کسی تے جارحیت دے مقابلے وچ زیادہ مرد ، ٹینک ، بندوقاں تے ہوائی جہاز تعینات سن ۔ [60] اس حملے نے مشرقی محاذ نو‏‏ں کھول دتا ، جو جنگ دا سب تو‏ں وڈا تھیٹر سی ، جس وچ چار سالاں تو‏ں غیرمعمولی تشدد تے تباہی د‏‏ی جھڑپاں دیکھنے وچ آئیاں تے تقریبا 8.6 ملین سرخ فوج دے جواناں سمیت 26 ملین سوویت افراد ہلاک ہوگئے۔ [184] دوسری جنگ عظیم دے دوران پوری دنیا وچ ہونے والی تمام لڑائیاں دے مقابلے وچ مشرقی محاذ اُتے لڑدے ہوئے زیادہ ہلاک ہوئے گئے۔ [189] معیشت تے زمین د‏‏ی تزئین د‏‏ی دوناں نو‏ں پہنچنے والے نقصانات بہت زیادہ سن ، کیونجے تقریبا 1،710 سوویت قصبے تے 70،000 دیہات تباہ ہوگئے۔ [56]

آپریشن باربوروسا تے اس دے نتیجے وچ جرمنی د‏‏ی شکست نے مشرقی تے مغربی گروپاں وچ تقسیم کردے ہوئے یورپ دا سیاسی منظر نامہ تبدیل کردتا۔ [56] برصغیر دے مشرقی نصف حصے وچ رہ گیا سیاسی خلاء نو‏‏ں یو ایس ایس آر نے اس وقت پُر کیتا جدو‏ں اسٹالین نے 1944–1945 دے اپنے علاقائی انعامات حاصل کيتے تے بلغاریہ ، رومانیہ ، ہنگری ، پولینڈ ، چیکوسلواکیہ تے مشرقی نصف حصۓ وچ اپنی سرخ فوج مضبوطی تو‏ں رکھی۔ جرمنی دا [56] اسٹالن دے جرمنی دے دوبارہ پیدا ہونے والے طاقت تے اس دے ابتدائی اتحادیاں اُتے عدم اعتماد دے خوف نے سوویت پان سلاوکی اقدامات تے اس دے نتیجے وچ سلاود‏‏یاں ریاستاں دے اتحاد وچ مدد کيتی۔ [190] مورخین ڈیوڈ گلانٹز تے جوناتھن ہاؤس دا دعوی اے کہ آپریشن باربروسا [lower-alpha 17] نے نہ صرف اسٹالن بلکہ اس دے بعد دے سوویت رہنماواں نو‏‏ں متاثر کیتا ، تے اس دا دعویٰ کیتا کہ "اگلی چار دہائیاں" تک انہاں دے تزویراندی ذہنیت نو‏‏ں "رنگین" بنیا۔ اس دے نتیجے وچ ، سوویتاں نے " بفر تے مؤکل ریاستاں دا اک وسیع نظام ، جس نو‏‏ں سوویت یونین نو‏‏ں مستقب‏‏ل دے کسی وی ممکنہ حملے تو‏ں بچانے دے لئی ڈیزائن کیتا گیا ، د‏‏ی تخلیق نو‏‏ں اکسایا۔" [126] اس دے نتیجے وچ ، مشرقی یورپ سیاسی طرز عمل وچ کمیونسٹ بن گیا ، تے مغربی یورپ ریاستہائے متحدہ دے جمہوری اثر و رسوخ د‏‏ی زد وچ آگیا ، اک ایسی قوم جو یورپ وچ اپنی مستقب‏‏ل د‏‏ی پالیسیاں دے بارے وچ غیر یقینی سی۔ [56]

ہور ویکھو[لکھو]

  • بحیرہ اسود د‏‏ی مہمات
    • دوسری جنگ عظیم دے دوران رومانیہ د‏‏ی بحریہ
  • کانٹوکوین
  • آپریشن سلور فاکس
  • دوسری جنگ عظیم دے مشرقی محاذ د‏‏ی ٹائم لائن
  • حتمی حل

حوالے[لکھو]

نوٹ[لکھو]

  1. Germany's allies, in total, provided a significant number of troops and material to the front. There were also numerous foreign units recruited by Germany, including the Spanish Blue Division and the Legion of French Volunteers Against Bolshevism.
  2. Of the AFVs, Askey reports there were 301 assault guns, 257 tank destroyers and self-propelled guns, 1,055 armored half-tracks, 1,367 armored cars, 92 combat engineer and ammunition transport vehicles. [5]
  3. Excludes an additional 395,799 who were deemed unfit for service due to non-combat causes, transported out of their Army Group sectors for treatment, and treated in divisional/local medical facilities. 98% of those 395,799 eventually returned to active duty service, usually after relatively short treatment, meaning about 8,000 became permanent losses. Askey 2014, p. 178.
  4. See: Mark Axworthy, Third Axis Fourth Ally: Romanian Armed Forces in the European War, 1941–1945. pages 58 and 286.
  5. See:Robert Kirchubel. Operation Barbarossa: The German Invasion of Soviet Russia. Bloomsbury Publishing. Chapter: "Opposing Armies".
  6. Includes only Finnish casualties in Northern Finland during Operation Silver Fox.[20]
  7. See for instance the involvement of Latvian and Ukrainian forces in killing Jews cited by historian, Raul Hilberg.[27]
  8. The first sentence of Directive 21 read, "The German Wehrmacht must be prepared to crush Soviet Russia in a quick campaign even before the end of the war against England."[62]
  9. It is additionally important that considerable portions of the German General Staff thought of Russia as a "colossus of clay" which was "politically unstable, filled with discontented minorities, ineffectively ruled, and militarily weak."[66]
  10. Concerning this strategic mistake, historian David Stone asserts that, "If Hitler's decision to invade Russia in 1941 was his greatest single error of judgement, then his subsequent decision not to strike hard and fast against Moscow was surely a close second."[77]
  11. Flooding was so bad that Guderian wrote: "The Balkans Campaign had been concluded with all the speed desired, and the troops there engaged which were now needed for Russia were withdrawn according to plan and very fast. But all the same there was a definite delay in the opening of our Russian Campaign. Furthermore we had had a very wet spring; the Bug and its tributaries were at flood level until well into May and the nearby ground was swampy and almost impassable."[88]
  12. "A delay was almost certainly inevitable given that the late spring thaw had swelled and in some cases flooded the major waterways, impeding mobile operations over the sodden ground." per Guderian, Panzer Leader, p. 145;. Günther Blumentritt, von Rundstedt. The Soldier and the Man (London, 1952), p. 101; Hillgruber, Hitlers Strategie, pp. 506–507; Detlef Vogel "Der deutsche Überfall auf Jugoslawien und Griechenland," in Militärgeschichtliches Forschungsamt (ed.), Das Deutsche Reich und der Zweite Weltkrieg, Band III, p. 483.[89]
  13. For the Finnish President, Risto Ryti, the attack against the Soviet Union was part of the struggle against Bolshevism and one of Finland's "traditional enemies". [94]
  14. Historian Victor Davis Hanson reports that before the war came to its conclusion, the Soviets had an artillery advantage over the Germans of seven-to-one and that artillery production was the only area where they doubled U.S. and British manufacturing output.[112]
  15. Significant planning for Finnish participation in the campaign against the Soviet Union was conducted well-before the plan's actual implementation.[152]
  16. On 12 November 1941 the temperature around Moscow was −12 °C (10 °F).[168]
  17. Glantz and House use the expression "The Great Patriotic War", which is the Soviet name for the Second World War—but this term represents by and large, the contest between the U.S.S.R. and Nazi Germany.

سائیٹ غلطی:<ref> ٹیگ ناں نال "western military districts Soviet Union" <references> چ دسیا گیا پہلی کسے لکھت چ نئیں ورتیا گیا۔

سائیٹ غلطی:<ref> ٹیگ ناں نال "171 divisions" <references> چ دسیا گیا پہلی کسے لکھت چ نئیں ورتیا گیا۔

حوالے[لکھو]

  1. 1.0 1.1 1.2 Clark 2012, p. 73.
  2. Glantz 2001, p. 9.
  3. 3.0 3.1 3.2 Glantz 2010a, p. 20.
  4. 4.0 4.1 4.2 Liedtke 2016, p. 220.
  5. 5.0 5.1 5.2 5.3 Askey 2014, p. 80.
  6. Liedtke 2016, p. 220, of which 259 assault guns.
  7. Bergström 2007, p. 129.
  8. 8.0 8.1 Glantz 2015, p. 384.
  9. Glantz 2001, p. 9, states 2.68 million.
  10. Glantz 1998, pp. 10–11, 101, 293, states 2.9 million.
  11. Taylor 1974, p. 98, states 2.6 million.
  12. Mercatante 2012, p. 64.
  13. Clark 2012, p. 76.
  14. Glantz 2010a, p. 28, states 7,133 aircraft.
  15. Mercatante 2012, p. 64, states 9,100 aircraft.
  16. Clark 2012, p. 76, states 9,100 aircraft.
  17. Askey 2014, p. 178.
  18. 18.0 18.1 Bergström 2007, p. 117.
  19. 19.0 19.1 Askey 2014, p. 185.
  20. Ziemke 1959, p. 184.
  21. Ungváry 2004, p. 33.
  22. Krivosheev 1997, pp. 95–98.
  23. Sharp 2010, p. 89.
  24. 24.0 24.1 Rich 1973.
  25. 25.0 25.1 Snyder 2010.
  26. Chapoutot 2018.
  27. Hilberg 1992, pp. 58–61, 199–202.
  28. United States Holocaust Memorial Museum 1996.
  29. Rees 2010.
  30. Stackelberg 2002.
  31. 31.0 31.1 31.2 31.3 31.4 31.5 31.6 31.7 Förster 1988.
  32. Hillgruber 1972.
  33. 33.0 33.1 33.2 33.3 33.4 Shirer 1990.
  34. 34.0 34.1 Stackelberg 2007.
  35. Fahlbusch 1999.
  36. 36.0 36.1 Evans 1989.
  37. Breitman 1990.
  38. 38.0 38.1 Burleigh 2000.
  39. Burleigh & Wippermann 1991.
  40. Lewy 2017.
  41. 41.0 41.1 41.2 41.3 41.4 Kershaw 2001.
  42. Förster 2005.
  43. Majer 2003.
  44. Gellately 1990.
  45. Himmler 1940.
  46. Mazower 2009.
  47. Rössler & Schleiermacher 1996.
  48. 48.0 48.1 Ingrao 2013.
  49. Kirby 1980.
  50. 50.0 50.1 Hildebrand 1973.
  51. 51.0 51.1 51.2 Roberts 2006.
  52. 52.0 52.1 52.2 52.3 52.4 52.5 Bellamy 2007.
  53. Brackman 2001.
  54. 54.0 54.1 Service 2005.
  55. Weeks 2002.
  56. 56.0 56.1 56.2 56.3 56.4 56.5 56.6 56.7 56.8 Hartmann 2013.
  57. 57.0 57.1 57.2 57.3 Ericson 1999.
  58. 58.0 58.1 Kay 2006.
  59. 59.0 59.1 59.2 59.3 59.4 Roberts 2011.
  60. 60.0 60.1 Overy 1996.
  61. Hardesty 2012, p. 6.
  62. Hartmann 2013, p. 13.
  63. 63.0 63.1 63.2 63.3 63.4 63.5 63.6 63.7 Fritz 2011.
  64. Chickering, Förster & Greiner 2005.
  65. 65.0 65.1 65.2 65.3 Bradley & Buell 2002.
  66. Megargee 2000, p. 110.
  67. 67.0 67.1 67.2 Wette 2007.
  68. 68.0 68.1 Gorodetsky 2001.
  69. Palmer 2010.
  70. Patterson 2003.
  71. Handrack 1981.
  72. Klemann & Kudryashov 2012.
  73. 73.0 73.1 Megargee 2000.
  74. 74.0 74.1 74.2 74.3 74.4 74.5 74.6 74.7 74.8 Seaton 1972.
  75. 75.0 75.1 75.2 75.3 75.4 75.5 Higgins 1966.
  76. 76.00 76.01 76.02 76.03 76.04 76.05 76.06 76.07 76.08 76.09 76.10 76.11 76.12 76.13 76.14 76.15 76.16 76.17 76.18 76.19 76.20 76.21 76.22 76.23 76.24 76.25 76.26 76.27 76.28 76.29 76.30 Glantz 2010a.
  77. Stone 2011, p. 195.
  78. 78.0 78.1 Glantz 2010b.
  79. 79.00 79.01 79.02 79.03 79.04 79.05 79.06 79.07 79.08 79.09 79.10 79.11 79.12 79.13 79.14 79.15 79.16 79.17 79.18 Clark 2012.
  80. Hayward 1995.
  81. Price-Smith 2015.
  82. 82.0 82.1 82.2 82.3 Müller 2016.
  83. 83.0 83.1 83.2 83.3 83.4 83.5 83.6 Bergström 2007.
  84. 84.0 84.1 84.2 Hastings 2012.
  85. Overy 2006.
  86. 86.0 86.1 86.2 Ziemke 1959.
  87. Middleton, New York Times (21 June 1981).
  88. Guderian 2002, p. 145.
  89. Stahel 2009, p. 140.
  90. Forczyk 2006.
  91. Stockings & Hancock 2013.
  92. Hooker 1999.
  93. 93.0 93.1 93.2 93.3 93.4 93.5 Beevor 2012.
  94. Menger 1997, p. 532.
  95. 95.0 95.1 95.2 Liedtke 2016.
  96. 96.0 96.1 Askey 2014.
  97. 97.0 97.1 97.2 Glantz 2001.
  98. 98.00 98.01 98.02 98.03 98.04 98.05 98.06 98.07 98.08 98.09 98.10 98.11 98.12 98.13 98.14 98.15 98.16 98.17 98.18 98.19 98.20 98.21 98.22 98.23 98.24 98.25 98.26 98.27 98.28 98.29 98.30 98.31 98.32 98.33 98.34 98.35 98.36 98.37 98.38 98.39 98.40 Glantz 2012.
  99. 99.0 99.1 99.2 99.3 99.4 Baker 2013.
  100. Breitman 1991.
  101. 101.0 101.1 Hilberg 1961.
  102. 102.0 102.1 102.2 102.3 102.4 102.5 102.6 Glantz 1998.
  103. 103.0 103.1 Rayfield 2004.
  104. Berthon & Potts 2007.
  105. 105.0 105.1 105.2 105.3 Waller 1996.
  106. 106.0 106.1 Roberts 1995.
  107. Hastings 2016.
  108. Taylor 1974.
  109. 109.0 109.1 109.2 109.3 109.4 109.5 109.6 109.7 109.8 Glantz & House 1995.
  110. 110.0 110.1 Sakwa 2005.
  111. Hanson 2017.
  112. Hanson 2017, pp. 386–387.
  113. Kirshin 1997.
  114. 114.0 114.1 Mercatante 2012.
  115. Macksey 1989.
  116. Dunnigan 1978.
  117. Russian Military Library.
  118. 118.0 118.1 118.2 Uldricks 1999.
  119. Smelser & Davies 2008.
  120. 120.0 120.1 Bar-Joseph & Levy 2009.
  121. Humpert 2005.
  122. Mawdsley 2003.
  123. 123.0 123.1 123.2 123.3 123.4 Kirchubel 2005.
  124. 124.0 124.1 124.2 124.3 Kirchubel 2003.
  125. 125.0 125.1 125.2 125.3 125.4 Kirchubel 2007.
  126. 126.0 126.1 126.2 126.3 126.4 126.5 126.6 126.7 Glantz & House 2015.
  127. Kirchubel 2013.
  128. Pohl 2018.
  129. Braithwaite 2010.
  130. The Führer to the German People (1941).
  131. 131.0 131.1 Ueberschär & Müller 2008.
  132. 132.0 132.1 132.2 132.3 132.4 132.5 132.6 Hardesty 2012.
  133. 133.0 133.1 Murray & Millett 2000.
  134. Forczyk 2014.
  135. Nenye et al. (2016), pp. 36, 39–41.
  136. Mann & Jörgensen (2002), pp. 74–76.
  137. Ueberschär (1998), pp. 941–944; 974–980.
  138. Nenye et al. (2016), pp. 38–41.
  139. Dear & Foot 1995.
  140. 140.0 140.1 140.2 140.3 Keegan 1989.
  141. 141.0 141.1 141.2 Battle for Russia, 1996.
  142. Wright 1968.
  143. 143.0 143.1 Seaton 1982.
  144. Mann & Jörgensen (2002), pp. 81–87.
  145. Ueberschär (1998), pp. 941–944.
  146. Mann & Jörgensen (2002).
  147. Nenye et al. (2016), pp. 67–86.
  148. Ueberschär (1998), pp. 970–974.
  149. 149.0 149.1 Nenye et al. (2016).
  150. 150.0 150.1 Ueberschär (1998).
  151. 151.0 151.1 151.2 151.3 151.4 151.5 Thomas 2012.
  152. Ueberschär 1998, pp. 455–470.
  153. Klink 1998.
  154. 154.0 154.1 Werth 1964.
  155. 155.0 155.1 155.2 Miller & Commager 2001.
  156. Hitler Strikes East, 2009.
  157. Forczyk 2009.
  158. Cooper 1984.
  159. Ueberschär (1998), pp. 941–953.
  160. Mann & Jörgensen (2002), pp. 93–97.
  161. Menger 1997.
  162. Stone 2011.
  163. Stahel 2009.
  164. 164.0 164.1 164.2 164.3 164.4 Gilbert 1989.
  165. Smith 2000.
  166. 166.0 166.1 166.2 166.3 Hill 2016.
  167. 167.0 167.1 167.2 167.3 Shepherd 2016.
  168. Gilbert 1989, p. 255.
  169. Commager 1991.
  170. Mosier 2006.
  171. 171.0 171.1 171.2 171.3 171.4 Baker 2009.
  172. Wegner 1990.
  173. 173.0 173.1 173.2 Baudot et al. 1989.
  174. Hayward 2000.
  175. Symonds 2014.
  176. Dunn 1995.
  177. Glantz 2002.
  178. UGA Digital Commons
  179. ICRC-Geneva Convention
  180. 180.0 180.1 Browning 1998.
  181. Förster 1998.
  182. Browning 2000.
  183. Langerbein 2003.
  184. 184.0 184.1 Moskoff 2002.
  185. Siege of Leningrad 2011.
  186. 186.0 186.1 Mühlhäuser 2010.
  187. Heer 2000.
  188. 188.0 188.1 Beck 2004.
  189. Weinberg 2005.
  190. Roberts 2014.

کتابیات[لکھو]

سانچہ:Refbegin

سانچہ:Refend

چھپی ہوئی[لکھو]

آن لائن[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

سانچہ:World War II سانچہ:Army Group Rear Area (Wehrmacht)