بھارتی آئين

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
The original text of the Preamble and artwork of Beohar Rammanohar Sinha، before the 42nd Amendment of the Constitution

بھارت، سنسدی پرنالی دی سرکار والا اک آزاد، پربھستاسمپنّ، سماج وادی لوکتنتراتمک لوک-راج ہے۔ ایہہ لوک-راج بھارت دے سنویدھان دے انوسار شاست ہے۔ بھارت دا سنویدھان سنویدھان سبھا دوارا 26 نومبر 1949 نوں پارت ہویا اتے 26 جنوری 1950 نوں لاگوُ ہویا۔ 26 جنوری دا دن بھارت وچّ گنتنتر دن دے روپ وچّ منایا جاندا ہے۔

منتری پریشد ساموہک طور تے لوک سبھا پرتی اتردائی ہے۔ ہریک راج‍ وچّ اک ودھان سبھا ہے۔ جموں کشمیر، اتر پردیش، بہار، مہاراشٹر، کرناٹک اتے آندھرپردیش وچّ اک اپری سدن ہے جسنوں ودھان پریشد کیہا جاندا ہے۔ راج‍پال راج‍ دا پرمکھ ہے۔ ہریک راج‍ دا اک راج‍پال ہووےگا اتے راج‍ دی کارجکاری شکتی اس کول ہوویگی۔ منتری پریشد، جسدا پرمکھ مکھ‍ منتری ہے، راج‍پال نوں اسدے کارجکاری کماں دے نش‍پادن وچّ صلاحَ دندی ہے۔ راج‍ دی منتری پریشد سموہک طور تے راج‍ دی ودھان سبھا دے پرتی اتردائی ہے۔

سنویدھان دیاں ستویں انوسوچی وچّ سنسد اتے راج‍ ودھان سبھاواں وچّ ودھانک شکتیاں دی ونڈ کیتی گئی ہے۔ اوشش‍ٹ شکتیاں سنسد کول ہن۔ کیندری پرشاست علاقیاں نوں سنگھ راج‍ کھیتر کیہا جاندا ہے۔

وشیش تتھّ[لکھو]

  1. بھارت دے سنویدھان نوں تیار کرن 'چ 2 سال، 11 مہینے تے 18 دن لگے۔
  2. بھارت دا سنویدھان تیار کرن 'تے تقریباً 6 کروڑ (اس سمیں) روپئے خرچ ہوئے۔
  3. بھارت دا سنویدھان ڈاکٹر. بھیمراؤ امبیدکر دی پردھانگی ہیٹھ 389 میمبراں نے تیار کیتا۔
  4. سنویدھان دی ورتوں سبھ توں پہلاں انگلینڈ وچّ ہوئی۔
  5. بھارت دا سنویدھان انگلینڈ دے سنویدھان نال بالکل ملدا-جلدا ہے۔
  6. بھارت دے سنویدھان نوں تیار کرکے انتم روپ 25 نومبر 1949 نوں دتا گیا پر ایہہ لاگوُ 26 جنوری 1950 توں ہویا۔

انوسوچیاں[لکھو]

  1. پہلی انوسوچی - (انچھید 1 اتے 4) - راج اتے سنگھ راج کھیتر دا ورنن ۔
  2. دوجی انوسوچی - [انچھید 59 (3)، 65 (3)، 75 (6)، 97، 125، 148 (3)، 158 (3)، 164 (5)، 186 اتے 221] - مکھ پدادھکاریاں دے تنخواہ - بھتے بھاگ - ک - راشٹرپتی اتے راجپال دے تنخواہ - بھتے، بھاگ - کھ - لوکسبھا اتے ودھانسبھا دے پردھان اتے اپ-پردھان، راج سبھا اتے ودھان پریشد دے سبھاپتی اتے اپ سبھاپتی دے تنخواہ - بھتے، بھاگ - گ - اچتم عدالت دے ججاں دے تنخواہ - بھتے، بھاگ - گھ - بھارت دے نئنترک - مہالیکھا پریکھیک دے تنخواہ - بھتے۔
  3. تیجی انوسوچی - [انچھید 75 (4)، 99، 124 (6)، 148 (2)، 164 (3)، 188 اتے 219] - ووستھاپکا دے میمبر، منتری، راشٹرپتی، اپراشٹرپتی، ججاں آدی لئی سہں لئے جان والے پرتیگیان دے پراروپ دتے ہاں۔
  4. چوتھی انوسوچی - [انچھید 4 (1)، 80 (2)] - راج سبھا وچّ ستھاناں دا آبنٹن راجاں اتے سنگھ راج کھیتراں وچّ ۔
  5. پنجویں انوسوچی - [انچھید 244 (1)] - انوسوچت کھیتراں اتے انوسوچت ویکتی - ذاتیاں دے پرشاسن اتے قابو ولوں سبندھت نردیش۔
  6. چھیویں انوسوچی - [انچھید 244 (2)، 275 (1)] - اسم، میگھالیا، تریپرا اتے مجورم راجاں دے جنجاتی کھیتراں دے پرشاسن دے وشا وچّ نردیش۔
  7. ستویں انوسوچی - [انچھید 246] - مضموناں دے ونڈ نال سبندھت سوچی - 1 سنگھ سوچی، سوچی - 2 راج سوچی، سوچی - 3 سمورتی سوچی۔
  8. اٹھویں انوسوچی - [انچھید 344 (1)، 351] - بھاشاواں - 22بھاشاواں دا چرچہ۔
  9. نویاں انوسوچی - [انچھید 31 کھ] - کجھ بھومی سدھار سبندھی ادھنئماں دا ودھمانئے کرن۔
  10. دسویں انوسوچی - [انچھید 102 (2)، 191 (2)] - دل تبدیلی سبندھی نردیش اتے تبدیلی دے آدھار اتے ا
  11. گیاروی انوسوچی - پنچائتی راج نال سنبندھت
  12. بارویں انوسوچی - ایہہ انوسوچی سنویدھان وچّ 74 ویں سنویدھانک سنسودھن دوارا جوڑی گئی۔

اتہاس[لکھو]

دوجا وشو یدھ دے انت دے بعد جولائی 1945 وچّ برٹین نے بھارت سنبندھی اپنی نویں نیتی دی گھوشنا کیتی اتے بھارت دی سنویدھان سبھا دے نرمان لئی اک کیبینٹ مشن بھارت بھیجیا جس وچّ 3 منتری سن۔ 15 اگست 1947 نوں بھارت دے آزاد ہو جان دے بعد سنویدھان سبھا دی گھوشنا ہوئی اتے اسنے اپنا کارج 9 دسمبر 1946 توں شروع کر دتا۔ سنویدھان سبھا دے میمبر بھارت دے راجاں دیاں سبھاواں دے چنے ہوئے میبراں دے دوارا چنے گئے سن۔ جواہرلال نیہرو، ڈاکٹر راجیندر پرساد، سردار ولبھ بھائی پٹیل، شیاما پرساد مکھرجی، مولانا ابل کلام آزاد آدی اس سبھا دے پرمکھ میمبر سن۔ اس سنویدھان سبھا نے 2 سال 11 مہینے، 18 دن وچّ کل 166 دن بیٹھکاں کیتیاں۔ اسدی بیٹھکاں وچّ پریس اتے جنتا نوں بھاگ لین دی ستنترتا سی۔ بھارت دے سنویدھان دے نرمان وچّ ڈاکٹر. بھیمراؤ امبیدکر نے مہتوپورن بھومکا نبھائی، اس لئی اوہناں نوں سنویدھان دا نرماتا کیہا جاندا ہے۔

سیشن[لکھو]

سندھانک کمیٹی دے 12 سیشن ہوئے جو کہ ہیٹھ لکھے ہن۔[1]

شیشن متی
9–23 دسمبر 1946
II 20–25 جنوری 1947
28 اپریل توں 2 مئی 1947
14–13 جولائی 1947
14–30 اگست 1947
27 جنوری 1948
4 نومبر 1948 توں 8 جنوری 1949
16 مئی توں 16 جون 1949
30 جولائی توں 18 ستمبر 1949
6–17 اکتوبر 1949
14–26 نومبر 1949
24 جنوری 1950

سنویدھان دی پرستاونا[لکھو]

سنویدھان دے ادیشاں نوں ظاہر کرن ہیتُ عامَ طور تے اوہناں نوں پہلاں اک پرستاونا پیش کیتی جاندی ہے۔ بھارتی سنویدھان دی پرستاونا امریکی سنویدھان توں پربھاوت اتے سنسار وچّ سبھ توں اتم منی جاندی ہے۔ پرستاونا دے مادھئم نال بھارتی سنویدھان دا سار، اپیکھیاواں، ادیش اسدا لکش اتے درشن ظاہر ہندا ہے۔ پرستاونا ایہہ گھوشنا کردی ہے کہ سنویدھان اپنی شکتی سدھے جنتا توں پراپت کردا ہے اس کارن ایہہ ‘اسیں بھارت دے لوک’ اس واک نال شروع ہندی ہے۔ کیہر سنگھ بنام بھارت سنگھ دے وواد وچّ کیہا گیا سی کہ سنویدھان سبھا بھارتی جنتا دا سدھا ترجمانی نہی کردی اس لئی سنویدھان ڈھنگ دی وشیش انکرپا پراپت نہی کر سکدا، پر عدالت نے اسنوں خارج کردے ہوئے سنویدھان نوں سپریم منیا ہے جس اتے کوئی کنتو نہی کیتا جا سکدا ہے۔
سنویدھان دی پرستاونا :

اسیں بھارت دے لوک، بھارت نوں اک سمپورن پربھتو سمپنّ، سماج وادی، پنتھنرپکھّ، لوکتنتری لوک-راج بناؤن لئی اتے اسدے کل ناگرکاں نوں :
ساماجک، آرتھک اتے راجنیتک نیاں، وچار، پرکاشن، وشواس، دھرم اتے اپاسنا دی آزادی، پرتشٹھا اتے موقعے دی سمتا پراپت کرن لئی اتے
اوہناں سبھ وچّ ویکتی دی گرما اتے راشٹر دی ایکتا اتے اکھنڈتا سنسچت کرن والی بندھتا ودھاؤن لئی
درڑھ سنکلپ ہوکے اپنی اس سنویدھان سبھا وچّ اج تاریخ 26 نومبر، 1949 ای0 (متی مارگ شیرش شکل سپتمی، سنوت دو ہزار چھ وکرمی) نوں ایتد
دوارا اس سنویدھان نوں پروانت، ادھنئمت اتے آتم ارپت کردے ہاں ۔

بھارتی سنویدھان دی پرکرتی[لکھو]

سنویدھان پراروپ کمیٹی اتے سرووچّ عدالت نے اس نوں سنگھاتمک سنویدھان منیا ہے، پر ودواناں وچّ متبھید ہے ۔ امریکی ودوان اس نوں چھدم - سنگھاتمک - سنویدھان کہندے ہن، حالانکہ پوروی سنودھانویتا کہندے ہن کہ امریکی سنویدھان ہی اکماتر سنگھاتمک سنویدھان نہیں ہو سکدا ۔ سنویدھان دا سنگھاتمک ہونا اس وچّ موجود سنگھاتمک لچھناں اتے نربھر کردا ہے، پر مان یوگ سرووچّ عدالت (پِ کناداسن واد) نے اسنوں پورن سنگھاتمک منیا ہے ۔

آدھاربھوت وشیشتاواں[لکھو]

1 شکتی وبھاجن - ایہہ بھارتی سنویدھان دا سبھ توں زیادہ مہتوپورن لچھن ہے، راج دیاں شکتیاں کیندری اتے راج سرکاراں وچّ ونڈیاں ہندیاں ہن شکتی وبھاجن دے چلدے دویدھ ستا [ کیندر - راج ستا] ہندی ہے

دوناں ستاواں اک - دوجے دے ادھین نہی ہندیاں، اوہ سنویدھان نال پیدا اتے نئنترت ہندیاں ہن دوناں دی ستا اپنے اپنے کھیتراں وچّ پورن ہندی ہے

2 سنویدھان دی سرووچتا - سنویدھان دے نردیش سنگھ اتے راج سرکاراں اتے سامان طور تے بادھئکاری ہندے ہے [ کیندر اتے راج شکتی ونڈیا کرن والے انچھید
1 انچھید 54، 55، 73، 162، 241
2 بھاگ - 5 سرووچّ عدالت اچّ عدالت راج اتے کیندر دے وچکار ویدھانک سنبندھ
3 انچھید 7 دے انوسار کوئی وی سوچی
4 راجاں دا سنسد وچّ ترجمانی
5 سنویدھان وچّ سنشودھن دی شکتی انُ 368اس سارے انچھیدو وچّ سنسد اکلے سنشودھن نہی لیا سکدی ہے اسنوں راجاں دی سہمتی وی چاہیدی ہے

ہور انچھید شکتی وبھاجن ولوں سنبندھت نہی ہے

3 لکھتی سوندھان لازمی طور تے لکھتی روپ وچّ ہووےگا کیونکہ اسمے شکتی وبھاجن دا سپشٹ ورنن ضروری ہے۔ ات: سنگھ وچّ لکھتی سنویدھان ضرور ہووےگا
4 سوندھان دی کٹھورتا اسدا متلبّ ہے سوندھان سنشودھن وچّ راج کیندر دونھوں بھاگ لینگے
5 نیایالاں دی ادھکارتا - اسدا متلبّ ہے کہ کیندر - راج قنون دی ویاکھیا ہیتُ اک نرپکھّ اتے آزاد ستا اتے نربھر کرنگے

ڈھنگ دوارا ستھاپت

1 . 1 عدالت ہی سنگھ - راج شکتیاں دے وبھاجن دا بھلی-بھانت کرنگے
1 . 2 عدالت سوندھان دی انتم ویاکھاکرتا ہوویگی بھارت وچّ ایہہ ستا سرووچّ عدالت دے کول ہے ایہہ پنج شرطاں کسے سوندھان نوں سنگھاتمک بناؤن ہیتُ لازمی ہن
بھارت وچّ ایہہ پنجو لچھن سوندھان وچّ موجود ہے اس لئی ایہہ سنگھاتمک ہے پر بھارتی سنویدھان وچّ کجھ ایکاتمک وشیشتاواں وی ہن
1 ایہہ سنگھ راجاں دے آپس وچّ سمجھوتے نال نہیں بنیا ہے
2 راج اپنا اڈرا سنویدھان نہی رکھ سکدے، کیول اک ہی سنویدھان کیندر اتے راج دوناں اتے لاگوُ ہندا ہے
3 بھارت وچّ دوہری ناگرکتا نہی ہے۔ کیول بھارتی ناگرکتا ہے
4 بھارتی سنویدھان وچّ ایمرجینسی لاگوُ کرن دے اپبندھ ہے [ 352 انچھید] دے لاگوُ ہون اتے راج - کیندر شکتی وبھاجن ختم ہو جاویگا اتے اوہ ایکاتمک سنویدھان بن جاویگا۔ اس حالت وچّ کیندر - راجاں اتے پورن سمپربھو ہو جاندا ہے
5 راجاں دا نام، کھیتر اتے سیما کیندر کدے وی پرورتت کر سکدا ہے [ بناں راجاں دی سہمتی دے] [ انچھید 3] اس لئی راج بھارتی سنگھ دے لازمی گھٹک نہی ہن۔ کیندر سنگھ نوں پرننرمت کر سکدی ہے
6 سنویدھان دی 7 ویں انوسوچی وچّ تنّ سوچیاں ہن یونین، راج، اتے سمورتی۔ ایہناں دے مضموناں دی ونڈ کیندر دے پکھ وچّ ہے
6 . 1 یونین سوچی وچّ سبھ توں زیادہ مہتوپورن وشا ہن
6 . 2 اس سوچی اتے کیول سنسد دا ادھیکار ہے
6 . 3 راج سوچی دے وشا گھٹّ مہتوپورن ہن، 5 وشیش پرستھتیاں وچّ راج سوچی اتے سنسد قانون نرمان کر سکدی ہے پر کسے اک وی پرستھتی وچّ راج کیندر ہیتُ قانون نرمان نہیں کر سکدے
ک1 انُ 249—راج سبھا ایہہ پرستاو پارت کر دے کہ راشٹر ہتّ ہیتُ ایہہ ضروری ہے [ 2 \ 3 بہومت نال] پر ایہہ بندھن صرف 1 سال ہیتُ لاگوُ ہندا ہے
ک2 انُ 250— راشٹر ایمرجینسی لاگوُ ہون اتے سنسد نوں راج سوچی دے مضموناں اتے قانون نرمان دا ادھیکار اپنے آپ مل جاندا ہے
ک3 انُ 252—دو جاں زیادہ راجاں دی ودھان سبھا پرستاو کول کر راج سبھا نوں ایہہ ادھیکار دے سکدی ہے [ کیول سبندھت راجاں اتے]
ک4 انُ253 - - - انتراشٹری سمجھوتے دے انپالن لئی سنسد راج سوچی وشا اتے قانون نرمان کر سکدی ہے
ک5 انُ 356—جدوں کسے راج وچّ راشٹرپتی شاسن لاگوُ ہندا ہے، اس حالت وچّ سنسد اس راج ہیتُ قانون نرمان کر سکدی ہے
7 انچھید 155 – راجپالاں دی نیوکتی پورن طور تے کیندر دی اچھا ولوں ہندی ہے اس پرکار کیندر راجاں اتے قابو رکھ سکدا ہے
8 انُ 360 – وتی ایمرجینسی دی حالت وچّ راجاں دے وتّ اتے وی کیندر دا قابو ہو جاندا ہے۔ اس حالت وچّ کیندر راجاں نوں پیسہ خرچ کرن ہیتُ نردیش دے سکدے ہے
9 پربندھکی نردیش [ انُ 256 - 257] - کیندر راجاں نوں راجاں دی سنچار ووستھا کس پرکار لاگوُ دی جاوے، دے بارے وچّ نردیش دے سکدے ہے، ایہہ نردیش کسے وی سماں دتے جا سکدے ہے، راج ایہناں دا پالن کرن ہیتُ بادھ ہے۔ جیکر راج اس نردیشاں دا پالن نہیں کرے تاں راج وچّ سنویدھانک تنتر اسپھل ہون دا انومان لگایا جا سکدا ہے
10 انُ 312 وچّ سمپورن بھارتی سیواواں دا پراودھان ہے ایہہ سیوک نیوکتی، ادھیاپن، انشاسناتمک کھیتراں وچّ پورن طور تے کیندر دے ادھین ہے جدوں کہ ایہہ سیوا راجاں وچّ نبھاؤندے ہن راج سرکاراں دا اس اتے کوئی قابو نہیں ہے
11 ایکیکرت عدالت
12 راجاں دی کارجپالک شکتیاں یونین کارجپالک شکتیاں اتے پربھاوی نہی ہو سکدی ہے۔

حوالے[لکھو]