اجیت سنگھ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

اجیت سنگھ (1881–1947) محب وطن اتے انقلابی سی۔ ارجن سنگھ اتے جے کور دا ایہہ پتر پنجاب دے جالندھر ضلعے وچ کھٹکڑ کلاں وکھے فروری 1881 وچ پیدا ہویا۔ اس نے اپنی مڈھلی پڑھائی اپنے پنڈ وچ کیتی اتے اس توں اگے سائیں داس اینگلو-سنسکرت ہائی سکول ، جالندھر اتے ڈی۔اے۔ وی۔ کالج، لاہور توں تعلیم حاصل کیتی۔ اس توں پچھوں قانون دی پڑھائی کرن لئی اس نے بریلی کالج وچ داخلہ لے لیا، مگر صحت ٹھیک نہ ہون کرکے بناں کورس پورا کیتیاں پڑھائی وچے چھڈّ دتی۔اپنا ٹکانا لاہور بنا کے ایہہ بھارتی بولیاں دا استاد بن گیا اتے 1903 وچ اس دا ویاہ قصور دے اک وکیل دھنپت رائے دی پتری ہرنام کور، نال ہو گیا۔

اجیت سنگھ 1906-07 وچ کھیتی باڑی لہر نال سیاسی میدان وچ آیا۔ 1906 وچ پنجاب زمین کولونائیزیشن بل پاس ہون اتے زمین ٹیکس اتے آبپاشی ٹیکس دے ودھائے جان تے دیہاتی علاقےآں وچ بغاوت پھیل گئی۔ کولونائیزیشن بلّ دا مقصد زمین دی وراثت صرف جیٹھے پتر نوں دے کے خاص طور تے سکھ سابقہ فوجیاں دی چناب کلونی وچ اگے ہور زمین دے ٹکڑے ہون توں روکنا سی۔ بلّ دی اس اتے ہور دفعات کارن زمین واہن والےآں وچ کافی غصے دی بھاونا پیدا ہو گئی کیونکہ اوہ سمجھدے سن کہ زمین دی ونڈ وڈائی دے تعلق وچ ایہہ اوہناں دے روائتی حقاں وچ غیر قانونی دخل اندازی اے۔ سرکار دے خلاف وچاردھارا رکھن والے ہفتہ واری انگریزی اخبار، ‘پنجابی` دے اڈیٹر نوں 1907 وچ سزا دین نال عام لوکاں وچ ایہہ بھاونا ہور ودھ گئی۔

اس طرحاں دی سماجی بے چینی اتے بریٹیش سرکار خلاف ماحول وچ اجیت سنگھ نے لاہور وچ مکھ دفتر والی اک انقلاب کاری ادارہ ، ‘بھارت ماں سوسائٹی` دی 1907 وچ قیام دی حمایت کیتی۔ بھاری گنتی وچ مخالف میٹنگاں اتے مظاہرے صرف پنڈاں وچ ہی نہیں سگوں راولپنڈی، گجراں والہ، ملتان ، لاہور اتے امرتسر ورگے وڈے وڈے شہراں وچ وی ہوئے۔ایہناں وچوں بہوتیاں نوں اجیت سنگھ نے خطاب کیتا جو سرکار دا بہت تکھا نقاد بن چکا سی۔ کسانی نوں درپیش جو اس ویلے دے مسئلے سن اوہناں دا ذکر کرن دے نال نال اس نے لوکاں نوں دیس دی آزادی اتے انگریزی راج نوں ختم کرن لئی راغب کیتا۔ پنجاب سرکار دی سفارش تے بھارت سرکار نے اجیت سنگھ نوں 2 جون 1907 نوں دیش نکالا دے کے مانڈلے (برما) بھیج دتا۔

نومبر 1907 وچ رہا ہون تے اجیت سنگھ ہور ہرمن پیارا ہو کے پنجاب پرتیا۔ اس نے چھیتی ہی اپنیاں بریٹیش مخالف کاروائیاں شروع کر دتیاں۔ اس نے ‘پیشوا` ناں دا اک اخبار شائع کیتا جس دا ایڈیٹر صوفی امبا پرشاد سی۔ اس نے چھوٹے چھوٹے پتر اتے کتاباں جویں کہ باغی مسیحا ، محبان وطن ، بندر بانٹ اتے انگلی پکڑتے پنجہ پکڑا چھاپے۔ ایہناں وچ بریٹیش راج اتے حملہ کیتا گیا سی۔ لکھے تے چھاپے ‘پیشوا` وچلے لیکھاں بدلے سزا ہو سکن دے شک کارن اجیت سنگھ، ضیاء الحق نال 1909 وچ لکّ کے ایران(فارس) نکل گیا۔ اتھے ایہہ بھارت دی آزادی لئی کم کردا رہا اتے شیراز شہر وکھے اک چھوٹا جیہا انقلاب کاری مرکز بناؤن وچ کامیاب ہو گیا۔ مئی 1910 وچ ایہہ اتے اسدے ساتھیاں نے فارسی وچ حیات ناں دا اک انقلابی اخبار شروع کیتا۔ ایہہ سوچ کے کہ ایہہ بھارتی وپاریاں اتے سمندری آدمیاں راہیں بھارت وچ اپنے ساتھیاں نال تعلقات قائم کریگا ایہہ ستمبر 1910 وچ بوشہر چلا گیا۔ اس دیاں سرگرمیاں نے بریٹیش سرکار نوں چوکنا کر دتا۔ ایران وچ ہور زیادہ ٹھہرنا غیرمحفوظ سمجھ کے اجیت سنگھ روس راہیں ترکی چلا گیا جتھے ایہہ ترکی دے جنرل اتے سیاستدان مصطفے کمال پاشا نوں ملیا۔ ترکی توں ایہہ پیرس چلا گیا اتے بھارتی انقلاب کاریاں نوں ملیا۔ اس پچھوں ایہہ سویٹزرلینڈ چلا گیا جتھے اس نے لالا ہردیال اتے دنیا دے ہور دیساں، جویں دکھنی امریکہ، جرمنی ، اٹلی، پولینڈ ، روس، مصر اتے مراکش دے انقلاب کاریاں نال جان پچھان پیدا کیتی۔ اتھے اٹلی دے اک ہور لیڈر اتے مستقبل دے تاناشاہ میسولینی اتے روس دے مشہور انقلاب کاری اراسکی نوں وی ملیا۔ 1913 دے انت تک ایہہ فرانس چلا گیا جہڑا اسنے ‘پہلی عالمی جنگ ’ دے شروع ہون پچھوں چھیتی ہی برازیل جان لئی چھڈّ دتا، جتھے ایہہ 1914 توں 1932 تک رہا۔ برازیل توں اس لئی امریکہ وچ غدر پارٹی دے لیڈراں نال تعلقات بنائی رکھن وچ سوکھ سی۔ اس نے برازیل وچ وسن والیاں بھارتیاں دی اک تنظیم بنائی تاں کہ اوہناں نوں اپنی ماتر زمین اتے بھارت دی آزادی لئی فنڈ اکتر کرن لئی سچیت کیتا جا سکے۔ 1932 توں 1938 تک اجیت سنگھ نے فرانس، سوٹزرلینڈ اتے جرمنی وچ کم کیتا۔اسنے یورپ وچ کم کر رہے بھارتی انقلاب کاریاں نال اپنے تعلقات نویں سریوں پھر بنائے اتے سبھاش چندر بوس نوں وی ملیا۔ اجیت سنگھ بھارت واپس آؤنا چاہندا سی کیونکہ ایہہ سوچدا سی کہ اوہ کم، جہڑا اس نوں سبھ توں ودھ چنگا لگدا اے، اس لئی زیادہ بااثر ڈھنگ نال ایہہ بھارت وچ کم کر سکیگا۔ مگر سرکار نے اس نوں اک “خطرناک انقلابی" اتے اک “بے لوڑا بدیسی" (اس نے برازیل دی شہریت حاصل کر لئی سی) سمجھ کے اس دا دیس اندر داخلہ بند کر دتا سی۔

دوسری جنگ عظیم توں کجھ کو سماں پہلاں اجیت سنگھ اپنیاں سرگرمیاں تیز کرن اٹلی دے لوکاں دی اتے سرکار دی بھارت دے حق وچ رائے پیدا کرن لئی اٹلی چلا گیا اتے اتھے اس نے ‘فرینڈز آف انڈیا سوسائٹی ناں دی جتھیبندی کھڑی کیتی۔ اٹلی وچ رہن ویلے اسنے بھارتی جنگی قیدیاں دی اک انقلاب کاری فوج تیار کیتی۔ روم ریڈیو توں اس دے ہندوستانی بولی وچ موثر خطاب اتے قربانی دے دکھ جھلن دی اپنی اداہرن نے بھارتی سپاہیاں اپر بہت اثر پایا۔ اٹلی دے ہار جان اپرنت اجیت سنگھ نوں قید کرکے اٹلی دی جیل وچ بند کر دتا گیا اتے پچھوں جدوں جرمناں نے ہار منّ لئی تاں اس نوں جرمنی دی اک جیل وچ بھیج دتا گیا۔ ملٹری کینپاں وچ کشٹ بھری زندگی دا اس دی صحتَ تے برا اثر پیا۔ جواہر لال نہرو دی اگوائی وچ دیس دی عارضی سرکار بنن پچھوں اجیت سنگھ لندن راہیں بھارت واپس پرتیا۔ 8 مارچ 1947 نوں ایہہ کراچی پہنچیا اتے پھر دلی آیا جتھے اس مہان بھرمن کرتا دا اس دیس واسیاں ولوں نگھا سواگت کیتا گیا۔ دلی وچ ایہہ جواہر لال نہرو دا مہمان سی اتے اس نے ایشیئن ریلیشنز کانفرنس وچ حصہ لیا جس دا اس ویلے دلی وچ اجلاس چل رہا سی۔

اجیت سنگھ 15 اگست 1947 نوں بھارت دے آزاد ہون والے دن ڈلہوزی وکھے چلانا کر گیا۔[1]

حوالے[لکھو]

  1. پ۔د۔س۔ اتے انُ۔ گ۔ن۔س۔ ، سروت : سکھ دھرم وشوکوش، پبلیکیشن بیورو، پنجابی یونیورسٹی، پٹیالہ۔

1. گنڈا سنگھ سمپا۔، ہسٹری آف د فریڈم موومینٹ ان دا پنجاب، جلد IV (ڈپورٹیشن آف لالا لاجپت رائے اینڈ سردار اجیت سنگھ)، پٹیالہ، 1978

2. پردمن سنگھ اتے جوگندر سنگھ دھانکی سمپا۔، برڈ الائو، چنڈیگڑ، 1984

3. موہن، کملیش، ملیٹینٹ نیشنیلزم ان د پنجاب 1919–35 دلی،1985

4. پوری، ہریش کے، غدر موومینٹ ، امرتسر، 1983

5. دؤل، گردیو سنگھ، شہید اجیت سنگھ، پٹیالہ، 1973

6. جگجیت سنگھ، غدر پارٹی لہر، دلی، 1979

باہرلے جوڑ[لکھو]