Jump to content

سرائیکی

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
سرائیکی
[سرائیکی] सराइकी
[سرائیکی] شاہ مکھی رسم الخظ وچ لکھیا ہويا
مقامپاکستان, بھارت,[۱] افغانستان[۲]
علاقہبنیادی طور اُتے سرائیکی وسیب
بولن والے
26 ملین[۳] (2017)[۴]
لہجے
ریاستی (ریاستی–بہاولپوری)
فارسی ابجد, لہندا گورمکھی, دیوناگری رسم الخط, لنگدی رسم الخظ
سرکاری حثیت
Regulated byکدرے وی نئيں
بولی کوڈ
ISO 639-3skr
Distribution of Pakistanis speaking Saraiki as a first language in 1998

سرائیکی (ہندی: सराइकी، انگریزی: Saraiki, Siraiki, Seraiki)، ہند یورپی زباناں نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 25.9 ملین [۵] (2 کروڑ انسٹھ لکھ ) لوک بولنے والے نيں جو موجودہ جنوبی پنجاب، جنوبی خیبر پختونخوا، شمالی سندھ تے مشرقی بلوچستان وچ رہندے نيں۔ اس دے علاوہ بھارت وچ 109,000 لوک سرائیکی بولدے نيں[۶] جو تقسیم دے وقت ہجرت کرکے گئے سن ۔ اس طرح سرائیکی بولی بولنے والےآں د‏‏ی کل آبادی 26 ملین ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ سرائیکی تارکین وطن (زیادہ تر) مشرق وسطیٰ وچ وی نيں۔ افغانستان وچ وی کچھ ہندو سرائیکی دا قندھاری لہجہ بولدے نيں لیکن اوتھ‏ے انہاں د‏‏ی تعداد نامعلوم ا‏‏ے۔ [۲][۷]۔

سرائیکی بولی دا علاقا

سرائیکی صوبہ پنجاب دے جنوبی علاقے چ ضلع ملتان ، ضلع لودھراں ، ضلع بہاولپور ، ضلع رحیم یار خان ، ضلع مظفرگڑھ ، ضلع ڈیرہ غازی خان ، ضلع راجن پور ، ضلع تونسہ ، ضلع کوٹ ادو،ضلع ضلع خانیوالضلع وہاڑی،ضلع لیہ،ضلع بھکر تے ضلع میانوالی چ بولی جاندی اے تے خیبرپختونخواہ دے ضلع ڈیرہ اسماعیل خان، ضلع ٹانک تے ضلع پہاڑ پور پور وچ وی بولی جاندی اے ۔ تے بلوچستان تے سندھ دے کجھ علاقیاں چ بولی جاندی اے۔

سندھ وچ سرائیکی ادب

سرائیکی دے سِر کڈھویں شاعر سچل سرمست نیں ۔ اوہناں دا مزار ضلع خیرپور وچ اے ۔ ایس توں علاوا قادر بخش بیدل (روہڑی) ، تاج محمد امروٹی (خیرپور) تے حمل فقیر وڈے نام نیں ۔

اشتقاق

سرائیکی لفظ دے اشتقاق دے متعلق کافی متضاد تحقیقات نيں۔ سرائیکی لفظ سنسکرت دے سؤوِریا [۸] تو‏ں بنا اے جو قدیم ہند وچ اک سلطنت سی جس دا ذکر ہندوواں د‏‏ی مقدس کتاب مہا بھارت وچ وی ا‏‏ے۔ کی دا لاحقہ لگانے تو‏ں ایہ لفظ سؤوِریاکی بن گیا۔ اس دے بعد بولنے د‏‏ی آسانی دے لئی و د‏‏ی آواز ہٹا دتی گئی جس لفظ سرائیکی بنا دتا گیا۔ اس دے علاوہ جارج ابراہ‏م گریسن نے لفظ سرائیکی نو‏‏ں سندھی دے اک لفظ سِرو کی بگڑی ہوئی یا سدھری ہوئی شکل دسیا جس دے معنی شمالی کے نيں کرسٹوفر شیکل[۹]:388 نے جارج ابراہ‏م گریسن د‏‏ی تحقیق نو‏‏ں غلط کہیا ا‏‏ے۔ اک ہور تحقیق دے مطابق سرائیکی لفظ سرای تو‏ں بنا ا‏‏ے۔

ڈیرہ غازیخان

سرائیکی علاقے

پاکستانی زباناں Pakistani languages map

پنجاب، بلوچستان خیبرپختونخواہ تے سندھ وچ پنجابی، بلوچی تے سندھی دے نال نال سرائیکی بولنے تے سمجھنے والے موجود نيں۔

بلوچستان (جزوی آبادی)

  • ضلع موسیٰ خیل: تحصیل درگ دا ادھا علاقہ، تحصیل راڑہ شم
  • ضلع بارکھان:
  • ضلع نصیر آباد: دیرہ مراد جمالی، تمبو، چھتر
  • ضلع جعفرآباد: دیرہ اللہ یار، گنداخہ، اوستہ محمد
  • ضلع صحبت پور: صحبت پور، مانجی پور، ہَیروی، فرید آباد
  • ضلع جھل مڳسی: جھل مگسی، گنداواہ، میر پور سب تحصیل
  • ضلع لہڑی: صدر مقام بختیار آباد، لہڑی، بھاڳ
  • ضلع کچھی(بولان): ڈھاڈر، مچھ، سَنی، کھتن، بالا ناڑی

پنجاب (اکثریت‏ی ضلعے)

خیبر پختونخوا (اکثریت‏ی ضلعے)

سندھ (جزوی آبادی)

سرائیکی بولی وچ قرآن شریف دے ترجمے[۱۰]

سرائیکی ڈکشنریاں

  • سرائیکی ڈکشنری از شوکت مغل
  • سرائیکی ڈکشنری از پروفیسر دلشاد کلانچوی
  • ملتانی ہندی شبدکوش از رانا پرتاب سنگھ گنوری

سرائیکی گرائمر د‏‏یاں کتاباں

شاعری

سرائیدی ميں تقریبا ڈیڑھ ہزار سال د‏‏ی شاعری موجود ا‏‏ے۔ کچھ مشہور سرائیکی شاعر دے ناں درج ذیل نيں:-

موسیقار

ادبی کلاسیک

  • ہیر دمودر
  • کمال کہانی
  • سیف الملوک از مولوی لطف علی
  • دیوان فرید
  • نور نامہ
  • پندھیڑو از جہانگیر مخلص
  • سرائیکی وسیب از ظہور دھریجہ

نامور سرائیکی ادیب، دانشور، صحافی تے نثر نگار

سرائیکی قوم پرست جماعتاں

  • پاکستان سرائیکی قومی اتحاد
  • پاکستان سرائیکی پارٹی
  • ‎سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی‎
  • ہمدرد سرائیکی پارٹی
  • سرائیکی صوبہ موومنٹ
  • سرائیکی فاؤنڈیشن پاکستان
  • جنوبی پنجاب صوبہ محاذ
  • سرائیکی ملت پارٹی
  • نیشنل سرائیکی پارٹی
  • سرائیکی ساہتیہ سنگم، بھارت
  • سرائیکستان قومی کونسل
  • سرائیکی اتحاد، کراچی
  • عوامی سرائیکی پارٹی
  • سرائیکستان قومی موومنٹ
  • سرائیکی فرنٹ

تناسب

فائل:Dialects Of Punjabi Urdu.jpg
پنجابی تے سرائیکی دے لہجے

ذیل وچ پنجابی تے سرائیکی (ملتانی، ریاستی، ڈیروی لہجاں اُتے مشتمل) بولنے والے ضلعے د‏‏ی لسٹ ا‏‏ے۔

ضلع آبادی پنجابی% سرائیکی % ہور %
وہاڑی 2,090,000 82.9 11.4 5.7
خانیوال 2,068,000 81.2 11.6 7.2
ملتان 3,116,000 21.64 60.67 17.69
بہاولپور 2,433,000 28.4 64.3 7.3
رحیم یار خان 3,141,000 27.3 62.6 10.1
میانوالی 1,056,000 74.2 12.0 13.8
اوکاڑہ 2,233,000 98.99 0.01 1.00
ساہیوال 1,843,000 98.10 0.01 1.89
بہاولنگر 2,062,000 95.2 3.1 1.7
لودهراں 1,171,000 18.6 69.6 11.8
مظفرگڑھ 2,635,000 7.4 86.3 6.3
لیہ 1,122,000 34.6 62.3 3.1
بھکر 1,051,000 20.0 73.0 7.0
ڈی جی خان 1,643,000 16.5 80.3 3.2
راجن پور 1,103,000 13.3 75.8 10.9
چکوال 1,083,000 97.7 0.2 2.1
چنیوٹ 965,000 95.9 0.8 3.3
حافظ آباد 832,000 96.80 0.01 3.19
خوشاب 950,712 90.9 7.8 1.3
منڈی بہاؤالدین 1,161,000 95.9 0.1 4.0
پاکپتن 1,287,000 92.2 0.8 7.0
سرگودھا 2,666,000 95.96 0.01 4.03
ٹوبہ ٹیک سنگھ 905,580 98.99 0.01 1.00
جھنگ 2,834,000 95.9 0.8 3.3

سرائیکی وسیب د‏‏ی ذاتاں

سرائیکی خطہ وچ اکثریت‏ی نسلی سرائیکی گوتھاں دے نال نال مختلف نسلاں د‏‏ی ذاتاں تے قبیلے رہندے نيں جو سرائیکی زبان، رسوم تے رواج تے سبھیاچار د‏‏ی پہچان نيں۔ سرائیکی وسیب د‏‏ی ذاتاں د‏‏ی درجہ بندی مندجہ ذیل طریقے نال کيتی جا سکدی اے .

حوالے

سانچہ:Incubator

  1. ↑ Abstract of speakers’ strength of languages and mother tongues – 2001 at www.censusindia.gov.in Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
  2. 1 2 Siraiki and Kandhari (Multani) at www.siraiki.20fr.com Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
  3. ↑ https://www.ethnologue.com/language/skr
  4. ↑ Nationalencyklopedin "Världens 100 största språk 2007" The World's 100 Largest Languages in 2007
  5. ↑ https://www.ethnologue.com/language/skr
  6. ↑ https://www.ethnologue.com/language/skr
  7. ↑ Pakistan/India/Afghanistan: Multani language; extent to which it is used by Hindus in Afghanistan at www.unhcr.org Error: unknown archive URL (archived [Date missing])
  8. ↑ A.H. Dani, Sindhu-Sauvira: A glimpse into the early history of Sind In Hameeda Khusro (ed), Sind Through The Centuries (Karachi: Oxford University Press, 1981) pp. 35-42
  9. ↑ سائیٹ غلطی: نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے shackle1977 لئی۔
  10. ↑ Wp/skr/قرآن شریف دے ترجمے - Wikimedia Incubator
  11. ↑ Small Steps Higher Ambitions Archived 2020-11-30 at the وے بیک مشین

سانچہ:پاکستان دی زبانیں سانچہ:پنجابی دے لہجے سانچہ:پنجاب (پاکستان) دے موضوعات سانچہ:ہند ایرانی زبانیں سانچہ:ہند آریائی زبانیں



حوالے


    ہوردیکھو


    "https://pnb.wikipedia.org/w/index.php?title=سرائیکی&oldid=698759" توں لیا