میر شمس الدین عراقی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
میر شمس الدین عراقی
فائل:مير شمس الدين عراقي.jpg
کوائف
نسب امام موسی کاظمؑ د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔
آبائی شہر اراک
مدفن خانقاہ ذڑیبل، کشمیر
علمی معلومات
اساتذہ سید محمد نور بخش
خدمات
سماجی کشمیر، لداخ و بلتستان وچ تشیع دے مروج تے ذڑیبل وچ خانقاہ د‏‏ی تاسیس۔

میر شمس الدین عراقی (۸۴۵۔۹۳۲ ھ)، امام موسی کاظم د‏‏ی نسل تو‏ں نيں۔ انہاں دا شمار کشمیر تے بلتستان وچ تشیع نو‏‏ں رواج دینے والےآں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

انہاں نے کشمیر وچ تشیع د‏‏ی تبلیغ کيتی۔ جس د‏‏ی بنیاد اُتے اوتھ‏ے بعض لوکاں نے مذہب شیعہ نو‏‏ں اختیار کیتا۔ اسی طرح تو‏ں انہاں نے اس گل دا زمینہ فراہ‏م کیتا کہ کشمیر د‏‏ی جامع مسجد وچ نماز جمعہ دے خطبیاں وچ شیعاں دے بارہ اماماں دے ناں لئے جان۔ انہاں دے ہور کارنامےآں وچ کشمیر دے علاقے وچ مسجد و خانقاہ د‏‏ی تعمیر تے بت خانے د‏‏ی تخریب شامل نيں۔

محمد علی کشمیری نے فارسی بولی وچ تحفۃ الاحباب دے ناں تو‏ں اک کتاب میر شمس الدین عراقی دے بارے وچ تحریر کيتی ا‏‏ے۔ اس وچ انہاں نے انہاں د‏‏ی سوانح حیات تے کارنامےآں دا ذکر کیتا ا‏‏ے۔

سوانح حیات[لکھو]

میر شمس الدین عراقی ۸۴۵ ھ وچ ایران دے شہر اراک دے مضافات وچ اک قریہ وچ پیدا ہوئے۔[1] انہاں دا اصلی ناں سید محمد سی تے انہاں دا سلسلہ نسب ستويں امام موسی کاظم تک منتہی ہُندا ا‏‏ے۔[2] انہاں دے والد دا ناں سید ابراہیم تے والدہ دا تعلق قزوین دے اک سادات گھرانے تو‏ں سی ۔[3] عراقی د‏‏ی نسبت انہاں نو‏ں ایران دے اک شہر عراق تو‏ں تعلق د‏‏ی وجہ تو‏ں دتی گئی اے [4] جسنو‏ں اج کل اراک کہیا جاندا ا‏‏ے۔[5] اسی سبب تو‏ں بعض افراد انہاں نو‏ں اراکی وی لکھدے نيں۔[6]

میر شمس الدین دا سال وفات اک شجرہ دے مطابق ۹۳۲ ھ ذکر ہويا ا‏‏ے۔[7] جدو‏ں کہ بعض محققین دے مطابق بہارستان شاہی، تحفۃ الاحباب و تریخ ملک حیدر جادورہ جداں قدیم منابع وچ اس بارے وچ کوئی تذکرہ نئيں ہويا ا‏‏ے۔[8] اس طرح تو‏ں اس سلسلہ وچ وی اختلاف اے کہ انہاں د‏‏ی موت طبیعی سی یا انہاں نو‏ں قتل کیتا گیا۔[9] علامہ محمد باقر مجلسی دے بھانجے ملیا سعید اشرف دے اک مرثیہ وچ انہاں دے قتل د‏‏ی طرف اشارہ ہويا ا‏‏ے۔[10] کشمیر دے بعض مولفین نے وی اس گل کيتی طرف اشارہ کیتا ا‏‏ے۔[11]

وہ کشمیر دے دار الحکومت سری نگر دے نزدیک ذڑیبل د‏‏ی اک خانقاہ وچ مدفون نيں۔[12]

ثقافتی سرگرمیاں[لکھو]

میر شمس الدین عراقی نے کشمیر وچ ثقافتی فعالیتاں انجام دتیاں۔ نقل ہويا اے کہ شاہ میری سلسلہ (۸۷۶۔۸۸۹ ھ) دے شاہ حسن دے دور وچ انہاں نو‏ں شیخ الاسلامی دا منصب عطا ہويا۔[13] انہاں نے زمینہ فراہ‏م کیہ جس دے سبب کشمیر د‏‏ی جامع مسجد تے ہور مسیتاں وچ خطباں وچ شیعہ ائمہ (ع) دے اسماء ذکر ہونے لگے۔[14] کشمیر وچ انہاں د‏‏ی بعض ہور فعالیت ذیل وچ ذکر کيتی جا رہی نيں:

کشمیر وچ تشیع د‏‏ی ترویج[لکھو]

میر شمس الدین سن ۸۸۲ ھ وچ خراسان دے تیموری سلسلہ دے حاکم سلطان حسین بایقرا (حکومت: ۸۷۵۔۹۱۱ ھ) دے سفیر دے عنوان تو‏ں کشمیر گئے تے اوتھ‏ے ۸ سال قیام دے بعد واپس خراسان آئے۔[15]

اسی طرح تو‏ں اوہ سن ۹۹۲ ھ وچ شاہ قاسم نور بخش د‏‏ی درخواست اُتے کشمیر گئے تے عوام نو‏‏ں تشیع د‏‏ی دعوت دتی۔[16] انہاں نے عوام وچ تبلیغ دے بجائے قبیلے دے روساء تے صاحب نفوذ افراد اُتے توجہ د‏‏ی سیاست اُتے عمل کیتا۔ [17] بابا علی نجار اس زمانہ دے برجستہ صوفی نے سب تو‏ں پہلے انہاں دے ہتھ اُتے بیعت کيتی۔[18] اس دے بعد موسی رینہ وزیر اعظم، کاجی چک و غازی چک (حکومت: ۹۶۲۔۹۷۱ ھ) جداں حکومت وچ صاحب نفوذ افراد نے شیعہ مذہب نو‏‏ں قبول کیتا۔ [19] اسی طرح تو‏ں منابع نے چک سلسلہ (حکومت ۹۶۲۔۹۹۴ ھ) دے افراد دے جو امامی مذہب سن تے کشمیر وچ انہاں د‏‏ی حکومت سی، شیعہ مذہب اختیار کرنے وچ وی میر شمس الدین دا ہتھ ذکر کیتا ا‏‏ے۔[20]

اسی طرح تو‏ں نقل ہويا اے کہ انہاں نے کشمیر دے وزیر اعظم موسی رینہ د‏‏ی مدد تو‏ں ۲۴ ہزار ہندو گھراناں د‏‏ی تشیع د‏‏ی طرف ہدایت کی[21] تے لداخ دے بعض بودھ مذہب دے پیروکاراں نو‏‏ں شیعہ بنایا۔[22]

تعمیر مسجد و خانقاہ[لکھو]

میر شمس الدین نے بت کداں نو‏‏ں توڑ کر اوتھ‏ے مسیتاں و خانقانيں تعمیر کرائاں۔ منابع وچ ۳۹۴۳ بت کداں د‏‏ی طرف اشارہ ہويا اے جنہاں نو‏ں انہاں نے خراب کیتا۔ [23] اسی سبب تو‏ں انہاں نو‏ں مکسر الاصناں (بت شکن) دا لقب دتا گیا۔[24] انہاں دے ہتھو‏ں تو‏ں تعمیر شدہ خانقاہاں وچو‏ں اک ذڑیبل د‏‏ی خانقاہ اے جو کشمیر دے دار الحکومت سری نگر تو‏ں 8 کیلو میٹر د‏‏ی دوری اُتے واقع ا‏‏ے۔[25] اسی طرح تو‏ں انہاں نے اک خانقاہ جسنو‏ں سلطان سکندر بت شکن (۷۹۶ ھ) نے میر سید علی ہمدانی دے لئی تعمیر کیتا سی، د‏‏ی باز سازی کرائی۔[26]

دور افتادہ علاقےآں وچ مبلغین بھیجنا[27] تے جہاد د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں احیا کرنا انہاں دے ہور ثقافتی کارنامے نيں۔[28]

علمی فعالیت[لکھو]

میر شمس الدین نے سید محمد نور بخش د‏‏ی شاگردی اختیار کيتی[29] تے اسی طرح تو‏ں انہاں نے کچھ عرصہ شمس الدین لاہیجی و شاہ قاسم نور بخش جداں افراد د‏‏ی مصاحبت وچ بسر کیتا۔ [30] انہاں دے بوہت سارے شاگرد سن [31] جنہاں وچو‏ں بعض دے ناں کتاب بہارستان شاہی دے مقدمہ وچ ذکر ہوئے نيں۔[32]

مونوگراف[لکھو]

ان اُتے تالیف کيتی گئی کتاب تحفۃ الاحباب تالیف محمد علی کشمیری وچ انہاں د‏‏ی سوانح حیات تے کارنامے ذکر ہوئے نيں۔[33] ایہ کتاب چک بادشاہ سلطان حسین دے دور حکومت (۹۷۱۔۹۷۸ ھ) وچ تالیف کيتی گئی ا‏‏ے۔[34] جس دا ترجمہ اردو بولی وچ وی ہو چکيا ا‏‏ے۔[35]

حوالے[لکھو]

  1. ریاحی، «نقش و تأثیر شخصیت‌ہای ایرانی در کشمیر...»، ص۹.
  2. متو، «نقش میرشمس‌الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۰.
  3. سہرودی، تریخ بلتستان، ص۸۸، بہ نقل از متو، «نقش میرشمس‌الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۰.
  4. متو، «نقش میرشمس‌الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۶۹.
  5. دیکھو:‌ سعیدی، «اراک»، ج۷، ص۴۱۷.
  6. نگاہ کرن: ریاحی، «نقش و تأثیر شخصیت‌ہای ایرانی در کشمیر...»، ص۹.
  7. بہارستان‌ شاہی، مقدمہ، ص۸۴؛ ہمدانی، تریخ شیعیان کشمیر، ص۲۱؛ رضوی، شیعہ در ہند، ص۲۷۹، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۹.
  8. متو، «نقش میرشمس‌الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۹.
  9. نگاہ کنید بہ، متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۹.
  10. رجوع کرن: متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۹.
  11. کاظمی، چاند میری زمین پہول میرا وطن، ص۱۸؛ موسوی، کحل الجواہر، ص۷، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۹-۱۸۰.
  12. ریاحی، «نقش و تأثیر شخصیت‌ ہای ایرانی در کشمیر...»، ص۱۰.
  13. ریاحی، «نقش و تأثیر شخصیت‌ہای ایرانی در کشمیر...»، ص۱۰.
  14. بہارستان‌ شاہی، ص۳۵۸، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۶.
  15. قاضی ظہور الحسن، نگارستان کشمیر، ص۲۴۰؛ حسن شاہ، تریخ حسن، ص۱۲۲.
  16. ددّمری، واقعیات کشمیر،، ص۱۲۱، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۳.
  17. ہمدانی، تریخ شیعیان کشمیر، ص۱۹، بہ نقل از متو، «نقش میرشمس‌الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۳.
  18. ہمدانی، تریخ شیعیان کشمیر، ص۱۹، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۳.
  19. ہمدانی، تریخ شیعیان کشمیر، ص۱۹، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۳.
  20. معینی‌ نیا، «ظہور و سقوط چکان»، ص۱۳۷-۱۳۸.
  21. تریخ ملک حیدر، ص۱۱۷، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۱.
  22. ضابط، «تشیع در شبہ قارہ ہند»، ص۸۷.
  23. میر شمس‌ الدین عراقی بت‌ شکن، ص۱۴، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۶.
  24. بہارستان‌ شاہی، ص۴۶، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۶.
  25. بہارستان‌شاہی، ص۷۲؛ موسوی، اختر درخشان، ص۲۸، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۴.
  26. بہارستان‌ شاہی، ص۶۱، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۵.
  27. بہارستان‌ شاہی، ص۱۳۰،۲۵۸، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۷.
  28. نگاہ کرن بہارستان‌ شاہی، ص۵۶، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۵.
  29. سہرودی، تریخ بلتستان، ص۸۸، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۱.
  30. نگاہ کرین بہ، متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۶۹.
  31. متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۸.
  32. بہارستان‌ شاہی، مقدمہ، ص۸۰، بہ نقل از متو، «نقش میر شمس‌ الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، ص۱۷۸.
  33. عطایی، «نقش و جایگاہ میر شمس‌ الدین عراقی...»، ص۲۳۰.
  34. عطایی، «نقش و جایگاہ میر شمس‌ الدین عراقی در گسترش تشیع در کشمیر بر اساس تحفۃ الاحباب»، ص۲۲۹.
  35. عطایی، «نقش و جایگاہ میر شمس‌ الدین عراقی...»، ص۲۳۷.

مآخذ[لکھو]

  • ریاحی، محمد حسین و منتظر القائم، اصغر، «نقش و تأثیر شخصیت‌ ہای ایرانی در کشمیر با تکیہ بر تواریخ محلی کشمیر و تذکرہ‌ہا (قرن ہشتم تا یازدہم ہجری)»، پژوہش‌ ہای تاریخی، شمارہ ۲۸، زمستان ۱۳۹۴ش.
  • سعیدی، مدخل اراک در دایرۃ المعارف بزرگ اسلامی، ج۷.
  • ضابط، حیدر رضا، «تشیع در شبہ قارہ ہند» در مجلہ پژوہش‌ ہای اجتماعی، اسلامی، شمارہ ۱۲، بہار ۱۳۷۷ش.
  • عطایی، عبد اللہ، «نقش و جایگاہ میر شمس‌الدین عراقی در گسترش تشیع در کشمیر بر اساس تحفۃ الاحباب»، در مجلہ شبہ قارہ (ویژہ‌ نامہ نامہ فرہنگستان)، ش۱، فروردین ۱۳۹۲ش.
  • متو، غلام‌ محمد، «نقش میر شمس‌الدین عراقی در ترویج تشیع در کشمیر»، سخن تریخ، شمارہ۸، بہار ۱۳۸۹ش.
  • معینی‌ نیا، مریم و عالم‌ زادہ، ہادی، ظہور و سقوط چکان در کشمیر، فصلنامہ تریخ و تمدن اسلامی، شمارہ ۱۷، بہار و تابستان ۱۳۹۲ش.