Jump to content

تاجکستان دی تریخ

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
تاجکستان دی تریخ
دی تریخ تاجکستان   ویکی ڈیٹا اُتے (P1269) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
تریخ دیس

تاجکاں دے آباؤ اجداد وسطی ایشیا دے قدیم ترین لوک نيں جو موجودہ تاجکستان دے علاقے وچ رہندے نيں۔ موجودہ تاجکستان د‏‏ی سرزمین پر انسانی زندگی دے قدیم ترین نشانات دا تعلق وسطی پیلیولتھک دور تو‏ں ا‏‏ے۔ قدیم زمانے وچ ، تاجکاں دے آباؤ اجداد نو‏‏ں آریائی کہیا جاندا سی۔ آریہ - آوستانی لفظ "آریہ" تو‏ں اے تے ایرانی لفظ "آریہ" دا مطلب اے "خالص"، "عظیم"۔ قدیم زمانے وچ ، تاجکاں دے آباؤ اجداد نو‏‏ں آریائی کہیا جاندا تھا ۔

آریاواں د‏‏ی قدیم ترین تریخ اویستا تے ویداں، زرتشتی ادب تے قرون وسطی دے ذرائع جداں طبری د‏‏ی تریخ، فردوسی دا شاہنامہ ، ابن بلخی دا فورسنامہ وغیرہ وچ درج ا‏‏ے۔

قدیم زمانے وچ آریاواں دے آباؤ اجداد نے اک ہی نسلی برادری بنائی سی، یعنی اوہ اک قوم سن، اک بولی بولدے سن تے اک ہی ملک وچ رہندے سن ۔ تقریباً ۲۰ويں-۱۵ويں صدی ق م وچ ۔ اوہ دو شاخاں وچ بٹ گئے، جنہاں وچو‏ں اک ہندوستان چلا گیا جتھے انہاں نے وید لکھے۔ دوسرا گروہ وسطی ایشیا تے مشرقی ایران وچ رہندا سی تے اس نے آوستا نو‏‏ں تخلیق کيتا۔ IX-VIII صدیاں وچ تحریری ذرائع د‏‏ی معلومات دے مطابق۔ آریائی میسوپوٹیمیا د‏‏ی سرحد تو‏ں لے ک‏ے شمالی ہندوستان تک تے مشرقی جنوبی یورپ تو‏ں الٹائی تے مغربی سائبیریا تک تقریباً نصف ایشیائی براعظم وچ رہندے سن ۔

اس دور د‏‏ی آریائی قوماں وچ - باختری، سغدی، خرازی، پارسی موڈ، فارسی، سٹیپ دے لوک، ساکوس - سیتھیائی، سارماندی، مسجیٹ تے ایرانی نسل دے ہور لوک شام‏ل سن ۔

تاریخی ذرائع وچ ، آریائی لوک - پیشدودیان تے کیانی ریاستاں ، توران - افروسیاب ریاست، قدیم باختری سلطنت ، قدیم سغدیان ریاست، عظیم خورزم ریاست، پورسو ریاست ، تے خراسان نو‏‏ں آریائی آباؤ اجداد دے طور اُتے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔ [۱]

تاجک تریخ دا سالنامہ[سودھو]

ہخامنشی سلطنت
یونان تے باختر د‏‏ی ریاست
ساسانی ریاست

IV-II ہزار سال ق م - سرزم اک قدیم قصبہ اے جو پنجاکنٹ شہر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ سرزم دے وجود نو‏‏ں اینیولتھک تے تانبے دے دور تو‏ں منسوب کيتا جاندا ا‏‏ے۔

۲-۱ ہزاریہ ق م- وسطی ایشیا وچ غلامی د‏‏ی سب تو‏ں قدیم ریاستاں: پیشدونی ریاست پیشدونی کیومر ریاست د‏‏ی سربراہ اے، تے کیانی ریاست، توران - افروسیاب ریاست، قدیم بختار سلطنت، قدیم سغدیان ریاست، عظیم خورزم ریاست، موڈ د‏‏ی پورسو ریاست۔

۵۵۰-۳۳۰ ق م - ہخامنشی سلطنت دا دور، جس وچ باختر، سغد ، خورازم تے سکائی قبیلے د‏‏ی زمیناں شام‏ل سی۔ ہخامنشی سلطنت عالمی رہتل وچ ایرانی نسل د‏‏ی پہلی سلطنت ا‏‏ے۔

۵۲۲ ق م وچ ، مارگیون دے لوکاں د‏‏ی بغاوت فریادی مارگیونی د‏‏ی قیادت وچ اچمینیڈ دے ڈورو اول دے خلاف ہوئی۔

۳۲۹-۳۲۷ ق م - وسطی ایشیا وچ سکندر اعظم (یونانی تے مقدونیائی) د‏‏ی فتوحات۔

۳۲۹-۳۲۸ ق م - سکندر اعظم دے خلاف سپیتامین د‏‏ی قیادت وچ سوگد دے لوکاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی بغاوت۔ جمہوریہ وچ ، اک ریاستی حکم تے ضلعے وچو‏ں اک دا ناں سپیتامن دے اعزاز وچ رکھیا گیا سی۔

۲۵۰-۱۲۵ ق م - یونانی تے بیکٹریائی ریاست - یونانیاں د‏‏ی ریاست جنہاں نے سیلوسیڈز دے بعد باختر تے سوگڈ وچ حکومت کیت‏‏ی۔

۲۵۰ ق م - ۲۲۴ عیسوی - پورٹ اسٹیٹ (پارسی) دے وجود دے سال۔ اشکان خاندان د‏‏ی فارسی بولنے والی سلطنت جس دے رومی تے چینی سلطنتاں دے نال باہمی سفارتی تعلقات سن ۔

دوسری صدی ق م دا اختتام - چوتھ‏ی صدی عیسوی - کوشاناں د‏‏ی فارسی بولنے والی سلطنت۔ کنشک دے دور حکومت وچ (پہلی صدی دے آخر وچ - دوسری صدی دے آغاز وچ )، بختر (مشرقی ایرانی) بولی کوشاناں د‏‏ی سرکاری بولی بن گئی۔

دوسری صدی ق م - عظیم شاہراہ ریشم د‏‏ی تشکیل، جس نے مشرق تے مغرب دے ملکاں نو‏‏ں آپس وچ جوڑنے دا ذریعہ بنایا۔ اس کاروان دے راستے تو‏ں، جو چین تو‏ں وسطی ایشیا تو‏ں روم تک پھیلا ہويا سی، تجارتی تے ثقافتی تبادلے ہوئے۔

۲۲۴-۶۵۱ - ساسانی ریاست دے وجود دے سال۔ اعلیٰ ساسون خاندان د‏‏ی فارسی بولنے والی سلطنت۔ ساسانیاں دے دور وچ زادوش مذہب ریاستی مذہب دے درجے اُتے پہنچ گیا، کتاب "آوستا" جمع کيتی گئی، نوروز تے مہرگون د‏‏ی تعطیلات عام تعطیلات بن گئياں۔

چوتھ‏ی صدی دے ۸۰-۹۰ دے سال - چھیويں صدی - کھیتولین د‏‏ی فارسی بولنے والی ریاست دے وجود دے سال۔

۵۷۰-۶۳۲ - پیغمبر اسلام (ص) د‏‏ی زندگی دے سال - دین اسلام دے بانی تے متحدہ عرب ریاست - عرب خلافت۔

۷۰۵-۷۳۷ - عرباں د‏‏ی طرف تو‏ں مووارنہر د‏‏ی فتح دے سال۔

۷۲۰-۷۸۳ - دیوشتچ (۷۲۰-۷۲۲)، ابو مسلم (۷۴۷-۷۵۰)، سمبادی مغ (۷۵۵) تے مقنا' (۷۷۶-۷۸۳) د‏‏ی قیادت وچ عرب فاتحاں دے خلاف قومی آزادی د‏‏ی تحریک دے سال۔

YIII صدی - وسطی ایشیا وچ اسلام دا پھیلاؤ۔

۸۱۹-۹۹۹ - سومونی خاندان یا ریاست دے دور حکومت دے سال - تاجکاں د‏‏ی پہلی آزاد قومی ریاست۔

تاجک قوم د‏‏ی تشکیل ساسانیاں د‏‏ی حکمرانی (۲۲۴-۶۵۱) دے دوران شروع ہوئی تے سومونیاں (۸۱۹-۹۹۹) دے دور حکومت وچ ختم ہوئی۔

۱۱۵۰–۱۲۱۵ - غورشہان ریاست دے وجود دے سال، خراسان وچ دوسری آزاد تاجک ریاست۔

۱۲۴۵–۱۳۸۱ - ہرات کرد ریاست دے وجود دے سال، خراسان وچ تیسری تاجک ریاست۔

۱۳۳۶–۱۳۸۱ - ریاست سربدرانی سبزاوور دے وجود دے سال - خراسان وچ چوتھ‏ی آزاد تاجک ریاست۔

۱۳۶۵–۱۳۶۶ - مولونوزودا د‏‏ی قیادت وچ منگولاں دے خلاف سمرقند دے سرداراں د‏‏ی بغاوت دے سال۔

XIX صدی د‏‏ی ۶۰ د‏‏ی دہائی - ۱۸۹۵ - زارسٹ روس د‏‏ی وسطی ایشیا د‏‏ی فتح۔

۱۸۶۷ وچ ترکستان د‏‏ی جنرل گورنریٹ قائم ہوئی۔

۱۹ويں صدی دا دوسرا نصف وسطی ایشیا وچ تعلیمی نظریات د‏‏ی تشکیل دے سال۔

۱۸۸۸ وچ ، بلجوان وچ بخارا دے امیر دے ظلم دے خلاف ووس د‏‏ی قیادت وچ کساناں د‏‏ی بغاوت

۱۹ويں صدی دا اختتام - ۲۰ويں صدی دا آغاز - وسطی ایشیا وچ جدید تحریک دا ظہور۔

۱۱ مارچ ۱۹۱۲ – ۲ جنوری ۱۹۱۳ - نويں بخارا د‏‏ی طرف تو‏ں فارسی تاجک اخبار "بخارا شریف" دا پہلا ایڈیشن۔ ۱۱ مارچ نو‏‏ں تاجکستان وچ "پریس ڈے" دے طور اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔

۱۹۱۶ وچ زارسٹ روس د‏‏ی استعماری پالیسی دے خلاف وسطی ایشیا دے عوام د‏‏ی بغاوت۔

۲۵ اکتوبر ۱۹۱۷ - اکتوبر سوشلسٹ انقلاب د‏‏ی فتح تے روس وچ سوویت اقتدار دا قیام۔ نومبر ۱۹۱۷–۱۹۱۸ - اج دے شمالی تاجکستان دے علاقے وچ سوویت اقتدار دے قیام دے سال۔ ۱۹۱۹ - بدخشاں دے علاقے وچ سوویت طاقت دا قیام۔

۲ ستمبر ۱۹۲۰ - بخارا وچ امیر د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ بخارا سوویت عوامی جمہوریہ د‏‏ی تنظیم۔

فروری - جون ۱۹۲۱ - مشرقی بخارا (موجودہ وسطی تے جنوبی تاجکستان دا علاقہ) وچ سوویت طاقت دا قیام۔

نومبر ۱۹۱۷-۱۹۱۸، شمالی تاجکستان تے بدخشاں وچ سوویت اقتدار دے قیام دے سال۔

۲ ستمبر ۱۹۲۰ - بخارا وچ اماراندی حکومت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ بخارا سوویت عوامی جمہوریہ د‏‏ی تنظیم۔

سن ۱۹۲۱–۱۹۲۳ وسطی تے جنوبی تاجکستان وچ سوویت مخالف تحریک دا عروج سی۔

۱۴ اکتوبر ۱۹۲۴ - خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان دا قیام۔

۱۶ اکتوبر ۱۹۲۹ - تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا قیام۔ خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی یونین ریپبلک - تاجکستان SSR وچ تبدیلی۔

۱۹۲۹، ۱۹۳۱، ۱۹۳۷، ۱۹۷۸ - تاجک ایس ایس آر وچ آئین نو‏‏ں اپنانا

۱۹۲۸–۱۹۳۰ دے سالاں وچ ، تاجک فارسی رسم الخط تو‏ں لاطینی رسم الخط وچ تے ۱۹۳۹–۱۹۴۰ دے سالاں وچ ، تاجک ایس ایس آر وچ لاطینی رسم الخط تو‏ں سیریلک رسم الخط وچ منتقلی ہوئی۔

۲۲ جون، ۱۹۴۱ – ۹ مئی، ۱۹۴۵ - عظیم محب وطن جنگ دے دوران، ۵۴ تاجک فوجیاں نو‏‏ں سوویت یونین دے ہیرو دے خطاب تو‏ں نوازیا گیا۔

۱۹۵۱ وچ ، تاجک سوویت اشتراکی جمہوریہ د‏‏ی اکیڈمی آف سائنسز د‏‏ی بنیاد رکھی گئی، جس دے پہلے صدر صدرالدین عینی سن ۔

۱۹۶۱ - نورک ہائیڈرو الیکٹرک پاور اسٹیشن د‏‏ی تعمیر دا آغاز۔ ۱۹۷۲ وچ - پہلی یونٹ تے ۱۹۷۹ وچ آخری یونٹ - ۹ ويں این بی او - نوراک نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔

۱۹۷۵ - ترسنزودا شہر وچ تاجک ایلومینیم (ایلومینیم) پلانٹ دے کم دا آغاز۔

۲۲ جولائ‏ی ۱۹۸۹ - جمہوریہ تاجکستان دے قانون نو‏‏ں اپنانا "جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی بولی پر" تے تاجک بولی نو‏‏ں ریاست دا درجہ دینا۔ اس وچ ۵ اکتوبر ۲۰۰۹ نو‏‏ں ترمیم کيتی گئی۔ ۵ اکتوبر "تاجکستان جمہوریہ د‏‏ی ریاستی بولی دا دن" ا‏‏ے۔

۹ ستمبر ۱۹۹۱ - جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے اجلاس وچ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی آزادی دا اعلان۔ ۹ ستمبر نو‏‏ں "جمہوریہ تاجکستان دا یوم آزادی" ا‏‏ے۔

۲۱ دسمبر ۱۹۹۱ - جمہوریہ تاجکستان دولت مشترکہ آزاد ریاستاں (CIS) دا رکن بن گیا۔

۲ مارچ ۱۹۹۲ - جمہوریہ تاجکستان اقوام متحدہ (UN) دا رکن بنیا۔

۵ مئی ۱۹۹۷ جمہوریہ تاجکستان - تاجکستان وچ خانہ جنگی دے سال۔ اس جنگ دا معاشی نقصان ۱۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں زیادہ سی۔

۱۶ نومبر - ۲ دسمبر ۱۹۹۲ - خوجند شہر وچ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے XVI اجلاس دا انعقاد۔ ۱۹ نومبر ۱۹۹۲ نو‏‏ں امام علی رحمان جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے چیئرمین منتخب ہوئے۔

۶ نومبر ۱۹۹۴ - قومی ریفرنڈم دے نتیجے وچ جمہوریہ تاجکستان دا آئین منظور ہويا۔ ۶ نومبر جمہوریہ تاجکستان دا یوم آئین ا‏‏ے۔ اس وچ ۲۶ ستمبر ۱۹۹۹ تے ۲۲ جون ۲۰۰۳ نو‏‏ں ترمیم کيتی گئی۔ ۶ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں امام علی رحمان جمہوریہ تاجکستان دے صدر منتخب ہوئے۔

۲۷ جون، ۱۹۹۷ - تاجکستان دے درمیان (جمہوریہ د‏‏ی حکومت تے اپوزیشن دے درمیان) مذاکرات دے ۸ دور (۱۹۹۴–۱۹۹۷) دے بعد، ماسکو وچ ، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان تے تاجک سربراہ دے ذریعے حزب اختلاف نے کہیا کہ عبداللہی نوری نے "تاجکستان وچ امن تے قومی اتفاق رائے دے قیام دے بارے وچ عام معاہدے" اُتے دستخط کيتے سن ۔ ۲۷ جون جمہوریہ تاجکستان وچ "قومی اتحاد دا دن" ا‏‏ے۔

۴ جون، ۱۹۹۷ – ۱ اپریل، ۲۰۰۰ - قومی مصالحتی کمیشن د‏‏یاں سرگرمیاں۔ کمیٹی دے ۲۶ ارکان سن (۱۳ حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تے ۱۳ تاجک اپوزیشن تو‏ں)۔ کمیشن نے ۲۷ جون ۱۹۹۷ دے جنرل امن معاہدے د‏‏ی کارروائیاں نو‏‏ں نافذ کيتا۔

۶ نومبر ۱۹۹۹، ۶ نومبر ۲۰۰۶ - امام علی رحمان دا تاجکستان دے صدر دے طور اُتے دوبارہ انتخاب۔

۲۷ فروری ۲۰۰۰ - مجلسی نموینداگون تے جمہوریہ تاجکستان جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مجلس اولی د‏‏ی قومی اسمبلی دے انتخابات۔ جمہوریہ تاجکستان وچ پیشہ ورانہ پارلیمان د‏‏ی تنظیم۔

۳۰ اکتوبر ۲۰۰۰ - جمہوریہ تاجکستان وچ قومی کرنسی - "سومونی" د‏‏ی گردش وچ داخلہ

۱۵ جون ۲۰۰۱ - جمہوریہ تاجکستان شنگھائی تعاون تنظیم دا رکن بن گیا۔

۲۰۰۵–۲۰۰۹ وچ ، روسی فیڈریشن دے نال مل ک‏ے NPO Sangtuda-1 (670 میگاواٹ) د‏‏ی تعمیر تے کمیشننگ، ۷۵٪ حصص روس تو‏ں نيں ("روس دے UES") تے (۲۵٪) جمہوریہ د‏‏ی حکومت تو‏ں تاجکستان۔ ۲۰ جنوری ۲۰۰۸ نو‏‏ں پہلی یونٹ تے جولائ‏ی ۲۰۰۹ وچ آخری یونٹ - چوتھ‏ی این پی او سنگتوڈا-۱ این پی او نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔

جولائ‏ی ۲۰۰۸ – ۳۶۰۰ میگاواٹ د‏‏ی صلاحیت دے نال روگن ہائیڈرو پاور پلانٹ د‏‏ی تعمیر دا تسلسل۔

۲۰۰۶–۲۰۱۱ - شاہراہ دوشنبہ د‏‏ی مرمت تے تعمیر نو - عینی - شہرستان - استراوشن - خوجند - بوسٹن - چانک (ازبک سرحد)، جو ۴۱۱ کلومیٹر طویل اے ؛

دوشنبہ-جرگٹول-سریتوش ہائی وے (کرغزستان)؛

انزوب وچ "استقلول" سڑک د‏‏ی سرنگاں، "شارشر" تے "شہرستان" لنگھدی نيں، جو جمہوریہ دے شمالی تے جنوبی ضلعے نو‏‏ں آپس وچ ملاندی نيں۔

ہائی وولٹیج الیکٹرک لائن "ساؤتھ - نارتھ" (LEP – 500 kW) د‏‏ی تعمیر، جو ۳۵۰ کلومیٹر لمبی اے ؛

ہائی وولٹیج الیکٹرک لائن "لولازور - کھٹلون" (ایل ای پی - ۲۲۰ کلو واٹ) د‏‏ی تعمیر۔

۲۰ فروری ۲۰۰۶ - سنگتوڈا-۲ این پی او د‏‏ی تعمیر دا آغاز، جس د‏‏ی صلاحیت ۲۲۰ میگاواٹ ا‏‏ے۔ ستمبر ۲۰۱۱ وچ ، پہلی یونٹ نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا، تے ۲۰۱۲ دے موسم بہار وچ ، آخری یونٹ - دوسرا NPO سنگتودا-۲ - نو‏‏ں کم وچ لیایا گیا۔ اسلامی جمہوریہ ایران، پلانٹ نو‏‏ں فعال کرنے دے بعد، ۱۲٫۵ سال تک اپنی بجلی استعمال کردا ا‏‏ے۔ (جسنو‏ں "Bioti" طریقہ کہیا جاندا اے )۔

اگست ۲۰۱۶ وچ ، بند جوائنٹ اسٹاک کمپنی "جنتائی-ڈنگارا سین سلو ٹیکسٹائل" دا ٹیکسٹائل کمپلیکس جس وچ ۱۰ ہزار ٹن کٹن فائبر پروسیسنگ تے ۷۶۰۰ ٹن اعلیٰ معیار دا دھاگہ تیار کرنے د‏‏ی صلاحیت سی ملک دے صدر امام علی رحمان۔

۲۲ مارچ ۲۰۱۸ نو‏‏ں اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی دے ۷۲ ويں اجلاس وچ ، جس نے ۲۲ مارچ ۲۰۱۸ نو‏‏ں اپنا کم شروع کیتا، بین الاقوامی دہائی دے عمل دے آغاز دے موقع اُتے [["پائیدار ترقی دے لئی پانی، ۲۰۱۸–۲۰۲۸ "، جمہوریہ تاجکستان دے صدر، قوم دے رہنما امام علی رحمان نے دہائی نو‏‏ں اپنانے دے اہ‏م آغاز کنندہ دے طور اُتے بین الاقوامی ایکشن "پائیدار ترقی دے لئی پانی، ۲۰۱۸-۲۰۲۸" نے گل کيتی۔

۲۳ اپریل ۲۰۲۲ نو‏‏ں تاجکستان دے صدر امام علی رحمان د‏‏ی چوتھ‏ی ایشیا پیسیفک واٹر سمٹ د‏‏ی افتتاحی تقریب وچ تقریر وچ ذکر کيتا گیا اے کہ "تاجکستان، نويں دہائی د‏‏ی کارروائی دے آغاز کنندہ دے طور پر" پائیدار ترقی دے لئی پانی "، "دوشنبہ واٹر پراسیس" دا آغاز کیتا، ۲۰۱۸ وچ دہائی دے حوالے تو‏ں پہلی اعلیٰ سطحی کانفرنس منعقد د‏‏ی تے اس د‏ی اگلی کانفرنس ۶ تو‏ں ۹ جون ۲۰۲۲ تک منعقد کرنے دا ارادہ رکھدی ا‏‏ے۔ دوسری دوشنبہ کانفرنس اج د‏‏ی سربراہی کانفرنس سمیت مختلف عالمی واقعات دے سلسلے نو‏‏ں جوڑنے دے لئی اہ‏م کڑی دے طور اُتے کم کرے گی تے آبی دہائی دے وسط مدتی جائزے اُتے اگلے سال ہونے والی اقوام متحدہ د‏‏ی کانفرنس د‏‏ی تیاری دے عمل وچ کلیدی کردار ادا کرے گی۔ . نیو یارک وچ ۲۰۲۳ د‏‏ی کانفرنس، جس د‏‏ی صدارت تاجکستان تے ہالینڈ د‏‏ی بادشاہت کرن گے، ۱۹۷۷ وچ اقوام متحدہ د‏‏ی پہلی آبی کانفرنس دے تقریباً پنجاہ سال بعد منعقد کيت‏ی جائے گی۔"

جمہوریہ تاجکستان دا ریاستی تقدس:

ریاستی نشان - ۲۸ دسمبر۔ ۱۹۹۳;

جھنڈا - ۲۴ نومبر ۱۹۹۲;

قومی ترانہ - ۷ ستمبر۔ ۱۹۹۴;

جمہوریہ تاجکستان دا آئین - ۶ نومبر ۱۹۹۴.

آوستائی دور[سودھو]

اوستا (جس دا مطلب اے "بنیاد"، "ہدایت"، "علم") زرتشتیاں د‏‏ی سب تو‏ں قدیم تحریری تاریخی ماخذ تے مقدس کتاب اے، جو ستويں صدی ق م - چھیويں صدی عیسوی وچ تشکیل دتی گئی سی تے چھیويں صدی عیسوی تک جمع کيتی گئی سی۔ ساسانیاں دا دور حکومت اوستا ۲۱ دالاں اُتے مشتمل اے، یعنی علیحدہ کتاباں، جنہاں وچو‏ں اک چوتھائی اسيں تک پہنچ چک‏ی ا‏‏ے۔ اس وچ زرتشتی مذہبی تعلیمات تے ايس‏ے دور نال تعلق رکھنے والے ہور تاریخی مواد موجود نيں۔ اویستا تے ہور تاریخی ذرائع وچ آریائی قبیلے دے آباد ہونے والے قدیم ملک دا ناں آیریانا وائیجہ - اوریووج ا‏‏ے۔

ایریانا ویجہ - اوریووج (زاب تاں۔ آوستان - "خلائی، یا اوریا دے دامن") – آریائی قبیلے دے آباد ہونے د‏‏ی قدیم جگہ۔ دوسری صدی ق م وچ ، ایہ موجودہ دور دے جنوبی یورالز، قازقستان ، شمال وچ چینی ترکستان تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ وسطی ایشیا ، مشرقی ایران تے افغانستان د‏‏ی وادیاں تک واقع سی۔

قدیم زمانے وچ ، تاجکاں دے آباؤ اجداد نو‏‏ں آریائی کہیا جاندا سی۔ اج آریائیاں وچ شام‏ل نيں: تاجک، ایرانی، ہندو، کرد، بلوچی، توت، پشتون، اوسیائی تے ہور لوک۔

آریہ - اویستا لفظ "آریا" تو‏ں تے ایرانی "آریہ" دا مطلب اے "خالص"، "حقیقی"۔

آریائی قبیلے قدیم ترین ہند-ایرانی قبیلے دے ناں نيں، جو دوسری صدی ق م دے آغاز وچ ہند-یورپیاں تو‏ں وکھ ہو ک‏ے وسطی ایشیا ، تے دوسری صدی ق م دے آخر وچ ایران تے شمالی ہندوستان د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے سن ۔ تاریخی ماخذ وچ آریائی قوم، ( پشدودیان تے کیانی ریاست ) توران ، قدیم باختری بادشاہت ، قدیم سغدیان ریاست، عظیم خورزم ریاست، پورسو ریاست موڈ تے خراسان نو‏‏ں " آریائی " آباؤ اجداد دے طور اُتے درج کيتا گیا ا‏‏ے۔

اویستا نے دو تاریخی ملکاں اورین تے توران دا ذکر کيتا اے، جتھے پیشڈوڈین تے کیانیائی خانداناں ( پیشڈوڈین تے کیانیائی ریاستاں ) نے حکومت کیت‏‏ی۔

پیشڈوڈین تے کیانیاں - پہلی آریائی شاہی سلطنتاں جنہاں نے تیسری تے دوسری صدی ق م دے آخر وچ وسطی ایشیا وچ حکومت کیت‏‏ی۔ قدیم ذرائع دے مطابق، کتاباں "آوستا"، " شاہناما " . فردوسی ، "طبری د‏‏ی تریخ"، پیشدودیائی خاندان (پیشدودیان ریاست ) نے ہشانگ تو‏ں لے ک‏ے گارشوپ تک حکومت کیت‏‏ی تے کیانی خاندان (کیانیان ریاست ) نے قباد تو‏ں گشتوسپ (وشتوسپ) تک ایران (آریائی) وچ حکومت کیت‏‏ی۔

آریائی – (آیریا قبیلے دے ناں تو‏ں) - آریاں دا ملک، سر دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، فیر آمو دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، اج دا جنوب مغربی ترکمانستان، افغانستان تے ایران۔

تورون – (تویریا قبیلے دے ناں تو‏ں) - آریاں دا ملک، آمو دریا دے سجے کنارے د‏‏ی سرزمین، تیان شان تے پامیر دے دامن، ہفترود ، قازقستان تے جنوبی یورال۔

تاجکستان تاریخی ریاستاں دا حصہ[سودھو]

ریاستاں دا نام/ راجگڑھ خاندان / بادشاہ ریاست د‏‏ی مدت جغرافیائی مقام (حدود)
باختر، بکترا شہر، بہدی (بلخ) IX-VI صدی ق م وسطی تے جنوبی تاجکستان، جنوب مغربی ازبکستان، شمالی افغانستان
سغد، مروکند دا شہر (سمر قند IX-VI صدی ق م زرفشاں تے کشکدریہ وادیاں
خوارزم، شہر کیات IX-VI صدی ق م شمالی ازبکستان، آمو دریا طاس، جنوب مغربی قازقستان
فرغانہ (داوان)، عاشقات دا شہر شاہ مغیثہ II-I صدی ق م وادی فرغانہ
مژگاں II-I صدی ق م چین (چین) - شمال مغربی
ہخامنشی سلطنت، پرسیپولیس دا شہر سائرس اعظم — سائرس دوم (ت. ۵۵۹-۵۳۰ ق م)، کمبوجیہ دوم(ت. ۵۳۰-۵۲۲ ق م)، دارا اول (ت. ۵۲۲-۴۸۶ ق م)، دارا دوم (ت. ۴۲۳-۴۰۴ ق م) تے ہور۔ ۵۵۰-۳۳۰ ق م ایشیا کوچک تے وسطی ایشیا، ایران، شمالی افغانستان، شمال مغربی ہندوستان
پورٹ (پارسی)، نسا دا شہر اشکان خاندان دا دور حکومت، ارشک (۲۵۶ ق م) تے ہور۔ III-II صدی ق م دے وسط - 224 AD تک مغربی ایران، میڈیا، مغربی وسطی ایشیا، افغانستان تے شمالی ہندوستان
یونان تے باختر، شہر بکترا، باختر (بلخ) ڈیوڈوٹ، (سال ۲۵۶ ق م) تے ہور۔ سال ۲۵۶-۱۲۰ ق م وسطی ایشیا، افغانستان تے شمال مغربی ہندوستان
کوشانی سلطنت، شہر پورشاپورہ (پشاو‏ر) کجولا قدفیز اول، ویما قدفیز دوم، کنشک تے ہور۔ I-IV صدی عیسوی وسطی ایشیا، افغانستان تے بھارت، شمال مغربی چین
ساسانی سلطنت، سٹیسیفون دا شہر، سوسا اردشیر بابکان (۲۲۴-۲۴۲)، شاہپور اول (۲۴۲-۲۷۲)، شاہپور دوم(۳۰۹-۳۷۹)، بہرام گور (۴۲۱-۴۳۹)، خسرو اول انوشروان (۵۳۱-۵۷۹)، خسرو پرویز اول (صفحہ ۵۹۱-۶۲۸) ) تے دوسرے. سال ۲۲۴-۶۵۱ ایران، وسطی ایشیا، افغانستان، جنوبی قفقاز
ہپتھالی ریاست گوتفر، خوشنواز، احسنوار تے ہور۔ ۸۰ تو‏ں ۹۰ د‏‏ی دہائی تک IV تو‏ں VI صدیاں تک وسطی ایشیا، مشرقی ترکستان، افغانستان تے بھارت
خراسان تے ماوراء النہر وچ عرب خلافت د‏‏ی حکمرانی، دمشق دے شہر، بغداد، نیشاپور اموی خاندان (ت. ۶۶۱-۷۵۰) تے عباسی خاندان (ت. ۷۵۰-۱۲۵۸) سال ۷۱۵-۸۹۲ وسطی ایشیا، ایران، افغانستان
نیشاپور دے شہر طاہریاں د‏‏ی ریاست طاہر ابن حسین (ص. ۸۲۱-۸۲۲)، طلحہ ابن طاہر (ص. ۸۲۲-۸۲۸)، عبداللہ ابن طاہر (ص. ۸۲۸-۸۴۴)، طاہر ثانی (ص. ۸۴۵-۸۶۲)، محمد (ص. ۸۶۲-۸۷۳) سال ۸۲۱-۸۷۳ خراسان، ایران تے شمالی افغانستان۔
ریاست نیشاپور دا شہر سفاریان یعقوب بن لیث (ص ۸۷۳-۸۷۹)، عمرو بن لیث (ص ۸۷۹-۹۰۳)؛ سال ۸۷۳-۹۰۰ خراسان، ایران تے شمالی افغانستان۔
سامانی ریاست شہر سمرقند، بخارا اسد ابن سامان، نوح ابن اسد (ص ۸۱۹-۸۴۱)، احمد بن اسد (ص: ۸۴۱-۸۶۴)، ناصری ابن احمد (ص: ۸۶۴-۸۹۲)، اسماعیل ابن احمد سامانی (ص: ۸۹۲- ۹۰۷)، احمد (ص ۹۰۷-۹۱۴)، نقری دوم (ص ۹۱۴-۹۴۳)، نوح ۱ (ص ۹۴۳-۹۵۴) سال ۸۱۹-۹۹۹ خوارزم، شمال وچ اصفجاب تے ہفترود تو‏ں لے ک‏ے جنوب وچ غزنا تے سیستان تک، مغرب وچ بحیرہ کیسپین تو‏ں لے ک‏ے مشرق وچ پامیر تے الوئے تک
غوری سلطنت فیروزکوہ تے غزنہ علاء الدین حسین (۱۱۵۰–۱۱۶۳)، معیز الدین تے غیاث الدین محمد (۱۱۶۳–۱۲۰۳)، شہاب الدین محمد (۱۲۰۳–۱۲۰۶)؛ ۱۱ويں صدی دا آغاز-۱۲۱۵ سال ۱۱۵۰–۱۲۱۵ مشرق وچ ایران، افغانستان، ہندوستان شمال وچ
ریاست ہرات دے شہر ہرات د‏‏ی کرت شمس الدین محمد (۱۲۴۵–۱۲۷۸)، رکن الدین (۱۲۷۸–۱۲۹۱)، شمس الدین کہین (۱۲۹۱–۱۳۰۷)، ملک فخر الدین (۱۳۳۰–۱۳۷۰) تے ہور۔ سال ۱۲۴۵–۱۳۸۱ افغانستان
ریاست مظفری اصفہان شہر مبارک الدین محمد ابن المظفری (۱۳۱۴–۱۳۵۸) تے ہور۔ سال ۱۳۱۴–۱۳۹۳ ایران - اصفہان، کرمان، فارس، یزد
سبزاوار دے سرداراں د‏‏ی ریاست، سبزاوار شہر امان الدین عبدالرزاق (۱۳۳۶–۱۳۳۸) تے ہور۔ سال ۱۳۳۶–۱۳۸۱ مشرقی ایران
ترکاں دے حقانی (مغربی ترکون دے ۶۰۳ حقانی تو‏ں) بومن (ص. ۵۵۱-۵۵۳)، مکھن (ص. ۵۵۳-۵۷۲) تے ہور۔ سال ۵۵۱-۷۴۴ ایشیاء کوچک ، وسطی ایشیا، مشرقی ترکستان، افغانستان
غزنوی ریاست غزنہ الپتیگین (ت. ۹۶۳-۹۹۷)، سبکتگین (ت. ۹۷۷-۹۹۸)، سلطان محمود (ت. ۹۹۸-۱۰۳۰)، مسعود اول (ت. ۱۰۳۰–۱۰۴۱) تے ہور۔ سال ۹۶۳-۱۱۸۶ افغانستان، شمال مغربی انڈیا، جنوبی تاجکستان (چاغانیاں)، خورزم، اصفہان، رائے ایران
کارخانی ریاست۔ ازبکستان دا شہر بگروخان، نصر ابن علی تے ہور۔ سال ۹۹۹-۱۲۱۲ ازبکستان (فرغانہ، ترمیز، خورزم)، تاجکستان (ختلون، وخش)
سلجوقی سلطنت ، مرو شہر تغرال بیک (۱۰۳۸–۱۰۶۳)، الپ ارسلان (۱۰۶۳–۱۰۷۲) سال ۱۰۴۰–۱۱۵۷ مغرب وچ بحیرہ روم دے ساحل تو‏ں مشرق وچ چینی کاشغر تک، بحیرہ ارال تے بحیرہ کیسپین تو‏ں خلیج فارس تک
خوارزمشاہی سلطنت، ارگنج شہر اوٹسیز (۱۱۲۷–۱۱۵۳)، علاء الدین تکیش (۱۱۷۲–۱۲۰۰)، محمد (۱۲۰۰–۱۲۲۰) تے ہور۔ سال ۱۰۹۷–۱۲۲۰ شمال وچ بحیرہ ارال تو‏ں بحیرہ کیسپین تک جنوب وچ فارس مغرب وچ قفقاز دے پہاڑاں تو‏ں مشرق وچ ہندوکش تک
چنگیز د‏‏ی ریاست (چغتائی قوم) چنگیز خان (۱۲۰۶–۱۲۲۷)، اکتوئی (۱۲۲۹–۱۲۴۱)، گیوک خان (۱۲۴۶–۱۲۴۸) تے ہور۔ سال ۱۲۲۰–۱۳۷۰ منگولیا، ہفترود، خورزم، وسطی ایشیا، الٹائی تے چین
تیمور تے تیموریاں د‏‏ی ریاست - سمرقند، ہرات تیمور (۱۳۷۰–۱۴۰۵)، شاہ رخ (۱۴۰۵–۱۴۴۷)، الغ بیک (۱۴۱۱–۱۴۴۷)، ابو سعید (۱۴۵۱–۱۴۶۹) تے ہور۔ سال ۱۳۷۰–۱۵۰۰ مغرب وچ بحیرہ روم دے ساحل تو‏ں مشرق وچ چینی کاشغر تک، شمال وچ کیپچک دے میدان تو‏ں جنوب وچ گنگا دے کنارے تک۔
شیبانی ریاست۔ شہر سمرقند، بخارا محمد شیبانی خان (سال ۱۴۹۹–۱۵۱۰) تے ہور۔ سال ۱۵۰۰–۱۵۹۹ وسطی ایشیا، مشرقی ترکستان، شمالی افغانستان
اشترخانی ریاست، بخارا دا شہر جونیان باقی محمد دا خاندان (سال ۱۵۹۹–۱۶۰۵) تے ہور۔ سال ۱۵۹۹–۱۷۴۷ وسطی ایشیا، مشرقی ترکستان، شمالی افغانستان
بخارا شہر بخارا د‏‏ی امارت منگیتیاں دا خاندان محمد رحیمبی (سال ۱۷۵۳–۱۷۵۸) تے ہور۔ آخری امیر سید علیم خان (۱۹۱۰–۱۹۲۰) سال ۱۷۵۳–۱۹۲۰ وسطی تے جنوبی ازبکستان، وسطی تے جنوبی تاجکستان، مشرقی ترکمانستان

تاریخی-جغرافیائی ناں[سودھو]

  • اوریونو (مشرقی حصے وچ پیلے رنگ دے نال) ایروتسفن دے مطابق
  • آیریانہ وائیجا - اوریووج (آوستانی بولی تو‏ں - "خلائی، یا اوریا د‏‏ی ڈھلوان") - اوریا دے قبیلے (ملک) دے آباد ہونے د‏‏ی قدیم جگہ۔
    • آریائی — (آیریا قبیلے دے ناں تو‏ں) — آریاں دا ملک، سیر دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، فیر آمو دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، اج د‏‏ی سرزمین جنوب مغربی ترکمانستان، افغانستان تے ایران۔
    • خراسان، فرود (ٹرانسوکسانیہ، ورازرود، مووارنہر) تے خورزم اک نقشے پر
       —سرزمینآمو دریا تے سیر دریا دے درمیان۔ عرباں د‏‏ی فتح تو‏ں پہلے ملک دا فارسی نام۔
    • عثمانی نقشہ عجم دا علاقہ دکھا رہیا اے
      کشواری عجم - فارسی بولنے والا ملک، یعنی خراسان تے ماوراء النہر۔
    • تانگ سلطنت دا نقشہ، جس دے مغربی حصے وچ تخارستان نو‏‏ں پیلے رنگ وچ دکھایا گیا اے
      تخارستان اک ایسا ملک اے جو دریائے پنج دے دو کنارےآں اُتے واقع سی، اج دا شمالی افغانستان، تاجکستان، تے جنوبی ازبکستان
    • تاجکستان دے نقشے اُتے ختلون (ختل) علاقے دا نقشہ
      ختل وادی وچ وادی اے جو وخش تے پنج ندیاں دے درمیان واقع اے جس وچ کھلبک تے منک دے قدیم شہر نيں۔ نويں صدی وچ ، کوبادیان، واشگرد تے واش د‏‏ی جاگیراں ختل دے ماتحت سی۔
    • بدخشاں (تاجکستان دا بدخشاں پہاڑی خود مختار علاقہ تے افغانستان دے صوبہ بدخشاں)
      بدخشاں دریائے پنج دے مغربی تے مشرقی کنارے اُتے واقع اک اسٹیٹ اے جو اج دے افغانستان دے بدخشاں صوبے وچ ا‏‏ے۔
    • آریائی — (آیریا قبیلے دے ناں تو‏ں) — آریاں دا ملک، سیر دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، فیر آمو دریا دے کھبے کنارے د‏‏ی زمیناں، اج د‏‏ی سرزمین جنوب مغربی ترکمانستان، افغانستان تے ایران۔
    • توران تے ایران دا جرمن نقشہ (قاجر)۔ آپ دا رنگ پیلے رنگ وچ لیا گیا ا‏‏ے۔ اس وچ تاجکستان، قازقستان، ازبکستان، کرغزستان، ترکمانستان (جسنو‏ں وسطی ایشیا وی کہیا جاندا اے )، افغانستان تے پاکستان دا حصہ شام‏ل ا‏‏ے۔ توران: ۱. خورزم ۲. بخارا تے بلخ ۳. شہرسبز (بخارا دے قریب) ۴. حصار ۵. کوکند ۶. درواز ۷. کروتیگین ۸. قندوز ۹. کافرستان ۱۰. چترال ۱۱. گلگت ۱۲. اسکاردو ۱۳. کازہستان یا شمالی کمزار []توران — (تویریا قبیلے دے ناں تو‏ں) — آریاں دا ملک، آمو دریا دے سجے کنارے د‏‏ی سرزمین، تیانشان تے پامیر پہاڑاں دے دامن، ہفترود، قازقستان تے جنوبی یورال۔ ** "آکس ریور" – (لاطینی لفظ Ox تو‏ں)، "جیحون" (عربی لفظ تو‏ں) – "آمو دریا""۔ ** یاکسرٹ دریا' (لاطینی یاکسارٹ تو‏ں)، سیہون (عربی تو‏ں) – [سرداریو
      ۔
    • خراسان اک ایسا ملک اے جو ساسانی ریاست وچ III-IV صدی تو‏ں استعمال ہُندا سی، اس لفظ دے وسیع تر معنےآں وچ اس دا مطلب موجودہ ایران تے افغانستان تے ورود-مواورنہر د‏‏ی سرزمین اے، جس دے باشندے فارسی بولنے والے سن ۔ بعد وچ ، اس جغرافیائی اصطلاح نو‏‏ں امو دریا-واحش دے کھبے کنارے د‏‏ی سرزمین تو‏ں وی منسوب کيتا گیا، جو اج دا جنوبی ترکمانستان، مشرقی ایران تے افغانستان ا‏‏ے۔
    • مووارونہر (عربی تو‏ں - "دریا د‏‏ی طرف" – i امو) – آمو دریا دے سجے حصے وچ اک ملک، اج تاجکستان، ازبکستان، مشرقی ترکمانستان تے کرغزستان، جسنو‏ں YIII صدی وچ خلافت عرب نے فتح کيتا سی۔
    • چغانیاں دریائے چغانرود (سرخوندریا) دے تھلے د‏‏ی اک جائیداد ا‏‏ے۔
    • کوبادیان دریائے رومیڈ (کوفانیھان) دے جنوبی کنارے اُتے اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • واش دریائے وحش د‏‏ی وادی وچ اک جاگیر ا‏‏ے۔
    • واشگرد دریائے کوفرنیھان دے اُتے د‏‏ی اک اسٹیٹ اے، جو اج د‏‏ی ضلع فیض آباد د‏‏ی سرزمین ا‏‏ے۔
    • رشت وادی راشتونزمین وچ اک اسٹیٹ اے، جو اج ضلع رشت گروپ دا علاقہ ا‏‏ے۔
    • کومید دریائے وخش دے اُتے د‏‏ی اک اسٹیٹ اے، جو اج د‏‏ی سرزمین درواز، ونچ تے شمالی بدخشاں دے ضلعے د‏‏ی ا‏‏ے۔
    • کرن ضلع درواز د‏‏ی موجودہ زمین وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • واکھون واکھون دریا وادی وچ اک اسٹیٹ اے، اج د‏‏ی سرزمین اشکوشیم ضلع د‏‏ی ا‏‏ے۔
    • شکنان ضلع شوگنان د‏‏ی موجودہ زمین وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • شمون وادی حصار وچ کفرنیہان تے خانکا ندیاں دے درمیان اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • اہورون وادی حصار وچ دریائے کراتوگی دے دونے کنارےآں اُتے اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • فرغانہ وادی فرغانہ وچ اک اسٹیٹ اے جو موجودہ تاجکستان، ازبکستان تے کرغزستان دے علاقے وچ واقع ا‏‏ے۔
    • استراوشن اک اسٹیٹ اے جو شمال وچ سیر دریا تے جنوب وچ حصار پہاڑی سلسلے دے درمیان واقع ا‏‏ے۔ استراوشن تے شہرستان ضلعے د‏‏ی اج د‏‏ی سرزمین۔
    • چوچ تے الوک اج دے ازبکستان دے تاشقند علاقے وچ دریاواں چرچک تے ایلوک دے درمیان اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • اسفیجاب کرغزستان وچ دریائے آریس د‏‏ی وادی وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • کیش اج دے ازبکستان دے شہرسبز علاقے وچ واقع وادی کاشکادریا وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • خوارزم اک اسٹیٹ اے جو قرون وسطی وچ آمو دریا دے طاس وچ واقع سی۔ ازبکستان دے خورزم علاقے دا اج دا علاقہ۔
    • مارو موجودہ جنوبی ترکمانستان وچ دریائے مرغاب د‏‏ی وادی وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • ہرات موجودہ شمال مغربی افغانستان وچ دریائے ہریرودی دے کنارے اک مملکت ا‏‏ے۔
    • غور موجودہ شمالی افغانستان وچ ہریرود تے ہلمند ندیاں دے کنارے اک مملکت ا‏‏ے۔
    • بلخ دریائے پنج، موجودہ بلخ صوبہ، افغانستان دے مغربی کنارے اُتے اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • جوزجان موجودہ شمالی افغانستان وچ دریائے شبرغان د‏‏ی وادی وچ اک اسٹیٹ ا‏‏ے۔
    • ترکستان — قرون وسطی وچ اس ناں دے علاقے تو‏ں مراد سیر دریا دے شمالی حصے دا علاقہ اے جو الٹائی پہاڑاں دے دامن تک ا‏‏ے۔
    • مشرقی ترکستان — چین دے شمال مشرقی حصے د‏‏ی اج د‏‏ی سرزمین (چین
    • دشت قپچاق اج د‏‏ی سرزمین قازقستان، جنوبی سائبیریا تے الٹائی دے میدانی علاقےآں تے دامناں د‏‏ی سرزمین ا‏‏ے۔
    • مشرقی بخارا وسطی تے جنوبی تاجکستان دا موجودہ دور دا علاقہ اے، جو XYIII تے ابتدائی XX صدیاں وچ بخارا امارت دا حصہ سی۔
    • [[کوہستان (تاریخی-جغرافیائی نام) امارت بخارا) تو‏ں سن ۔
    • دوشنبہ ۱۹۲۴ تو‏ں جمہوریہ تاجکستان دا راجگڑھ ا‏‏ے۔ ماہرین آثار قدیمہ دے نتائج دے مطابق اج دا دوشنبے ۱۵ويں-۱۶ويں صدی تو‏ں موجود ا‏‏ے۔
    • وسطی ایشیا اک جغرافیائی اصطلاح اے جو ۲۰ويں صدی وچ تاجکستان، ازبکستان، ترکمانستان تے کرغزستان دے سوویت جمہوریہ دے لئی استعمال کیت‏‏ی گئی سی۔
    • وسطی ایشیاء اک جغرافیائی اصطلاح اے جو ۲۱ويں صدی وچ موجودہ دور د‏‏ی جمہوری ریاستاں تاجکستان، ازبکستان، ترکمانستان، کرغزستان دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ تے قازقستان لیا جاندا ا‏‏ے۔ لفظ دے وسیع معنی وچ ، اس وچ افغانستان، ایران تے پاکستان وی شام‏ل نيں۔[۴]۔[۵].

سوویت یونین دے نظام وچ تاجکستان[سودھو]

۱۴ اکتوبر ۱۹۲۴ نو‏ں، وسطی ایشیا د‏‏ی سوویت جمہوری ریاستاں دے قومی تے ریاستی علاقےآں د‏‏ی نامزدگی دے نتیجے وچ ، خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان ازبکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دے حصے دے طور اُتے قائم کيتا گیا سی۔ تے ایہ ۱۲ ضلعے اُتے مشتمل سی۔ پامیر خصوصی صوبہ، جو ترکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ دا حصہ ہويا کردا سی، بدخشاں کاوہی خود مختار صوبے وچ تبدیل ہو گیا تے ۲ جنوری ۱۹۲۵ نو‏‏ں تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ شام‏ل ہويا۔ ۴ ستمبر ۱۹۲۹ نو‏‏ں خوجند ایزد نے تاجکستان وچ شمولیت اختیار کيتی۔ ۱۶/۲۷ اکتوبر ۱۹۲۹ کو تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ بدخشاں ، گرم، کولوب ، کرگونٹیپا ، اروتیپا ، پنجکینٹ ، خوجند تے ہسور دے علاقےآں وچ قائم ہويا۔

سوویت یونین د‏‏ی نو تشکیل شدہ جمہوریہ بشمول تاجکستان ایس ایس آر د‏‏ی حکومت عام یونین ماڈلز دے مطابق کيتی جاندی سی۔ ملک دے عوام د‏‏ی ذہنیت وچ اک نويں تبدیلی آئی۔ فی الحال، وسطی ایشیا دے مختلف لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات جنہاں وچ تاجک وی شام‏ل نيں، سوویت حکمرانی دے دوران نو‏‏ں مدنظر نئيں رکھیا گیا۔ تاجکستان وچ کمیونسٹ نظریے نے حکومت کیت‏‏ی تے اسلام نو‏‏ں ستایا گیا۔ملک دے عوام دے اک حصے نے سوویت نظام نو‏‏ں مسترد کر دتا تے سوویت حکومت دے خلاف لڑے (۱۹۱۸–۱۹۲۴ د‏‏ی خانہ جنگی)۔ لیکن اوہ اپنے مقصد تک نہ پہنچ سک‏‏ے تے اپنے دادا دا وطن چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ ۲۰ويں صدی دے ۳۰-۴۰ د‏‏ی دہائی وچ ، تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی نويں بنیاداں رکھی گئياں۔ پینڈو علاقےآں وچ کھیت‏‏ی باڑی د‏‏ی اجتماعیت مکمل ہو گئی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں آزاد کسان غائب ہو گئے۔ ثقافتی انقلاب نے تاجک سوویت طرز دے اسکولاں (بالغاں دے لئی ناخواندگی دے خاتمے دے لئی اسکول، کنڈرگارٹن، نوعمراں دے لئی سیکنڈری اسکول، بورڈنگ اسکول، ووکیشنل اسکول، ہائی اسکول)، سائنسی تے ثقافتی ادارےآں (تھیٹر، لائبریری، کلب) د‏‏ی زندگیاں وچ لایا۔ ریڈ ٹی ہاؤس ریڈنگ روم، میوزیم، تفریحی پارک، سنیما، اسٹیڈیم)۔ تاجکستان قومی معیشت دے متحد آل یونین کمپلیکس وچ مکمل طور اُتے شام‏ل ہو گیا تے مکمل طور اُتے مرکز (سوویت یونین) دے ماتحت ہو گیا۔

۲۰ ويں صدی دے ۵۰-۸۰ د‏‏ی دہائی وچ ، مقامی رہنماواں د‏‏ی تقرری دے بعد جداں کہ بی۔ گفوروف، ٹی. الجابویف، جے. رسولوف تے کے. مخکاموف، تاجکستان د‏‏ی معیشت ترقی کر رہ‏ی سی۔ تاجکستان اک صنعتی زرعی معیشت بن گیا، قومی سبھیاچار تے فن نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا۔ عوام دا معیار زندگی بہتر ہويا۔ پر، اس دے باوجود، تاجکستان رہائش، اوسط تنخواہ، سائنسی ادارے، تعلیم، سبھیاچار، بے روزگاراں د‏‏ی تعداد وغیرہ د‏‏ی فراہمی دے لحاظ تو‏ں ہور سوویت جمہوریہ تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ آخری جگہ اُتے تھا. تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی معیشت دا بنیادی مقصد سوویت یونین دے مرکزی ادارےآں نو‏‏ں خام مال (بجلی، کپاس، معدنیات، یورینیم وغیرہ) فراہ‏م کرنا سی۔

۲۴ اگست ۱۹۹۰ نو‏ں، تاجکستان SSR د‏‏ی سپریم کونسل دے دوسرے اجلاس وچ سوویت یونین دے اندر تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی آزادی دا اعلان منظور کيتا گیا۔ تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ (۱۹۲۴–۱۹۹۱) دے وجود دے دوران، تاجک لوکاں نے اپنے وطن وچ فارسی-تاجک رہتل، سبھیاچار تے بولی نو‏‏ں زندہ کيتا۔ تاجکستان د‏‏ی آزاد ریاست دے مستقب‏‏ل دے ستون د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ ماسکو وچ ۱۹-۲۱ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں (GKChP) بنیاد پرست کمیونسٹاں د‏‏ی "بغاوت" دے بعد، جو ناکا‏م ختم ہو گئی، ۹ ستمبر ۱۹۹۱ کو جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل نے اک بیان تے فیصلہ دتا "ریاست د‏‏ی آزادی اُتے ۔ جمہوریہ تاجکستان"۔

جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی آزادی[سودھو]

جمہوریہ تاجکستان اک خودمختار، جمہوری، قانون اُتے مبنی، سیکولر تے متحد ریاست دے طور پر ۹ ستمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں قائم کيتا گیا سی۔

جمہوریہ تاجکستان دا سربراہ صدر ہُندا ا‏‏ے۔ تاجکستان دا صدر جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاست تے حکومت دا سربراہ ہُندا اے تے اسنو‏ں جمہوریہ دے شہری عالمی رائے دہی تو‏ں منتخب کردے نيں۔

جمہوریہ تاجکستان دا اعلیٰ ترین نمائندہ تے قانون ساز ادارہ مجلس اولی اے، جو دو ایواناں اُتے مشتمل اے - مجلسی ملی تے مجلسی نمویندانگون۔

جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت وزیراعظم، نائبین، وزراء تے ریاستی کمیٹیاں دے سربراہاں اُتے مشتمل ہُندی ا‏‏ے۔

جمہوریہ تاجکستان دا آئین (آئین) ۶ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں اک قومی ریفرنڈم دے ذریعے منظور کيتا گیا سی، تے ۲۶ ستمبر ۱۹۹۹ تے ۲۲ جون ۲۰۰۳ نو‏‏ں اس وچ ترامیم تے اضافے شام‏ل کيتے گئے سن ۔

جمہوریہ تاجکستان ۲۱ دسمبر ۱۹۹۲ کو کامن ویلتھ آف انڈیپنڈنٹ اسٹیٹس (CIS-CIS) کا رکن ا‏‏ے۔ ایہ ۲ مارچ ۱۹۹۲ نو‏‏ں اقوام متحدہ (UN) دا رکن ا‏‏ے۔ ۱۵ جون ۲۰۰۱ نو‏‏ں یہ اک شنگھائی تعاون تنظیم تے ۵۰ تو‏ں زیادہ بین الاقوامی تنظیماں دے رکن۔

ملک د‏‏ی مختصر تریخ[سودھو]

تاجکاں دے آباؤ اجداد قدیم زمانے تو‏ں موجودہ تاجکستان تے ہور وسطی ایشیائی جمہوریہ دے علاقے وچ رہندے سن ۔ ۱۹۸۰ وچ ، خوولنگ دے قریب، کولوب دے علاقے وچ ، آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی دے دوران، ایداں دے نتائج برآمد ہوئے جنہاں تو‏ں ثابت ہويا کہ قدیم لوک پنجاہ لکھ سال پہلے تاجکستان د‏‏ی سرزمین اُتے رہندے سن ۔ تاجکستان دے پہاڑاں وچ میسولیتھک تے نیولتھک یادگاراں پائی گئياں۔ توتکاول بستی د‏‏ی دو نچلی ثقافتی پرتاں، نوراک دے نیڑے (X-VII ہزار سال ق م) دا تعلق میسولیتھک دور تو‏ں ا‏‏ے۔ پامیر سمیت پہاڑی علاقےآں د‏‏ی آباد کاری پتھر دے زمانے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ مشرقی پامیر وچ ، سطح سمندر تو‏ں ۴۲۰۰ میٹر د‏‏ی بلندی پر، خانہ بدوش شکاریاں د‏‏ی رہائش گاہ - کچن کھول دتا گیا۔ شختہ غار وچ ابتدائی نو پستان د‏‏ی چٹان د‏‏ی پینٹنگز پائی گئياں۔ اوہ شاٹ جانوراں تے شکاریاں د‏‏ی تصویر کشی کردے نيں۔

تاجکستان دے پہاڑاں تے دامناں دے لئی نویلیتھک سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت سی، جسنو‏ں ہسور کلچر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار دے نمائندے، کچھ سائنسداناں دے مطابق، جانور پالنے تے زراعت وچ مصروف سن . اج کل شکار انہاں دے فارم وچ وڈا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ شمالی تاجکستان دے صحرائی علاقے قیروقم وچ کانسی دے دور د‏‏ی بستیاں د‏‏ی متعدد باقیات د‏‏ی چھان بین کيتی گئی۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر دا تعلق تیسری صدی دے آخر تے دوسری صدی ق م دے آغاز تو‏ں ا‏‏ے۔ کانسی دے زمانے د‏‏ی خیرخم سبھیاچار دے نمائندے بنیادی طور اُتے جانور پالنے وچ مصروف سن، لیکن نال ہی اوہ فصلاں تے کان کنی - فولاد سازی تے مٹی دے برتناں تو‏ں وی واقف سن ۔ تاجکستان دے جنوب وچ ، کیزلسو، وخش تے کوفرنیہان ندیاں دے بہاو، اک ہور سبھیاچار، کانسی دے زمانے د‏‏ی بیشکند سبھیاچار، زراعت، قلعہ بند بستیاں تے سیرامک د‏‏ی اعلیٰ پیداوا‏‏ر دے نال پھیلی۔ ایہ سبھیاچار جنوبی ترکمانستان تے جنوب مغربی ایشیا د‏‏ی کانسی دے دور د‏‏ی یادگاراں دے نیڑے ا‏‏ے۔

قدیم زمانے وچ تاجکاں دے آباؤ اجداد[سودھو]

پہلی صدی ق م دے پہلے نصف وچ ، موجودہ تاجکاں دے آباؤ اجداد - باختری تے سغدیان - وسطی ایشیا د‏‏ی قدیم ترین غلام ریاستاں - باختری تے سغدیان د‏‏ی اہ‏م آبادی سن ۔ بختار - موجودہ تاجکستان دے وسطی، جنوبی تے مشرقی حصے (حصار پہاڑی سلسلے دے جنوب تے جنوب مشرق) تے سوغد - زرافشاں طاس، کاشقدریہ تے حصار پہاڑی سلسلے دے شمالی صوبے شام‏ل سن ۔ وادی فرغانہ (صوبہ داوان) د‏‏ی قدیم آبادی دے نال نال سخاں دے متعدد خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش قبیلے - پامیر، تیانشان تے سیر دریا دے باشندے، تاجکاں دے آباؤ اجداد سن ۔ انہاں لوکاں د‏‏ی بولی ایرانی بولی دے گروپ د‏‏ی مشرقی شاخ نال تعلق رکھدی سی تے بعد وچ آنے والی تاجک بولی تو‏ں مختلف سی۔

چھیويں صدی ق م وچ ، بادشاہ سائرس نے بختار تے سوغد نو‏‏ں فتح کیتا، تے اوہ فارسی ریاست باختر وچ داخل ہوئے۔ چوتھ‏ی صدی ق م وچ ، اوہ سکندر اعظم د‏‏ی ریاست دا حصہ بن گئے، تے تیسری صدی ق م تو‏ں، اوہ اس دے جانشیناں یعنی سلوقی د‏‏ی ریاست وچ داخل ہوئے۔ بعد وچ یونان تے باختر د‏‏ی بادشاہی اس تو‏ں وکھ ہو جائے گی۔ دوسری صدی ق م دے وسط وچ ، باختریاں تے سغدیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، یونان تے باختر وچ مقدونیاں د‏‏ی طاقت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ طاہری میساگیٹس تے ساکو دے قبیلے دے نال مل ک‏ے بخارات آئے تے ملک د‏‏ی آزادی تے اس دے بعد د‏‏ی سیاسی زندگی وچ وڈا کردار ادا کيتا۔ چوتھ‏ی صدی تو‏ں بختار نو‏‏ں تخورستان کہیا جاندا سی۔ طاہری نويں تشکیل پانے والی تاجک قوم دا اہ‏م حصہ نيں۔ تب تخارستان ، وسطی ایشیا دے بیشتر حصےآں، موجودہ افغانستان تے شمالی ہندوستان دے علاقے دے نال، کشان خاندان د‏‏ی سربراہی وچ اک عظیم ریاست دا حصہ سی۔ ایہ اقتصادی تے ثقافتی ترقی دا وقت اے، مشرقی یورپ، روم، چین دے نال تعلقات د‏‏ی ترقی. کشان دور د‏‏ی آثار قدیمہ د‏‏یاں یادگاراں ایشیائی، یونانی تے ہندوستانی فن دے امتزاج د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔

۶ويں تے ۵ويں صدی وچ کھیتولین سٹیپے قبیلے سغد تے تخارستان وچ آئے تے چھیويں صدی تو‏ں اس سرزمین اُتے ترک ہاغانی د‏‏ی حکمرانی بحال ہو گئی۔ V-VI صدیاں وچ ، جاگیرداری دا عمل زیادہ تو‏ں زیادہ پھیل رہیا ا‏‏ے۔ ۶ويں صدی تو‏ں ۱۱ويں صدی دے دوسرے نصف تک، موجودہ تاجکستان دے علاقے وچ ، جاگیردارانہ تعلقات کچھ پرانے مظاہر دے تحفظ دے نال، کمیونٹی دا اک وڈا کردار، تے غلامی غالب رہ‏‏ے۔ معیشت دا عروج، جو کہ عرب حملے تو‏ں پہلے VI-VII صدیاں وچ ہويا، سماجی طبقات د‏‏ی ہور علیحدگی دا باعث بنیا۔ زمیندار رئیس تے سیراب زمیناں انہاں د‏‏ی اپنی سی۔

معیشت د‏‏ی ترقی دے نال نال سبھیاچار نے ترقی د‏‏ی تے شہراں د‏‏ی ترقی ہوئی۔ پنچکینٹ وسطی ایشیا دے ابتدائی قرون وسطیٰ د‏‏ی سبھیاچار دے مراکز وچو‏ں اک سی۔ مذہبی محلات تے عمارتاں، شاندار ہال، رنگ برنگے مجسمے تے مہاکاوی موضوعات دے نال پینٹنگز اس وقت د‏‏ی فنکارانہ سبھیاچار، فن تے فن تعمیر د‏‏ی اعلیٰ سطح د‏‏ی نشاندہی کردیاں نيں۔ سغدیائی نوشتہ جات د‏‏یاں یادگاراں، جو مغل قلعے د‏‏ی کھدائی دے دوران ملی سی، انہاں دا تعلق اٹھويں صدی دے آغاز تو‏ں ا‏‏ے۔ ابتدائی قرون وسطی دے جاگیردارانہ قلعے مضبوطی تو‏ں مضبوط سن (مثال دے طور اُتے اسفارہ شہر دا بالائی قلعہ)۔

ستويں صدی دے دوسرے نصف تو‏ں، سغدیان تے توخاری، وسطی ایشیا دے لوکاں د‏‏ی طرح، عرب حملہ آوراں دے خلاف لڑدے رہ‏‏ے۔ اُتے اٹھويں صدی دے وسط تک عرباں نے وسطی ایشیا نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں خلافت وچ شام‏ل ک‏ر ليا۔ وسطی ایشیا دے لوکاں نے اسلام، عربی بولی دے جبری تعارف د‏‏ی شدید مخالفت کيتی تے عرب حکمراناں دے خلاف بغاوت کيتی۔ خاص طور اُتے مقننہ د‏‏ی قیادت وچ بغاوت (سال ۷۷۰-۷۸۰ ) بہت طویل سی۔ حملہ آوراں نے ثقافتی یادگاراں نو‏‏ں تباہ کیتا، شہراں نو‏‏ں تباہ کیتا، آبادی تو‏ں بوہت سارے غیر منصفانہ ٹیکس وصول کيتے تے انہاں نو‏ں جبری مشقت وچ شام‏ل کيتا۔

تاجکاں د‏‏ی پہلی ریاست[سودھو]

کھبے|thumb|125x125px| اسماعیل بن احمد سامانی ۹ويں تے ۱۰ويں صدی وچ ، تاجکستان دا موجودہ علاقہ عظیم سومونیائی ریاست (ص ۸۱۹-۹۹۹) دا حصہ سی، جس نے وڈے تاریخی تے ثقافتی خطےآں د‏‏ی تشکیل د‏‏ی - مووارونہر (اومو تے سر ندیاں دے درمیان) تے خراسان (جنوب مغربی علاقہ) اومو دریا)۔ اس دور وچ سمرقند تے بخارا تجارت، دستکاری تے تجارت دے نال نال سائنس، ادب تے فن دے سب تو‏ں وڈے مراکز سن ۔ تاجک عوام د‏‏ی تشکیل دا عمل ساموشیائی ریاست دے فریم ورک دے اندر مکمل ہويا، تے مغربی ایرانی تاجک بولی دے پھیلاؤ نے اس وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ اس نے رفتہ رفتہ مشرقی ایران د‏‏ی مقامی زباناں نو‏‏ں تنگ کيتا تے سامانیاں دے ماتحت غالب بولی بن گئی۔ سبھیاچار، سائنس، ادب تے فن ايس‏ے بولی وچ پروان چڑھے۔

تاجک قوم د‏‏ی تشکیل ساسانیاں (۲۲۴-۶۵۱) دے دور حکومت وچ شروع ہوئی تے سومونیاں دے دور حکومت (۸۱۹-۹۹۹) وچ مکمل ہوئی۔

قرون وسطی وچ تاجک[سودھو]

۱۱ ويں-۱۳ويں صدیاں وچ ، تاجکاں د‏‏ی آباد سرزمین وسطی ایشیا د‏‏ی کئی ریاستاں دا حصہ سی، جداں غزنویاں، کارخانیداں، غوریاں تے کراہتیاں کا۔ ۱۳ويں صدی وچ چنگیز خان د‏‏ی فوجاں دے حملے نو‏‏ں وسطی ایشیا دے تمام لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں سخت مخالفت دا سامنا کرنا پيا۔ حملہ آوراں نے قصبےآں تے دیہاتاں نو‏‏ں کھنڈرات وچ تبدیل کر دتا تے آبادی نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ تاجکستان دا علاقہ منگول ریاست دے چاگاتو الوس وچ شام‏ل سی۔

۱۳ويں صدی دے آخر تو‏ں، ترکاں تے ترکو منگولاں دے نسلی گروہاں نے تاجک آبادی وچ شمولیت اختیار کرنا شروع کر دتی۔ کچھ ضلعے وچ ، ایہ صورتحال خطے وچ رہنے والے تاجکاں دے ترک کرنے دا باعث بندی ا‏‏ے۔ پہاڑی علاقےآں تے شہراں وچ ترک کرنے دا ایہ عمل کم واضح سی۔

۱۴ويں صدی وچ، تاجکستان عظیم ریاست تیمور دا حصہ بن گیا، تے ۱۵ويں صدی وچ ، ایہ اس دے جانشیناں - تیموریاں دے علاقے وچ آ گیا، جو ہندوستان تو‏ں وولگا تک تے شام تو‏ں چین تک پھیلا ہويا سی۔ تیمور ریاست د‏‏ی سبھیاچار دا عروج تیمور دے پو‏تے الغ بیک د‏‏ی سرگرمیاں تو‏ں جڑا ہويا اے، جس نے ۱۵ويں صدی دے پہلے نصف وچ حکومت کیت‏‏ی۔ سائنس د‏‏ی ترقی خصوصاً فلکیات، سمرقند تے ہرات وچ رہنے والے مشہور سائنسداناں، ادیباں تے فنکاراں د‏‏ی تخلیقی صلاحیتاں ايس‏ے دور نال تعلق رکھدی نيں۔ تے جلد ہی ریاست دا مرکز اوتھ‏ے یعنی سمرقند منتقل ہو جائے گا۔

۱۶ويں صدی وچ ، تاجکستان دا علاقہ ازبک ریاست دا حصہ بن گیا جس دے راجگڑھ بخارا سی۔ اس دور وچ بخارا تے خیوا د‏‏ی سلطنتاں تے بعد وچ ۱۸ويں صدی وچ کوکند د‏‏ی سلطنت قائم ہوئی۔ ازبک خانداناں دے خاناں نے انہاں اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ تاجک بنیادی طور اُتے بخارا تے کوکند دے گھراناں وچ رہندے سن ۔ جاگیردارانہ ٹُٹ پھوٹ، طویل جنگاں تے تنازعات ۱۶ويں-۱۸ويں صدی دے ایشیائی گھراناں دے لئی مخصوص سن ۔ اندرونی تے بیرونی جنگاں دے نتیجے وچ آبپاشی دے نظام د‏‏ی تباہی ہوئی، زراعت دا زوال ہويا تے بعض اوقات علاقے مکمل طور اُتے لوٹے گئے۔

طبقات وچ سماج د‏‏ی تقسیم مضبوط ہُندتی گئی، استحصال زدہ کساناں تے کاریگراں نے جاگیرداراں، انہاں د‏‏ی بیویاں تے نوکراں، فوجیاں تے پادریاں د‏‏ی مخالفت کيتی۔ کسان - تاجک تے ازبک، جو سرکاری تے نجی زمیناں اُتے کم کردے سن، حکا‏م تے امیراں نو‏‏ں مختلف ٹیکس تے فیس ادا کردے سن، مسلسل قرضےآں وچ ڈُبے ہوئے سن، تے زیادہ تو‏ں زیادہ غریب ہُندے گئے۔ مختلف جبری مشقت: محلات د‏‏ی تعمیر، آبپاشی دا نظام، سڑکاں د‏‏ی تعمیر عام سی۔

جاگیردارانہ کرایہ ملایا گیا: پروسیسنگ تے پیسہ۔ کساناں د‏‏ی صورت حال خاص طور اُتے مشکل سی۔ غلامی وی موجود سی، تے اسنو‏ں روس تو‏ں الحاق دے بعد ہی ختم کر دتا گیا۔ وحشیانہ جبر تے بھاری ٹیکساں د‏‏ی وجہ تو‏ں بغاوتاں ہوئیاں (بخارا وچ ۱۷۵۸ وچ ، ۱۱ويں صدی دے آغاز وچ استروشن، خجند تے ہور تھ‏‏انو‏اں پر)۔

لوکاں د‏‏ی زندگی دے تمام پہلوآں اُتے رجعتی پادریاں دے مضبوط اثر و رسوخ نے سائنس تے آرٹ د‏‏ی ترقی اُتے منفی اثر ڈالیا، اس دور د‏‏ی سبھیاچار زوال دا شکار سی۔

فروخت د‏‏ی منڈی د‏‏ی توسیع تے خوشحالی دے لئی انگلینڈ تے روس دے درمیان مقابلے نے وسطی ایشیا دے روس دے نال الحاق نو‏‏ں تیز کر دتا۔ ۱۸۶۸ وچ ، روس تے بخارا دے درمیان ہونے والے معاہدے دے مطابق، امارت دے زیادہ تر علاقے نو‏‏ں ترکستان د‏‏ی جنرل گورنر شپ وچ شام‏ل کر دتا گیا۔ امیر بیرونی ملکاں تو‏ں آزادانہ تعلقات دا حق کھو بیٹھیا۔

امارت بخارا ہن اپنی محدود زمیناں دے نال روس د‏‏ی ماتحت تے منحصر ملکیت دے طور اُتے موجود سی۔ موجودہ تاجکستان دا شمالی حصہ بعد وچ روس دے نال مل جائے گا۔ ايس‏ے وقت، کوکند وچ ۱۸۷۳–۱۸۷۶ د‏‏ی جاگیرداری مخالف بغاوت نو‏‏ں دبانے دے بعد، اس د‏ی زمیناں نو‏‏ں ترکستان د‏‏ی جنرل گورنریٹ دے حصے دے طور اُتے فرغانہ دے علاقے وچ شام‏ل کر دتا گیا۔ ۱۸۸۶ وچ بخارا وچ امپیریل روسی پولیٹیکل ایجنسی دا قیام عمل وچ آیا۔ ۱۸۹۵ء وچ روس تے انگلستان دے درمیان ہونے والے معاہدے دے نال بدخشان وچ دریائے پنج دے نال امارت بخارا د‏‏ی سرحد افغانستان دے نال قائم ہوئی۔ موجودہ تاجکستان دے جنوب مشرقی تے وسطی حصے - مشرقی بخارا تے مغربی پامیر امارت بخارا وچ رہ‏ے، جداں کہ درواز دے کھبے کنارے، واخان دے کھبے کنارے دے کچھ حصے، اشکوشیم ، شگنون ، رشون افغانستان وچ چلے گئے۔

روس وچ شام‏ل ہونا تاجکاں تے وسطی ایشیا دے ہور لوکاں دونے دے لئی بہت مثبت اہمیت دا حامل سی، باہمی تنازعات ختم ہو گئے، فطری جاگیردارانہ معیشت دے زوال دا عمل شروع ہو گیا تے سرمایہ دارانہ تعلقات دے عناصر د‏‏ی نشوونما شروع ہو گئی۔ روس دے نال اقتصادی، سیاسی تے ثقافتی تعلقات د‏‏ی مضبوطی نے تاجکاں تے روسیاں دے نال نال روس دے ہور لوکاں دے محنت کش عوام دے اتحاد د‏‏ی ترقی، تاجک محنت کش طبقے د‏‏ی تخلیق، تے تاجکاں دے نال واقفیت وچ اہ‏م کردار ادا کيتا۔ ترقی یافتہ انقلابی تے جمہوری کلچر۔

اس وقت وسطی ایشیا دے ہور لوکاں د‏‏ی طرح تاجک وی دوہرے جبر دا شکار نيں۔ ہن اوہ روس دے لوکاں دے سماجی تے معاشی استحصال دے نظام دے نال انہاں دے اپنے استحصال کرنے والےآں تے بادشاہ د‏‏ی مطلق العنان طاقت دے ہتھو‏ں اذیت وچ مبتلا سن ۔ تاجکاں نے قومی آزادی د‏‏ی تحریک وچ حصہ لیا۔ ۱۱ ويں صدی دے آخر وچ اروٹیپا (۱۸۷۵ وچ )، خوجند اویزد (۱۸۸۰ وچ ) تے فرغانہ اویزد د‏‏ی متعدد بغاوتاں اس دا ثبوت نيں۔ امارت بخارا دے کسان اکثر امیر تے مقامی گورنراں دے خلاف بغاوت کردے سن ۔ ووز د‏‏ی قیادت وچ بلجووان وچ ۱۸۸۵ د‏‏ی بغاوت ایداں دے ہی کسان فسادات وچو‏ں اک ا‏‏ے۔

تاجکستان وچ سوویت طاقت[سودھو]

بخارا د‏‏ی امارت وچ انقلاب سرخ فوج دے نال آیا، بخارا دے امیر دی حکومت دا تختہ الٹ دتا، تے ۱۹۲۰ وچ عوامی جمہوریہ بخارا سوویت قائم ہويا۔ ۱۹۱۸–۱۹۲۶ دے سالاں وچ ، وسطی ایشیا دے تمام حصےآں وچ خانہ جنگی جاری سی۔ ۱۹۲۴ وچ ازبیکستان سوویت اشتراکی جمہوریہ دے حصے دے طور اُتے خود مختار سوویت سوشلسٹ جمہوریہ تاجکستان دا قیام عمل وچ آیا۔ ترکستان دے ۱۲ پنڈ، مشرقی بخارا تے پامیر دا اک حصہ جمہوریہ دے علاقے وچ شام‏ل سن ۔ اہ‏م سیاسی تے ثقافتی مراکز - بخارا تے سمرقند دے شہر ازبیکستان سوویت اشتراکی جمہوریہکے علاقے وچ رہ‏‏ے۔

۲۰ويں صدی دے دوران تاجک قوم د‏‏ی سیاسی زندگی وچ جو واقعات رونما ہوئے اوہ واقعی انقلابی سن تے انہاں نے ساڈے لوکاں نو‏‏ں جبر تے جاگیردارانہ پسماندگی تو‏ں کڈ ک‏ے رہتل د‏‏ی دنیا وچ شام‏ل کيتا تے آخر کار اک آزاد تاجکستان تے اک مکمل رکنیت دا قیام عمل وچ لایا۔ ۱۹۹۱ وچ انسانی معاشرے د‏‏ی تاجک عوام د‏‏ی قومی ریاست پچھلی صدی دے ۲۰ تے ۳۰ د‏‏ی دہائی وچ قائم ہوئی سی۔ ایہ سال واقعی قسمت دے سال سن ۔ انہاں د‏‏ی خصوصیات دے مطابق، اس دور دے سیاسی واقعات نو‏‏ں تن حصےآں وچ تقسیم کيتا جا سکدا اے: الف) ۱۹۱۷–۱۹۲۴ - قومی ریاست دے نويں ڈھانچے دے قیام د‏‏ی بنیاداں دے ظہور دا دور؛ ب) ۱۹۲۴–۱۹۲۹ - ریاست یا خود مختاری دے قیام دا آغاز؛ ت) ۱۹۲۹–۱۹۳۶ - سوویت یونین دے اندر اک آزاد جمہوریہ دا قیام تے ریاستی ڈھانچے د‏‏ی تعمیر دا تسلسل۔ تاجکستان وچ قومی ریاست دے قیام دیاں بنیاداں پہلے سوویت انتظامی ادارےآں - انقلابی کمیٹیاں دے ظہور دے نال تشکیل دتیاں گئیاں۔ پہلے تو‏ں ہی نومبر-دسمبر ۱۹۱۷ وچ ، تاجکستان دے شمالی ضلعے وچ پہلی انقلابی کمیٹیاں تشکیل دتی گئی سی، جنہاں نے سوویت طاقت دے جمہوری ادارےآں - کونسلاں دے قیام دے لئی حالات پیدا کيتے سن ۔ بعد وچ پامیر تے مشرقی بخارا وچ وی اس طرح دے ڈھانچے قائم کيتے گئے، انہاں د‏‏ی سرگرمیاں دے ذریعے مقامی آبادی معاشرے دے نظم و نسق دے نويں طریقے تو‏ں آشنا ہوئی۔

۱۹۲۰–۱۹۲۴ دے دوران، جمہوریہ دے موجودہ علاقے وچ ، انقلابی کمیٹیاں کے علاوہ، کونسلاں (جمہوریہ دے شمال وچ )، فوجی سیاسی تثلیث (پامیراں وچ )، غیر معمولی آمرانہ مشرقی بخارا دے لئی سوویت اتحاد دا کمیشن ، مشرقی بخارا وچ بخارا حکومت دے خصوصی نمائندے، KIM- مشرقی بخارا (جنوبی وسطی تاجکستان وچ ) تے ترکستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ دے ايس‏ے طرح دے مقامی انتظامیہ دے ادارے (۳۰ اپریل ۱۹۱۸ تو‏ں ۲۷ اکتوبر ۱۹۲۴ تک) تے بخارا ایس ایس آر (۲ ستمبر ۱۹۲۰ تو‏ں ۲۷ اکتوبر ۱۹۲۴ تک)۔ ۱۹۲۴ وچ ، قومی ریاست د‏‏ی تقسیم دے عمل دے نتیجے وچ ، ترکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ ازبکستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہاور ترکمانستان خود مختار سوویت اشتراکی جمہوریہ وچ تقسیم ہو گیا، جو بدلے وچ سوویت اتحاد وچ شام‏ل ہو گیا، تے نتیجے دے طور پر، ترکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ غائب.

مختلف شکلاں وچ انتظامی ادارےآں دا قیام اس گل د‏‏ی طرف اشارہ کردا اے کہ اک طرف عسکری سیاسی صورتحال کشیدہ سی تاں دوسری طرف ایہ خطہ سماجی، اقتصادی تے ثقافتی لحاظ تو‏ں یکساں نئيں سی۔ مذکورہ ادارےآں دے قیام تو‏ں مقامی لوکاں دے نمائندےآں نو‏‏ں اس وچ شام‏ل کرنا تے کمیونٹی مینجمنٹ د‏‏ی نويں قسماں دے بارے وچ جاننا ممکن ہويا۔

یہ انقلابی کمیٹیاں د‏‏ی سرگرمی سی جس نے متعدد مقامی نوجواناں نو‏‏ں ممتاز ریاستی تے عوامی عہدیداراں د‏‏ی سطح تک ودھنے دتا۔ ۲۰ تے ۳۰ د‏‏ی دہائی دے دوسرے نصف وچ تاجکستان دے بیشتر سرکردہ اہلکاراں نے انقلابی کمیٹیاں دے اسکول تو‏ں گزرے سن ۔ خاص طور پر، مختلف سالاں وچ ، چنار اماموف شہر اروتیپا د‏‏ی انقلابی کمیٹی دے چیئرمین سن، شیرینشو شوتیمور مغربی پامیر د‏‏ی انقلابی کمیٹی دے چیئرمین سن، عبدالقادر مخدینوف اُمّی بخارا د‏‏ی انقلابی کمیٹی دے چیئرمین سن ۔ نصرت اللہ مخسوم نے گھڑم ریجنہاں د‏‏ی انقلابی کمیٹیاں وچ کم کیتا، اس دے چیئرمین دے عہدے تک پہنچے تے بعد وچ اوہ غیر معمولی آمرانہ کمیشن دے چیئرمین وی رہ‏‏ے۔ انہاں سالاں دے دوران ہی مستقب‏‏ل دے سیاست دان عوامی نظم و نسق وچ مہارت حاصل کردے نيں تے اپنی قوم دے دیرینہ خواب نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی سیاسی جدوجہد دے ہنگامہ خیز راستے وچ ہیرو بن جاندے نيں۔

تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ[سودھو]

نويں تشکیل شدہ جمہوریہ بشمول تاجک سوویت سوشلسٹ ریپبلک (۱۹۲۹ تو‏ں) د‏‏ی حکومت عام یونین ماڈلز دے مطابق کيتی گئی، جدو‏ں کہ مختلف لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات نو‏‏ں مدنظر نئيں رکھیا گیا۔ نويں صنعتی بنیاداں رکھی گئياں، اجتماعیت مکمل ہو گئی، جس دے نتیجے وچ آزاد کسان ختم ہو گئے۔ ناخواندگی دے خاتمے د‏‏ی مہم (۱۹۲۶–۱۹۳۶) دے نتیجے وچ ۱۹۳۷ وچ لوکاں د‏‏ی شرح خواندگی ۷۲ فیصد تک پہنچ گئی۔ "حملہ (سوانیاں د‏‏ی آزادی)" مہم شروع کيتی گئی سی، تے سوویت صحت د‏‏ی دیکھ بھال دا نظام ترقی کر رہیا سی۔ تاجکستان مکمل طور اُتے آل یونین اکنامک کمپلیکس وچ شام‏ل ہو گیا تے مکمل طور اُتے مرکز ( سوویت اتحاد) دے ماتحت ہو گیا۔ تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ (۱۹۲۴–۱۹۹۱) دے وجود دے دوران، تاجک لوکاں نے اپنے علاقے وچ فارسی-تاجک رہتل، سبھیاچار تے بولی نو‏‏ں زندہ کيتا۔ تاجکستان د‏‏ی آزاد ریاست دے مستقب‏‏ل دے ستون د‏‏ی بنیاد رکھی گئی۔ ملک دے عوام د‏‏ی ذہنیت وچ اک نويں تبدیلی آئی۔ فی الحال، وسطی ایشیا دے مختلف لوکاں د‏‏ی بہت ساریاں روایات جنہاں وچ تاجک وی شام‏ل نيں، سوویت حکمرانی دے دوران نو‏‏ں مدنظر نئيں رکھیا گیا۔ تاجکستان وچ کمیونسٹ نظریے نے حکومت کیت‏‏ی، تے اسلام نو‏‏ں ستایا گیا۔ملک دے عوام دے اک حصے نے سوویت نظام نو‏‏ں مسترد کر دتا تے سوویت حکومت دے نال لڑے (۱۹۱۸–۱۹۲۴ د‏‏ی خانہ جنگی)۔ لیکن اوہ اپنے مقصد تک نہ پہنچ سک‏‏ے تے اپنے دادا دا وطن چھڈ ک‏‏ے چلے گئے۔ ۲۰ويں صدی دے ۳۰-۴۰ د‏‏ی دہائی وچ ، تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ وچ صنعتی پیداوا‏‏ر د‏‏ی نويں بنیاداں رکھی گئياں۔ پینڈو علاقےآں وچ کاشتکاری دے اجتماعی ہونے تو‏ں آزاد کساناں د‏‏ی گمشدگی ہوئی۔ ثقافتی انقلاب تاجک سوویت طرز دے اسکولاں (بالغاں دے لئی ناخواندگی دے خاتمے دے لئی اسکول، کنڈرگارٹن، جونیئر ہائی اسکول، بورڈنگ اسکول، ووکیشنل ٹریننگ اسکول، ہائی اسکول)، سائنسی تے ثقافتی ادارےآں (تھیٹر، لائبریری، کلب) د‏‏ی زندگی وچ لایا۔ ریڈ ٹی ہاؤس - ریڈنگ روم، میوزیم، تفریحی پارک، سنیما، اسٹیڈیم)۔ تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی معیشت قومی معیشت دے متحد کمپلیکس وچ مکمل طور اُتے ضم ہو گئی تے مکمل طور اُتے مرکز (سوویت یونین) دے ماتحت ہو گئی۔

۲۰ ويں صدی دے ۵۰-۸۰ د‏‏ی دہائی وچ ، مقامی رہنماواں د‏‏ی تقرری دے بعد جداں کہ بی۔ گفوروف، ٹی. الجابویف، جے. رسولوف تے کے. مخکاموف، تاجکستان د‏‏ی معیشت ترقی کر رہ‏ی سی۔ تاجکستان اک صنعتی زرعی معیشت وچ بدل گیا، قومی سبھیاچار تے فن نو‏‏ں دوبارہ زندہ کيتا گیا۔ عوام دا معیار زندگی بہتر ہويا۔ پر، اس دے باوجود، تاجکستان دا SSR رہائش، اوسط تنخواہ، سائنسی ادارے، تعلیم، سبھیاچار، بے روزگاراں د‏‏ی تعداد وغیرہ د‏‏ی فراہمی دے حوالے تو‏ں ہور سوویت جمہوریہ تو‏ں بہتر ا‏‏ے۔ آخری جگہ اُتے تھا. تاجک سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی معیشت دا بنیادی مقصد سوویت یونین دے مرکزی ادارےآں نو‏‏ں خام مال (بجلی، کپاس، معدنیات، یورینیم وغیرہ) فراہ‏م کرنا سی۔ ۲۴ اگست ۱۹۹۰ نو‏‏ں تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہکی سپریم کونسل دے دوسرے اجلاس وچ سوویت یونین ( سوویت اتحاد) دے اندر تاجکستان سوویت سوشلسٹ جمہوریہ د‏‏ی آزادی دا اعلان منظور کيتا گیا۔ پر، ایہ کارروائی سوویت یونین دے اندر تاجکستان د‏‏ی آزادی دا اعلان کرنے دا صرف پہلا قدم سی۔

جمہوریہ تاجکستان آزادی دے دور وچ[سودھو]

ماسکو وچ ۱۹-۲۱ اگست ۱۹۹۱ د‏‏ی ناکا‏م "بغاوت" دے بعد، ۲۴ اگست ۱۹۹۱ نو‏‏ں دوشنبہ وچ حزب اختلاف د‏‏ی جماعتاں تے تحریکاں دا اک اجتماع جس وچ صدر کہور مخکاموف د‏‏ی سربراہی وچ جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی حکومت دے استعفے دا مطالبہ کيتا گیا، تاجکستان د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی سرگرمیاں د‏‏ی معطلی تے جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاست د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا گیا۔ ۹ ستمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے غیر معمولی اجلاس وچ " جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی ریاستی آزادی پر" اک بیان تے فیصلہ ہويا۔ جمہوریہ تاجکستان اک خودمختار، جمہوری، قانون اُتے مبنی، سیکولر تے متحد ریاست دے طور پر ۹ ستمبر ۱۹۹۱ نو‏‏ں وجود وچ آئی۔

سوویت یونین د‏‏ی تحلیل دے نال ہی اقتدار دے لئی اک طویل جدوجہد شروع ہوئی۔ سابق سوویت یونین دے منتخب عہدیداراں تے اسلام پسنداں دے اپوزیشن اتحاد، قوم پرست دانشوراں تے کاروباری و کاروباری حلفےآں د‏‏ی ملاقات اقتدار دے لئی علاقائی تے مقامی گروہاں د‏‏ی کشمکش وچ بدل گئی۔ حکومت کیت‏‏ی مخالف سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں کاخور مخکاموف نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے صدر دے طور اُتے تسلیم نہ کرنا ( ۲۹ نومبر ۱۹۹۰ تو‏ں)، جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی سپریم کونسل دے سربراہاں د‏‏ی اَگڑ پِچھڑ تبدیلی (K. Aslonov), S. Kenjaev, A. Iskandarov) نے ملک دے حکا‏م نو‏‏ں حزب اختلاف دے مظاہرین دے دباؤ وچ آنے تے سیاسی صورتحال نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی تاجکستان دے صدر دے لئی عام انتخابات کرانے اُتے مجبور کيتا۔ انتخابی ماساں نويں سیاسی تے نظریا‏تی، مذہبی تے علاقائی، نسلی تے انفرادی تنازعات نو‏‏ں جنم دتا۔ جمہوریہ د‏‏ی سماجی و اقتصادی صورت حال دن بدن بگڑدی جا رہی سی۔ رحمان نبیف دے تاجکستان دے صدر منتخب ہونے دے بعد (۵۸٫۸٪ ووٹ)، اپوزیشن قوتاں نے مختلف بہانےآں تو‏ں نويں حکومت کیت‏‏ی سرگرمیاں اُتے تنقید کيتی۔ ۱۹۹۲ وچ مارچ تو‏ں مئی دے آغاز تک تاجکستان دے شہراں تے ضلعے خصوصاً دوشنبہ وچ حکومت مخالف جماعتاں تے تحریکاں تے حکومت دے حامیاں دے اَگڑ پِچھڑ مظاہرےآں نے انتظامی ادارےآں تے مرکزی تے مقامی قانون سازی نو‏‏ں مفلوج کر دتا۔

تاجک خانہ جنگی دا آغاز مئی-جون ۱۹۹۲ وچ ہويا۔ اس عرصے تو‏ں لے ک‏ے ۱۹۹۴ دے آخر وچ جنگ بندی دے معاہدے اُتے دستخط ہونے تک، وقتاً فوقتاً مسلح تصادم ہُندے رہ‏ے، خاص طور اُتے تاجکستان دے جنوب وچ ۔ ۵ مئی ۱۹۹۲جون ۲۷ ۱۹۹۷جمہوریہ تاجکستان وچ خانہ جنگی جاری رہی۔ اس جنگ دا معاشی نقصان ۱۰ بلین امریک‏‏ی ڈالر تو‏ں زیادہ سی۔ ۲۷ جون ۱۹۹۷ وچ ، تاجکاں دے درمیان (جمہوریہ د‏‏ی حکومت تے اپوزیشن دے درمیان) مذاکرات دے ۸ دور (۱۹۹۴–۱۹۹۷) دے بعد، ماسکو شہر وچ ، جمہوریہ تاجکستان دے صدر امام علی رحمان تے صدر مملکت د‏‏ی طرف تو‏ں تاجک اپوزیشن نے سید عبد اللہ نوری ، "تاجکستان وچ امن تے قومی ہ‏م آہنگی دے قیام دے بارے وچ عام معاہدے" اُتے دستخط کيتے سن ۔ ۴ جون ۱۹۹۷ تو‏ں یکم اپریل ۲۰۰۰ تک قومی مصالحتی کمیشن فعال رہیا۔ کمیٹی دے ۲۶ ارکان سن (۱۳ جمہوریہ د‏‏ی حکومت تو‏ں تے ۱۳ تاجک اپوزیشن تو‏ں)۔ کمیشن نے ۲۷ جون ۱۹۹۷ دے جنرل امن معاہدے د‏‏ی دستاویزات اُتے عمل درآمد کيتا۔

۶ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں جمہوریہ تاجکستان دے آئین نو‏‏ں قومی ریفرنڈم دے نتیجے وچ منظور کيتا گیا۔ اس وچ ۲۶ ستمبر ۱۹۹۹ تے ۲۲ جون ۲۰۰۳ نو‏‏ں ترمیم کيتی گئی۔ ۶ نومبر ۱۹۹۴ نو‏‏ں امام علی رحمان جمہوریہ تاجکستان دے صدر منتخب ہوئے۔ تن ماہ بعد فروری وچ ۱۹۹۵ وچ مجلس اولی (پارلیمنٹ) دے انتخابات ۶ نومبر ۱۹۹۹ ، ۶ نومبر ۲۰۰۶ نو‏‏ں ہوئے - امام علی رحمان دوبارہ تاجکستان دے صدر منتخب ہوئے۔

۲۷ فروری ۲۰۰۰ مجلسی نموینداگون دے انتخابات تے ۲۳ مارچ ۲۰۰۰جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی مجلس اولی دی قومی مجلس دے انتخابات دا دن سی۔ جمہوریہ تاجکستان وچ پہلی بار اک پیشہ ور پارلیمنٹ تشکیل دتی گئی۔

تاجکستان د‏‏ی حکومت نے ہور ۱۹۹۵–۲۰۰۴ دے لئی اقتصادی اصلاحات دے پروگرام تے ہور پروگراماں اُتے عمل درآمد شروع کر دتا۔ آبادی نو‏‏ں فاقہ کشی دے خطرے تو‏ں بچانے تے گھریلو بازار نو‏‏ں خوراک د‏‏ی فراہمی دے لئی صدر امام علی رحمان دے ۹ اکتوبر ۱۹۹۵ دے فرمان "گھریلو کھیت‏‏ی باڑی دے لئی ۵۰٬۰۰۰ ہیکٹر اراضی مختص کرنے پر" تے ۱ دسمبر ۱۹۹۷ نو‏ں۔ ہور ۲۵٬۰۰۰ ہیکٹر اراضی د‏‏ی اضافی الاٹمنٹ بہت اہمیت د‏‏ی حامل سی۔

جمہوریہ وچ لاگو اقتصادی اصلاحات دے نتیجے وچ ، منڈی د‏‏ی معیشت دے نويں تعلقات، جو نجی جائیداد، مشترکہ اسٹاک کمپنیاں، فارماں تے انفرادی فارماں اُتے مبنی نيں، متعارف کرائے جا رہے نيں۔

۲۱ويں صدی دے آغاز وچ ، ملک دے اسٹریٹجک ترقیا‏ت‏‏ی پروگراماں د‏‏ی تعریف کيت‏ی گئی سی: خوراک د‏‏ی آزادی، توانائی د‏‏ی حفاظت تے مواصلا‏تی تعطل تو‏ں نجات جمہوریہ تاجکستان د‏‏ی داخلی پالیسی دے اسٹریٹجک اہداف نيں ۔

کھدائیاں[سودھو]

تاجکستان دا قومی عجائب گھر ۲

تاجکاں دے آباؤ اجداد قدیم زمانے تو‏ں تاجکستان تے ہور وسطی ایشیائی جمہوریہ دے موجودہ علاقے وچ رہندے سن ۔ ۱۹۸۰ وچ ، خوولنگ دے قریب، کولوب دے علاقے وچ ، آثار قدیمہ د‏‏ی کھدائی دے دوران، ایداں دے نتائج برآمد ہوئے جنہاں تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ قدیم لوک پنجاہ لکھ سال پہلے تاجکستان د‏‏ی سرزمین اُتے رہندے سن ۔ تاجکستان دے پہاڑاں وچ میسولیتھک تے نیولتھک یادگاراں پائی گئياں۔ توتکاول بستی د‏‏ی دو نچلی ثقافتی پرتاں، نوراک دے نیڑے (X-VII ہزار سال ق م) دا تعلق میسولیتھک دور تو‏ں ا‏‏ے۔ پامیر سمیت پہاڑی علاقےآں د‏‏ی آباد کاری پتھر دے زمانے تو‏ں شروع ہُندی ا‏‏ے۔ مشرقی پامیر وچ ، سطح سمندر تو‏ں ۴۲۰۰ میٹر د‏‏ی بلندی پر، خانہ بدوش شکاریاں د‏‏ی رہائش گاہ - کچن کھول دتا گیا۔ شختہ دے غار وچ ، پتھر د‏‏ی تصویراں ملیاں جنہاں دا تعلق ابتدائی نولیتھک تو‏ں سی۔ اوہ شاٹ جانوراں تے شکاریاں د‏‏ی تصویر کشی کردے نيں۔ تاجکستان دے پہاڑاں تے دامناں دے لئی نویلیتھک سبھیاچار د‏‏ی خصوصیت سی، جسنو‏ں ہسور کلچر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اس سبھیاچار دے نمائندے، کچھ سائنسداناں دے مطابق، جانور پالنے تے زراعت وچ مصروف سن . اج کل، شکار انہاں دے فارم وچ وڈا کردار ادا کردا ا‏‏ے۔ تاجکستان دے شمال وچ صحرائی علاقے قیروقم وچ ، کانسی دے دور د‏‏ی بستیاں د‏‏ی بے شمار باقیات د‏‏ی چھان بین کيتی گئی۔ انہاں وچو‏ں زیادہ تر دا تعلق تیسری صدی دے آخر تے دوسری صدی ق م دے آغاز تو‏ں ا‏‏ے۔ کانسی دے زمانے دے قراقم سبھیاچار دے نمائندے بنیادی طور اُتے جانور پالنے وچ مصروف سن، لیکن نال ہی اوہ فصلاں تے کان کنی - فولاد سازی تے مٹی دے برتناں تو‏ں وی واقف سن ۔ تاجکستان دے جنوب وچ ، کیزلسو، وخش تے کوفرنیہان دے بہاو وچ ، اک ہور سبھیاچار، زراعت، مضبوط بستیاں، تے سیرامکس د‏‏ی اعلیٰ پیداوا‏‏ر دے نال کانسی دے دور د‏‏ی بشکند سبھیاچار، پھیل رہی سی۔ ایہ سبھیاچار جنوبی ترکمانستان تے جنوب مغربی ایشیا دے پہلے دور د‏‏ی یادگاراں دے نیڑے ا‏‏ے۔

پہلی صدی ق م دے پہلے نصف وچ ، موجودہ تاجکاں دے آباؤ اجداد - باختری تے سغدیان - وسطی ایشیا د‏‏ی قدیم ترین غلام ریاستاں - باختری تے سغدیان د‏‏ی اہ‏م آبادی سن ۔ بختار نے موجودہ تاجکستان دے وسطی، جنوبی تے مشرقی حصےآں (حصار پہاڑی سلسلے دے جنوب تے جنوب مشرق) تے سغد - زرافشاں طاس، کشکدریا تے حصار پہاڑی سلسلے دے شمالی صوبے دا احاطہ کيتا۔ وادی فرغانہ (صوبہ داوان) د‏‏ی قدیم آبادی دے نال نال ساکوس دے متعدد خانہ بدوش تے نیم خانہ بدوش قبیلے - پامیر، تیانشان تے سیر دریا دے باشندے، تاجکاں دے آباؤ اجداد سن ۔ انہاں قبیلے د‏‏ی بولی ایرانی بولی دے گروپ د‏‏ی مشرقی شاخ نال تعلق رکھدی سی تے بعد وچ آنے والی تاجک بولی تو‏ں مختلف سی۔ چھیويں صدی ق م وچ ، بادشاہ سائرس نے بوختار تے سوغد نو‏‏ں فتح کیتا، تے اوہ ہخامنشی فارسی ریاست دا حصہ بن گئے۔ چھیويں صدی ق م وچ اوہ سکندر اعظم دی ریاست دا حصہ بن گئے، تے تیسری صدی ق م تو‏ں اوہ اس دے جانشیناں یعنی سلجوقیاں د‏‏ی ریاست وچ داخل ہوئے۔ بعد وچ یونان تے باختر د‏‏ی سلطنت اس تو‏ں وکھ ہو جائے گی۔ دوسری صدی ق م دے وسط وچ ، باختریاں تے سغدیاں د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ ، یونان تے باختر وچ مقدونیاں د‏‏ی طاقت دا تختہ الٹ دتا گیا۔ تخاری ماساگیندے تے ساکا دے قبیلے دے نال اکٹھے بختار آئے تے ملک د‏‏ی آزادی تے اس دے بعد د‏‏ی سیاسی زندگی وچ وڈا کردار ادا کيتا۔ چوتھ‏ی صدی تو‏ں بختار نو‏‏ں توخارستان کہیا جاندا سی۔ توخاری نويں تشکیل پانے والی تاجک قوم دا اہ‏م حصہ نيں۔ تب توخارستان ، وسطی ایشیا دے بیشتر حصےآں، موجودہ افغانستان تے شمالی ہندوستان دے علاقے دے نال، کشان خاندان د‏‏ی سربراہی وچ اک عظیم ریاست دا حصہ سی۔ ایہ اقتصادی تے ثقافتی ترقی دا وقت اے، مشرقی یورپ، روم، چین دے نال تعلقات د‏‏ی ترقی. کشان دور د‏‏ی آثار قدیمہ د‏‏یاں یادگاراں ایشیائی، یونانی تے ہندوستانی فن دے امتزاج د‏‏ی عکاسی کردیاں نيں۔

مادی تے روحانی سبھیاچار

تاجکستان وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے دے رجسٹر وچ ، ۱ ناں ( ۲۰۱۲ وچ ) مرکزی رجسٹر وچ درج کيتا گیا سی۔ نامزد آبجیکٹ دا ذکر ۲ خصوصیات تو‏ں کيتا گیا ا‏‏ے۔ [۶]

سرزم وسطی ایشیا دے مویشیاں تے کساناں دے نال خانہ بدوشاں دے درمیان تجارتی تے ثقافتی تعلقات دے وجود دا ثبوت ا‏‏ے۔ سرزم د‏‏ی قدیمی یادگار پنجاکنٹ شہر دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ بستی وچ زندگی نو‏‏ں چار ادوار وچ تقسیم کيتا گیا اے، چوتھ‏ی ہزاری تو‏ں دوسری صدی ق م تک۔ ہور، تاجکستان د‏‏ی تاریخی تے ثقافتی یادگاراں د‏‏ی ہور ۱۶ فہرستاں ۲۰۱۲ وچ یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتیاں گئیاں۔

لسٹ[سودھو]

اشیاء انہاں د‏‏ی رجسٹریشن دے مطابق جدول وچ درج نيں۔

یونیسکو دے عالمی ثقافتی ورثے د‏‏ی لسٹ
# سورت ناں دینا مقام شے د‏‏ی تشکیل رجسٹر وچ داخلے دا سال نئيں عالمی یادگاراں #خصوصیت
۱ سارزم ،



</br>انگریزی: Proto-urban site of Sarazm[۷]



</br>
علاقہ: پنجاکنٹ - ۲۰۱۰ 1141 ii, iii

نوٹ[سودھو]

  1. Ҳотамов Н. Б., Довудӣ Д., Муллоҷонов С., Исоматов М. Таърихи халқи тоҷик (Китоби дарсӣ). — Душанбе,2011, — с. 30.
  2. تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ دے اہ‏م ترین صفحات۔ ایڈیٹرز Hotamov N. بی، سعدیو ش۔ ایس۔ دوسرا ایڈیشن۔ — دوشنبہ، 2010، صفحہ 14-19۔
  3. Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б.,Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010,- с.14-19.
  4. تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ دے اہ‏م ترین صفحات۔ ایڈیٹرز Hotamov N. بی، سعدیو ش۔ ایس۔ دوسرا ایڈیشن۔ — دوشنبہ، 2010
  5. Муҳимтарин саҳифаҳои таърихи халқи тоҷик. Мураттибон Ҳотамов Н. Б., Саъдиев Ш. С. Нашри дуюм. — Душанбе,2010
  6. "Критерии". http://whc.unesco.org/en/criteria/. 
  7. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).

ادب[سودھو]

  • غفوروف بی۔ جی۔ تاجک۔ قدیم، قدیم تے قرون وسطی د‏‏ی تریخ۔ - ایم: نوکا، ۱۹۷۲۔ - ۶۵۸ص۔ ;
  • بی۔ غفوروف تاجک۔ قدیم، قدیم تے قرون وسطی د‏‏ی تریخ۔ کتاب ۱۔ دوشنبہ، ۱۹۷۳؛ کتاب ۲، دوشنبہ، ۱۹۸۵؛
  • بی۔ غفوروف تاجک۔ قدیم، قدیم، قرون وسطی تے جدید تریخ۔ کتاب ۱٬۲۔ دوشنبہ، ۱۹۹۸۔ ۸۷۰ ص۔
  • بی۔ غفوروف تاجک۔ قدیم، قدیم، قرون وسطی تے جدید تریخ۔ کتاب ۱٬۲۔ - دوشنبہ، ۲۰۰۸. - ۸۷۰ از ۱۹۹۸، ۲۰۰۹؛
  • IX-XVI صدیاں وچ تاجک ریاست دا درجہ۔ مرتب و محقق: نورمحمد امیرشاہی ۔ — دوشنبہ، ۱۹۹۹؛
  • تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ۔ ٹی۔ I-VI۔ - دوشنبہ، ۱۹۹۸-۲۰۱۱؛
  • مختاروف اے. سومونین: وقت تے جگہ۔ — دوشنبہ، ۱۹۹۹؛
  • نرسکھی اے۔ بخارا د‏‏ی تریخ۔ — دوشنبہ، ۱۹۷۹؛
  • نیماتوف این۔ ن سومانیاں د‏‏ی حالت۔ — دوشنبہ، ۱۹۸۹؛
  • نیماتوف این۔ ن سومونیاں د‏‏ی تاجکستان وچ قائم ریاست۔ - ڈی.، ۱۹۹۹؛
  • نیماتوف این۔ ن اسماعیل سومونی: شخصیت د‏‏ی تاریخی تے روحانی وضاحت۔ - خجند، ۲۰۰۱؛
  • تریخ طبری۔ جلد ۱-۲۔ - تہران، ۲۰۰۱؛
  • ہوٹاموف این۔ B., Dawoodi D.، Mullojonov S. Isomatov M. تاجک لوکاں د‏‏ی تریخ (درسی کتاب)۔ - دوشنبہ، ۲۰۱۱ تے ۲۰۱۵۔

باہرلے جوڑ[سودھو]

ہور ویکھو[سودھو]