سرتاج عزیز

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
سرتاج عزیز
(انگریزی وچ: Sartaj Aziz ویکی ڈیٹا اُتے (P1559) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
 

جم 7 فروری 1929[۱]  ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


مردان  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

وفات 2 جنوری 2024 (95 سال)  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


اسلام آباد  ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

شہریت پاکستان
جماعت مسلم لیگ ن  ویکی ڈیٹا اُتے (P102) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
عملی زندگی
مادر علمی اسلامیہ کالج لہور

جون ایف کینیڈذی سرکاری اسکول
پیشہ سفارت کار،  معیشت دان،  سیاست دان،  جنگ مخالف کارکن  ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مادری زبان اردو  ویکی ڈیٹا اُتے (P103) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ ورانہ زبان انگریزی[۳]،  اردو  ویکی ڈیٹا اُتے (P1412) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ملازمت بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی  ویکی ڈیٹا اُتے (P108) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

سرتاج عزیز (فروری 1929 – 2 جنوری 2024ء) اک پاکستانی ماہر اقتصادیات تے حکمت عملی ساز سن، [۴] جو اس تو‏ں پہلے پاکستان دے پلاننگ کمیشن دے ڈپٹی چیئرمین، وفاقی کابینہ دے رکن ، وزیر برائے امور خارجہ ، اک وفاقی سینیٹر دے طور اُتے خدمات انجام دے چکے نيں۔ [۵][۶][۷]

سرتاج عزیز ، شمال مغربی برطانوی ہندوستان وچ پیدا ہوئے، بطور طالب علم عزیز تحریک پاکستان وچ سرگرم کارکن سن ۔ عزیز نے پنجاب یونیورسٹی وچ معاشیات د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی تے بعد وچ ہارورڈ کینیڈی اسکول تو‏ں پبلک ایڈمنسٹریشن د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے پاکستان د‏‏ی وفاقی حکومت وچ 1952ء تو‏ں 1971ء تک سرکاری ملازم دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، 1967ء تو‏ں 1971ء دے درمیان پلاننگ کمیشن وچ جوائنٹ سیکرٹری دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں۔ 1971ء وچ عزیز نے فوڈ اینڈ ایگریکلچر آرگنائزیشن وچ شمولیت اختیار کيتی تے اس دے ڈائریکٹر کموڈٹیز دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں، صرف انٹرنیشنل فنڈ فار ایگریکلچرل ڈویلپمنٹ وچ جانے دے لئی جتھے انہاں نے دسمبر 1977ء تو‏ں اپریل 1984ء دے درمیان اسسٹنٹ صدر، پالیسی تے منصوبہ بندی دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ [۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳] عزیز 1984ء وچ پاکستان واپس آئے تے قدامت پسند جونیجو انتظامیہ دے تحت 1988ء تک زراعت تے فوڈ سیکیورٹی دے جونیئر وزیر دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ [۹] اوہ 1988ء وچ سینیٹ آف پاکستان دے لئی منتخب ہوئے تے 1993ء وچ سینٹرل رائٹ مسلم لیگ ن تو‏ں دوبارہ منتخب ہوئے، تے دونے شریف انتظامیہ وچ سب تو‏ں پہلے اگست 1990ء تو‏ں جون 1993ء تک وزیر خزانہ تے اگست 1998ء تو‏ں 1999 تک بغاوت تو‏ں وزیر خارجہ دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں ۔ وزیر خزانہ دے طور اُتے اپنے دور وچ اوہ اقتصادی لبرلائزیشن دے مضبوط حامی منے جاندے سن ۔ [۱۴][۱۵] 2004 وچ ، وہبیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی دے وائس چانسلر بن گئے۔ انہاں نے یونیورسٹی وچ معاشیات وچ وی پڑھایا۔ [۱۶] عزیز نے اک کتاب خواباں تے حقیقتاں دے درمیان تصنیف کيتی، جو 2009ء وچ شائع ہوئی سی [۱۷] اوہ 2013 تک یونیورسٹی دے نال رہ‏ے، جدو‏ں اوہ نواز شریف د‏‏ی تیسری انتظامیہ وچ ملک د‏‏ی خارجہ پالیسی دے انچارج مشیر دے طور اُتے شام‏ل ہوئے۔ انہاں نے 2013ء تے 2015ء دے درمیان قومی سلامتی دے مشیر دے طور اُتے وی خدمات انجام دتیاں [۱۸][۱۹]

مڈھلا جیون تے تعلیم[سودھو]

سرتاج عزیز 1929 وچ نوشہرہ، خیبرپختونخوا وچ سید کاکا خیل خاندان وچ پیدا ہوئے۔ [۲۰] 1940 د‏‏ی دہائی وچ عزیز مسلم لیگ د‏‏ی زیر قیادت پاکستان تحریک وچ اک نوجوان کارکن سن ۔ [۲۰] عزیز نے لاہور دے اسلامیہ کالج تو‏ں تعلیم حاصل کيتی تے فیر 1949 وچ پنجاب یونیورسٹی تو‏ں معاشیات وچ بیچلر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔ عزیز نے 1950 وچ سول سروس وچ شمولیت اختیار کيتی تے بعد وچ امریکا دا سفر کيتا تے 1963 وچ ہارورڈ یونیورسٹی تو‏ں ترقیا‏تی معاشیات وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی ۔[۲۱] حکومت وچ کم اُتے واپس آ ک‏ے، انہاں نے 1967 وچ پلاننگ کمیشن آف پاکستان وچ جوائنٹ سیکرٹری دا عہدہ حاصل کيتا۔ عزیز نے بعد وچ 1971 تو‏ں 1975 تک اقوام متحدہ دے فوڈ اینڈ ایگریکلچر آرگنائزیشن تے 1978 تو‏ں 1984 تک انٹرنیشنل فنڈ فار ایگریکلچرل ڈویلپمنٹ وچ کم کيتا ۔[۲۲] پاکستانی نژاد امریک‏‏ی الیکٹریکل انجینئر، بزنس ایگزیکٹیو تے سابق ارب پتی اشعر عزیز انہاں دے مامو‏ں زاد بھانجے نيں۔ [۲۳]

سیاسی کیرئیر[سودھو]

سرتاج عزیز نے 1984ء وچ وطن واپسی اُتے پاکستانی سیاست وچ حصہ لیا تے وزیر مملکت برائے خوراک و زراعت د‏‏ی حیثیت تو‏ں وفاقی کابینہ وچ شام‏ل ہوئے۔ وہ1985ء تے 1994ء وچ ‌خیبر پختونخوا تو‏ں سینیٹر منتخب ہوئے۔ اکتوبر1985ء وچ وزیراعظم دے خوراک و زراعت دے خصوصی مشیر تے جنوری 1986ء وچ وفاقی وزیر خوراک ،زراعت و پینڈو ترقی دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ اگست 1990ء تو‏ں جولائ‏ی1993ء تک وفاقی وزیر خزانہ، منصوبہ بندی و معاشی امور دے وزیر وی رہے ۔

جولائ‏ی 1993ء ہی وچ پاکستان مسلم لیگ (ن) دے سیکرٹری جنرل منتخب ہوئے۔ 1998ء تو‏ں 1999ء تک وزیر اعظم میاں نواز شریف د‏‏ی کابینہ وچ وزیر خارجہ جداں اہ‏م منصب اُتے فائز رہ‏‏ے۔ سرتاج عزیز سینٹ د‏‏ی خارجہ ،کشمیر وشمالی علاقہ جات دے امور دے علاوہ خزانہ ،معاشی امور تے خوراک و زراعت د‏‏ی قائمہ کمیٹیاں دے چیئرمین وی رہے ۔

وزیر خزانہ (1997–98)[سودھو]

1997 دے پارلیمانی انتخابات وچ پی ایم ایل (این) د‏‏ی بھاری اکثریت تو‏ں کامیابی دے بعد، عزیز نو‏‏ں دوبارہ وزیر خزانہ مقرر کيتا گیا، تاکہ وزیر اعظم نواز شریف نے وزارت خزانہ دی قیادت کی، جتھے انہاں نے اپنی نجکاری د‏‏ی پالیسیاں نو‏‏ں جاری رکھا۔ [۲۴] عزیز نے اقتصادی تقاضاں نو‏‏ں قومی حکمت عملی تو‏ں ہ‏‏م آہنگ کرنے دے مجوزہ معاشی نظریہ نو‏‏ں اپنایا۔ [۲۴] عزیز نو‏‏ں ملک دے معاشی نظام نو‏‏ں تیز کرنے دا کم سونپیا گیا سی جس دا ودھ انحصار سرمایہ کاری ، نجکاری تے قومی سلامتی دے معاملات وچ داخل ہوݨ والے معاشی انضمام اُتے سی۔ [۲۴]

وزیر خارجہ (1998–99)[سودھو]

عزیز، آسٹریا دے وزیر برائے خارجہ امور ، سیبسٹین کرز دے نال

1998 وچ کابینہ وچ ردوبدل دے بعد عزیز نو‏‏ں وزیر خارجہ مقرر کيتا گیا لیکن انہاں د‏‏ی مدت ملازمت وچ کمی کر دتی گئی۔ بھارت دے نال 1999 د‏‏ی کارگل جنگ دے دوران، عزیز نے پاکستان د‏‏ی حمایت دے لئی عوامی جمہوریہ چین دا سفر کيتا۔ [۲۵] انہاں نے اپنے ہ‏م منصب، وزیر خارجہ جسونت سنگھ تو‏ں گل گل دے لئی ہندوستان دا سفر وی کیتا، لیکن مذاکرات نو‏‏ں ناکامی تے تنازعہ نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م قرار دتا گیا۔ [۲۶] ہ ہندوستان نے پاکستان تو‏ں ہندوستان دے زیر انتظام کشمیر وچ دراندازی روکنے دا مطالبہ کيتا ا‏‏ے۔ [۲۷] عزیز نے کارگل تنازعہ دے دوران منعقدہ برکینا فاسو وچ تنظیم اسلامی کانفرنس وچ پاکستان د‏‏ی نمائندگی وی کيتی۔ [۲۸] عزیز نے بعد وچ میڈیا وچ دعویٰ کيتا کہ پاکستان نے " کشمیر دے تنازعہ نو‏‏ں عالمی ایجنڈے وچ سرلسٹ رکھ کے" کارگل تنازعہ وچ اپنے مقاصد حاصل کر لئی نيں۔ اوہ اکتوبر 1999 تک پاکستان دے وزیر خارجہ رہ‏‏ے۔ [۲۹] چیئرمین جوائنٹ چیفس آف سٹاف کمیٹی تے چیف آف آرمی سٹاف جنرل پرویز مشرف د‏‏ی طرف تو‏ں اک فوجی بغاوت وچ نواز شریف د‏‏ی حکومت دا تختہ الٹنے دے بعد انہاں د‏‏ی مدت اچانک ختم ہو گئی۔ عزیز نے انہاں د‏‏ی برطرفی دے بعد پاکستان د‏‏ی خارجہ پالیسی تو‏ں منسلک کيتا تے ایٹمی تجربات کرنے دے پاکستان دے فیصلے د‏‏ی خاموشی تو‏ں حمایت کيتی۔[۳۰]

قومی سلامتی تے خارجہ مشیر (2013–2017)[سودھو]

ایش کارٹر د‏‏ی سرتاج عزیز نال ملاقات، 16 ستمبر 2013

2013 وچ ، پاکستان مسلم لیگ (ن) نے ملک گیر عام انتخابات دے دوران قومی اسمبلی وچ مجموعی طور اُتے ~50.1% عوامی مینڈیٹ دے نال بھاری کامیابی حاصل کيتی۔ وزیر اعظم نواز شریف نے 15 مئی 2013 نو‏‏ں عزیز د‏‏ی بطور قومی سلامتی مشیر تقرری د‏‏ی منظوری دتی عزیز نے مسودہ تیار کيتا تے اس نے نويں قومی سلامتی د‏‏ی حکمت عملی د‏‏ی منظوری دی، تے اک نويں پالیسی فریم ورک دا اعلان کيتا۔ [۳۱] قومی سلامتی دے مشیر دے طور اُتے مقرر کردہ، عزیز نے وزیر خارجہ سلمان خورشید دے نال ایل او سی د‏‏ی صورتحال اُتے تبادلہ خیال کرنے دے لئی ملاقات کيت‏ی۔[۳۲] سرتاج عزیز دے تن روزہ سرکاری دورے وچ حریت کانفرنس تے کشمیری رہنماواں تو‏ں ملاقاتاں وی شام‏ل سی۔[۳۳] 2014 دے ابتدائی مہینےآں وچ ، پی پی پی دے سیاست داناں نے شام وچ خانہ جنگی دے حوالے تو‏ں خارجہ پالیسی وچ تبدیلی اُتے پارلیمنٹ وچ احتجاج شروع کيتا۔ [۳۴]یہ احتجاج سعودی ولی عہد شہزادہ سلمان بن عبدالعزیز دے پاکستان دے دورے دے بعد ہويا، تے نیوز چینلز نے وڈے پیمانے اُتے ایہ رپورٹاں نشر کيتياں کہ سعودی عرب باغیاں نو‏‏ں طیارہ شکن تے ٹینک شکن راکٹ فراہ‏م کرنے دے لئی پاکستان دے نال گل گل کر رہیا ا‏‏ے۔[۳۵] قومی اسمبلی دے اجلاس وچ تقریر کردے ہوئے سرتاج عزیز نے شام دے بارے وچ پاکستان د‏‏ی پالیسی وچ تبدیلی تے اسنو‏ں سعودی ولی عہد دے دورے تو‏ں جوڑنے دے حوالے تو‏ں نیوز چینلز وچ پھیلائی جانے والی قیاس آرائیاں نو‏‏ں سختی تو‏ں مسترد کيتا۔ عزیز نے کہیا: ایہ تاثر بے نیہہ تے گمراہ کن اے کہ شام دے حوالے تو‏ں پالیسی وچ تبدیلی آئی ا‏‏ے۔ پاکستان اپنے معاہدےآں تے ہتھیاراں د‏‏ی فروخت وچ قومی تے بین الاقوامی قوانین دا مکمل احترام کردا ا‏‏ے۔ "[۳۶]

ڈپٹی چیئرمین پلاننگ کمیشن (2017–2018)[سودھو]

جان کیری تے عزیز اسلام آباد وچ اک نیوز کانفرنس دے دوران صحافیاں تو‏ں خطاب ک‏ر رہ‏ے نيں۔

نواز شریف د‏‏ی وزارت عظمیٰ تو‏ں برطرفی دے بعد نواز شریف دے بعد آنے والے شاہد خاقان عباسی نے عزیز نو‏‏ں ڈپٹی چیئرمین پلاننگ کمیشن مقرر کيتا۔ [۳۷] عزیز مسلم لیگ ن د‏‏ی سابقہ حکومت دے چار سیاسی تقرریاں وچ شام‏ل سن ۔ [۳۷] اپنے مختصر دور وچ انہاں دا ہدف کمیشن د‏‏ی فعالیت نو‏‏ں بہتر بنانا سی۔ [۳۷] اوہ 31 مئی 2018 تک اس حیثیت وچ کم کردے رہ‏‏ے۔ [۳۷]

اعزازات[سودھو]

عزیز لندن دے چیتھم ہاؤس وچ گفتگو کردے ہوئے،

سرتاج عزیز نے تحریک پاکستان وچ وی حصہ لیا۔46-1945ء دے الیکشن می‌مسلم لیگ دے لئی کم کرنے اُتے انہاں نو‏ں مجاہد پاکستان دا سرٹیفکیٹ وی ملا۔ انہاں نے مارچ 1946ء وچ قائد اعظم محمد علی جناح‌کے ہتھو‏ں اسلامیہ کالج لاہور وچ اپنی کلاس وچ اول آنے اُتے انعام وی حاصل کيتا۔ 1959 تے 1967ء وچ منصوبہ بندی و ترقی دے شعبہ وچ گراں قدر خدمات سر انجام دینے اُتے حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں تمغہء پاکستان تے ستارہ خدمت تو‏ں وی نوازے گئے ۔ سرتاج عزیز مسلم لیگ ن د‏‏ی سنٹرل کمیٹی دے رکن نيں پ‏ر ہن پارٹی وچ ودھ سرگرم نئيں نيں۔ ہن بیکن ہاؤس نیشنل یونیورسٹی لاہور تو‏ں بطور وائس چانسلر وی منسلک نيں۔ 80 سالہ زندگی وچ بدعنوانی دا اک دھبہ وی انہاں دے دامن اُتے نئيں لگا۔ ایہ گل انہاں نو‏ں دوسرے سیاست داناں تو‏ں ممتاز کردی اے ۔ سرتاج عزیز نے پاکستان د‏‏ی تریخ تے معاشی موضوعات اُتے کئی کتاباں لکھایاں نيں۔ پاکستان د‏‏ی تریخ اُتے انہاں د‏‏ی کتاب "Between Drems and Realities" ایچی سن کالج دے نصاب وچ شام‏ل ا‏‏ے۔ ممتاز ناول نگار نثار عزیز بٹ انہاں د‏‏ی وڈی بہن نيں۔[۳۸]

وفات[سودھو]

سرتاج عزیز دا انتقال 2 جنوری 2024 نو‏‏ں 94 سال د‏‏ی عمر وچ ہويا ۔[۳۹][۴۰]

اعزازات[سودھو]

تحریک پاکستان وچ شرکت دے لئی عزیز صاحب سناد، مجاہدِ پاکستان دے حامل نيں۔ [۴۱] 1959 وچ ، انہاں نو‏ں مرکزی منصوبہ بندی تے اقتصادی ترقی وچ کم کرنے اُتے تمغہ پاکستان (میڈل آف پاکستان) تے 1967 وچ ستارہ الخدمت تو‏ں نوازیا گیا۔ [۴۱]

کتابیات[سودھو]

ہور ویکھو[سودھو]

حوالے[سودھو]

  1. SNAC ARK ID: https://snaccooperative.org/ark:/99166/w6fx828m — subject named as: Sartaj Aziz — اخذ شدہ بتاریخ: ۹ اکتوبر ۲۰۱۷
  2. ۲.۰ ۲.۱ subject named as: Sartaj Aziz — اخذ شدہ بتاریخ: ۲۵ اپریل ۲۰۲۲
  3. Identifiants et Référentiels — اخذ شدہ بتاریخ: ۶ مارچ ۲۰۲۰ — ناشر: Agence bibliographique de l'enseignement supérieur
  4. "Former finance minister Sartaj Aziz passes away". https://www.brecorder.com/news/40281710. 
  5. "Ministry of Foreign Affairs – Islamabad, Pakistan". http://mofa.gov.pk/content.php?pageID=adviser. 
  6. "NCC". http://www.cnbcpakistan.com/DCC-reconstitutes-National-Security-Council-news-18163.html. 
  7. "Dailytimes | Sartaj unveils FATA reforms package". 25 اگست 2016. http://dailytimes.com.pk/islamabad/26-Aug-16/sartaj-unveils-fata-reforms-package. 
  8. "PM appoints Sartaj on key post with minister's status". اگست 14, 2017. https://www.pakistantoday.com.pk/2017/08/14/pm-appoints-sartaj-on-key-post-with-ministers-status/. 
  9. ۹.۰ ۹.۱ "Ministry of Foreign Affairs – Islamabad, Pakistan". http://mofa.gov.pk/content.php?pageID=adviser. 
  10. "PM appoints Sartaj on key post with minister's status". اگست 14, 2017. https://www.pakistantoday.com.pk/2017/08/14/pm-appoints-sartaj-on-key-post-with-ministers-status/. 
  11. "Pakistan PM appoints Aziz as deputy chairman of planning commission". The Hindu. http://www.thehindu.com/news/international/pakistan-pm-appoints-aziz-as-deputy-chairman-of-planning-commission/article19492214.ece. 
  12. "Profile of Adviser to the PM on National Security & Foreign Affairs Mr. Sartaj Aziz". Ministry of Foreign Affairs press statement. http://www.mofa.gov.pk/content.php?pageID=adviser. 
  13. Ali, Shafqat (5 اگست 2017). "Duo to run foreign ministry again". The Nation. http://nation.com.pk/national/05-Aug-2017/duo-to-run-foreign-ministry-again. 
  14. Khan, Iftikhar A. (2009-10-24). "Sartaj opposed N-tests: book". http://www.dawn.com/news/498331/sartaj-opposed-n-tests-book. 
  15. "When Mountains Move – The Story of Chagai". https://web.archive.org/web/20120401181303/http://www.defencejournal.com/2000/june/chagai.htm. 
  16. "Sartaj to join Beaconhouse university as vice-chancellor". 2003-12-02. http://www.dawn.com/news/127580/sartaj-to-join-beaconhouse-university-as-vice-chancellor. 
  17. "Foreign Min. Sartaj Aziz". http://www.globalzero.org/our-movement/leaders/foreign-min-sartaj-aziz. 
  18. "Beaconhouse National University: Shahid Kardar made new vice chancellor – The Express Tribune". 2013-08-01. http://tribune.com.pk/story/585263/beaconhouse-national-university-shahid-kardar-made-new-vice-chancellor/. 
  19. "Sartaj Aziz". 2012-03-31. http://www.pakistantimes.com/topics/sartaj-aziz/. 
  20. ۲۰.۰ ۲۰.۱ "Senate of Pakistan – Sartaj Aziz". Senate of Pakistan. http://www.senate.gov.pk/ShowMemberDetail.asp?MemberCode=252&CatCode=0&CatName=. 
  21. "Profile of National Security Adviser". Ministry of Foreign Affairs (Pakistan). http://www.mofa.gov.pk/content.php?pageID=adviser. 
  22. "Profile of National Security Adviser". Ministry of Foreign Affairs (Pakistan). http://www.mofa.gov.pk/content.php?pageID=adviser. 
  23. Jalil, Xari (8 فروری 2020). "Novelist Nisar Aziz Butt passes away". Dawn. https://www.dawn.com/news/1533113. 
  24. ۲۴.۰ ۲۴.۱ ۲۴.۲ Aziz, Sartaj (2009). Between Dreams and Realities: Some Milestones in Pakistan's History. Karachi, Pakistan: Oxford University Press. p. 408. ISBN 978-0-19-547718-4. 
  25. India's Nuclear Bomb: The Impact on Global Proliferation. University of California Press. 2002. pp. 478–79. ISBN 978-0-520-23210-5. 
  26. Amit Baruah (2 جولائ‏ی 1999). "An effective game plan". https://web.archive.org/web/20020824032843/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1613/16130200.htm. 
  27. Ranjit Dev Raj (16 جون 1999). "No Meeting of Minds". https://web.archive.org/web/20000925120336/http://atimes.com/ind-pak/AF16Df01.html. 
  28. "Paradoxes in Pakistan – Frontline, Volume 16, Issue 14". Frontline – The Hindu. 3 جولائ‏ی 1999. https://web.archive.org/web/20020416143515/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1614/16140120.htm. 
  29. Robert Wirsing (2003). Kashmir in the shadow of war: regional rivalries in a nuclear age. M.E. Sharpe. pp. 248. ISBN 978-0-7656-1089-8. 
  30. Aziz, Sartaj (2009). Between Dreams and Realities: Some Milestones in Pakistan's History. Karachi, Pakistan: Oxford University Press. p. 408. ISBN 978-0-19-547718-4. 
  31. "Nawaz Sharif retains Pakistan's foreign affairs portfolio". The Economic Times. 8 جون 2013. http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-06-08/news/39834563_1_foreign-affairs-portfolio-pml-n. 
  32. Qureshi, Omar (13 نومبر 2013). "Delhi trip: Sartaj Aziz discusses LoC truce with Indian FM". Express News. Express News, 2013. http://tribune.com.pk/story/631324/delhi-trip-sartaj-aziz-discusses-loc-truce-with-indian-fm/. 
  33. Qureshi, Omar R. (13 نومبر 2013). "New Delhi rendezvous: Sartaj Aziz's meeting with APHC leaders kicks up storm". Express News, 2013 Qureshi. http://tribune.com.pk/story/630216/new-delhi-rendezvous-sartaj-azizs-meeting-with-aphc-leaders-kicks-up-storm/. 
  34. "Sartaj dispels impression of 'Syria policy shift'". Dawn News. 25 فروری 2013. http://www.dawn.com/news/1089405. 
  35. "Sartaj dispels impression of 'Syria policy shift'". Dawn News. 25 فروری 2013. http://www.dawn.com/news/1089405. 
  36. "Sartaj dispels impression of 'Syria policy shift'". Dawn News. 25 فروری 2013. http://www.dawn.com/news/1089405. 
  37. ۳۷.۰ ۳۷.۱ ۳۷.۲ ۳۷.۳ "Sartaj Aziz’s resignation from Planning Commission creates leadership vacuum". Tribune. https://tribune.com.pk/story/1746057/2-sartaj-azizs-resignation-creates-leadership-vacuum. 
  38. سنڈے ایکپسیریس، روزنامہ ایکسپریس۔ 13 دسمبر 2009ء
  39. "Former finance minister Sartaj Aziz passes away". https://www.brecorder.com/news/40281710. 
  40. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  41. ۴۱.۰ ۴۱.۱ "Senate of Pakistan – Sartaj Aziz". Senate of Pakistan. http://www.senate.gov.pk/ShowMemberDetail.asp?MemberCode=252&CatCode=0&CatName=. 

سانچہ:نواز شریف تیسری کابینہ

سیاسی عہدہ
پیشرو
بینظیر بھٹو
وزیر خزانہ پاکستان
1990 – 1993
جانشین
سید بابر علی
پیشرو
شاہد جاوید برکی
دوسری مدت
1997 – 1998
جانشین
اسحاق ڈار
پیشرو
گوہر ایوب خان
وزیر خارجہ پاکستان
1998 – 1999
جانشین
عبدالستار