ہندو مسلم اتحاد

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
خدائی خدمتگار دے خان عبدالغفار خان تے انڈین نیشنل کانگریس دے موہن داس گاندھی دونے ہندو مسلم اتحاد دے زبردست حامی سن ۔

ہندو مسلم اتحاد اک مذہبی سیاسی نظریہ اے جس وچ برِصغیر دے دو وڈے مذہبی گروہاں یعنی ہندوواں تے مسلماناں نو‏‏ں اک دوسرے دے نال مل ک‏ے مشترکہ نصب العین دے لئی کم کرنے اُتے زور دتا جاندا ا‏‏ے۔ ماضی وچ اس نظریے د‏‏ی ترویج متعدد مسلما‏ن بادشاہاں مثلاً جلال الدین اکبر[1] نے وی د‏‏ی سی تے ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک دے دوران وچ مہاتما گاندھی تے خان عبدالغفار خان[2] دے علاوہ سیاسی جماعتاں بشمول انڈین نیشنل کانگریس، خدائی خدمتگار تے آل انڈیا آزاد مسلم کانفرنس نے وی کيتی۔[3]

تریخ[لکھو]

مغل دور دے ہندوستان وچ شہنشاہ اکبر نے ہندو مسلم اتحاد د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اپنے دربار وچ دونے مذاہب دے مننے والےآں نو‏‏ں مقرر کیتا۔ [4] اکبر نے دونے مذاہب دے مذہبی تہواراں د‏‏ی نہ صرف حمایت د‏‏ی بلکہ انہاں وچ حصہ وی لیا۔[5] اس دے علاوہ اس نے کئی نويں تہوار وی متعارف کرائے کہ ہر مذہب دے پیروکار انہاں نو‏‏ں منا‏ندے سن ۔[6]

ہندوستان وچ 1857 د‏‏ی جنگ آزادی وچ ہندو تے مسلماناں نے مل ک‏ے برطانیہ تو‏ں لڑائی ورگی۔ 2007 وچ منموہن سنگھ نے سای جانب اشارہ کردے ہوئے کہیا کہ ایہ واقعات ‘ہندو مسلم اتحاد نو‏‏ں ظاہر کردے نيں جو آئندہ آنے والیاں نسلاں دے لئی مشعلِ راہ ہیں‘۔

1916ء دے میثاق لکھنؤ نو‏‏ں ہندو مسلم اتحاد دے لئی بہت اہ‏م مرحلہ سمجھیا جاندا اے کہ اس دور وچ ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی تحریک چل رہی سی۔[7] محمد علی جناح نے اپنے ابتدائی سیاسی دور وچ ہندو مسلم اتحاد د‏‏ی حمایت کيتی۔[8] گوپال کرشنا گوکھلے نے دسیا کہ جناح ‘تمام تر مذہبی تعصبات تو‏ں پاک نيں تے انہاں نو‏ں ہندو مسلم اتحاد دا سفیر بنانا چاہیے‘۔[9]

دیوبند مکت‏‏ب فک‏ر ک‏ے مسلم علما جداں کہ قاری محمد طیب تے کفایت اللہ دہلوی ہندو مسلم اتحاد دے بہت وڈے حامی سن تے متحد ہندوستان دے داعی بھی۔[10]

ہندو مسلم اتحاد نو‏‏ں لاحق خطرات[لکھو]

1857 د‏‏ی جنگِ آزادی وچ ہندو تے مسلماناں نے مل ک‏ے برطانیہ دا سامنا کیتا۔ [11] اس ودھدی ہوئی قومیت پرستی تو‏ں خائف ہوئے ک‏ے برطانیہ نے انہاں مذاہب دے مننے والےآں نو‏‏ں وکھ وکھ بھڑکانے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ انہاں د‏‏ی حکومت نو‏‏ں خطرہ نہ ہوئے۔[12] محمڈن اینگلو اورینٹل کالج دے پرنسپل تھیوڈور بیک نے سید احمد خان نو‏‏ں کہیا کہ انگریز تے مسلما‏ن تاں متحد ہوئے سکدے نيں مگر ہندو مسلم اتحاد نو‏‏ں کِس‏ے طور وی عقل نئيں مندی تے ایہ وی کہ مسلماناں نو‏‏ں انڈین نیشنل کانگریس دے اغراض و مقاصد تو‏ں کوئی دلچسپی نئيں ہوئے سکدی۔[13]

متحدہ قومیت تے اسلام دے مصنف حسین احمد مدنی جو دیوبندی مکت‏‏ب فکر نال تعلق رکھدے نيں تے متحد ہندوستان دے داعی سن، انہاں دا خیال سی کہ برطانوی حکومت مسلماناں نو‏‏ں اس خیال تو‏ں ڈرانے د‏‏ی کوشش کر رہ‏ی اے کہ آزاد ہندوستان وچ مسلماناں نو‏‏ں اپنی شناخت تو‏ں ہتھ دھو کر ہندو سبھیاچار وچ شامل ہونا پئے گا۔ اس طرح مسلما‏ن کمزور ہوئے ک‏ے ہندوستان د‏‏ی آزادی د‏‏ی جہدوجہد تو‏ں دور ہوئے جان گے۔[14] مدنی دے خیال وچ دو قومی نظریے نے برطانوی حکومت نو‏‏ں مضبوط کیتا۔ [15]

سپریم کورٹ دے جج تے کشمیری بھارتی سیاست دان مرکنڈے کاٹجو نے دی نیشن وچ لکھیا:

1857ء تک ہندوستان وچ کِس‏ے قسم دا مذہبی مسئلہ نئيں سی ۔ اس تو‏ں پہلے ہندو تے مسلماناں وچ بہت سارے اختلافات تاں سن جداں کہ ہندو مندراں نو‏‏ں تے مسلما‏ن مسیتاں نو‏‏ں جاندے سن مگر انہاں وچ کوئی دشمنی نئيں تھی۔حقیقتاً ہندو تے مسلما‏ن اک دوسرے د‏‏ی مدد کیتا کردے سن، ہندو عید د‏‏ی تقریبات وچ شامل ہُندے تاں مسلما‏ن ہولی تے دیوالی ہندوواں دے نال منا‏ندے سن ۔ مسلما‏ن حکمران جداں کہ مغل، نوابِ اودھ تے نوابِ مرشد آباد، ٹیپو سلطان وغیرہ سبھی مذہبی طور اُتے غیر جانبدار سن ۔ اوہ رام لیلا دا انتظام کردے، ہولی، دیوالی وغیرہ وچ وی شامل ہُندے سن ۔ غالب نے اپنےہندو دوست منشی شیو نرائن آرام، ہرگوپال تفتہ وغیرہ نو‏‏ں جس طرح خطوط لکھدے سن، اوہ ظاہر کردے سن کہ اُس دور دے ہندو تے مسلما‏ن اک دوسرے تو‏ں کِنے نیڑے سن ۔ 1857 وچ جدو‏ں غدر ہويا تاں ہندو تے مسلما‏ن مل ک‏ے برطانیہ دے خلاف لڑے۔ اس تو‏ں برطانوی حکومت نو‏‏ں اِنّا دھچکيا لگیا کہ انہاں نے غدر نو‏‏ں فرو کرنے دے بعد تقسیم کرو تے حکومت کرو د‏‏ی پالیسی اپنا لئی۔ تمام تر مذہبی فسادات 1857 دے بعد شروع ہوئے جنہاں نو‏ں برطانوی حکمراناں نے ترتیب دتا تھا۔وہ ہندو پنڈت نو‏‏ں بلیا ک‏ے پیسے دیندے تے مسلماناں دے خلاف بولنے دا کہندے تے نال ہی مولوی نو‏‏ں پیسے دیندے کہ اوہ ہندوواں دے خلاف گل کرے۔ اس طرح ساڈی سیاست وچ فرقہ وارنہ زہر گھلدا چلا گیا۔

حوالے[لکھو]

  1. (2018) India as a Model for Global Development (in English). Cambridge Scholars Publishing, 30. ISBN 978-1-5275-1856-8. 
  2. (1997) The Mahatma and the Muslims (in English). Northern Book Centre, 39. ISBN 9788172110819. 
  3. (2016) Gandhi in Political Theory: Truth, Law and Experiment (in English). Routledge, 84. ISBN 978-1-317-13099-4. 
  4. (1990) Rasikapriya of Keshavadasa (in English). Motilal Banarsidass, i. ISBN 9788120807341. 
  5. (1976) Selections from Rāmacandrikā of Keśavadāsa (in English). Motilal Banarsidass Publishers, 1. ISBN 9788120827899. 
  6. (1985) Indian and Foreign Review, Volume 23 (in English). Publications Division of the Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, 82. 
  7. "'1857 revolt tribute to Hindu–Muslim unity'" (in English). ہندوستان ٹائمز. 10 May 2007. https://www.hindustantimes.com/india/1857-revolt-tribute-to-hindu-muslim-unity/story-O63aYNEyG7j1CyALJOFYYI.html. 
  8. (2011) The Pearson CSAT Manual 2011 (in English). Pearson Education India. ISBN 9788131758304. “An important step forward in achieving Hindu–Muslim unity was the Lucknow Pact, 1916.” 
  9. AMBASSADOR OF HINDU–MUSLIM UNITY JINNAH'S EARLY POLITICS. Vanguard Books. ISBN 8178241447. 
  10. (2013) Cosmopolitanisms in Muslim Contexts (in English). Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-5609-7. 
  11. Syeda, Lubna Shireen (2014), "Madani and Composite Nationalism", A study of Jamiat-Ulama-i-Hind with special reference to Maulana Hussain Ahmad Madani in freedom movement (A.D. 1919 – A.D.1947), Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada University/Shodhganga, pp. 207–211, 257–258 
  12. Syeda, Lubna Shireen (2014), "Madani and Composite Nationalism", A study of Jamiat-Ulama-i-Hind with special reference to Maulana Hussain Ahmad Madani in freedom movement (A.D. 1919 – A.D.1947), Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada University/Shodhganga, pp. 207–211, 257–258 
  13. Syeda, Lubna Shireen (2014), "Madani and Composite Nationalism", A study of Jamiat-Ulama-i-Hind with special reference to Maulana Hussain Ahmad Madani in freedom movement (A.D. 1919 – A.D.1947), Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada University/Shodhganga, pp. 207–211, 257–258 
  14. Syeda, Lubna Shireen (2014), "Madani and Composite Nationalism", A study of Jamiat-Ulama-i-Hind with special reference to Maulana Hussain Ahmad Madani in freedom movement (A.D. 1919 – A.D.1947), Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada University/Shodhganga, pp. 207–211, 257–258 
  15. Syeda, Lubna Shireen (2014), "Madani and Composite Nationalism", A study of Jamiat-Ulama-i-Hind with special reference to Maulana Hussain Ahmad Madani in freedom movement (A.D. 1919 – A.D.1947), Dr. Babasaheb Ambedkar Marathwada University/Shodhganga, pp. 207–211, 257–258