چین

Wikipedia توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
چین
People's Republic of China
中华人民共和国
Flag of the People's Republic of China.svg
National Emblem of the People's Republic of China.svg
چنڈا
نشان
راجگڑھ: بیجنگ
تھاں: 9,640,821 مربع کلومیٹر
لوک گنتی: 1,339,724,852
کرنسی: رنمنبی
بولی: چینی
China in its region (claimed hatched).svg

چین چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے۔ ایہ دنیا دا لوک گنتی نال سب توں وڈا دیس اے۔ ایتھے اک ارب 30 کروڑ لوک وسدے نیں۔ اے تھاں ناپ نال دنیا دا تیجا سب توں وڈا تے چرھدے ایشیاء دا تھاں نال سب توں وڈا دیس اے۔ ایدا راجگڑھ بیجنگ اے۔

چین تے اک سیاسی پارٹی، کمیونسٹ پارٹی دا راج اے۔ ایدے وچ 22 صوبے، 5 ازاد تھاں، 4 سرکار ہتھ چلن والے شہر: بیجنگ، شنگہائی، تیانجن، چونگچنگ تے اپنے اندرلے ماملیاں وچ ازاد مکاؤ تے ہانگ کانگ نیں۔ چینی سرکار تائیوان نوں اپنا 23واں صوبہ کیندی اے پر ایہ ایدے توں وکھ اے۔ تائیوان چین توں وکھ اک جزیرہ اے۔

چین اک پرانا تھاں جہڑا ایشیاء دے چڑھدے چ وسدا اے ۔ چین دنیاں دیاں پرانیاں رہتلاں چوں اک اے تے جہڑا اج کل وی اک ٹھیک چلدے دیس دے روپ چ ہے۔ اسدی رہتل 6 ہزار سال پرانی اے۔ دوجی وڈی لڑائی مگروں ہون والی گھر دی لڑائی نے چین نوں دو حصیاں چ ونڈ دتا۔ اک عوامی لوکراج چین تے دوجا لوکراج چین ۔ عوامی لوکراج چین چ اصل چین ، ہانگ کانگ تے مکاؤ نیں تے لوکراج چین دے ہتھ جزیرہ تائیوان اے۔

چینی رہتل دنیا دیاں اوہناں کجھ رہتلاں چ آندی اے جیہڑیاں بارلی چھیڑ جھاڑ توں توں بجیاں رہیاں تے پرانے ویلیاں توں ای چینی بولی لکھے ویس چ ہے۔ چین دی لگاتار تریخ کوئی 6 ہزار سال پچھوکڑ تک جا پہنچدی اے۔ صدیاں تک چین دنیا دی سب توں اگے ودھی قوم تے چڑھدے ایشیاء دا رہتلی گڑھ رہیا اے ، جس دے اثرات اج تک دسدے نیں۔ چین وچ بہت ساریاں نویاں شیواں بنائیاں گئیآں ، اینہاں چوں 4 نویاں شیواں یعنی کاغذ ، قطب نما، بارود تے چھاپہ خانہ مشہور نیں۔

چین دی سرکار کوئی 4000 سال توں بادشاہی پدھر تے چلدی رئی اے۔ ایناں بادشاہی سرکاروں چوں سب توں پہلی زن بادشاہی سی تے سب توں آخری قنگ سی جیڑی کے 1911 چ انت ہوئی تے چینی لوکراج بنایا گیا۔ اس توں بعد چین ٹٹیا ریا تے ایدے لوکاں چ کئی لڑائیاں وی ہوندیاں رئیاں۔ چین نوں اس ویلے اک لوک راج تے اک کمیونسٹ سرکار چ نڈیا ہویا سی۔ 1949 چ اے لڑائیاں مک گئیاں جدوں چین نوں کمیونسٹ بنا دتا گیا تے چین دے تقریبا سارے حصے آپس چ رل گۓ تے اک سرکار بنا لئی مگر چین دا اک نکا جیا جزیرہ تائیوان ٹٹ گیا تے اج تک اوناں توں اک وکھرا لوک راج دیس اے۔

چین اج کل اک بوت اہم دیس اے۔ اے 20ویں صدی چ بوت غریب دیس سی پر 1978 چ بوت زیادہ نویاں تبدیلیاں توں مگروں ایہ دنیا دی سب توں تیزی نال وددی اکانمی بن گئی تے اے اج کل دنیا دا تیجا سب توں امیر دیس اے جی ڈی پی دے لحاظ نال تے دوجا پی پی پی دے لحاظ نال۔ چین اج کل دنیا چ اک اہم دیس اے کیونجہ ایدے کول ویٹو دی طاقت اے تے اے ایٹمی ہتھیار وی رکھدا اے۔ اس توں علاوہ اے دنیا دی سب توں وڈی فوج دا وی مالک اے تے اپنی فوج تے دنیا چ دوجے نمبر تے سب توں بوتے پیسے لان آلا دیس وی اے۔ تیزی دے نال ہون آلیاں تبدیلیاں دی وجہ توں 1981 دے غریبی ریٹ 51٪ نوں 2001 چ 8٪ تک کٹا دتا گیا اے۔ اے دنیا دا دوجا سب توں وڈا مال ویچن آلا دیس اے تے تیجا سب توں وڈا خریدن آلا۔ ایڈی بوتی ترقی دے باوجود چین نوں بوت سارے مسئلے نیں: ایدے لوک بڈے ہوندے جارۓ نیں جوان لوک کٹدے جارۓ نیں اس دی وجہ چین دی اک بجہ پالیسی اے۔ اس توں علاوہ امیراں تے غریباں دی تنخواہ چ فاصلہ تے سب توں وڈا مسئلہ محول دی خرابی اے۔ چین نے پچھلے دس وی سالاں چ بوت ساریاں فیکٹریاں لائیاں جیدی وجہ توں اوناں دا توعاں محول نوں خراب کردا جاریا اے تے چین دنیا دا سب توں وڈا گندگی چڈھن آلا دیس اے۔


ناں

شبد "چین" سنسکرت بولی دا اے تے ایہدے وچ "چینا" اکھواندا سی، 150 توں ورتن وچ سی۔ سنسکرت توں ایہ فارسی وچ گیا تے 'چین' بن گیا۔ ہندستان دی کلاسیکی پوتھی مہابھارت تے منو دے قنون وچ ایہ ناں ہے تے بدھ ناٹک مدرارکشاسا وچ ایہ ہے۔ یورپ وچ پہلی واری اک پرتگیزی کھوجی ڈوارٹے بارباوسا نے 1516 وچ اپنیاں لکھتاں وچ ورتیا۔ انگریزی وچ ایہ پہلی واری 1555 وچ آیا۔ ایدے بارے اک ہور کاہڈ ایہ اے جے چین دی سب توں لیندی تھاں دی اک سرکار چن توں بنیا اے۔

چینی لوک اپنے دیس نوں یونگو (چینی: 中国)") کیندے نیں جیدا مطلب اے وشکارلا دیس تے یونگوآ (چینی: 中华)۔ یونگو 6ویں صدی م پ وچ پلی واری ورتیا گيا سی۔

تریخ

چین دا بننا

پرانی تریخ

پرانیاں تھانواں نوں پٹن توں 225،000 توں 22 لکھ 40 ہزار ورے پرانے بن مانس دے نشان لبے نیں۔ بیجنگ دے نیڑے اک غار توں 3 لکھ توں لے کے 7 لکھ 80 ہزار ورے پرانے پتھری جاندار دے نشان لبے نیں۔ ایہ پیکنگ مین دے نیں جیہڑا ہومو اریکٹس سی تے اگ بالنا جاندا سی۔ ایسے تھاں تے اج دے انسان دے 18000 م پ توں لے کے 11000 م پ پہلے دے نشان وی لبے نیں۔


چین چ لوکاں دی لڑائی 1949 چ خاصی ختم ہوگئی تے ماؤ زے تنگ دی پارٹی نیں 1 اکتوبر 1949 چ سرکار بنا لیا تے اودر کمیونزم سرکار بنا لئی۔ چین نوں اس توں بعد لیندے دیس سرخ چین آخدے سی پر 1970 چ چین تے لیندے دیساں دے وشکار ساک گوڑھے ہوۓ۔ ماؤ زے تنگ نیں 1958 چ اک اکانمی نوں بہتر بنان آستے اک پروگرام بنایا جنوں اگے وڈا قدم آخدے نیں اے پروگرام کھو کھاتے چ چلا گیا تے اس دی وجہ توں 3.6 کروڑ لوک مر گۓ۔ اس دی وجہ توں ماؤ نے سرکار چھڈ دتی تے اس توں مگروں لی شاؤقی سرکار بن گیا تے اونوں وی چنگے کم نہ کرن دی وجہ توں سرکار چھڈنی پئی۔

ٹینامن مربع

1966 چ ماؤ زے تنگ دی پارٹی نے رہتلی انقلاب شروع کیتا۔ اس دی وجہ سوویت یونین دا ڈر تے پارٹی دی سرکار تے مل مارن دی کوشش سی۔ اس دی وجہ توں چینی رہتل چ بہت ساریاں تبدیلیاں آئیاں۔ 1972 چ ماؤ زے تنگ تے اودا سنگی چو این لائی رچرڈ نکسن نال بیجنگ چ ملے تاں جے امریکہ دے نال یاری کیتی جا سکے۔ ایسے سال چین نوں یونائیٹڈ نیشنز دا سنگی بنا لیا گیا تے اینوں تائیوان دی تھاں ویٹو طاقت دے دتی گئی۔

1989 چین دے اک سیاستدان دے مرن دی وجہ توں 1989 دے ٹینامن چوک دے احتجاج ہوۓ جیدے چ کئی لوک مارے گۓ تے اس دی وڈیو بنائی گئی جس دی وجہ توں کئی دیساں نیں چین نال ساک توڑ لۓ تے اودے تے روکاں لا دتیاں۔

چین دا صدر جیانگ زیمن نے چین دے اتے دس وریاں تک سرکاری کیتی تے اودھی وجہ توں چین دی ترقی دی دوڑ 11.2٪ ہوگئی تے اونے 15 کروڑ لوکاں نوں غریبی کڈیا۔ چین دے صدر ہو جنتاؤ نوں اے فکر لگ گئی کے اینکی تیز ترقی نال بوت خطرہ ہو سکدا اے جیدے نال دیس دیاں تمام معدنیات مک سکدیاں نیں تے محول بوت خراب ہو سکدا اے۔ تیز ترقی دے نال ہلے ای 4 کروڑ کساناں نوں کعر تے کھیت چھڑنے پۓ تے اس دی وجہ توں 87000 احتجاج وی ہوۓ۔ پر چین فیر وی ترقی کر ریا اے تے لوک آزاد ہوندے جاۓ نیں مگر چینی سرکار ہلے وی بوت پکڑ رکھدا اے۔

سیاست

چینی صدر ہو جن تاؤ تے امریکی صدر بش

چین چ کمیونزم چلدا اے تے اے آخری کمیونسٹ دیساں(چین، ویتنام، لاوس، اتلا کوریا تے کیوبا) چوں اک اے۔ چین دا سرکار بوت پکڑ رکھدا اے تے اونے بوت ساریاں پابندیاں لائیاں ہوئیاں نیں ایناں پابندیاں وچ انٹرنیٹ تے پابندی، بچیاں تے پابندی، مزہب تے پابندی تے اسمبلی تے پابندی شامل نیں۔ چین دا سرکار نے ہن زرا پکڑ ٹلی کیتی اے پر اے لوک راج دے برابر نئیں اے۔

چین نوں چینی کمیونسٹ پارٹی ٹوردی اے۔ چین چ ہور پارٹیاں وی کم کردیاں نیں جیناں نوں چین دی سرکار لوک راج پارٹیاں کیندیاں نیں۔ سرکار نوں لوکاں دے کول لے جان آستے کج کم کیتے جا چکے نیں تے ہن نکے پنڈاں تے نگراں دے انتحاب ہوندے نیں۔ چینی کمیونسٹ پارٹی سرکار دے تمام وزیراں دے اتے وی پکڑ رکھدی اے۔ سرکاری مسئلے جناں چوں امیر غریب دے درمیان فاصلہ اے تے نوجواناں دی کمی ٹھیک کرن دی کوشش کیتی جارئی اے۔ چین چ کرپشن وی اک وڈا سرکاری مسئلہ اے۔ چینی کمیونسٹ پارٹی دی مشہوریت دا کج پتہ نئیں اے کیونجہ اج تک اوناں دا کوئی وی وڈا دشمن نئیں سی پر ہانگ کانگ چ(جتھے لوکاں نوں دوجے علاقیاں توں بوتی آزادی حاصل اے) لوکاں پچھیا گیا کہ کیا اوناں نوں چینی سرکاری لوک پسند نیں تے اوناں نے جواب دتا کہ اج کل دے سرکار اوناں نوں پسند نیں تے پرانے اوناں نوں چنگے نئیں لگدے۔

بارلے دیساں نال سنگت

چین اوناں دیساں نال یاری رکھدا اے جیڑے تائیوان نوں اودا حصہ سمجدے نیں تے تائیوان نال اپنے سرکاری تعلاقت پن دیندے نیں۔ چین کئی نکے ایشیائی تے افریقی دیساں نال تجارت رکھدا اے تے اوناں دے نال اونے کھلی تجارتی پالیسی رکھی ہوئی اے۔ چین نے دوجے دیساں نال رل کے شنگہائی کورپوریشن آرگنائیزیشن نوں ٹوریا۔

چین امن دا خیال رکھدیاں ترقی کردا پیا اے پر کج مسئلے وی سامنے آئیں نیں خاص طور تے امریکہ نال: بلفراد چ چینی ایمبیسی دے اتے امریکی بمباری تے 2001 چ چینی تے امریکی جسوس طیارے دا ٹکراؤ۔ چین دے دوجے لیندے دیساں دے نال رشتے ٹینامن مربعے دے احتجاجاں دی وجہ توں خراب ہوۓ نیں پر اوناں نوں دوبارہ جوڑ لتا گیا اے۔ چین نے اپنے ہمسایاں نال کئی آری لڑائیاں وی کیتیاں نیں: 1962 چ ھندستان نال جنگ، 1969 چ روس نال باڈر اتے لڑائی تے 1979 چ ویتنام نال لڑائی۔ روس دے نال دوستی کرن آستے روس تے چین نیں 2001 چ دوستی دی ٹریٹری دے اتے سین کیتے۔ چین دی تیزی دے نال ترقی کرنا، دوجے نکے افریقی دیساں دی مدد کرن دی وجہ توں اے کیا جاریا اے کہ چین 21ویں صدی چ اک سپر پاوور بن جاۓ گا۔

روايتی مسئلے

چین چ جمہوری نظام دی تحریک نے، سوشل کم کرن آلیاں نے تے چینی کمیونسٹ پارٹی دے کج ممبراں نے کیا اے کہ چین دے سوشل تے سیاسی نطام چ بدلاؤ ہونا چائیدا اے۔ 1970 دی دہائی دے بعد توں چین چ ایکانمک تے سوشل آزادی تھوڑی بوتی ودا دتی گئی اے، سیاسی آزادی بوت کٹ اے۔ عوامی جمہوریا چین دے قنون دے مطابق ایدے واسیاں دے کول اپنی راۓ دسن دا حق، میڈیا دی آزادی، اپنے حق لئی قانونی طور تے لڑن دا حق، مزہبی آزادی، ووٹ پان دی آزادی تے جیداد دا حق ہیگا اے۔ مگر ایناں چوں کوئی حق چین دے واسیاں نوں ملک دے حق مارن توں نئیں روکدا۔

جغرافیہ

China topo.png

تھاں ناپ نال روس مکروں چین دنیا دا دوجا وڈا دیس اے۔ چین دا کل تھاں 9,600,000 مربع کلومیٹر (3,700,000 مربع میل) اے۔ 22,117 کلومیٹر (13,743 میل) نال چین دی دنیا وچ سب توں لمی ولگن اے جیہڑی یالو دریا توں لے کے خلیج ٹونکن تک جاندی اے۔ چین دی ولگن 14 دیساں نال جڑدی اے تے اینے دیس صرف روس نال جڑدے نیں۔ چین دے دکھن وچ ویت نام، لاؤس، برما، بھوٹان، نیپال، ہندستان، تے پاکستان، لیندے ول، افغانستان، تاجکستان، کرغیزستان اتر تے اتر لیندے ول منگولیا، روس تے چڑھدے اتر ول اتلا کوریا نیں۔ ایدے نال چین دی سمندری ولگن دکھنی کوریا، جپان، ویت نام تے فلپائن نال رلدی اے۔ کئی دیساں نال سمنری ولگن تے جزیریاں دی ملکھ تے چگڑے وی ہے نیں۔

چین دا دیس وکھالہ اکے وڈے تھاں تے پھیلیا ہون باجوں اکو جیا نئیں۔ پیلے سمندر تے چڑھدے چین سمندر ول دے سمندری کنڈے دے لاکے تھاں پدھرے تے ایتھے لوک گنتی کوڑی اے۔ لیندے اتر ول اندرلے منگولیا دے چڑھدے اتلے تھاں وچ کھلے کآ دے ویہڑے نیں۔ دکھنی چین ول پہاڑ تے پہاڑی سلسلے نیں۔ چڑھدے وشکارلے سمندری کنڈے تے دو وڈے چینی دریاپیلا دریا تے یانگسی دریا ڈیلٹا بناندے نیں۔ زی، میکانگ، برہمپترا تے امور ہور وڈے دریا نیں۔ تکلامکان تے گوبی لیندے پاسے ول وڈیاں روہیاں نیں۔ لیندے دکھن وال تبت دا اچا نیواں تھاں اے تے تے ہمالیہ دا پہاڑی سلسلہ اے۔ دنیا دا سب توں اچا تھاں ماؤنث ایورسٹ (8848م) چینی نیپالی ولگن تے اے۔ ٹرپان ڈونگائی وج آئیڈنگ جھیل (−154م) چین وچ سب توں دونگی تھاں اے۔

چینی محول نوں ایدیاں وددیاں ہویاں روہیاں وڈا خطرہ نیں۔ گوبی دا پھیلاؤ رکھ لے کے روکیا جاریا پر ایہ اک رپھڑ ہے۔ چین دےموسم تے گلا مونسون تے سکا موسم جھاۓ ریندے نیں۔

چینی لوک

2012 دی گنتی باجوں چین وچ 1,338,612,968 لوک سن۔ 21% لوک 14 ورے دے یا نکے سن، 71% لوک 15 توں 64 ورے دے وشکار سن تے 8٪ لوک 65 ورے توں اپر دے سن۔ 2006 وچ لوک گنتی وچ وادا 0.6% سی۔ 1978 مگروں کم کاج دے چنگے محول باجوں غریبی تھوڑی ہوئی اے۔ ہن 10٪ چینی غریبی پدھر توں تھلے رہ رۓ نیں تے جنہاں دی کمائی اک دن وچ اک امریکی ڈالر سی تے 1978 وچ ایسے لوک 64٪ سن۔ چین ہر ٹبر لئی اک کاکا دی سوچ تے چل ریا اے اینج وددی ہوئی لوک گنتی تے قابو پا لیا اے۔ پر پنڈاں تھانواں تے ایس گل نوں مننا اوکھا اے جتھے وائی بیجی لئی منڈیاں دی لوڑ پیندی اے۔ 2010 دی گنتی وچ چین وچ 51.27٪ جنے تے 48.73٪ زنانیاں دسیاں گیاں سن۔

چین وچ سرکاری پدھر تے 56 نسلی ٹولیاں نوں منیا گیا اے۔ ہان چینی 92٪ نال سب توں وڈی ٹولی بندے نیں۔ ہان چینی دنیا دی وی سب توں وڈی نسلی ٹولی اے

چینی نسلی ٹولیاں [1]
ہان 91.59%
یوانگ 1.28%
مانچو 0.84%
حوئی 0.78%
میاؤ 0.71%
ایغور 0.66%
توجیا 0.63%
دوجے 3.51%

2010 دی گنتی وچ 8.49% چینی لوکاں دا جوڑ نکی نسلی ٹولیاں نال سی۔ 593,832 بدیسی لوک چین وچ ریندے نیں تے دکھنی کوریا والیاں دی گنتی (120,750)، امریکیاں دی (71,493) تے جپانیاں دی (66,159) اے۔

بولیاں

زیادھ چینی بولیاں دا جوڑ چینی تبتی بولیاں دی ٹولی نال اے۔ چینی بولی وچ وی کئی بولیاں نیں۔ مینڈارن بولن گنتی وچ سب توں سب توں وڈی چینی بولی اے۔ مینڈارن چینی دیاں اگوں وو، یو، من، ہوکین، زیانگ، گان تے ہکا ایدیاں پڑ بولیاں نیں۔ منگولی، یوانگ، تبتی، اویغور، ہمونگ تے کوریائی بولیاں نوں چین وچ نکیاں ٹولیاں بولدیاں نیں۔

بیجنگ دی بولی ٹکسالی مینڈارن اے تے ایہ سارے دیس وچ ورتی جان والی چینی بولی اے۔ 1950 تے 1960 دے دھاکے وچ چینی بولی دے اکھراں نوں سادہ بنان دی چنتا کیتی گئی سی۔

مذہب

چینی قنون ہر اک نوں مذہبی ازادی دیندا اے۔ 1998 دی اک کھوج وچ ایہ پتہ چلیا جے 59% یا 70 کروڑ چینی کسے مذہب نوں نئیں مندے۔ 2007 دی اک کھوج نے ایہ دسیا جے 23% یا 30 کروڑ چینی لوک مذہب نوں مندے نیں۔ بدھ مت، تاؤ مت تے ہور دیسی مت چین دے پرانے مذہب نیں۔ 4٪ سائی تے 2٪ چینی مسلمان نیں۔

فوج

23 لکھ فوجیاں نال چین کول دنیا دی سب توں وڈی فوج اے۔ ایدے وچ زمینی، سمندری، ہوائی تے ایٹمی فوج اندی اے۔ 2011 وج چین نے اپنی فوج تے 129.2 بلین امریکی ڈالر خرچے تے اینج چین فوج دے خرچہ کرن والا دنیا دا دوجا وڈا دیس اے۔





اتہ پتہ

  1. National Bureau of Statistics (in Chinese). Retrieved 20 October 2011.