معروف بن خربوذ

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
معروف بن خزبوذ
معلومات شخصیت
لقب: قرشی
نسب: آل عثمان
جائے پیدائش مکہ
اصحاب: امام باقر و امام صادق علیہما السلام

مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ، امام باقر (ع) تے امام جعفر صادق دے اصحاب وچ تو‏ں نيں ہور انہاں دا شمار اصحاب اجماع تے پہلے فقہائے شیعہ وچو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ مکہ وچ پیدائش د‏‏ی وجہ تو‏ں مکی مشہور ني‏‏‏‏ں۔ معروف انہاں راویاں وچو‏ں نيں جو اہل سنت تے شیعہ دے نزدیک موثق ني‏‏‏‏ں۔

نسب[لکھو]

اصحاب اجماع

امام محمد باقر دے اصحاب
۱. زُرارَۃ بن اَعین
۲. مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳. بُرَید بن معاویہ
۴. ابوبصیر اَسَدی یا (ابوبصیر مرادی)
۵. فُضَیل بن یسار
۶. محمد بن مُسلِم

امام جعفر صادق دے اصحاب
۱. جَمیل بن دَرّاج
۲. عبداللہ بن مُسکان
۳. عبداللہ بن بُکَیر
۴. حَمّاد بن عثمان
۵. حماد بن عیسی
۶. اَبان بن عثمان

امام موسی کاظم تے امام علی رضا دے اصحاب
۱. یونس بن عبد الرحمن
۲. صَفوان بن یحیی
۳. اِبن اَبی عُمَیر
۴. عبداللہ بن مُغَیرِہ
۵. حسن بن محبوب یا (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَۃ بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶. احمد بن ابی نصر بزنطی

مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ مکی آل عثمان بن عفان دے موالیاں وچو‏ں سن ۔ [1] ايس‏ے وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں قرشی وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔[2] سفیان بن عیینہ نے انہاں دے والد دا ناں مُسکان ذکر کيت‏‏ا اے لیکن مِزّی اسنو‏ں درست نئيں مندا ا‏‏ے۔[3] معروف پہلی ہجری دے دوسرے پنجاہ سالاں وچ مکہ وچ پیدا ہوئے۔ نوجوانی تے جوانی دا دور ايس‏ے شہر وچ گزاریا۔

شیخ طوسی نے اپنی رجالی کتاب وچ اک مرتبہ انہاں نو‏ں امام سجاد دے اصحاب وچ تے کدی امام باقر تے امام جعفر صادق (ع) دے اصحاب وچو‏ں کہیا اے ۔[4] سید ابوالقاسم خوئی د‏‏ی تحقیق دے مطابق ایسا ہونا بعید نئيں اے تے شیخ د‏‏ی گل دوسرےآں د‏‏ی نسبت اس معنا وچ زیادہ دقیق اے کہ معروف امام سجاد (ع) دے زمانے وچ موجود سن لیکن انہاں دا علمی مقام امام باقر و امام صادق دے زمانے د‏‏ی مانند نئيں سی۔[5]

علم رجال وچ مقام[لکھو]

معروف بن خربوذ اصحاب اجماع وچو‏ں نيں تے اہل سنت تے شیعاں دے انہاں راویاں وچو‏ں نيں جنہاں دے متعلق دونے فریق وثاقت دے قائل ني‏‏‏‏ں۔ برقی، کشی،[6] شیخ طوسی،[7] مامقانی،[8] و خوئی [9] جداں ماہرن علم رجال تے دیگران نے اپنی کتاباں وچ انہاں دتی وثاقت د‏‏ی تاکید د‏‏ی ا‏‏ے۔

اسی طرح ابن حجر،[10] ابن حبان تے ذہبی[11] جداں علمائے اہل سنت انہاں نو‏ں موثق سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔

کشی معروف نو‏‏ں امام باقر (ع) و امام صادق (ع) دے انہاں اصحاب وچو‏ں سمجھدے نيں، جنہاں د‏‏ی بزرگی و فقاہت اُتے شیعہ فقہا و علما اتفاق نظر تے اجماع دے قائل ني‏‏‏‏ں۔ سب انہاں د‏‏ی منزلت تے احترام دے معتقد ني‏‏‏‏ں۔[12]

اگرچہ کشی نے انہاں د‏‏ی مذمت وچ اک روایت نقل کيتی اے لیکن احمد بن موسی آل‌ طاووس، مامقانی تے ابو القاسم خوئی جداں بوہت سارے علما نے اس د‏ی سند وچ اشکال کيت‏‏ا اے [13] و یا دلالت دے لحاظ تو‏ں اس روایت نو‏‏ں معروف بن خربوذ دے ضعف اُتے تمام نئيں سمجھدے ني‏‏‏‏ں۔[14][15]

مشائخ تے رُوات[لکھو]

مشائخ[لکھو]

معروف بن خربوذ دا ناں ۱۱ تو‏ں زیادہ روایات د‏‏ی سند وچ آیا اے، اوہ بلا واسطہ امام سجاد، امام باقر تے امام صادق (ع) سمیت ابوالطفیل عامر بن واثلہ، حکم بن مستورد[16] ہور بشیر بن تیم تے محمد بن عمرو بن عتبہ، تو‏ں روایت نقل کردے ني‏‏‏‏ں۔ جن افراد نے انہاں تو‏ں روایت نقل کيتی انہاں وچو‏ں بعض افراد دے ناں درج ذیل نيں:

روات[لکھو]

  • ابو داود طیالسی
  • عبید بن معاذ
  • حنان بن سَدیر صیرفی
  • وکیع بن جراح
  • عبداللہ بن سنان
  • مالک بن عطیہ
  • ربیع مسلی
  • عثمان بن رشید[17]

وفات[لکھو]

معروف بن خربوذ د‏‏ی موت تریخ تے مقام وفات دے متعلق کوئی معلومات نئيں ا‏‏ے۔

صرف ذہبی نے کتاب (تریخ الاسلام و وفیات المشاہیر و الاعلام) وچ انہاں د‏‏ی وفات 141۔160 قمری دے درمیان ذکر کيتی ا‏‏ے۔[18] معروف دے متعلق کشی د‏‏ی روایات تو‏ں ایہ استنباط ہُندا اے کہ سال 144 ق وچ عبد اللہ محض دے اسیر ہونے دے بعد زندہ سن ۔[19]

متعلقہ مضامین[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. ابن حجر، رہتل الرہتل، ج۱۰، ص۲۳۰.
  2. طوسی، رجال، ص۳۱۱.
  3. عزیزی و دیگران، راویان مشترک، ج۲، ص۸۷۱.
  4. طوسی، رجال، صص ۳۱۱، ۱۴۵، ۱۲۰
  5. خویی، معجم‌ الرجال، ج۱۸، ص۲۳۰.
  6. طوسی، اختیار معرفۃ الرجال، ج۲، ص۴۷۱.
  7. طوسی، رجال، صص ۳۱۱، ۱۴۵، ۱۲۰
  8. مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۲۲۷.
  9. خوئی، معجم‌الرجال، ج۱۸، ص۲۲۸.
  10. ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱۰، ص۲۳۰
  11. ذہبی، میزان الاعتدال، ج۴، ص۱۴۴.
  12. طوسی، اختیار معرفت الرجال، ج۲، ص۵۰۷.
  13. حسن بن زین الدین (صاحب معالم)، التحریر الطاووسی، ص۵۶۱.
  14. مامقانی، تنقیح المقال، ج۳، ص۲۲۸.
  15. خوئی، معجم‌الرجال، ج۱۸، ص۲۲۸.
  16. خوئی، معجم‌الرجال، ج۱۸، ص۲۳۱-۲۳۰.
  17. سبحانی، موسوعہ الطبقات الفقہا، ج۱، ص۵۳۱
  18. ذہبی، تریخ الاسلام، ج۹ (حوادث وفیات 141۔160 ھ)، ص۶ ۲۴.
  19. طوسی، اختیار معرفۃ الرجال، ج۲، ص۴۷۲.

مآخذ[لکھو]

  • ابن حجر، احمد بن علی، رہتل الرہتل، دارصادر.
  • ابو منصور، حسن بن زین الدین (صاحب معالم)، التحریر الطاووسی، مکتبہ آیت اللہ العظمی مرعشی نجفی، قم، ۱۴۱۱ق.
  • خوئی، ابو القاسم، معجم الرجال الحدیث، دارالزہرا، بیروت.
  • ذہبی، محمد بن احمد، تریخ الاسلام و وفیات المشاہیر و الاعلام، دارالکتاب العربی، ۱۴۱۱ق.
  • ذهبی، محمد بن احمد، میزان الاعتدال فی نقد الرجال، دارالمعرفہ، بیروت، لبنان.
  • سبحانی، جعفر، موسوعہ طبقات‌الرجال، موسسہ امام صادق، قم، ۱۴۱۸ ق.
  • طوسی، ابی جعفر، اختیار معرفۃ الرجال (رجال کشی)، موسسہ آل البیت لاحیاء التراث.
  • طوسی، ابی جعفر، الرجال الطوسی، موسسہ نشر اسلامی، ۱۴۱۵ق.
  • عزیزی، حسین و پرویز رستگار و یوسف بیات، راویان مشترک، بوستان کتاب، قم، ۱۳۸۰ش.
  • مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال، مطبعہ المرتضویہ، نجف اشرف، ۱۳۵۲ق، افست انتشارات جہان، تہران.

سانچہ:اصحاب امام صادق