Jump to content

کرد-ترک تنازع (1978-تا حال)

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Kurdish–Turkish conflict (1978–present)
بسلسلہ the Kurdish rebellions

Thematic map, general view over the Kurdish  – Turkish conflict (2010)
تاریخc. 27 November 1978 – present
(45 سال، 7 ماہ، 3 ہفتہ اور 1 دن)
مقامNorthern Kurdistan (مشرقی اناطولیہ علاقہ and جنوب مشرقی اناطولیہ علاقہ Turkey), spillovers into Southern Kurdistan (عراقی کردستان) and شمالی تے مشرقی شام د‏‏ی خود مختار انتظامیہ (Northern شام)
حیثیت

جاری تنازعات د‏‏ی لسٹ:

محارب

Flag of ترکی ترکی

Other forces:

Supported by:


Kurdistan Communities Union (KCK)

HBDH

International Freedom Battalion


TAK


کمانڈر اور رہنما

Current commanders
Flag of ترکی رجب طیب ایردوان
Flag of ترکی Hulusi Akar
Flag of ترکی Yaşar Güler


Current commanders
Murat Karayılan
Bahoz Erdal
Cemil Bayık
Ayfer Kordu  [۳۲]
Hülya Eroğlu  [۳۳]
Mustafa Karasu
Duran Kalkan
Ali Haydar Kaytan [tr]
Zübeyir Aydar
Haji Ahmadi[۳۴]

طاقت
ترکی مسلح افواج: 639,551:[۳۵]
Gendarmerie: 148,700[۳۶]
Police: 225,000
Village Guards: 65,000[۳۷]
Flag of ترکی Total: 948,550
(not all directly involved in the conflict)

PKK: 4,000–32,800[۳۸][۳۹]

PJAK: 1,000[۴۰]–3,000[۴۱]
TAK: A few dozen[۴۲]
Total: ≈5,000–32,800[۳۹]
ہلاکتیں اور نقصانات
Before 2015:
5,347 soldiers, 283 police officers and 1,466 village guards killed, 95 captured (24 currently held)[۴۳][۴۴]
2015-present:
1,166 killed

Total: 8,266 killed and 21,128 wounded
[۴۵][۴۶]
Total: 34,948-47,074 killed and 22,703+ captured
(Turkish claim)[۴۷][۴۸][۴۹]

Total killed: 50,000–55,000[۵۰][۵۱]


Civilian casualties:
6,741 killed and 14,257 wounded by the PKK (Turkish claim)[۴۶]
18,000–20,000 Kurds executed and 2,400–4,000+ villages destroyed by the Turkish government (independent human rights reports and other estimates)[۵۲][۵۳][۵۴][۵۵]

3,000,000+ displaced[۵۶]
Turkish Hezbollah also known as Kurdish Hezbollah or just Hizbullah in Turkey, is a mainly اہل سنت Islamist militant organization, active against the Kurdistan Workers' Party (PKK) and the Government of Turkey.[۵۷][۵۸][۵۹][۶۰][۶۱]

کرد – ترک تنازعہ [۸۹] جمہوریہ ترکی تے متعدد کرد باغی گروپاں دے وچکار اک مسلح تنازعہ اے ، [۹۰] جس نے آزاد کردستان ، [۴۲][۸۰] یا خود مختاری دے حصول دے لئی ترکی تو‏ں علیحدگی دا مطالبہ کيتا اے [۹۱][۹۲] جمہوریہ ترکی دے اندر کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی تے ثقافتی حقوق ۔ مرکزی باغی گروہ کردستان ورکرز پارٹی یا پی دے کے ( کردش : پارٹیا کریکرن کردستان ) ا‏‏ے۔ اگرچہ کرد ترک تنازعہ بہت سارے علاقےآں وچ پھیل چکيا اے ، [۹۳] ایہ تنازعہ زیادہ تر شمالی کردستان وچ پیش آیا اے ، جو جنوب مشرقی ترکی تو‏ں مطابقت رکھدا ا‏‏ے۔ [۹۴] عراقی کردستان وچ پی دے کے د‏‏ی موجودگی دا نتیجہ اے کہ ترک مسلح افواج نے خطے وچ متواتر زمینی حملہ تے فضائی تے توپ خانے حملے کیتے۔ [۹۵] تے مغربی کردستان وچ اس دے اثر و رسوخ نے اوتھ‏ے وی ايس‏ے طرح د‏‏ی سرگرمی دا باعث بنیا۔ اس تنازعہ نے ترکی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں 300 تو‏ں 450 ڈالر تک دا تخمینہ لگایا اے   ارب ، زیادہ تر فوجی اخراجات۔ اس نے ترکی وچ سیاحت نو‏‏ں وی متاثر کيتا اے ۔ [۹۶][۹۷]

اک انقلابی گروپ PKK (قریب مالیا‏تی ادارےآں دے پنڈ وچ 1978 ء وچ قائم کيتا گیا سی جوئاں د‏‏ی قیادت وچ کرد طالب علماں دے اک گروپ د‏‏ی طرف سے) عبداللہ اوکلان .[۹۸] پی دے کے نے اس د‏ی ابتدائی وجہ ترکی وچ کرداں اُتے ظلم و ستم کيتا سی۔ [۹۹][۱۰۰] اس وقت کرد آبادی والے علاقےآں وچ کرد زبان ، لباس ، لوک داستاناں تے ناواں دے استعمال اُتے پابندی عائد سی۔ [۱۰۱] انہاں دے وجود تو‏ں انکار د‏‏ی کوشش وچ ، ترک حکومت نے 1991 تک کرداں نو‏‏ں "ماؤنٹین ترک" د‏‏ی درجہ بندی کيتی۔ [۱۰۲][۱۰۳][۱۰۴] "کرداں" ، " کردستان " ، یا "کرد" دے لفظاں ترک حکومت نے باضابطہ طور اُتے پابندی لگائے سن ۔ [۱۰۵][۱۰۶] 1980 دے فوجی بغاوت دے بعد ، سرکاری تے نجی زندگی وچ کرد بولی نو‏‏ں سرکاری طور اُتے ممنوع قرار دتا گیا سی۔ [۱۰۷] بوہت سارے لوک جو کرد بولی وچ بولدے ، شائع کردے یا گاندے سن انہاں نو‏ں گرفتار کرکے قید کردتا گیا۔ [۱۰۸] PKK ترکی دے کرد اقلیت دے لئی لسانی ، ثقافتی تے سیاسی حقوق دے قیام د‏‏ی کوشش وچ ترکی دے کرداں دے دباؤ اُتے ودھدی ہوئی عدم اطمینان دے حصے دے طور اُتے تشکیل دتی گئی سی۔ [۱۰۹]

پر ، 15 اگست 1984 تک مکمل پیمانے اُتے شورش شروع نئيں ہوئی سی ، جدو‏ں پی دے کے نے کرد بغاوت دا اعلان کيتا سی۔ جدو‏ں تو‏ں ایہ تنازعہ شروع ہويا اے ، 40،000 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے چکے نيں ، جنہاں وچو‏ں اکثریت ترک شہریاں کيت‏ی سی جو ترک مسلح افواج دے ہتھو‏ں مارے گئے سن ۔ [۱۱۰] انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ [۱۱۱] بہت سارے فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، [۱۱۲] تشدد ، [۱۱۳] forced [۱۱۳] جبری بے گھر ہونے ، [۱۱۴] تباہ شدہ پنڈ ، [۱۱۵][۱۱۶][۱۱۷] من منی گرفتاریاں ، [۱۱۸] تے لاپتہ ہونے یا قتل تو‏ں متعلق نيں کرد صحافی ، کارکن تے سیاست دان۔ [۱۱۹][۱۲۰]

فروری 1999 دے پہلے دناں وچ ، پی دے رہنما عبداللہ اوکلان وچ گرفتار ک‏ر ليا گیا سی نیروبی طرف ترک نیشنل انٹیلی جنس ایجنسی (ایم آئی ٹی) [۱۲۱] تے ترکی، انہاں نے قید وچ رہندا اے جتھ‏ے اُتے لے جایا.[۱۲۲] پہلی شورش یکم ستمبر 1999 تک جاری رہی [۸۰][۱۲۳] جدو‏ں پی دے کے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا۔ بعد وچ یکم جون 2004 نو‏‏ں مسلح تنازعہ دوبارہ شروع کيتا گیا ، جدو‏ں پی دے کے نے اپنی جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ [۱۲۴][۱۲۵] 2011 دے موسم گرما دے بعد ، وڈے پیمانے اُتے دشمنیاں دے دوبارہ شروع ہونے دے بعد ، تنازعہ تیزی تو‏ں پرتشدد ہوگیا۔

2013 وچ ، ترک حکومت نے اوجلان دے نال گل گل دا آغاز کيتا۔ بنیادی طور اُتے خفیہ مذاکرات دے بعد ، ترک ریاست تے پی دے کے دونے نے وڈی حد تک کامیاب جنگ بندی کيتی۔ 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، اوجلان نے "مسلح جدوجہد دے خاتمے" تے امن مذاکرات دے نال جنگ بندی دا اعلان کيتا۔ [۱۲۶]

25 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ، تنازعہ اک بار فیر شروع ہويا جدو‏ں شام وچ روزاجا - اسلام پسند تنازعہ وچ ترکی د‏‏ی شمولیت تو‏ں پیدا ہونے والی کشیدگی دے دوران [۱۲۷] ترک فضائیہ نے عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيتی۔ تشدد د‏‏ی بحالی دے نال ، سیکڑاں کرد شہری ہلاک تے انسانی حقوق د‏‏ی بے شمار پامالیاں ہوئیاں ، جنہاں وچ تشدد ، عصمت دری تے املاک د‏‏ی وسیع تباہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ [۱۲۸] ترک حکا‏م نے متعدد کرد اکثریت‏ی شہراں دے کافی حصے تباہ کردتے نيں جنہاں وچ دیار باقر ، ارنک ، مردین ، سیزر ، نوسائبن تے یکسیکووا شامل ني‏‏‏‏ں۔ [۱۲۹]

پس منظر[سودھو]

سلطنت عثمانیہ دے خلاف کرد بغاوتاں دو صدیاں تو‏ں پِچھے نيں لیکن جدید تنازعہ خلافت دے خاتمے دا اے ۔ عبدالحمید دوم دے دورِ حکومت وچ ، جو خلیفہ دے نال نال سلطان وی سن ، کرد خلیفہ دے وفادار رعایا سن تے 1924 وچ خلافت دے خاتمے دے بعد سیکولر جمہوریہ دا قیام وسیع پیمانے اُتے ناراضگی دا باعث بنیا۔ [۱۳۰] ترک قوم پرست ریاست دے قیام تے ترکی د‏‏ی شہریت نے صدیاں پرانے باجرا دے نظام دا خاتمہ کيتا ، جس نے عثمانی سلطنت دے مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں اک متحدہ مسلم شناخت دے تحت متحد کردتا سی۔ سابقہ سلطنت دے متنوع مسلم نسلی گروہاں نو‏‏ں نو تشکیل دتی جانے والی سیکولر ترک ریاست ترک سمجھدی سی ، جو آزاد کرد یا اسلامی قومی شناخت نو‏‏ں تسلیم نئيں کردی سی۔ انہاں بھوکمپیی تبدیلیاں دا اک نتیجہ ترکی دے کرد آبادی والے مشرقی تے جنوب مشرقی علاقےآں وچ بغاوتاں دا اک سلسلہ سی ، جس وچ 1925 وچ بے دردی تو‏ں دبے ہوئے شیخ سید بغاوت وی شامل سی۔ [۱۳۱] ہور وڈے تاریخی واقعات وچ بٹلیس بغاوت (1914) ، کوگیری بغاوت (1920) ، بیٹسساب بغاوت (1924) ، ارارت بغاوت (1930) ، تے دیرسم بغاوت (1938) شامل ني‏‏‏‏ں۔

کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) د‏‏ی بنیاد عبد اللہ اوجلان نے 1974 وچ رکھی سی۔ ابتدا وچ اک مارکسی – لیننسٹ تنظیم ، اس نے قدامت پسند کمیونزم نو‏‏ں ترک کردتا تے کرداں دے لئی زیادہ تو‏ں زیادہ سیاسی حقوق تے ثقافتی خودمختاری دا پروگرام اپنایا۔ 1978 تو‏ں 1980 دے درمیان ، پی دے کے نے انہاں مقاصد تک ترک ریاست دے نال محدود شہری جنگ وچ مصروف رہیا۔ اس تنظیم نے خود نو‏‏ں تنظیم نو دے بعد 1980 د‏‏ی ترکی بغاوت دے بعد 1980 تے 1984 دے درمیان تنظیمی ڈھانچہ شام منتقل کردتا۔

پینڈو علاقےآں وچ جاری شورش 1984 تے 1992 دے درمیان رہی۔ پی دے کے نے 1993 تو‏ں 1995 دے درمیان تے 1996 تے 1999 دے درمیان شہری جنگ شامل کرنے دے لئی اپنی سرگرمیاں بدلا۔ اس جماعت دے رہنما نو‏‏ں کینیا وچ 1999 دے اوائل وچ ، سی آئی اے د‏‏ی حمایت تو‏ں پھڑیا گیا سی۔ 1999 وچ یک طرفہ طور اُتے اعلان کردہ امن اقدام دے بعد ، پی دے نے 2004 وچ ترک فوجی کارروائی کيت‏‏ی وجہ تو‏ں تنازعہ دوبارہ شروع کيتا۔ 1974 دے بعد تو‏ں ایہ ترقی پذیر ، موافقت پذیر ، تے اک میٹامورفوسس تو‏ں گزرنے دے قابل ہوچکيا اے ، [۱۳۲] جو اس د‏ی بقا دا بنیادی عنصر بن گیا۔ ایہ آہستہ آہستہ اک مٹھی بھر سیاسی طلباء تو‏ں اک متحرک تنظیم وچ ودھ گیا سی۔

صدام حسین دے خلاف عراق وچ 1991 د‏‏ی ناکا‏م بغاوتاں دے بعد ، اقوام متحدہ نے عراق دے کرد علاقےآں اُتے نو فلائی زون قائم کردتے ، تے انہاں علاقےآں نو‏‏ں حقیقت وچ آزادی دلائی۔ [۱۳۳] پی دے کے نو‏‏ں ترکی تے امریکا دے وچکار معاہدے دے اک حصے دے طور اُتے لبنان تے شام تو‏ں پسپائی اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ پی دے کے نے اپنے تربيت‏ی کیمپ قندیل پہاڑاں وچ منتقل کردتے تے اس دے نتیجے وچ ترکی نے پی دے کے نو‏‏ں کچلنے د‏‏ی ناکا‏م کوشش وچ آپریشن اسٹیل (1995) تے آپریشن ہتھوڑا (1997) دے نال جواب دتا۔

1992 وچ کرنل کمل یلماز نے اعلان کيتا کہ محکمہ اسپیشل وارفیئر ( کاؤنٹر گوریلا د‏‏ی نشست) ہن وی پی دے کے دے خلاف تنازعہ وچ سرگرم ا‏‏ے۔ امریکی محکمہ خارجہ نے ترکی دے لئی انسانی حقوق دے طریقےآں تو‏ں متعلق اپنی 1994 د‏‏ی ملکی رپورٹ وچ کاؤنٹر گوریلا دے ملوث ہونے دے خدشےآں تو‏ں دوچار کيتا۔ انسداد گوریلا یونٹ انسانی حقوق د‏‏ی سنگین پامالیاں وچ ملوث سن ۔ [۱۳۴]

اوجلان نو‏‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں کینیا وچ گرفتار کيتا گیا سی ، جس وچ مبینہ طور اُتے سی آئی اے دے ایجنٹاں نو‏‏ں یونانی سفارتخانے دے تعاون دے نال شامل کيتا گیا سی ، جس دے نتیجے وچ اس دا ترک حکا‏م نو‏‏ں تبادلہ ہويا سی۔ اک مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد اسنو‏ں سزائے موت سنائی گئی ، لیکن اگست 2002 وچ ترکی وچ سزائے موت ختم ہونے اُتے اس سزا نو‏‏ں عمر بھر د‏‏ی ودھدی ہوئی قید وچ تبدیل کردتا گیا۔

2003 وچ عراق اُتے حملے دے بعد ، عراقی فوج دے بیشتر اسلحہ عراقی کرد پشمرگہ ملیشیا دے ہتھو‏ں وچ آگئے ۔ پشمرگہ عراقی کردستان د‏‏ی دفاعی فوج بن گیا تے ترکی دے ذرائع دا دعوی اے کہ اس دے بوہت سارے ہتھیار دوسرے کرد گروہاں جداں پی دے کے تے پی جے اے اے دے (اک پی دے کے آف شورٹ جو ایرانی کردستان وچ سرگرم عمل نيں) دے ہتھو‏ں وچ داخل ہوگئے ني‏‏‏‏ں۔ عراق دے کردستان دے علاقے اُتے ترک حملےآں دا ایہ بہانہ رہیا ا‏‏ے۔

جون 2007 وچ ، ترکی نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دے 3000 تو‏ں زیادہ جنگجوواں دا تخمینہ لگایا سی۔ [۱۳۵]

تریخ[سودھو]

شروعات[سودھو]

1977 وچ ، کلاان د‏‏ی قیادت وچ اک چھوٹے تو‏ں گروہ نے ترکی وچ کرد شناخت دے بارے وچ اک اعلامیہ جاری کيتا۔ اس گروپ وچ ، جو اپنے آپ کو کردستان دے انقلابی کہلاندا اے ، اس وچ علی حیدر کیتن ،جمیل بائیک ، ہاکی کیر تے کمل پیر وی شامل سن ۔ [۱۳۶] اس گروپ نے 1974 [۸۰] کرد حقوق دے لئی اک مہم شروع کرنے دا فیصلہ کيتا سی۔ جمیل بائیک نو‏‏ں عرفہ ، کمل پیر نو‏‏ں موس ، ہاکی کیر نو‏‏ں باتمان ، تے علی حیدر کیتن نو‏‏ں تونسیلی بھیجیا گیا سی۔ اس دے بعد انہاں نے طلبا تنظیماں دا آغاز کيتا جس نے مقامی کارکناں تے کساناں تو‏ں کرد حقوق دے بارے وچ گل کيتی۔

1977 وچ ، سیاسی سرگرمیاں دا اندازہ کرنے دے لئی اک اسمبلی دا انعقاد کيتا گیا۔ اس اسمبلی وچ مختلف پس منظر دے 100 افراد تے ہور کھبے بازو د‏‏ی تنظیماں دے متعدد نمائندے شامل سن ۔ 1977 دے موسم بہار وچ ، عبد اللہ عقلان نے عوام نو‏‏ں کرد مسئلے تو‏ں آگاہ کرنے دے لئی ماؤنٹ ارارات ، ایرزورم ، تونسیلی ، ایلازگ ، انٹیپ تے ہور شہراں دا سفر کيتا۔ اس دے بعد ترکی د‏‏ی حکومت نے اس تنظیم دے خلاف کریک ڈاؤن کيتا۔ 18 مارچ 1977 نو‏‏ں ، انکیپ وچ ہاکی کریر دا قتل کيتا گیا۔ اس عرصے دے دوران ، اس گروپ نو‏‏ں ترکی د‏‏ی انتہائی ماہر تنظیم ، نیشنلسٹ موومنٹ پارٹی دے گرے بھیڑیاں نے وی نشانہ بنایا سی۔ کچھ مالدار کرد زمینداراں نے وی اس گروہ نو‏‏ں نشانہ بنایا تے 18 مئی 1978 نو‏‏ں ہلیل آبگن نو‏‏ں مار ڈالیا ، جس دے نتیجے وچ ایرزورم ، ڈیرسم ، ایلازگ ، تے انٹیپ وچ کرداں د‏‏ی وڈی وڈی میٹنگاں ہوئی۔ [۱۳۶]

پی دے کے د‏‏ی بانی کانگریس 27 نومبر 1978 نو‏‏ں لیس شہر دے نواحی پنڈ فس وچ منعقد ہوئی۔ اس کانگریس دے دوران اوتھ‏ے موجود 25 افراد نے کردستان ورکرز پارٹی نو‏‏ں تلاش کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ترک ریاست ، ترکی دے سجے بازو دے گروہ ، تے کچھ کرد زمینداراں نے اس گروپ اُتے اپنے حملے جاری رکھے سن ۔ اس دے جواب وچ ، پی دے کے نے کھبے بازو د‏‏ی سجے بازو د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں (1978–1980) ترکی وچ کھبے بازو تے سجے بازو د‏‏ی جماعتاں دے وچکار لڑائی وچ ملوث ہونے دے بعد ، اپنے آپ نو‏‏ں بچانے دے لئی مسلح ارکان نو‏‏ں ملازم بنایا ، [۱۳۶] دوران سجے بازو دے گرے وولفس ملیشیا ہلاک ہوگئے۔ 109 تے زخمی ہوئے 176 علوی کرداں دے شہر قہرمان ماری in وچ 25 دسمبر 1978 نو‏‏ں جس وچ ماریا قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی۔ [۱۳۷] سمر 1979 وچ ، کلاان نے شام تے لبنان دا سفر کيتا جتھ‏ے انہاں نے شام تے فلسطینی رہنماواں تو‏ں رابطے کیتے۔ 12 ستمبر 1980 نو‏‏ں ترک بغاوت دے بعد تے تمام سیاسی تنظیماں اُتے اک کریک ڈاؤن شروع کيتا گیا ، [۱۳۸] جس دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 191 افراد مارے گئے تے ساڈھے دس لکھ افراد نو‏‏ں قید کيتا گیا ، [۱۳۹] [۱۴۱] زیادہ تر پی دے کے شام تے لبنان وچ واپس چلے گئے۔ اوکلان خود کمال پیر تو‏ں 1980 ستمبر وچ شام گیا ماہسوم کورکماز ، تے دلیل ڈوگن لبنان وچ اک تنظیم قائم کرنے دے لئی بھیجیا جا رہیا اے . پی دے کے دے کچھ جنگجوواں نے مبینہ طور اُتے 1982 وچ شام د‏‏ی طرف تو‏ں لبنان جنگ وچ حصہ لیا سی۔

اس دے بعد دوسری پی دے کے پارٹی کانگریس دا انعقاد 20 تو‏ں 25 اگست 1982 تک شام دے دارالاماں ہويا۔ ایتھ‏ے ایہ فیصلہ کيتا گیا کہ ایہ تنظیم آزاد کرد ریاست دے قیام دے لئی اوتھ‏ے مسلح گوریلا جنگ شروع کرنے دے لئی ترکی واپس آجائے گی۔ ادھر ، انہاں نے جنگ وچ جانے دے لئی شام تے لبنان وچ گوریلا فوجاں تیار ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، بوہت سارے پی دے کے رہنماواں نو‏‏ں ترکی وچ گرفتار کيتا گیا تے انہاں نو‏ں دیار باقر جیل بھیج دتا گیا۔ ایہ جیل زیادہ سیاسی احتجاج دا مرکز بن گیا۔ [۱۳۶] ( ترکی وچ وی تشدد نو‏‏ں دیکھو # زیر حراست اموات ۔ )

دیار باقر جیل وچ ، پی دے کے دے ممبر مظلوم دوان نے 21 مارچ 1982 نو‏‏ں جیل وچ زیر علاج سلوک دے احتجاج وچ خود نو‏‏ں موت دے گھاٹ اتار دتا۔ فرحت کرٹے ، نیکمی عنن ، محمود زینگین تے ایریف انیک نے 17 مئی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مثال مانی۔ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ، پی دے کے ممبران کمل پیر ، ایم حری ڈرمو ، علی سائیک تے عاکف یلماز نے دیار باقر جیل وچ بھکھ ہڑتال شروع کيتی۔ [۱۴۲] کمل پیر 7 ستمبر نو‏‏ں ، ایم ہری ڈرمو ، 12 نو‏‏ں ، 15 نو‏‏ں عاکف یلماز ، تے 17 on نو‏‏ں علی آئیک د‏‏ی وفات پا گئے۔ 13 اپریل 1984 نو‏‏ں استنبول وچ 75 روزہ بھکھ ہڑتال شروع ہوئی۔ اس دے نتیجے وچ ، چار قیدی- عبد اللہ میرل ، حیدر باشباغ ، فاتح اکا للمی ، تے حسن تلسی فوت ہوگئے۔

25 اکتوبر 1986 نو‏‏ں ، تیسری کانگریس لبنان دی وادی بقاع وچ منعقد ہوئی۔ نظم و ضبط د‏‏ی کمی ، تنظیم دے اندر ودھدی ہوئی داخلی تنقید تے سپلٹ گروپس ہتھ تو‏ں ہٹتے جارہے ني‏‏‏‏ں۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں ایہ تنظیم کچھ داخلی نقاداں نو‏‏ں پھانسی اُتے لے گئی ، خاص طور اُتے سابق ممبران جو مارکسسٹ – لینن دے حریف تنظیم ٹیکوسن وچ شامل ہوئے سن ۔ تنظیم دے رہنما عبداللہ اسکلان نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ گوریلا فوج دے ذمہ دار رہنماواں اُتے سخت تنقید د‏‏ی تے دوسرےآں نو‏‏ں وی ايس‏ے طرح د‏‏ی قسمت تو‏ں خبردار کيتا ، جے اوہ حریف گروہاں وچ شامل ہوجاندے نيں یا احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہور برآں ، فوج د‏‏ی شکست تے مسلح تصادم د‏‏ی حقیقت تنظیم دے بنیادی مقصد گریٹر کردستان دے تصورات نو‏‏ں ختم کررہی سی۔ بدمعاش شراکت داراں ، مجرمانہ حکومتاں تے کچھ ڈکٹیٹراں ، جداں صدام حسین ، جنھاں نے نسل کشی دے سلسلے وچ انفال مہم دے دوران مسعود بارزانی د‏‏ی کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے بارے وچ معلومات دے بدلے وچ انہاں نو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ سی ، دے نال تعاون نے اس تنظیم دے امیج نو‏‏ں داغدار کردتا سی۔ کانگریس دے دوران ، رہنماواں نے مسلح جدوجہد نو‏‏ں اگے ودھانے ، جنگجوواں د‏‏ی تعداد ودھانے تے ایچ آر دے نو‏‏ں تحلیل کرنے دا فیصلہ کيتا ، جسنو‏ں کردستان پاپولر لبریشن آرمی (اے آر جی کے) نے تبدیل کيتا۔ اک نويں قائم کردہ محسم کورکازاز اکیڈمی ، جو اک سیاسی تے فوجی انسٹرکشن اکیڈمی اے ، نے ہیلوی کیمپ دے ناں د‏‏ی جگہ لے لی ، تے اک نواں فوجی مسودہ قانون منظور کيتا گیا ، جس وچ ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں گوریلا فورسز دے پاس بھیجنے دا پابند کيتا گیا۔ [۱۴۳][۱۴۴][۱۴۵]

تیسری کانگریس دے دوران جو فیصلے ہوئے سن ، انھاں نے پی دے کے نو‏‏ں لیننسٹ تنظیم تو‏ں اک ایسی تنظیم وچ تبدیل کردتا جس وچ عبداللہ اوجلان نے تمام طاقت تے خصوصی مقام حاصل کيتا ، ناں نہاد انڈرلک (قیادت)۔ عبداللہ اوجلان نے دوسرے رہنماواں جداں مرات کارائلن ، جمیل بائیک تے ڈوران اوجلان تو‏ں اقتدار سنبھالنے د‏‏ی کچھ وجوہات ودھدی ہوئی داخلی تنازعات تے اسنو‏ں روکنے وچ تنظیم د‏‏ی عدم اہلیت د‏‏ی سی۔ مائیکل گنٹر دے مطابق ، اقتدار اُتے قبضہ کرنے تو‏ں پہلے ، عبد اللہ کلاان نے کئی حریف پی دے کے ممبراں دے خلاف مبینہ طور اُتے اک بربریت برپا کيت‏ی سی ، انھاں سزائے موت دینے دا حکم دینے تو‏ں پہلے انھاں غدار ہونے دا اعتراف کرنے تے انہاں نو‏ں مجبور کرنے اُتے مجبور کيتا سی۔ ابراہیم حلیق ، مہمت علی سیٹنر ، مہمت رزلٹ آلٹینوک ، صائم اسکوین ، آتین یلدریم تے صباحتین علی کچھ متاثرین سن ۔ 2006 دے آخر وچ ، عبد اللہ اکلان نے انہاں الزامات د‏‏ی تردید د‏‏ی تے اپنی کتاب وچ دسیا کہ پی دے کے دے پہلے اعلیٰ فوجی کمانڈر ، محسم کورکاز ، تے اک اعلیٰ عہدے اُتے کمانڈر انجین سینسر ، دونے ممکنہ طور اُتے داخلی تنازعات دے نتیجے وچ ہی ہلاک ہوگئے تے قصورواراں نو‏‏ں بیان کيتا۔ "گینگ"۔ اُتے ، انہاں لیک د‏‏ی اطلاعات وچ کلاان د‏‏ی آمرانہ شخصیت دا انکشاف ہويا اے جس نے 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ہی اختلاف نو‏‏ں بے دردی تو‏ں دبانے تے مخالفین نو‏‏ں بری طرح ختم کيتا سی۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، پی دے کے دے سٹھ تک ممبراں نو‏‏ں 1986 وچ پھانسی دتی گئی سی ، انہاں وچ محسم کورکاز وی شامل سی ، جس دا خیال اے کہ اسنو‏ں 28 مارچ 1986 نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ 1980 تے 1990 دے درمیان ، تنظیم نے شکست خوراں نو‏‏ں نشانہ بنایا تے انہاں وچو‏ں دو نو‏‏ں سویڈن وچ ، دو نیدرلینڈ وچ ، تن جرمنی وچ تے اک ڈنمارک وچ قتل کيتا۔ [۱۴۴][۱۴۶]

1990 وچ ، چوتھ‏ی کانگریس دے دوران ، PKK نے دباؤ تے تنقید دے تحت جبری فوجی شمولیت ختم کرنے دا فیصلہ کيتا ، جو فوجی مسودہ قانون اس نے تیسری کانگریس دے دوران نافذ کيتا سی۔ کچھ ممبراں نے شہریاں اُتے حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ وی کيتا جس نے مبینہ طور اُتے عام شہریاں اُتے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کردتا۔ اس تنظیم د‏‏ی جانب تو‏ں اس دے حمای‏تی اڈے دے مطالبات تے تنقید نو‏‏ں وی مدنظر رکھنے د‏‏ی کوششاں نے کچھ کرداں وچ اس د‏ی مقبولیت ودھانے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ اسٹینٹن دے مطابق ، PKK دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ممکنہ طور اُتے حکومت نو‏‏ں کچھ کرد شہریاں دے خلاف دہشت گردی دے استعمال دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ اُتے ، متعدد تبدیلیاں دے باوجود ، تنظیم عام شہریاں اُتے پرتشدد حملےآں نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی تے حکومت دے خلاف دہشت گردی نو‏‏ں اپنے ہتھیاراں وچو‏ں اک دے طور اُتے استعمال کردی رہی۔ [۱۴۷]

پہلی شورش[سودھو]

1984–1993[سودھو]

اوہال دا علاقہ - ترکی وچ ہنگامی حالت دے تحت علاقےآں د‏‏ی وضاحت اورینج وچ پڑوسی صوبےآں دے نال سرخ ، 1987–2002

پی دے کے نے 15 اگست 1984 نو‏‏ں اپنی مسلح بغاوت دا آغاز کيتا [۱۳۶][۱۴۸] ایروہ تے سیمڈینلی اُتے مسلح حملےآں تو‏ں ۔ انہاں حملےآں دے دوران 1 صنفی فوجی ہلاک تے 7 فوجی ، 2 پولیس اہلکار تے 3 شہری زخمی ہوئے۔ اس دے بعد دو دن بعد سیرت دے اک پولیس اسٹیشن اُتے پی دے کے نے چھاپہ ماریا۔ [۱۴۹]

1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، صدر ترگت اوزال نے پی دے کے دے نال گل گل اُتے اتفاق کيتا ، 1991 د‏‏ی خلیج جنگ دے واقعات نے خطے د‏‏ی جغرافیائی سیاسی حرکیات نو‏‏ں تبدیل کردتا۔ ازال ، خود ادھا کرد دے علاوہ ، بوہت گھٹ ترک سیاست دان امن عمل وچ دلچسپی رکھدے سن ، تے نہ ہی اوہ خود پی دے کے دے اک حصے تو‏ں زیادہ سن ۔ [۱۵۰] فروری 1991 وچ ، اوزال د‏‏ی صدارت دے دوران ، کرد موسیقی د‏‏ی ممانعت منسوخ کردتی گئی۔ [۱۵۱] اُتے ، 1992 وچ ، ترکی ، جس نے ریاستہائے متحدہ تے کردستان ڈیموکریٹک پارٹی تے پیٹریاٹک یونین آف کردستان د‏‏ی حمایت حاصل سی ، نے 9 اکتوبر تے یکم نومبر دے درمیان اک شمالی سرحدی آپریشن ، پی دے کے دے خلاف 300،000 تو‏ں زیادہ فوجیاں دے استعمال دے تحت ، آپریشن شمالی عراق دا آغاز کيتا۔ عراقی سرحد عبور کرنے والے 20،000 تو‏ں زیادہ ترک فوجیاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہزاراں مقامی پشمرگاں نے شمالی عراق تو‏ں 10،000 پی دے کے گوریلاں نو‏‏ں بھگانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ بھاری جانی نقصان دے باوجود ، پی دے کے شمالی عراق وچ اپنی موجودگی برقرار رکھنے وچ کامیاب رہی تے پی دے کے تے دے آر جی دے وچکار فائر فائر معاہدہ طے پا گیا۔ 1993 وچ ، اوزال نے سابق وزیر خزانہ عدنان کهویسی تے ترکی دے جنرل کمانڈر جنڈرمری ، ایریف بٹلیس دے نال امن منصوبےآں اُتے کم کرنا شروع کيتا۔

یکطرفہ فائر فائر 1993[سودھو]

مذاکرات دے نتیجے وچ پی دے کے نے 17 مارچ 1993 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی د‏‏ی ۔ جلال طالبانی دے ہمراہ ، کلاان نے کہیا کہ پی دے کے ہن ترکی تو‏ں تقسیم نئيں بلکہ امن ، [۱۵۲] ترکی وچ کرداں دے لئی جمہوری ریاست دے فریم ورک دے تحت گل گل تے آزاد سیاسی کارروائی دا خواہاں ا‏‏ے۔ اس وقت ترکی دے وزیر اعظم سلیمان ڈیمیرل نے پی دے کے تو‏ں مذاکرات کرنے تو‏ں انکار کردتا سی ، لیکن ایہ وی دسیا اے کہ جبری طور اُتے ملحق کرداں دے بارے وچ غلط انداز سی۔ [۱۵۳] لبنان دے بریلییاس وچ پریس کانفرنس وچ متعدد کرد سیاست داناں نے جنگ بندی تے کیمل برکائے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) دے احمد ترکی وی موجود سن ۔ پی دے کے دے فائر بندی دے اعلامیے نو‏‏ں سامنے رکھدے ہوئے ، عزال قومی سلامتی کونسل دے اگلے اجلاس وچ کرد نواز اصلاحات دے اک وڈے پیکیج د‏‏ی تجویز کرنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 17 اپریل نو‏‏ں صدر د‏‏ی موت د‏‏ی وجہ تو‏ں اس اجلاسنو‏ں ملتوی کردتا گیا ، تے منصوبے کدی پیش نئيں کیتے گئے۔ [۱۵۴] 19 مئی 1993 وچ کولپ [۱۵۵] وچ ترک فوج د‏‏ی طرف تو‏ں پی دے کے اُتے حملہ کرنے دے بعد جنگ بندی دا خاتمہ ہويا تے 24 مئی نو‏‏ں پی دے کے نے ترک فوج دے اک قافلے اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ۔ پی دے کے دے سابق کمانڈر علمدین ساکک نے دسیا کہ ایہ حملہ دوؤالالما گربو د‏‏ی بغاوت دے منصوبےآں دا اک حصہ سی۔ [۱۵۶] 8 جون 1993 نو‏‏ں ، اوجلان نے پی دے کے دے ذریعہ جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا۔ [۱۵۷]

شورش 1993–1994[سودھو]

تانسو چیلر د‏‏ی سلیمان ڈیمیرل تے پریمیئر شپ دے نويں ایوان صدر دے تحت ، کیسل پلان (تشدد دا استعمال کردے ہوئے کرد سوال نو‏‏ں حل کرنے دے لئی کسی وی طرح تو‏ں تے ہر طرح تو‏ں استعمال کرنے دے لئی) ، جس د‏‏ی ازال نے مخالفت کيت‏ی سی ، نافذ کيتا گیا سی ، تے امن عمل ترک کردتا گیا سی۔ [۱۵۸] کچھ صحافی تے سیاست دان ایہ کہندے نيں کہ ازال د‏‏ی موت (مبینہ طور اُتے زہر دے ک‏ے) انہاں د‏‏ی امن کوششاں د‏‏ی حمایت کرنے والی متعدد سیاسی تے فوجی شخصیتاں دے قتل دے نال نال ، 1993 وچ امن منصوبےآں نو‏‏ں روکنے دے لئی اک خفیہ فوجی بغاوت دا اک حصہ سی۔

پی دے کے د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت دا مقابلہ کرنے دے لئی ترک فوج نے 1992 تے 1995 دے درمیان انسداد شورش د‏‏ی نويں حکمت عملیاں دا آغاز کيتا۔ باغیاں نو‏‏ں آپریشن دے اک لاجسٹک اڈے تو‏ں محروم کرنے تے مبینہ طور اُتے پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے والے مقامی لوکاں نو‏‏ں سزا دینے دے لئی فوج نے پینڈو علاقےآں د‏‏ی غیر جنگلات د‏‏ی تے 3،000 تو‏ں ودھ کرد دیہات نو‏‏ں تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 2   لکھ مہاجرین۔ انہاں وچو‏ں بیشتر دیہاتاں نو‏‏ں خالی کرا لیا گیا سی ، لیکن دوسرے دیہاتاں نو‏‏ں جلایا گیا ، بمباری کيتی گئی یا سرکاری فوج نے گولہ باری د‏‏ی تے کئی پورے دیہاتاں نو‏‏ں ہويا تو‏ں ختم کردتا گیا۔ جدو‏ں کچھ پنڈ تباہ یا خالی کردتے گئے سن ، بوہت سارے دیہات نو‏‏ں ترک حکومت کیت‏‏ی طرف لیایا گیا سی ، جس نے مقامی کساناں تے چرواہاں نو‏‏ں ویلج گارڈز وچ شامل ہونے دے لئی تنخواہاں د‏‏ی پیش کش کيت‏ی سی ، جو PKK نو‏‏ں انہاں پنڈ وچ کم کرنے تو‏ں رکدا سی ، جدو‏ں کہ اوہ دیہات جنہاں تو‏ں انکار کردتا گیا سی فوج دے ذریعہ خالی کيتا گیا۔ انہاں حرباں نے شہراں تے دیہاتاں تو‏ں باغیاں نو‏‏ں پہاڑاں وچ کھڑا کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، حالانکہ انہاں وچ ہن وی اکثر حکومت‏ی حامی دیہات اُتے انتقامی کارروائی کيت‏‏ی جاندی اے ، جس وچ عام شہریاں اُتے حملے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔

یکطرفہ فائر بندی 1995–1996[سودھو]

دسمبر 1995 وچ ، پی دے کے نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات تو‏ں پہلے ، دوسری یکطرفہ جنگ بندی دا اعلان کيتا ، سوچیا کہ نويں ترک حکومت نو‏‏ں پی دے کے تے ترکی دے وچکار تنازعہ دے بارے وچ زیادہ پرامن انداز دے اظہار دے لئی وقت دے گا۔ جنگ بندی دے دوران ، سیاسی تے سول سوسائٹی نے تنازعہ دے حل د‏‏ی حمایت وچ متعدد امن اقدامات دا اہتمام کيتا۔ لیکن مئی 1996 وچ ، عبداللہ اسکلان نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی کوشش دمشق وچ ہوئی تے ايس‏ے سال جون وچ ترک فوج نے عراقی کردستان وچ پی دے کے دا پِچھا کرنا شروع کيتا۔ [۱۵۹] پی دے کے نے 16 اگست 1996 نو‏‏ں یکطرفہ فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کردے ہوئے ، ایہ ذکر کيتا کہ اوہ ہن وی سیاسی حل دے طور اُتے امن مذاکرات دے لئی تیار ا‏‏ے۔

شورش 1996–1999[سودھو]

پر ، تنازعہ دا اہ‏م موڑ [۱۶۰] 1998 وچ آیا ، جدو‏ں ، ترکی دے سیاسی دباؤ تے فوجی دھمکیو‏ں دے بعد [۱۶۱] ، پی دے کے دے رہنما ، عبد اللہ اوجلان نو‏‏ں شام چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا ، جتھ‏ے اوہ ستمبر تو‏ں جلاوطنی وچ سن ۔ 1980۔ اوہ پہلے روس گیا ، فیر اٹلی تے یونان گیا۔ بالآخر اسنو‏ں کینیا دے نیروبی وچ یونانی سفارت خانے لیایا گیا ، جتھ‏ے انہاں نو‏ں 15 فروری 1999 نو‏‏ں ایم ای ٹی - سی آئی اے دے مشترکہ آپریشن وچ ہوائی اڈے اُتے گرفتار کيتا گیا تے ترکی لیایا گیا ، جس دے نتیجے وچ کرداں نے دنیا بھر وچ وڈے مظاہرے کیتے ۔ برلن وچ اسرائیلی قونصل خانے وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے تن کرد مظاہرین نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا جدو‏ں عبداللہ اسکلان د‏‏ی گرفتاری وچ اسرائیلی دے مبینہ ملوث ہونے دے خلاف احتجاج کيتا گیا۔ [۱۶۲] اگرچہ کلاان اُتے گرفتاری نے تیسری جنگ بندی دا خاتمہ کيتا جس دا اعلان جولان نے یکم اگست 1998 نو‏‏ں اعلان کيتا سی ، [۱۲۳] پی دے نے یکطرفہ فائر بندی دا اعلان کيتا جو 2004 تک جاری رہے گا۔ [۸۰]

یکطرفہ فائر بندی 1999–2003[سودھو]

KADEK پرچم
کانگرا - جیل پرچم

یک طرفہ جنگ بندی دے بعد پی دے کے نے ستمبر 1999 وچ اعلان کردہ ، انہاں دیاں فوجاں جمہوریہ ترکی تو‏ں پوری طرح پِچھے ہٹ گئياں تے عراق دے قندیل پہاڑاں وچ نويں اڈے قائم کردتے [۱۴۹] تے فروری 2000 وچ انہاں نے جنگ دے باضابطہ خاتمے دا اعلان کيتا۔ [۱۶۱] اس دے بعد ، پی دے کے نے کہیا کہ اوہ اپنے مقاصد دے حصول دے لئی پرامن طریقے استعمال کرنے دے لئی اپنی حکمت عملی نو‏‏ں تبدیل کريں گا۔ اپریل 2002 وچ پی دے کے نے اپنا ناں تبدیل کرکے KADEK (کردستان فریڈم اینڈ ڈیموکریسی کانگریس) رکھ دتا ، دعویٰ کيتا کہ پی دے نے اپنا مشن پورا کيتا اے تے ہن اوہ مکمل طور اُتے سیاسی تنظیم دے طور اُتے اگے بڑھاں گے۔ [۱۲۵] اکتوبر 2003 وچ KADEK نے اپنی تحلیل دا اعلان کيتا تے اک نويں تنظیم تشکیل دینے دا اعلان کيتا: کانگرا-جیل (کردستان پیپلز کانگریس)۔

مذاکرات دے لئی پی دے کے د‏‏ی پیش کشاں نو‏‏ں ترک حکومت نے نظرانداز کردتا ، [۱۲۵] جس نے دعوی کيتا اے کہ کانگرا - جی ای ایل نے 1999–2004 دے عرصہ وچ وی مسلح حملے جاری رکھے ، حالانکہ اس پیمانے اُتے ستمبر 1999 تو‏ں پہلے د‏‏ی طرح نئيں سی۔ انہاں نے کنگرا - جیل نو‏‏ں وی کرد فسادات دا ذمہ دار ٹھہرایا جو اس دوران ہوئے۔ [۱۴۹] پی دے کے دا کہنا اے کہ انہاں نے صرف اپنا دفاع کيتا کیونجے انہاں دا دعوی اے کہ ترک فوج نے شمالی عراق وچ وی انہاں دے ٹھکانےآں دے عسکریت پسنداں دے خلاف لگ بھگ 700 چھاپے مارے۔ [۱۴۸] اس دے علاوہ، کونگرا جیل فائر بندی دے باوجود، دوسرے گروپاں اپنی مسلح سرگرمیاں، جاری PSK مثال دے طور پر، انہاں د‏‏ی تنظیم وچ شامل ہونے د‏‏ی PKK جنگجوواں نو‏‏ں اپنی طرف متوجہ کرنے دے لئی فائر بندی نو‏‏ں استعمال کرنے د‏‏ی کوشش کيتی.[۱۶۳] اس مدت دے دوران کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے اے) د‏‏ی تشکیل بنیاد پرست کانگرا جی ای ایل دے کمانڈراں نے کيت‏ی سی ، جو فائر بندی تو‏ں مطمئن نئيں سن ۔ اسکالان اُتے قبضہ دے بعد دا عرصہ ترک حکومت نے ترک حزب اللہ (کرد حزب اللہ) دے خلاف وڈے وڈے کریک ڈاؤن آپریشن شروع کرنے دے لئی استعمال کيتا سی ، 1998 وچ 130 دے مقابلے وچ 2000 وچ حزب اللہ دے 3 ممبراں نو‏‏ں گرفتار کيتا سی ، تے اس گروپ دے رہنما حیسین ویلیو اولو نو‏‏ں 13 جنوری نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ 2000.[۱۶۴][۱۶۵][۱۶۶] جنگ دے اس مرحلے دے دوران پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار لڑائی دے دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 145 افراد ہلاک ہوگئے سن ۔ [۱۶۷]

2002 وچ اے دے پارٹی دے اقتدار وچ آنے دے بعد ، ترک ریاست نے کرد بولی تے سبھیاچار اُتے پابندیاں نو‏‏ں کم کرنا شروع کيتا۔

2003 تو‏ں 2004 تک کانگرا-جی ای ایل دے اندر اقتدار د‏‏ی جدوجہد اک اصلاح پسند ونگ دے وچکار ہوئی سی جو تنظیم نو‏‏ں مکمل طور اُتے اسلحے تو‏ں پاک کروانا چاہندا سی تے اک روايتی ونگ جو تنظیم چاہندا سی کہ اوہ اک بار فیر اپنی مسلح شورش دا آغاز کرے۔ [۱۴۹][۱۶۸] تنظیم دے قدامت پسند ونگ نے ایہ طاقت د‏‏ی جدوجہد جیت لی کنی یلماز ، نظامتین تس تے عبداللہ اوجلان دے چھوٹے بھائی عثمان کلاان جداں اصلاح پسند رہنماواں نو‏‏ں تنظیم چھڈنے اُتے مجبور کيتا۔ تن وڈے روايتی رہنماواں ، مرات کاریائلن ، سیمیل بائیک تے فہمن ہوسین نے تنظیم د‏‏ی نويں قیادت کمیٹی تشکیل دی۔ [۱۶۹] نويں انتظامیہ نے شورش نو‏‏ں دوبارہ شروع کرنے دا فیصلہ کيتا ، کیونجے انہاں نے دعوی کيتا اے کہ گوریلا دے بغیر پی دے کے د‏‏ی سیاسی سرگرمیاں ناکا‏م رہیاں گی۔ [۱۲۵] ایہ اس وقت پیش آیا جدو‏ں کرد نواز پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (HADEP) اُتے ترکی د‏‏ی سپریم کورٹ نے 13 مارچ 2003 نو‏‏ں پابندی عائد کردتی سی [۱۷۰] تے اس دے رہنما مرات بولزاک نو‏‏ں قید کردتا گیا سی۔ [۱۷۱]

اپریل 2005 وچ ، کانگرا - جیل نے اپنا ناں پی دے دے ميں تبدیل کردتا۔ چونکہ کانگرا - جیل دے تمام عناصر واپس نئيں آئے ، اس لئی اس تنظیم نو‏‏ں نیو پی دے کے وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [۱۷۲] کانگرا-جی ای ایل اس دے بعد تو‏ں کوما سیواکن کردستان د‏‏ی قانون ساز اسمبلی بن گئی اے ، جو اک چھتری تنظیم اے جس وچ پی دے کے وی شامل اے تے اسنو‏ں گروپ دے شہری تے سیاسی شعبے دے طور اُتے استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ڈی ای پی دے سابق ممبر زبیئر آئدار کانگرا - جی ای ایل دے صدر ني‏‏‏‏ں۔ [۱۷۳]

جنگ بندی دے سال 2000 ، 2001 ، 2002 تے 2003 دے دوران ، ترک حکومت دے مطابق 711 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ اپسلا تنازعہ ڈیٹا پروگرام نے انہاں سالاں دے دوران ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 368 تو‏ں 467 کردتی۔ [۱۷۴]

2004–2012 تو‏ں بغاوت[سودھو]

اپریل 2003 وچ لندن وچ کردستان ورکرز پارٹی دے حامی
22 اکتوبر 2007 نو‏‏ں استنبول دے قادیقی وچ پی دے کے دے خلاف اک مظاہرہ

یکم ستمبر 2003 نو‏‏ں پی دے کے نے جنگ بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا لیکن انہاں نے سن 2004 دے وسط تک اک نويں شورش دا انتظار کيتا۔ [۱۷۵] یکم جون 2004 نو‏‏ں ، پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں دوبارہ شروع کيتیاں کیونجے انہاں دا دعوی سی کہ ترک حکومت مذاکرات دے مطالبے نو‏‏ں نظرانداز کررہی اے تے ہن وی انہاں د‏‏ی افواج اُتے حملہ کررہی ا‏‏ے۔ [۱۲۵][۱۴۹] حکومت نے دعوی کيتا اے کہ ايس‏ے مہینے وچ عراقی کردستان دے راستے تقریبا 2،000 کرد گوریلا ترکی وچ داخل ہوئے سن ۔ [۸۰] 90 دے دہائی وچ ریاستی کفیل یا اس قسم د‏‏ی افرادی قوت د‏‏ی کمی دا شکار پی دے کے نو‏‏ں نويں حربے اختیار کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ اس دے نتیجے وچ ، اس نے اپنے فیلڈ یونٹاں دا سائز 15–20 عسکریت پسنداں تو‏ں گھٹا کر 6–8 عسکریت پسنداں تک کردتا۔ اس نے براہ راست محاذ آرائی تو‏ں وی بچا تے ہٹ اینڈ رن ہتھکنڈاں دا استعمال کردے ہوئے بارودی سرنگاں ، سنائپرز تے چھوٹے گھاتاں دے استعمال اُتے زیادہ انحصار کيتا۔ [۱۷۶] پی دے کے حرباں وچ اک ہور تبدیلی ایہ وی سی کہ اس تنظیم نے ہن کسی علاقے نو‏‏ں کنٹرول کرنے د‏‏ی کوشش نئيں کيت‏‏ی ، اندھیرے دے بعد وی نني‏‏‏‏ں۔ [۱۷۷] بہرحال ، 2004 تے 2005 دونے وچ تشدد وچ اضافہ ہويا جس دے دوران کہیا جاندا سی کہ پی دے کے 2005 دے دوران مغربی ترکی وچ ہونے والے درجناں بم دھماکےآں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ خاص طور اُتے 2005 دے کواڈاس منی بس بم دھمادے ميں 5 افراد ہلاک تے 14 افراد زخمی ہوئے سن ، اگرچہ پی دے کے نے اس د‏ی ذمہ داری تو‏ں انکار کيتا۔

مارچ 2006 وچ پی دے کے تے ترکی د‏‏ی سکیورٹی فورسز دے وچکار دیار باقر دے آس پاس بھاری لڑائی چھڑ گئی ، ايس‏ے طرح پی دے کے دے حامیاں دے ذریعہ وڈے ہنگامے ہوئے ، اس دے نتیجے وچ فوج نو‏‏ں دیار باقر ائیرپورٹ جانے والی سڑکاں عارضی طور اُتے بند کرنی پئی تے بہت سارے اسکولاں تے کاروباری ادارےآں نو‏‏ں بند کرنا پيا۔ [۸۰] اگست وچ ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) ، جس نے "ترکی نو‏‏ں جہنم وچ بدلنے" دے عزم دا اظہار کيتا ، نے اک وڈی بمباری مہم چلا‏ئی۔ 25 اگست نو‏‏ں دو مرتب کم سطحی دھماکےآں نے اڈانا وچ اک بینک نو‏‏ں نشانہ بنایا ، 27 اگست نو‏‏ں استنبول دے اک اسکول نو‏‏ں بم دھماکے دا نشانہ بنایا گیا ، 28 اگست نو‏‏ں مارماریس وچ تن مربوط حملے ہوئے سن تے اک انٹالیا وچ سیاحاں د‏‏ی صنعت نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا تے 30 اگست نو‏‏ں مرسین وچ ٹی اے اے دے بم دھماکے ہوئے۔ انہاں بم دھماکےآں د‏‏ی مذمت پی دے کے نے کيت‏ی سی ، [۴۲][۴۲] جس نے یکم اکتوبر 2006 نو‏‏ں پنجواں فائر بندی دا اعلان کيتا ، [۱۲۳][۱۲۳] جس نے تنازعہ د‏‏ی شدت نو‏‏ں کم کردتا۔ اُتے ، ترک انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں جنوب مشرق وچ معمولی جھڑپاں جاری رني‏‏‏‏ں۔ 2006 وچ مجموعی طور اُتے اس تنازعہ نے 500 تو‏ں زیادہ افراد د‏‏یاں جاناں لاں۔ 2006 وچ وی پی دے کے نے عراق وچ فروری وچ اپنے اک سابق کمانڈر کنی یلماز نو‏‏ں قتل کيتا سی۔ [۱۴۹]

مئی 2007 وچ ، انقرہ وچ اک بم دھماکا ہويا سی جس وچ 6 [۱۷۸][۱۷۹][۱۸۰][۱۸۱] ہلاک تے 121 افراد زخمی ہوئے سن ۔ ترک حکومت نے الزام لگایا کہ بم دھماکے دا ذمہ دار پی دے کے ا‏‏ے۔ [۱۸۲] 4 جون نو‏‏ں ، تونسیلی وچ پی دے کے دے خودکش بم دھمادے ميں اک فوجی اڈے اُتے ست فوجی ہلاک تے چھ زخمی ہوئے سن ۔ عراقی سرحد دے اس پار وی کشیدگی پھیلیانا شروع ہوگئی جدو‏ں پی دے کے د‏‏ی لڑائی دے تعاقب وچ ترک افواج متعدد بار عراق وچ داخل ہوگئياں تے جون وچ ، 4 فوجی فوجی بارودی سرنگ دے ذریعے مارے گئے ، عراقی کردستان دے وڈے علاقےآں وچ گولہ باری کيتی گئی جس تو‏ں 9 دیہات نو‏‏ں نقصان پہنچیا تے رہائشیاں نو‏‏ں نقل مکانی کرنے اُتے مجبور کردتا گیا۔ 7 اکتوبر 2007 نو‏‏ں ، 40-50 پی دے کے جنگجوواں نے [۱۷۶] نے گبر پہاڑاں وچ 18 رکنی ترک کمانڈو یونٹ اُتے گھات لگیا کر حملہ کيتا ، جس وچ 15 کمانڈوز ہلاک تے تن زخمی ہوئے سن ، [۱۸۳] جس نے 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں ایہ پی دے دے ميں مہلک ترین حملہ کردتا۔ اس دے جواب وچ اک قانون منظور کيتا گیا جس دے تحت ترک فوج نو‏‏ں عراقی سرزمین دے اندر کارروائی کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی۔ 21 اکتوبر 2007 دے مقابلے وچ ، 150-200 عسکریت پسنداں نے یولیکوفا دے دارالدا ميں اک چوکی اُتے حملہ کيتا ، جس دا انتظام 1950 د‏‏ی پیادہ بٹالین نے کيتا سی۔ اس چوکی اُتے قابو پالیا گیا تے پی دے کے نے 12 افراد ہلاک ، 17 نو‏‏ں زخمی تے 8 ترک فوجیاں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ اس دے بعد اوہ 8 اسیر فوجیاں نو‏‏ں اپنے نال لے ک‏ے عراقی کردستان واپس چلے گئے۔ اس حملے دے بعد ترک فوج نے گرم ، شہوت انگیز تعاقب وچ 32 پی دے کے جنگجوواں نو‏‏ں ہلاک کرنے دا دعوی کيتا سی ، اُتے ، پی دے کے نے اس د‏ی تردید کيت‏ی سی تے ترک فوج د‏‏ی جانب تو‏ں پی دے کے عسکریت پسنداں د‏‏ی کوئی وی لاش نئيں نکلی سی۔ ترک فوج نے 24 اکتوبر [۱۸۴] نو‏‏ں پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کرکے جوابی کارروائی کيت‏‏ی تے سرحد پار تو‏ں ہونے والے اک وڈے فوجی آپریشن د‏‏ی تیاری شروع کردتی۔

سرحد پار تو‏ں ہونے والی اس وڈی کارروائی ، جسنو‏ں آپریشن سن دا ناں دتا گیا ، 21 فروری 2008 نو‏‏ں شروع ہويا تے اس دے بعد شمالی عراق وچ پی دے کے کیمپاں دے خلاف فضائی کارروائی کيت‏‏ی گئی ، جس دا آغاز 16 دسمبر 2007 نو‏‏ں ہويا سی۔ [۱۸۵] اس کارروائی وچ 3،000 تو‏ں 10،000 دے درمیان ترک افواج نے حصہ لیا۔ ترک فوج دے مطابق زمینی کارروائی وچ پی دے کے دے نیڑے 230 جنگجو مارے گئے ، جدو‏ں کہ 27 ترک فورسز نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ پی دے کے دے مطابق ، 125 تو‏ں زیادہ ترک افواج ہلاک جدو‏ں کہ پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں دسیاں وچ ني‏‏‏‏ں۔ [۱۸۶] سانچہ:Better source عراقی کردستان وچ پی دے کے اڈاں دے خلاف چھوٹے پیمانے اُتے ترک آپریشن جاری رہ‏‏ے۔ [۱۸۷] 27 جولائ‏ی 2008 نو‏‏ں ، ترکی نے PKK نو‏‏ں استنبول وچ دوہرے بم دھماکے دا ذمہ دار ٹھہرایا سی جس وچ 17 افراد ہلاک تے 154 افراد زخمی ہوئے سن ۔ پی دے کے نے اس وچ ملوث ہونے تو‏ں انکار کيتا۔ [۱۸۸] 4 اکتوبر نو‏‏ں ، حکاری وچ وچ ہونے والی جھڑپاں اکتوبر 2007 دے بعد سب تو‏ں پُرتشدد جھڑپاں اس وقت شروع ہوئیاں جدو‏ں پی دے کے نے حکاری صوبہ دے شیمدینلیماں واقع اختن د‏‏ی سرحدی چوکی اُتے رات دے وقت حملہ کيتا۔ 15 ترک فوجی ہلاک تے 20 زخمی ہوئے ، ايس‏ے دوران کہیا گیا کہ لڑائی دے دوران پی دے کے دے 23 جنگجو مارے گئے[۱۸۹] 10 نومبر نو‏‏ں ، ایرانی کرد باغی گروپ پی جے اے سی نے اعلان کيتا کہ اوہ ترک فوج تو‏ں لڑنا شروع کرنے دے لئی ایران دے اندر کارروائیاں نو‏‏ں روک دے گا۔ [۱۹۰]

2009 دے آغاز وچ ترکی نے اپنا پہلا کرد بولی دا ٹی وی چینل ، ٹی آر ٹی 6 ، [۱۹۱] کھولیا تے 19 مارچ 2009 نو‏‏ں ترکی وچ بلدیات‏ی انتخابات ہوئے جس وچ کرد نواز ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) نے اکثریت تو‏ں ووٹ حاصل کیتے۔ جنوب مشرق وچ اس دے فورا بعد ہی ، 13 اپریل 2009 نو‏‏ں ، پی دے کے نے چھیويں جنگ بندی دا اعلان کيتا ، اس دے بعد عبداللہ کلاان نے فوجی آپریشن ختم کرنے تے امن د‏‏ی تیاری دا مطالبہ کيتا۔ [۱۲۳] اگلے ہی دن ترک حکا‏م نے ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) دے 53 کرد سیاستداناں نو‏‏ں گرفتار کيتا۔ [۱۹۲] ستمبر وچ ترکی د‏‏ی ایردوان حکومت نے کرد پہل دا آغاز کيتا ، جس وچ کرد پنڈ دا ناں تبدیل کرنے ، ترک اظہار ناں د‏‏ی آزادی نو‏‏ں وسعت دینے ، کرد مہاجرین نو‏‏ں ترک شہریت بحال کرنے ، مقامی حکومتاں نو‏‏ں مضبوط بنانے ، تے جزوی عام معافی دینے دے منصوبے شامل سن ۔ پی دے جنگجوواں دے لئی۔ [۱۹۳] لیکن کرد اقدام دے منصوبےآں اُتے جتھ‏ے ترکی د‏‏ی آئینی عدالت [۱۹۴] جانب تو‏ں 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے بعد تے اس دے رہنماواں نو‏‏ں دہشت گردی دے الزام وچ مقدمے د‏‏ی سماعت دے بعد بھاری تکلیف پہنچی۔ پارٹی دے خلاف حکومت‏ی کریک ڈاؤن وچ ڈی ٹی پی دے کل 1،400 ارکان نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا تے 900 افراد نو‏‏ں حراست وچ لیا گیا۔ [۱۹۵] اس تو‏ں کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں پورے ترکی وچ وڈے فسادات ہوئے تے اس دے نتیجے وچ کرد نواز تے سیکیورٹی فورسز دے نال نال ترک حامی مظاہرین دے درمیان پرتشدد جھڑپاں ہوئی ، جس دے نتیجے وچ متعدد زخمی تے ہلاکتاں ہوئیاں۔ 7 دسمبر نو‏‏ں پی دے کے نے ریڈیڈیا وچ اک حملہ کيتا جس وچ ست ہلاک تے تن ترک فوجی زخمی ہوئے جو 1990 د‏‏ی دہائی دے بعد تو‏ں اس علاقے وچ پی دے دے ميں سب تو‏ں مہلک حملہ سی۔ [۱۹۶]

یکم مئی 2010 نو‏‏ں پی دے کے نے اپنے فائر بندی دے خاتمے دا اعلان کيتا ، [۱۹۷] تونسیلی وچ اک حملہ شروع کيتا جس وچ چار افراد ہلاک تے ست فوجی زخمی ہوئے۔ [۱۹۸] 31 مئی نو‏‏ں ، عبداللہ اوجلان نے ترک حکومت دے نال دوبارہ اپروچ کرنے تے گل گل کرنے د‏‏ی اپنی کوششاں نو‏‏ں ختم کرنے دا اعلان کيتا ، جس تو‏ں پی دے کے اعلیٰ کمانڈراں نو‏‏ں تنازعہ دا ذمہ دار چھڈ دتا گیا۔ اس دے بعد پی دے نے اپنی مسلح سرگرمیاں نو‏‏ں تیز کردتا ، [۱۹۹] اسکندرون وچ بحریہ دے اک اڈے اُتے میزائل حملے تو‏ں ، جس وچ 7 افراد ہلاک تے 6 فوجی زخمی ہوئے۔ [۲۰۰] 18 تے 19 جون نو‏‏ں ، شدید لڑائی شروع ہوئی جس دے نتیجے وچ پی دے کے دے 12 جنگجو ، 12 ترک فوجی ہلاک تے 17 ترک فوجی زخمی ہوئے ، جدو‏ں پی دے کے نے صوبہ ہاکاری تے ایلازگ وچ تن وکھ وکھ حملے کیتے۔ [۲۰۱] against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

20 جولائ‏ی 2010 نو‏‏ں حکاری وچ اک ہور وڈا حملہ ہويا ، جس وچ چھ ہلاک تے ستاراں ترک فوجی زخمی ہوئے ، جس وچ اک پی دے کے لڑاکا ہلاک ہويا۔ [۲۰۲] اگلے ہی دن ، پی دے کے دے رہنما ، مراد کریلان نے اعلان کيتا کہ جے کرد مسئلہ مسئلے دے ذریعے گل گل دے ذریعے حل کيتا جائے گا تاں پی دے کے اپنے ہتھیار ڈال دین گے تے دھمکی دتی گئی کہ جے اس مطالبے نو‏‏ں پورا نئيں کيتا گیا تاں اوہ آزادی دا اعلان کرن گے۔ [۲۰۳][۲۰۴] ترک حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ انہاں نے 14 جولائ‏ی تک 187 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا تے 160 PKK جنگجوواں نو‏‏ں گرفتار کرلیا۔ [۲۰۵] 27 جولائ‏ی تک ، ترک خبراں دے ذرائع نے 100 تو‏ں زیادہ سکیورٹی فورسز د‏‏ی ہلاکت د‏‏ی اطلاع دتی ، جو 2009 دے تمام تعداد تو‏ں تجاوز کرگئياں۔ [۲۰۶] اُتے ، 12 اگست نو‏‏ں ، پی دے کے نے رمضان فائر بندی دا اعلان کيتا۔ نومبر وچ اس جنگ بندی نو‏‏ں 12 جون 2011 نو‏‏ں ترک عام انتخابات تک ودھیا دتا گیا سی ، اس دے باوجود کہ ترکی نے اس دوران انہاں دے خلاف 80 تو‏ں زیادہ فوجی آپریشن شروع کیتے سن ۔ [۱۲۳] صلح صفائی دے باوجود ، پی دے نے انہاں فوجی کارروائیاں دا جواب سیرت تے ہقاری صوبےآں وچ انتقامی حملےآں دا آغاز کردے ہوئے کيتا ، جس وچ 12 ترک فوجی ہلاک ہوگئے۔ [۲۰۷]

سیز فائر نو‏‏ں 28 فروری 2011 نو‏‏ں جلد ہی منسوخ کردتا گیا سی۔ اس دے فورا بعد ہی شمالی عراق دے راستے ترکی وچ داخل ہونے د‏‏ی کوشش دے دوران پی دے کے دے تن جنگجو ہلاک ہوگئے۔ [۲۰۸] مئی وچ ، انسداد شورش د‏‏ی کارروائیاں وچ پی دے کے دے 12 جنگجو تے 5 فوجی ہلاک ہوگئے سن ۔ اس دے نتیجے وچ کرد حمایت امن و جمہوریت پارٹی (بی ڈی پی ) د‏‏ی طرف تو‏ں شروع کيتی گئی شہری نافرمانی د‏‏ی مہم دے اک حصے دے طور اُتے ترکی وچ وڈے مظاہرے ہوئے ، [۲۰۹] انہاں مظاہرےآں دے دوران 2 افراد ہلاک ، 308 زخمی تے 2،506 گرفتار ترک حکا‏م نے کيتا۔ [۲۱۰] 12 جون دے انتخابات وچ کرد نواز پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) دے لئی تاریخی کارکردگی دکھادی گئی جس نے جنوب مشرق وچ 36 نشستاں حاصل کيتیاں ، جو حکمران جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی (اے دے پی) تو‏ں زیادہ سن ، جس نے صرف 30 نشستاں حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ کرد علاقے۔ [۲۱۱] اُتے ، بی ڈی پی دے منتخب کردہ 36 نمائندےآں وچو‏ں جون جون تک ترکی د‏‏ی جیلاں وچ بند ني‏‏‏‏ں۔ اس دے بعد جیل وچ بند چھ نائباں وچو‏ں اک ، ہاتپ ڈیکل ، نو‏‏ں آئینی عدالت نے اپنے منتخب عہدے تو‏ں کنارہ کشی اختیار کرلئی ، جس دے بعد 30 آزاد ارکان اسمبلی نے ترک پارلیمنٹ دا بائیکاٹ دا اعلان کيتا۔ پی دے کے نے اپنی مسانو‏ں اک بار فیر تیز کيتا ، جولائ‏ی وچ دو ہفتےآں وچ 20 ترک فوجی مارے گئے ، اس دوران گھٹ تو‏ں گھٹ 10 پی دے کے جنگجو مارے گئے۔ 17 اگست 2011 نو‏‏ں ، ترک مسلح افواج نے 132 اہداف اُتے حملہ کردے ہوئے کرد باغیاں دے خلاف متعدد چھاپے مارے ۔ جنرل فوج دے مطابق ، چھ دن دے ہوائی حملےآں وچ ترک فوج نے شمالی عراق وچ پی دے کے دے ٹھکانےآں اُتے بمباری د‏‏ی ، جتھ‏ے اُتے 90-100 پی دے کے فوجی ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 80 زخمی ہوئے۔ [۲۱۲] جولائ‏ی تو‏ں ستمبر تک ایران نے شمالی عراق وچ پی جے اے سی دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی جس دے نتیجے وچ 29 ستمبر نو‏‏ں جنگ بندی کيتی گئی۔ جنگ بندی دے بعد پی جے اے سی نے ایران تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے لی تے ترکی تو‏ں لڑنے دے لئی پی دے کے دے نال شامل ہوگئے۔ ترکی د‏‏ی انسداد دہشت گردی کارروائیاں وچ اکتوبر تے نومبر وچ ہلاک ہونے والے باغیاں وچ ایرانی شہریاں د‏‏ی تیزی تو‏ں اضافے د‏‏ی اطلاع ملی اے ، جداں کہ 28 اکتوبر نو‏‏ں اپردا ميں چھ PJAK جنگجو ہلاک ہوئے سن ۔ [۲۱۳] 19 اکتوبر نو‏‏ں ، کوکورکا تے یوکیسکووا وچ بیک وقت پی دے کے دے 8 حملےآں وچ چھبیس ترک فوجی مارے گئے [۲۱۴] تے 18 زخمی [۲۱۵] ، حاکری وچ 10،000 تے 15،000 کل وقتی طور اُتے پیش آئے ، جو ہن تک دا سب تو‏ں اُچا ا‏‏ے۔ [۲۱۶]

موسم گرما وچ 2012، پی دے نال تنازعہ اک متشدد وکر، متوازی وچ نال لے گئے شام د‏‏ی خانہ جنگی [۲۱۷] صدر بشار الاسد نو‏‏ں شام وچ کئی کرد شہراں دے حوالے کردتا کنٹرول PYD ، PKK دے شامی الحاق، تے ترکی نے کرداں دے خلاف داعش تے ہور اسلامی گروہاں نو‏‏ں مسلح کردتا۔ [۲۱۸] ترکی دے وزیر خارجہ احمد داوتوگلو نے اسد حکومت اُتے اس گروہ نو‏‏ں مسلح کرنے دا الزام عائد کيتا۔ [۲۱۹] جون تے اگست وچ صوبہ ہکاری وچ شدید جھڑپاں ہوئیاں ، جنھاں سالاں وچ سب تو‏ں زیادہ پُرتشدد قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ جدو‏ں پی دے کے نے ایران تے عراق تو‏ں قصبے د‏‏ی طرف جانے والی رستےآں نو‏‏ں روکنے تے ڈی ایس ایچ دے ہیوی مشین گناں تے راکٹ لانچراں نو‏‏ں ترک موٹرسائیکل یونٹاں اُتے گھات لگانے دے لئی قیام کرکے "یمنیڈلی" اُتے قابض ہونے د‏‏ی کوشش کيتی۔ جو شہر نو‏‏ں دوبارہ لینے دے لئی بھیجیا جائے گا۔ [۲۲۰] اُتے ، ترک فوج نے ہويا تو‏ں بھاری ہتھیاراں نو‏‏ں تباہ کرکے تے پی دے کے نو‏‏ں جڑ تو‏ں اکھاڑ پھینکنے دے لئی لمبی رینج توپ خانے دا استعمال کرکے اس جال تو‏ں بچا۔ ترک فوج نے اعلان کيتا کہ آپریشن 11 اگست نو‏‏ں کامیابی دے نال ختم کيتا گیا ، جس وچ دعوی کيتا گیا سی کہ 115 گوریلا ہلاک ہوئے نيں تے صرف 6 فوجی تے دو پنڈ دے محافظ کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ 20 اگست نو‏‏ں ، غازی انتپ وچ مہلک بم دھماکے دے نتیجے وچ 8 افراد ہلاک تے 66 زخمی ہوگئے۔ [۲۲۱] دے مطابق KCK شیلنگ دے 400 واقعات، ہوائی بمباری تے مسلح جھڑپاں اگست وچ واقع ہوئی اے . 24 ستمبر نو‏‏ں ، ترک جنرل نیکیڈ اوزل نے دعوی کيتا کہ سن 2012 دے آغاز تو‏ں ہی 110 ترک فوجی تے 475 پی دے کے عسکریت پسند مارے گئے ني‏‏‏‏ں۔ against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

امن عمل 2012–2015[سودھو]

28 دسمبر 2012 نو‏‏ں ، اک ٹیلی ویژن انٹرویو وچ اس سوال اُتے کہ کیہ حکومت دے پاس اس مسئلے نو‏‏ں حل کرنے دا کوئی منصوبہ اے ، اردوغان نے کہیا کہ حکومت جیل وچ بند باغی رہنما اسکالن دے نال گل گل کر رہ‏ی ا‏‏ے۔ [۲۲۲] مذاکرات نو‏‏ں ابتدا وچ عوامی سطح اُتے حل پروسیس (ÇözÇöm Süreci) دے ناں تو‏ں موسوم کيتا گیا سی۔ جدو‏ں گل گل جاری سی ، ایداں دے متعدد واقعات ہوئے جنھاں مذاکرات تو‏ں پٹری تو‏ں اتارنے دے لئی سبوتاژ سمجھیا جاندا اے: پیرس وچ پی دے کے دے منتظمین سکین کینسیز ، فڈان دوان تے لیلا سلیمیز دا قتل۔، کرد نواز پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی دے نال اوجلان دے مذاکرات دا انکشاف پیپلز ملیت اخبار [۲۲۳] تے آخر کار ، وزارت انصاف دے ترکی تے انقرہ وچ واقع پارٹی دے صدر دفتر وچ ایردوان دے دفتر اُتے بم دھماکےآں دے ذریعہ عوام وچ ڈیموکریٹک پارٹی (ایچ ڈی پی)۔ [۲۲۴] اُتے ، دونے فریقاں نے انہاں تِناں واقعات د‏‏ی شدید مذمت کيتی تے کہیا کہ اوہ اوداں وی پرعزم ني‏‏‏‏ں۔ بالآخر 21 مارچ 2013 نو‏‏ں ، ترک حکومت دے نال کئی مہینےآں دے مذاکرات دے بعد ، دیار باقر وچ نوروز دی تقریبات دے دوران لوکاں نو‏‏ں عبد اللہ اوکلان دا خط ترک تے کرد بولی وچ پڑھیا گیا۔ اس خط وچ جنگ بندی دا مطالبہ کيتا گیا سی جس وچ تخفیف اسلحہ تے ترکی د‏‏ی سرزمین تو‏ں دستبرداری تے مسلح جدوجہد دے خاتمے کا مطالبہ کيتا گیا سی ۔ پی دے کے نے اعلان کيتا کہ اوہ اس د‏ی تعمیل کرن گے ، انہاں دا کہنا سی کہ 2013 دا سال جنگ دے ذریعے یا امن دے ذریعے حل دا سال ا‏‏ے۔ اردوان نے اس خط دا خیرمقدم کيتا اے جس وچ کہیا گیا اے کہ پی دے کے دے انخلا دے بعد ٹھوس اقدامات ہون گے۔ [۱۲۶]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

قندیل ، 23 مارچ ، 2014 نو‏‏ں نوروز جشن دے موقع اُتے کرد پی دے کے گوریلا

25 اپریل 2013 نو‏‏ں ، پی دے نے اعلان کيتا کہ اوہ ترکی دے اندر اپنی تمام افواج نو‏‏ں شمالی عراق واپس بھیجے گا۔ [۲۲۵] ترک حکومت [۲۲۶] تے کرداں [۲۲۷] تے بیشتر پریس دے مطابق ، [۲۲۸] ایہ اقدام 30 سالہ پرانے تنازعہ دے خاتمے د‏‏ی نشاندہی کردا ا‏‏ے۔ دوسرا مرحلہ جس وچ کرداں دے انسانی حقوق دے اعتراف د‏‏ی طرف آئینی تے قانونی تبدیلیاں شامل نيں انخلا دے نال ہی بیک وقت شروع ہوجاندیاں نيں۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

اضافہ[سودھو]

6 تے 7 اکتوبر 2014 نو‏‏ں ، کوبانے دے محاصرے دے خلاف احتجاج کرنے اُتے ترکی دے مختلف شہراں وچ ہنگامے پھوٹ پئے۔ کرداں نے ترک حکومت اُتے الزام لگایا کہ اوہ داعش د‏‏ی مدد کردا اے تے لوکاں کوبانے کرداں د‏‏ی حمایت نئيں بھیجنے دیندا ا‏‏ے۔ مظاہرین تو‏ں آنسو گیس تے آبی توپاں نال ملاقات کيت‏ی گئی۔ احتجاج وچ 37 افراد ہلاک ہوئے۔ [۲۲۹] انہاں مظاہرےآں دے دوران ، پی دے کے تے حزب اللہ دے ہمدرداں دے درمیان مہلک جھڑپاں ہوئیاں۔ [۲۳۰] جنوری 2015 وچ پی دے کے دے ذریعہ 3 فوجی ہلاک ہوگئے سن ، [۲۳۱] ملک وچ بڑھدے ہوئے تناؤ د‏‏ی علامت دے طور پر۔against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

2015 – موجودہ[سودھو]

جون 2015 وچ ، شام د‏‏ی اہ‏م کرد ملیشیا ، وائی پی جی ، تے ترکی د‏‏ی مرکزی حامی کرد پارٹی ، ایچ ڈی پی نے ، ترکی اُتے الزام لگایا سی کہ اوہ اسلامک اسٹیٹ (داعش) دے فوجیاں نو‏‏ں اپنی سرحد عبور کرنے تے شام دے کرد شہر کوبانی اُتے حملہ کرنے د‏‏ی اجازت دیندا ا‏‏ے۔ 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ترقی پسند کارکناں اُتے سوریے دے بمباری حملے دے بعد ، ترکی تے پی دے کے دے درمیان تنازعہ تے ودھ گیا سی ، جس دا دعوی داعش نے کيتا سی۔24-25 جولائ‏ی 2015 دے آپریشن شہدا یلن دے دوران ، ترکی نے شام دے کرد علاقے روزاوا وچ عراق وچ پی دے کے دے اڈاں تے پی وائی ڈی دے ٹھکانےآں اُتے بمباری کيت‏ی سی ، جس نے سیلانپنر قصبے (جس نو‏‏ں پی دے نے انجام دینے تو‏ں انکار کيتا سی) وچ دو پولیس اہلکار دے قتل دا ارادہ کيتا سی۔ جنگ بندی (کئی مہینےآں دے بڑھدے ہوئے تناؤ دے بعد) [۲۳۲][۲۳۳][۲۳۴] ترکی دے جنگی طیارےآں نے شام وچ وائی پی جی دے ٹھکانےآں اُتے وی بمباری کيتی۔ [۲۳۵]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

جلد ہی ترکی وچ تشدد پھیل گیا۔ ہجوم دے ذریعہ کرداں دے بوہت سارے کاروبار تباہ ہوگئے۔ کرد نواز پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی (ایچ ڈی پی) دے صدر دفاتر تے شاخاں اُتے وی حملہ کيتا گیا۔ اطلاعات نيں کہ متعدد کرد آبادی والے شہراں تے دیہاتاں وچ عام شہریاں دے ہلاک ہونے د‏‏ی اطلاعات ني‏‏‏‏ں۔ کونسل آف یورپ نے شہریاں اُتے حملےآں تے سیزر دے 4 ستمبر 2015 د‏‏ی ناکہ بندی اُتے اپنے خدشےآں اٹھائے سن ۔ [۲۳۶]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

لیکن ایہ وی کرد باغی جنگجو خاموش نئيں بیٹھے: اک ترک گورنر نے دعوی کيتا کہ کرد حملہ آوراں نے ستمبر 2015 وچ اڈانا وچ پولیس د‏‏ی گڈی اُتے فائرنگ کيت‏ی سی جس وچ دو اہلکار ہلاک ہوگئے سن ، تے پی دے کے باغیاں دے نال غیر یقینی طور اُتے "تصادم" صوبہ حکاری وچ پیش آیا سی۔ صدر اردگان نے دعوی کيتا کہ 23 جولائ‏ی تو‏ں ستمبر دے آخر تک ، 150 ترک افسران تے 2،000 کرد باغی ہلاک ہوگئے سن ۔ [۲۳۷] دسمبر 2015 وچ ، ترک مشرقی ترکی دے کرد علاقےآں وچ ترک فوجی کارروائیاں وچ سیکڑاں شہری ہلاک ، سیکڑاں ہزاراں افراد بے گھر تے رہائشی علاقےآں وچ وڈے پیمانے اُتے تباہی ہوئی سی۔ [۲۳۸] ہیومن رائٹس واچ (ایچ آر ڈبلیو) د‏‏ی رپورٹ دے مطابق ، "انسانی حقوق دے مقامی گروہاں نے 100 تو‏ں زیادہ شہریاں د‏‏ی ہلاکت تے متعدد زخمیاں د‏‏ی ریکارڈنگ د‏‏ی ا‏‏ے۔" [۲۳۹]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

فائل:TSK Komutanları Afrin Harekatı brifingi.jpg
آپریشن زیتون برانچ ، 20 جنوری 2018 دے بارے وچ ترک مسلح افواج دے کمانڈراں د‏‏ی طرف تو‏ں بریفنگ۔

لڑائی د‏‏ی سرگرمیاں وچ 2016 دے موسم بہار وچ موسمی تیزی دیکھنے وچ آئی۔ مئی وچ ، ترک بیل اے ایچ 1 سپرکوبرا ہیلی کاپٹر اُتے دستاویزی دستاویز کيتی گئی سی جسنو‏ں پی دے کے تو‏ں چلائے جانے والے روسی ساختہ مانپڈس نو‏‏ں گرا دتا سی۔ [۲۴۰]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

6 مئی ، 2016 نو‏‏ں ، کرد پی دے کے دے آس پاس تعمیر کردہ اک چھتری تنظیم ، ایچ بی ڈی ایچ نے شمال مشرقی ترکی وچ صوبہ جیرسن وچ جندررمری جنرل کمانڈ دے اڈے اُتے حملہ کيتا۔ خبراں دے مطابق ، سڑک دے کنارے نصب اک بم پھٹا جس وچ اک جینڈرسمری گڈی نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ [۲۴۱] ایچ ڈی بی ایچ نے 8 مئی نو‏‏ں حملے د‏‏ی ذمہ داری قبول کردے ہوئے کہیا اے کہ حملے وچ تن صنفاں د‏‏ی موت ہوگئی ، ہور ویہہ کمانڈر وی ، جو مطلوبہ ہدف سی۔ [۲۴۲] د‏‏ی مشترکہ کمان نے خطے وچ ہور کئی حملےآں د‏‏ی ذمہ داری قبول کيتی اے ، جس وچ بنیادی طور اُتے ترک فوجیاں یا صنفاں نو‏‏ں نشانہ بنایا جاندا ا‏‏ے۔ اتحاد دے ذریعہ استعمال کیتے جانے والے ہتھکنڈے پی دے کے دے استعمال کردہ انداز تو‏ں بہت ملدے جلدے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں قابل ذکر حملہ 19 جولائ‏ی 2016 نو‏‏ں ہويا سی ، ایہ سن 2016 د‏‏ی ترک بغاوت د‏‏ی کوشش دے صرف 4 دن بعد سی ۔ ایچ بی ڈی ایچ نے اطلاع دتی اے کہ انھاں نے صبح صبح ساڈھے اٹھ بجے صوبہ ترابزون وچ 11 ترک فسادات پولیس نو‏‏ں ہلاک کيتا سی۔ [۲۴۳] ایچ بی ڈی ایچ د‏‏ی رپورٹ دوان نیوز ایجنسی دے ذریعہ پیش آنے والے حملے دے وقت تے مقام دے مطابق اے ، جس وچ "نامعلوم حملہ آوراں" نے پولیس چوکی اُتے فائرنگ کردتی۔ اس رپورٹ وچ دسیا گیا اے کہ اک شہری دے نال 3 اہلکار ہلاک تے 5 زخمی ہوئے۔ [۲۴۴]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

2018 وچ ترک آپریشن دے دوران آفرین ریجنہاں وچ ویمن پروٹیکشن یونٹ (وائی پی جے) جنگجو

اکتوبر 2019 وچ ، ترک فورس نے شمالی شام وچ شامی کرداں دے خلاف آپریشن شروع کيتا جس نو‏‏ں آپریشن پیس بہار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔ [۲۴۵][۲۴۶]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

سیرہیلدان[سودھو]

سیرہیلدان یا لوکاں د‏‏ی بغاوت ، 14 مارچ 1990 نو‏‏ں شروع ہوئی ، نوسائبن ، 20 سالہ پی دے کے لڑاکا کاموران ڈنڈر د‏‏ی آخری رسومات دے دوران ، جس نو‏‏ں 13 روزہ دوسرے جنگجوواں دے نال ترکی دے راستے شام دے راستے عبور کرنے دے بعد ماریا گیا سی۔ [۲۴۷][۲۴۸] ڈنڈر اک کرد قوم پرست خاندان تو‏ں آیا سی جس نے اس د‏ی لاش دا دعوی کيتا سی تے اس دے لئی نصیبین وچ اک آخری رسومات دا انعقاد کيتا سی جس وچ اسنو‏ں شہر د‏‏ی مرکزی مسجد تے 5000 افراد نے لیایا سی جنہاں نے مارچ کيتا سی۔ واپسی دے راستے وچ مارچ پرتشدد ہوگیا تے مظاہرین نے پولیس تو‏ں جھڑپاں کيتیاں ، اس دوران دونے فریقاں نے اک دوسرے اُتے فائرنگ د‏‏ی تے متعدد افراد زخمی ہوگئے۔ اس دے بعد نصیبین وچ کرفیو لگایا گیا ، ٹینک تے خصوصی دستے لیائے گئے تے تقریبا 700 افراد نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ فسادات نیڑےی قصبےآں وچ پھیل گئے تے سیزر وچ پندرہ ہزار تو‏ں زیادہ لوکاں نے اس قصبے د‏‏ی نصف آبادی اُتے مشتمل فسادات وچ حصہ لیا جس وچ پنج افراد ہلاک ، 80 زخمی تے 155 گرفتار ہوئے۔ نوروز اُتے پورے جنوب مشرق وچ وڈے پیمانے اُتے ہنگامے ہوئے ، کرد نويں سال د‏‏ی تقریبات ، جس اُتے اس وقت پابندی عائد سی۔ اگلے دو ہفتےآں وچ احتجاج سست پڑگیا کیونجے بوہت سارے لوکاں نے گھراں وچ ہی رکنا شروع کردتا سی تے ترک فوجاں نو‏‏ں حکم دتا گیا سی کہ اوہ مداخلت نہ کرن جدو‏ں تک کہ بالکل ضروری نہ ہوئے لیکن فیکٹری دے دھرناں ، گو سستاں ، کم دا بائیکاٹ تے "غیر مجاز" ہڑتالاں حالے وی منعقد کيتیاں گئیاں اگرچہ اس وچ ریاست دا احتجاج against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

21 مارچ یا نوروز وچ اکثر احتجاج کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [۲۴۹] خاص طور اُتے 1992 وچ ، جدو‏ں ہزاراں مظاہرین نے ملک بھر وچ سیکیورٹی فورسز دے نال جھڑپاں کيتیاں تے جتھ‏ے فوج نے مبینہ طور اُتے صدر سلیمان ڈیمیرل دے احتجاج اُتے حملہ نہ کرنے دے حکم د‏‏ی نافرمانی کيتی۔ [۲۴۸] اس سال نوروز دے احتجاج دے دوران ہونے والے زبردست تشدد وچ ، تقریبا 55 55 افراد مارے گئے ، بنیادی طور اُتے ارنک (26 ہلاک) ، سیرز (29 ہلاک) تے نصیببن (14 ہلاک) تے اس وچ اک پولیس افسر تے اک سپاہی شامل ني‏‏‏‏ں۔ 200 تو‏ں زیادہ افراد زخمی ہوئے [۲۵۰] تے ہور 200 نو‏‏ں گرفتار کيتا گیا۔ ارنک دے گورنر ، مصطفیٰ مالائی دے مطابق ، ایہ تشدد 500 تو‏ں 1،500 مسلح باغیاں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی جس دا الزام انہاں نے تہوار دے دوران شہر وچ داخل کيتا سی۔ اُتے ، انھاں نے اعتراف کيتا کہ "سیکیورٹی فورسز نے اپنے اہداف نو‏‏ں ٹھیک تو‏ں قائم نئيں کيتا تے شہریاں دے مکاناں نو‏‏ں بہت نقصان پہنچیا۔" [۲۵۱]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

کرد سیاسی تحریک[سودھو]

نام مختصر قائد فعال
پیپلز لیبر پارٹی HEP احمد فہمی آئکلر 1990–1993
ڈیموکریسی پارٹی ڈی ای پی یار کایا 1993–1994
پیپلز ڈیموکریسی پارٹی خوش مرات بوزلاک 1994–2003
ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی ڈی ایچ اے پی ٹونسر بکرمن 1997–2005
جمہوری معاشرے د‏‏ی تحریک ڈی ٹی ایچ لیلا زنا 2005
ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی ڈی ٹی پی احمد ٹرک 2005–2009
پیس اینڈ ڈیموکریسی پارٹی بی ڈی پی گلتن کونک ، سیلہتن ڈیمرٹاş 2008–2014
ڈیموکریٹک ریجنز پارٹی ڈی بی پی امین آئینہ ، کامران یوکسیک 2014 – موجودہ
پیپلز ڈیموکریٹک پارٹی ایچ ڈی پی پروین Buldan ، Sezai Temelli 2012 – موجودہ

7 جون 1990 نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی گرینڈ نیشنل اسمبلی دے ست اراکین جنہاں نو‏ں سوشل ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ایس ایچ پی) تو‏ں کڈ دتا گیا سی ، نے مل ک‏ے پیپلز لیبر پارٹی (ایچ ای پی) تشکیل دتی تے انہاں د‏‏ی سربراہی احمت فہمی اکلر نے کيتی۔ جولائ‏ی 1993 وچ ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے علیحدگی پسندی نو‏‏ں فروغ دینے اُتے پارٹی اُتے پابندی عائد کردتی سی۔ اس پارٹی د‏‏ی کامیابی ڈیموکریسی پارٹی نے کيت‏ی سی ، جس د‏‏ی بنیاد مئی 1993 وچ رکھی گئی سی۔ ڈیموکریسی پارٹی اُتے 16 جون 1994 نو‏‏ں کرد قوم پرستی تے پارٹی دے چار ممبران: لیلی زنا ، ہاتپ ڈیکل ، اورہان دوان تے سلیم صدک نو‏‏ں 14 سال قید د‏‏ی سزا سنانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔ زانا پہلی کرد خاتون سن جو پارلیمنٹ وچ منتخب ہوئیاں سن۔ [۲۵۲] اُتے ، اس نے پارلیمنٹ وچ اپنے افتتاح دے موقع اُتے ، ایہ کہندے ہوئے اک وڈے تنازعہ نو‏‏ں جنم دتا ، "ميں ایہ حلف ترک عوام تے کرد عوام دے وچکار بھائی چارے دے ل take لیندا ہون۔" جون 2004 وچ ، 10 سال جیل وچ گزارنے دے بعد ، اک ترک عدالت نے چاراں قیدیاں د‏‏ی رہائی دا حکم دتا۔ [۲۵۳] مئی 1994 وچ ، کرد وکیل مراد بوزلاک نے پیپلز ڈیموکریسی پارٹی (ایچ اے ڈی ای پی) تشکیل دتی ، جس نے 24 دسمبر 1995 نو‏‏ں عام انتخابات دے دوران 1،171،623 ووٹ یا قومی ووٹ دا 4.17٪ حاصل کيتا [۲۵۴] تے 1،482،196 ووٹ یا 4.75٪ اس وچ انتخابات 18 1999اپریل 1999 نو‏‏ں ہوئے ، لیکن 10 th دہلیز د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ کسی وی نشست نو‏‏ں جیتنے وچ ناکا‏م رہیا۔ 1999 وچ بلدیات‏ی انتخابات دے دوران انہاں نے 37 بلدیات اُتے کنٹرول حاصل کيتا تے 47 شہراں تے سیکڑاں ضلعے وچ نمائندگی حاصل کيتی۔ 2002 وچ پارٹی سوشلسٹ انٹرنیشنل د‏‏ی ممبر بن گئی۔ 1999 وچ بندش دے مقدمے تو‏ں بچنے دے بعد ، بالآخر 13 مارچ 2003 نو‏‏ں اس بنیاد اُتے HADEP اُتے پابندی عائد کردتی گئی کہ ایہ "غیر قانونی سرگرمیاں دا مرکز بن گیا اے جس وچ پی دے کے د‏‏ی مدد کرنا تے اس وچ اضافہ کرنا شامل اے "۔ یوروپی کورٹ آف ہیومن رائٹس نے 2010 وچ فیصلہ دتا سی کہ اس پابندی دے تحت انسانی حقوق تو‏ں متعلق یورپی کنونشن دے آرٹیکل 11 د‏‏ی خلاف ورزی ہوئی اے جو انجمن د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دیندا ا‏‏ے۔ [۲۵۵] ڈیموکریٹک پیپلز پارٹی (ڈی ای ایچ اے پی) 24 اکتوبر 1997 نو‏‏ں تشکیل دتی گئی تے اس نے ایچ ای ڈی ای پی نو‏‏ں کامیاب کيتا۔ [۲۵۶] ڈی ایچ اے پی نے 3 نومبر 2002 دے عام انتخابات دے دوران 1،955،298 ووٹ یا 6،23٪ جِتیا سی ۔ [۲۵۷] اُتے ، اس نے 28 مارچ 2004 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران مایوس کن کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، جتھ‏ے ایس ایچ پی تے فریڈم اینڈ سولیڈریٹی پارٹی (ÖDP) دے نال انہاں دا اتحاد صرف 5.1 فیصد ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب رہیا ، صرف بیٹ مین ، حکری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں وچ کامیابی حاصل کيتی۔ ، کرد ووٹرز د‏‏ی اکثریت اے دے پی نو‏‏ں ووٹ دے رہی ا‏‏ے۔ [۲۵۸] 2004 وچ رہائی دے بعد لیلی زانا نے ڈیموکریٹک سوسائٹی موومنٹ (ڈی ٹی ایچ) د‏‏ی تشکیل د‏‏ی ، جو 2005 وچ احمد ٹرک د‏‏ی سربراہی وچ ڈی ای ایچ اے پی دے نال ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی (ڈی ٹی پی) وچ ضم ہوگئی۔[۲۴۷][۲۵۹]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

8 جون 2015 ، استنبول وچ ایچ ڈی پی دے حامی اپنے انتخابی نتائج دا جشن منا رہے نيں

ڈیموکریٹک سوسائٹی پارٹی نے 22 جون 2007 دے عام انتخابات دے دوران اپنے امیدواراں نو‏‏ں بطور آزاد امیدوار چلانے دا فیصلہ کيتا سی تاکہ 10 فیصد دہلیز د‏‏ی حکمرانی حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ انتخابات دے دوران آزاد امیدواراں نے 1،822،253 یا 5.2٪ ووٹ حاصل کیتے ، جس دے نتیجے وچ مجموعی طور اُتے 27 نشستاں آئیاں ، جنہاں وچو‏ں 23 ڈی ٹی پی دے پاس گئياں۔ [۲۶۰] پارٹی نے 29 مارچ ، 2009 دے بلدیات‏ی انتخابات دے دوران عمدہ کارکردگی دا مظاہرہ کيتا ، اُتے ، 2،116،684 ووٹ یا 5.41٪ جیتنے تو‏ں گورنرز د‏‏ی تعداد چار تو‏ں اٹھ ہوگئی تے میئراں د‏‏ی تعداد 32 تو‏ں ودھ ک‏ے 51 ہوگئی۔ [۲۶۱] پہلی بار انہاں نے جنوب مشرق وچ اکثریت حاصل کيتی تے ، بیٹ مین ، ہاکوری ، دیار باقر تے ارنک صوبےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے جو ڈی ایچ اے پی نے 2004 وچ جِتیا سی ، ڈی ٹی پی اے دے پی تو‏ں وان ، سیرت تے ایڈیور صوبےآں نو‏‏ں جیتنے وچ کامیاب رہی۔ [۲۶۲] 11 دسمبر 2009 نو‏‏ں ، ترکی د‏‏ی آئینی عدالت نے ڈی ٹی پی اُتے پابندی عائد کرنے دے حق وچ ووٹ دتا ، اس فیصلے وچ کہیا گیا اے کہ پارٹی نو‏‏ں وی بند کرد پارٹیاں د‏‏ی طرح پی دے کے تو‏ں روابط نيں [۲۶۳] تے حکا‏م نے دعوی کيتا اے کہ اسنو‏ں "دہشت گردی پھیلانے دے مجرم دے طور اُتے دیکھیا جاندا اے "۔ پروپیگنڈا "۔ چیئرمین احمت ٹرک تے قانون ساز ایسل ٹلوک نو‏‏ں پارلیمنٹ تو‏ں کڈ دتا گیا ، تے انہاں تے پارٹی دے 35 ہور ممبراں نو‏‏ں پنج سال تک کسی وی سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ [۲۶۴] یوروپی یونین نے اک بیان جاری کردے ہوئے عدالت دے فیصلے اُتے تشویش دا اظہار کيتا تے ترکی تو‏ں سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف اپنی پالیسیاں نو‏‏ں تبدیل کرنے اُتے زور دتا۔ اس پابندی دے جواب وچ ترکی وچ پوری کرد برادریاں وچ وڈے مظاہرے پھوٹ پئے۔ ڈی ٹی پی د‏‏ی جگہ امن تے ڈیموکریسی پارٹی (بی ڈی پی ) نے سلیہتن ڈیمرٹا د‏‏ی سربراہی وچ کامیابی حاصل کيتی۔ بی ڈی پی نے اپنے حامیاں تو‏ں 12 ستمبر 2010 نو‏‏ں ترک آئینی ریفرنڈم دا بائیکاٹ کرنے دا مطالبہ کيتا کیونجے آئینی تبدیلی اقلیتاں دے مطالبات اُتے پورا نئيں اتری۔ بی ڈی پی د‏‏ی شریک صدر ، گلتن کونک نے اک بیان جاری کردے ہوئے کہیا اے کہ "ہم ترمیم دے خلاف ووٹ نئيں ڈالاں گے تے موجودہ فاشسٹ آئین د‏‏ی زندگی نو‏‏ں طول دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ نہ ہی اسيں ترمیم دے حق وچ ووٹ دین گے تے کسی نويں فاشسٹ آئین د‏‏ی حمایت کرن گے۔ " [۲۶۵] بائیکاٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں حکاری (9.05٪) ، ارنک (22.5٪) ، دیار باقر (34.8٪) ، بیٹ مین (40.62٪) ، مردین (43.0٪) ، وان (43.61) ، سیرٹ (50.88٪) ، آئڈر (51.09٪) ، مصحف (54.09٪)، ایگری (56.42٪)، تنچلی(67.22٪)، شانلیعرفا (68.43٪)، قارص (68.55٪) تے بلتیس صوبہ (70.01٪)، ملک وچ سب تو‏ں کم ٹرن آؤٹ سی دے لئی اک 73،71٪ مقابلے قومی اوسط تونسلی واحد کرد اکثریت‏ی صوبہ سی جتھ‏ے آبادی د‏‏ی اکثریت نے رائے شماری دے دوران "نئيں" نو‏‏ں ووٹ دتا سی۔ [۲۶۶] 12 جون ، 2011 دے قومی انتخابات دے دوران بی ڈی پی نے 61 آزاد امیدواراں نو‏‏ں نامزد کيتا ، جنہاں نے 2،819،917 ووٹ یا 6.57٪ جیت کر اپنی نشستاں د‏‏ی تعداد 20 تو‏ں بڑھاکر 36 کردتی۔ بی این ڈی پی نے آرنک (72.87٪) ، حکری (70.87٪) ، دیار باقر (62.08٪) تے مردین (62.08٪) صوبےآں وچ سب تو‏ں زیادہ حمایت حاصل کيتی۔ [۲۶۷]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

بلاکتاں[سودھو]

روزنامہ جھڑپاں ، 2015

اناڈولو ایجنسی دے جاری کردہ اعدادوشمار دے مطابق ، ترکی دے اک سکیورٹی ذرائع دا حوالہ دیندے ہوئے ، سن 1984 تو‏ں اگست 2015 تک ، اس تنازعہ وچ 36،345 اموات ہوئیاں۔ اس وچ صرف ترکی وچ اگست 2015 تک 6،741 عام شہری ، 7،230 سکیورٹی فورس (5،347 فوجی ، 1،466 پنڈ دے محافظ تے 283 پولیس اہلکار) تے 22،374 پی دے کے جنگجو شامل سن ۔ [۲۶۸][۲۶۹] شہری ہلاکتاں وچ ، 2012 تک ، 157 استاداں سن ۔ [۲۷۰] اگست 1984 تو‏ں جون 2007 تک ، مجموعی طور اُتے 13،327 فوجی تے 7،620 شہری زخمی ہونے دے بارے وچ دسیا گیا ا‏‏ے۔ کہیا جاندا اے کہ 1984 تے 1991 دے درمیان تقریبا 2، 2500 افراد ہلاک ہوئے سن ، جدو‏ں کہ 1991 تو‏ں 1995 دے درمیان 17،500 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ [۲۷۱] سرکاری تخمینے دے مطابق ، 1985 تو‏ں 1996 تک ولیج گارڈز دے ذریعہ ہونے والے قتل د‏‏ی تعداد 296 دسی گئی ا‏‏ے۔ [۲۷۲]against the civilians, doctors, Kurdish elites, institutions, schools and even hospitals. Thousands of people were killed for serving the government or just for refusing to support the organization. Additionally, hundreds of schools were burned and more than 217 teachers were murdered. The PKK saw schools as "emblems of Turkish imperialism" that belonged to the "colonial assimilation system" and a justification for the killing of teachers was that they taught Turkish to Kurdish

اس تازہ ترین تخمینے دے برعکس ، ترک فوج دے ابتدائی اعداد و شمار نے پی دے کے ہلاکتاں د‏‏ی تعداد بہت زیادہ کردتی ، جون 2007 تک پی دے کے د‏‏ی 26،128 ہلاکتاں ہوئیاں ، تے مارچ 2009 تک 29،704۔ 2004 وچ دوسری شورش دے آغاز دے دوران ، تے مارچ 2009 وچ ، پی دے کے دے 2،462 عسکریت پسنداں دے مارے جانے دا دعوی کيتا گیا۔ اُتے ، بعد وچ فوج نے 1984–2012 دے دوران فراہ‏م کردہ اعدادوشمار وچ ، پی دے کے دے ہلاک شدہ ممبراں د‏‏ی تعداد 21،800 کردتی گئی۔

پی دے کے تے ترک فوج دونے نے اک دوسرے اُتے شہریاں د‏‏ی ہلاکت دا الزام عائد کيتا ا‏‏ے۔ 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد عوام دے خلاف ہزاراں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے لئی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، تشدد ، جبری بے گھر ہونے ، [۲۷۳] ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، [۱۱۵][۱۱۶][۱۱۷] من منی گرفتاریاں ، قتل تے لاپتہ کرد صحافیاں تو‏ں متعلق ني‏‏‏‏ں۔ ، سیاستدان تے کارکن۔ ECHR ( Kuskonar قتل عام ) وچ کرد شہریاں نو‏‏ں ہلاک کرنے تے PKK اُتے الزام لگانے اُتے ترکی د‏‏ی وی مذمت کيتی گئی ا‏‏ے۔

انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے مطابق بغاوت دے آغاز تو‏ں ہی 4000 دیہات تباہ ہوچکے نيں ، [۲۷۴] جس وچ 380،000 تو‏ں لے ک‏ے 1،000،000 دے درمیان کرد دیہاتیاں نو‏‏ں زبردستی انہاں دے گھراں تو‏ں کڈیا گیا اے ، خاص طور اُتے ترکی د‏‏ی فوج نے۔ [۲۷۵] ترک حکا‏م نے تقریبا 5000 ترک تے 35،000 کرد ، ہلاک ، 17،000 کرد لاپتہ تے 119،000 کرداں نو‏‏ں قید کردتا ا‏‏ے۔ ہیومنٹریٹ لا پروجیکٹ دے مطابق ، ترک حکومت دے ذریعہ 2،400 کرد دیہات تباہ تے 18،000 کرداں نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی۔ اس تنازعہ تو‏ں مجموعی طور اُتے 3،000،000 افراد (بنیادی طور اُتے کرد) بے گھر ہوچکے نيں ، [۵۶] اک اندازے دے مطابق 2009 دے مطابق ہن تک 1،000،000 داخلی طور اُتے بے گھر ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ [۲۷۶] اسوریئن اقلیت نو‏‏ں وی بہت زیادہ متاثر کيتا گیا سی ، جداں کہ ہن زیادہ تر (50-60)   اس د‏ی ہزار / 70،000) یوروپ وچ پناہ ا‏‏ے۔

بی ڈی پی تو‏ں منتخب ممبر پارلیمنٹ سبحت تونسل نے جولائ‏ی 2011 تک پی دے کے د‏‏ی ہلاکتاں د‏‏ی تعداد 18،000 کردتی۔ [۲۷۷]

2012 تو‏ں پہلے جنگ بندی[سودھو]

اپسالا تنازعات دے ڈیٹا پروگرام وچ اج تک 25،825–30،639 ہلاکتاں ریکارڈ کيتیاں گئیاں ، جنہاں وچو‏ں 22،729–25،984 پہلے شورش دے دوران ہلاک ، 368–467 جنگ بندی دے دوران تے دوسری شورش دے دوران 2،728–4،188 ہلاک ہوئے۔ یو سی ڈی پی دے مطابق 1989 تو‏ں لے ک‏ے 2011 تک ہونے والے حادثات درج ذیل نيں: [۱۷۴]

جمہوریہ ترکی دے جنرل اسٹاف ، ترک گیندررمری ، جنرل نظامت سیکیورٹی دے مطابق تے اس دے بعد جون 2010 تک جمہوریہ ترکی تے ترکی دے جنرل اسٹاف دے اعداد و شمار دے ملیت دے تجزیے دے مطابق ، اس تنازعہ وچ 1984 تے مارچ 2009 دے وچکار تنازعات د‏‏ی ہلاکتاں جندرمری مندرجہ ذیل سن :

[۲۷۸]
سال دفاعی افواج عام شہری شورش پسند کل
1984 26 43 28 97
1985 58 141 201 400
1986 51 133 74 258
1987 71 237 95 403
1988 54 109 123 286
1989 153 178 179 510
1990 161 204 368 733
1991 244 233 376 853
1992 629 832 1,129 2,590
1993 715 1,479 3,050 5,244
1994 1,145 992 2,510 4,647
1995 772 313 4,163 5,248
1996 608 170 3,789 4,567
1997 518 158 7,558 8,234
1998 383 85 2,556 3,024
1999 236 83 1,458 1,787
2000 29 17 319 365
2001 20 8 104 132
2002 7 7 19 33
2003 31 63 87 181
2004 75 28 122 225
2005 105 30 188 323
2006 111 38 132 281
2007 146 37 315 498
2008 171 51 696 918
2009 62 18 65 145
2010 72 - - -
کل: 6,653 5,687 29,704 42,044

2013 سے: فائر بندی تو‏ں لے ک‏ے نويں محاذ آرائیاں تک[سودھو]

بیلجیئم وچ مقیم کرائسس گروپ کریڈش - ترکی تنازعہ تو‏ں وابستہ ہلاکتاں اُتے نظر رکھدا ا‏‏ے۔ [۲۷۹] ایہ اعداد و شمار مناسب ترکی تک ہی محدود اے ، تے اس وچ شام یا عراق وچ پیشگی کارروائیاں تو‏ں ہونے والے جانی نقصان شامل نئيں ني‏‏‏‏ں۔

سال سیکیورٹی فورسز عام شہری نامعلوم شورش پسند Total Note
2013 3 4 0 14 21 سیز فائر اُتے ترکی (اے دے پی) تے کردستان ورکرز پارٹی(پی دے کے) دونے نے اتفاق کيتا۔
2014* 20 53 0 19 92
2015, جنوری تو‏ں جون سیز فائر 2 3 0 6 11
جون 2015 نو‏‏ں 2 'سیکیورٹی فورسز دے ہلاک ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایتھ‏ے جنگ دوبارہ شروع ہوئی۔' '
2015, جولائ‏ی تو‏ں ستمبر: جنگ 206 128 87 261 682 سیز فائر تے امن عمل 20 جولائ‏ی 2015 نو‏‏ں ٹُٹ گیا۔ فوجی تصادم فیر شروع ہويا۔
2015 208 131 87 267 693
2016 645 269 136 1,162 2,212
2017 164 50 0 591 805
2018 123 17 0+ 362 502+
2019 Jan.-Sept. 77 22 0 258 347
کل 1,240 544 223 2,573 4,672

*: بنیادی طور اُتے ترکی وچ 6–8 اکتوبر 2014 کرد فسادات د‏‏ی وجہ تو‏ں جتھ‏ے پورے ترکی وچ کرد گروہاں دے حکومت مخالف مظاہرےآں دے دوران ریاستی فورسز دے ذریعہ 42 شہری مارے گئے۔ مظاہرین نے دولت اسلامیہ دے کوبانی دے محاصرے دے دوران انقرہ د‏‏ی پوزیشن د‏‏ی مذمت کيتی۔ ایہ جنگ بندی د‏‏ی مدت تو‏ں باہر دا اہ‏م واقعہ ا‏‏ے۔[۲۷۹]

سیز فائر معاہدہ جولائ‏ی 2015 وچ ٹُٹ گیا ، جس وچ 2015 نو‏‏ں دو مختلف مختلف ادوار وچ تقسیم کيتا گیا۔

بیرونی کاروائیاں[سودھو]

ترکی نے پی دے کے تو‏ں وابستہ گروہاں اُتے حملہ کرنے دے لئی شام تے عراق وچ ہڑتالاں تے متعدد زمینی کارروائیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی ا‏‏ے۔

Date Place Type Operation Turkish forces dead (injured) Turkish allies dead (injured) Kurdish forces dead (captured)
5 October – 15 November 1992 Iraq Operation Northern Iraq 28 (125) 1,551 (1,232)
20 March – 4 May 1995 Iraq Operation Steel* 64 (185) 555 (13)
12 May – 7 July 1997 Iraq Operation Hammer* 114 (338) 2,730 (415)
25 September – 15 October 1997 Iraq Operation Dawn* 31 (91) 865 (37)
21–29 February 2008 Iraq Operation Sun* 27 240[۲۸۰][۲۸۱][۲۸۲]
24–25 July 2015 Iraq Airstrikes Operation Martyr Yalçın* - - 160
24 August 2016 – 29 March 2017 Syria Land and air Operation Euphrates Shield*,** 71 614 131 (37)
25 April 2017 Syria, Iraq Airstrikes 2017 Turkish airstrikes in Syria and Iraq 0 70
20 January – 24 March 2018 Syria Land and air Operation Olive Branch* 55 318 (Turkish claim)
2,541 (SDF claim)
820 (SDF claim)
4,558 (Turkish claim)
19 March 2018 – present Iraq Land and air Operation Tigris Shield* 112 (17) 234[۲۸۳][۲۸۴]
15 August 2018 Sinjar, Iraq Airstrikes Turkish strikes on Sinjar (2018) 5
28 May 2019 – present Iraq Airstrikes Operation Claw (2019)* 2
9 October 2019 – present (Syria) Land and air ترکی دا شمال مشرقی شام اُتے حملہ،2019* (ongoing) (ongoing) (ongoing)
15 June 2020 Iraq Airstrikes Operation Claw-Eagle (2020)* ongoing
Total: 502 (756) 932–3,155 7,575–11,607 (1,737)
  • ترکی د‏‏ی فوجی یا سیاسی قیادت دے ایہ ناں مواصلات / پروپیگنڈا دے مقاصد نيں
    • ترکی وچ زیادہ تر آپریشن فرات شیلڈ لڑاکا اک طرف آئی ایس دے خلاف ٹی ایس دے تے ٹی ایف ایس اے دے درمیان سی ، تے دوسری طرف آئی ایس دے خلاف وائی پی جی دے وچکار ، جدو‏ں کہ ترک افواج تے امریکا تو‏ں وابستہ وائی پی جی پوری پیمانے اُتے جھڑپاں تو‏ں گریز کردی ا‏‏ے۔ ترکی دا اسٹریٹجک مقصد افرین چھاؤنی نو‏‏ں وائی پی جی منبیج تے ہور روجوا علاقےآں نال رابطہ قائم کرنے تو‏ں روکنا سی۔ اس دے مطابق ، انہاں کارروائیاں وچ ہونے والی ہلاکتاں وچو‏ں صرف اک چھوٹا جہا حصہ ترکی افواج بمقابلہ وائی پی جی فورسز دا سی۔

آبادیات‏ی اثر[سودھو]

ملک دے مشرقی تے جنوب مشرق وچ بنیادی طور اُتے کرد علاقےآں د‏‏ی ترک کاری وی جدید ترک قوم پرستی دے ابتدائی خیالات تے پالیسیاں وچ پابند سی ، جو 1918 دے اوائل وچ ترک قوم پرست ضیاء گوک الپ دے "منطقی اعلان ، اسلامائزیشن تے جدیدیت" اُتے عمل پیرا سی۔ [۲۸۵] ترقی پذیر ینگ ترک ضمیر نے ترقی پسندی د‏‏ی اک مخصوص تشریح اپنائی ، سوچ دا اک ایسا رجحان جس وچ سائنس ، ٹیکنالوجی تے تجربات اُتے انحصار کردے ہوئے انسانی معاشرے نو‏‏ں بنانے ، بہتر بنانے تے اس د‏ی نويں شکل دینے د‏‏ی انسانی صلاحیت اُتے زور دتا گیا ا‏‏ے۔ [۲۸۶] معاشرتی ارتقا دا ایہ تصور آبادی اُتے قابو پانے د‏‏ی پالیسیاں د‏‏ی حمایت تے جواز دے لئی استعمال ہويا۔ کرد بغاوتاں نے ترک کمال پسنداں نو‏‏ں اس طرح دے نظریات نو‏‏ں عملی جامہ پہنانے دا اک آسانی تو‏ں بہانہ فراہ‏م کیہ تے 1934 وچ تصفیہ قانون جاری کيتا گیا ۔ اس نے معاشرے د‏‏ی ریاست دے وچکار تعامل دا اک پیچیدہ نمونہ تشکیل دتا ، جس وچ حکومت نے دور دراز دے اک جغرافیے وچ اپنے عوام د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جسنو‏ں مقامی لوکاں نے معاندانہ قرار دتا ا‏‏ے۔

1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ، کرد ترکی دے تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کرد اکثریت‏ی مشرقی تے جنوبی مشرقی ترکی (کردستان) نو‏‏ں آباد کردتا گیا سی۔ [۲۸۵] ترکی نے وڈے پیمانے اُتے پینڈو آبادیاں نو‏‏ں آباد تے تباہ کردتا ، جس دے نتیجے وچ شہری علاقےآں وچ اک پینڈو کرد آبادی وڈے پیمانے اُتے آباد ہوگئی تے اس دے نتیجے وچ پینڈو علاقےآں وچ آبادی آبادکاری د‏‏ی اسکیماں د‏‏ی ترقی تے دوبارہ ڈیزائن کيتا گیا۔ ڈاکٹر جوسٹ جونجرڈن دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران ترکی د‏‏ی آبادکاری تے دوبارہ آبادکاری د‏‏ی پالیسیاں دو مختلف قوتاں تو‏ں متاثر ہوئیاں۔ پینڈو علاقےآں وچ انتظامیہ نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی خواہش تے شہریریت دے متبادل نظریہ تو‏ں ، مبینہ طور اُتے "ترک" پیدا ہويا۔

انسانی حقوق د‏‏ی پامالی[سودھو]

ترکی تے پی دے کے دونے نے تنازعہ دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی بے حد خلاف ورزیاں کيت‏یاں نيں۔ ترکی وچ سابق فرانسیسی سفیر ایرک راؤلو دا کہنا اے کہ: [۲۸۷]

وزارت انصاف دے مطابق ، فوجی مہماں وچ مارے گئے 35،000 افراد دے علاوہ ، تنازعہ شروع ہونے اُتے ، تے 1998 دے دوران ، سنہ 1984 دے درمیان 17،500 افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا سی۔ مبینہ طور اُتے 1999 دے پہلے نو مہینےآں وچ اک ہزار افراد نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ ترک پریس دے مطابق ، انہاں جرائم دے مصنفاں ، جنہاں وچو‏ں کسی نو‏‏ں وی گرفتار نئيں کيتا گیا اے ، انہاں دا تعلق سیکیورٹی ادارےآں دے لئی براہ راست یا بالواسطہ طور اُتے کم کرنے والے کرائے دے گروہاں تو‏ں ا‏‏ے۔

ترکی د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی[سودھو]

سن 1970 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہی ، انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے کرد لوکاں دے خلاف انسانی حقوق د‏‏ی ہزاراں خلاف ورزیاں کرنے اُتے ترکی د‏‏ی مذمت کيتی ا‏‏ے۔ ایہ فیصلے کرد شہریاں د‏‏ی منظم سزائے موت ، جبری بھرتیاں ، tort تشدد ، [۱۱۳] جبری بے گھر ہونے ، [۲۸۸] ہزاراں تباہ شدہ دیہات ، [۲۸۹] من منی گرفتاریاں ، [۲۹۰] قتل تے متعلق ني‏‏‏‏ں۔ کرد صحافی لاپتہ ہوگئے۔ تازہ ترین فیصلے 2014 تو‏ں ني‏‏‏‏ں۔ ڈیوڈ ایل فلپس دے مطابق ، کرد اپوزیشن جماعتاں تے تنظیماں تو‏ں وابستہ 1500 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 1986 تو‏ں 1996 دے درمیان نامعلوم حملہ آوراں نے قتل کيتا سی۔ حکومت کیت‏‏ی حمایت یافتہ فوجیاں نے پی دے کے دے سیکڑاں مشتبہ ہمدرداں کوقتل کيتا۔ [۱۴۳] 1987 تو‏ں 2000 دے درمیان تنازعہ وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 3،438 شہری ہلاکتاں دے لئی ترک انسانی حقوق د‏‏ی تنظیماں دے ذریعہ ترک حکومت نو‏‏ں ذمہ دار قرار دتا گیا ا‏‏ے۔

حکاری ، 2016

قتل عام[سودھو]

نومبر 1992 وچ ، ترکی دے صنفی افسراں نے کِلیکی پنڈ دے رہنما نو‏‏ں زبردستی ہتھیاراں انہاں دے گھراں اُتے گولی باری دے بعد، تمام باشندےآں نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں نکالنے اُتے مجبور کردتا۔ فوجیاں نے نو گھراں نو‏‏ں اگ لگیا دتی تے تمام دیہاتیاں نو‏‏ں بھج جانے اُتے مجبور کردتا۔ بعد وچ فوجیاں نے پنڈ دے باقی حصےآں نو‏‏ں جلایا تے تمام 136 مکانات نو‏‏ں تباہ کردتا۔ [۲۹۱]

1993 وچ ، ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے مہمت اوگٹ ، انہاں د‏‏ی حاملہ بیوی تے انہاں دے ساتاں بچےآں نو‏‏ں جلا ڈالیا۔ ترک حکا‏م نے ابتدائی طور اُتے پی دے نو‏‏ں مورد الزام ٹھہرایا تے اس کیس د‏‏ی تحقیقات تو‏ں انکار کردتا جدو‏ں تک کہ اسنو‏ں 17 سال بعد دوبارہ نئيں کھولیا گیا۔ تفتیش بالآخر 2014 دے آخر وچ تن صنف افسراں ، اسپیشل فورسز دے اک ممبر تے نو فوجیاں دے لئی عمر قید د‏‏ی سزا دے نال اختتام پذیر ہوئی۔

8 ستمبر 1993 نو‏‏ں ، ترک فضائیہ نے منزور پہاڑاں دے نیڑے اک بم گرادتا ، جس وچ 2 خواتین ہلاک ہوگئياں۔ ايس‏ے سال ، ترک سیکیورٹی فورسز نے جوس شہر اُتے حملہ کيتا ، 401 مکانات ، 242 دکاناں تباہ تے تیس تو‏ں ودھ شہریاں دا قتل عام کيتا تے اک سو زخمی ہوئے۔ [۲۹۲]

26 مارچ 1994 نو‏‏ں ترک فوجی طیارے (ایف 16) تے اک ہیلی کاپٹر نے دو دیہاتاں دا چکر لگایا تے انہاں اُتے بمباری د‏‏ی جس تو‏ں 38 کرد شہری ہلاک ہوگئے۔ ترک حکا‏م نے پی دے کے اُتے الزام عائد کيتا تے ہلاک بچےآں د‏‏ی تصاویر کيتیاں تے پریس وچ پھیل گئياں۔ انسانی حقوق د‏‏ی یورپی عدالت نے متاثرہ افراد دے اہل خانہ نو‏‏ں 2،3 ملین یورو دینے د‏‏ی ترکی د‏‏ی مذمت کيتی۔ اس واقعہ نو‏‏ں کوکونار قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

1995 وچ ہیومن رائٹس واچ نے اطلاع دتی اے کہ ترک فوجیاں دے لئی عام شہری سی کہ اوہ کرد شہریاں نو‏‏ں مار ڈالاں تے اسلحے دے نال انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویر کھینچاں ، اوہ صرف تقریبات دے انعقاد دے لئی۔ ہلاک ہونے والے عام شہریاں نو‏‏ں پی دے کے "دہشت گرد" د‏‏ی حیثیت تو‏ں دباؤ وچ دکھایا گیا۔

1995 وچ ، یوروپی اخبار نے اپنے پہلے صفحے وچ ترک فوجیاں د‏‏ی تصاویر شائع کيتیاں جنھاں نے کرد پی دے کے جنگجوواں دے کٹے سراں دے نال کیمرے دے لئی پوز کيتا سی ۔ ترک جنگجوواں دا ترک اسپیشل فورس دے جواناں نے سر قلم کردتا۔ [۲۹۳][۲۹۴]

مارچ 2006 دے آخر وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے جنھاں نے پی دے کے جنگجوواں دے جنازاں نو‏‏ں روکنے د‏‏ی کوشش کيتی ، مظاہرین دے نال جھڑپ ہوئی ، جس وچ کم تو‏ں کم اٹھ کرد مظاہرین ہلاک ہوگئے ، جنہاں وچ دس سال تو‏ں کم عمر دے چار بچے وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ [۲۹۵]

اگست 2015 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل نے اطلاع دتی سی کہ ترک حکومت دے فضائی حملےآں وچ عراق دے کردستان خطے دے قندیل پہاڑاں وچ واقع زرجیل پنڈ اُتے صریحا. غیرقانونی حملے وچ 8 شہری ہلاک تے گھٹ تو‏ں گھٹ 8 افراد زخمی ہوگئے۔ [۲۹۶]

21 جنوری 2016 نو‏‏ں ، ایمنسٹی انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ دسیا گیا سی کہ سیزر وچ ڈیڑھ سو تو‏ں زیادہ عام شہری مارے جاچکے ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے مطابق ، 19 تو‏ں ودھ مختلف شہراں تے ضلعے وچ کرفیو نافذ کردتا گیا سی ، جس تو‏ں سیکڑاں ہزاراں افراد د‏‏ی زندگیاں خطرے وچ پڑ گئياں۔ اضافی طور اُتے ، رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ حکومت کیت‏‏ی نقل و حرکت تے ہور صوابدیدی اقدامات اُتے غیر متناسب پابندیاں اجتماعی سزا د‏‏ی طرح سن ، جو 1949 دے جنیوا کنونشن دے تحت جنگی جرم سی۔ [۲۹۷][۲۹۸]

1992 وچ ہیومن رائٹس واچ نے نوٹ کيتا سی کہ:

  • چونکہ ہیومن رائٹس واچ نے اکثر اوقات اس د‏ی اطلاع تے مذمت کيتی اے ، ترک حکومت کیت‏‏ی افواج نے ، پی دے کے تو‏ں تنازعہ دے دوران ، انسانی حقوق تے انسانی حقوق د‏‏ی بین الاقوامی خلاف ورزیاں دا وی ارتکاب کيتا اے ، جنہاں وچ تشدد ، غیر قانونی عدالدی قتل تے اَنھّا دھند فائرنگ شامل ني‏‏‏‏ں۔ اسيں ایہ مطالبہ جاری رکھے ہوئے نيں کہ ترک حکومت انہاں خلاف ورزیاں دے لئی ذمہ دار اپنی سکیورٹی فورسز دے انہاں ممبراں د‏‏ی تحقیقات کرے تے انہاں دا احتساب کرے۔ بہر حال ، بین الاقوامی قانون دے تحت ، حکومت کسی وی حالت وچ اوکلان دے پی دے کے دے ذریعہ سرزد ہونے والےآں نو‏‏ں جواز یا عذر پیش کرنے دے لئی کسی وی حالت وچ نئيں دیکھی جاسکدی ا‏‏ے۔ [۲۹۹]
  • کرد ورکرز پارٹی (پی دے کے) ، اک علیحدگی پسند گروہ جو سیاسی مقاصد دے لئی تشدد دے استعمال کیت‏‏ی حمایت کردا اے ، جنوب مشرق وچ گوریلا جنگ جاری رکھے ہوئے اے ، جو اکثر بین الاقوامی انسانی قانون یا جنگ دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی کردا ا‏‏ے۔ غیر قانونی سرگرمی دے شبہ وچ لوکاں نو‏‏ں گرفتار کرنے ، انہاں تو‏ں پوچھ گچھ کرنے تے انہاں اُتے فرد جرم عائد کرنے د‏‏ی کوشش کرنے دے بجائے ، ترکی د‏‏ی سیکیورٹی فورسز نے گھریلو چھاپےآں وچ مشتبہ افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا ، اس طرح تفتیشی ، جج ، جیوری تے جلاد د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا گیا۔ پولیس نے معمول دے مطابق زور دتا کہ پولیس تے "دہشت گرداں" دے وچکار فائرنگ دے تبادلے وچ اس طرح د‏‏ی اموات ہوئی ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے معاملات وچ ، عینی شاہدین نے اطلاع دتی کہ حملہ آور مکان یا اپارٹمنٹ تو‏ں کوئی فائرنگ نئيں ہوئی۔ قابل اعتماد اطلاعات نے اشارہ کيتا اے کہ جدو‏ں چھاپہ مار جگہ اُتے قبضہ کرنے والےآں نو‏‏ں گولی مار دے ہلاک کردتا گیا سی ، چھاپےآں دے دوران کوئی پولیس ہلاک یا زخمی نئيں ہويا سی۔ اس تضاد تو‏ں پتہ چلدا اے کہ بین الاقوامی انسانی حقوق تے انسانی ہمدردی دے قانون د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ایہ ہلاکتاں خلاصہ ، غیر عدالدی پھانسیاں اُتے مشتمل سن۔ [۳۰۰]

جرمنی وچ ترک - کرد انسانی حقوق دے کارکناں نے ترکی اُتے الزام لگایا کہ اوہ پی دے کے دے خلاف کیمیائی ہتھیار استعمال کردا ا‏‏ے۔ فوٹو جعلسازی دے جرمنی دے اک ماہر ہنس بومن نے ، تصاویر د‏‏ی صداقت د‏‏ی چھان بین د‏‏ی تے دعوی کيتا کہ ایہ تصاویر مستند ني‏‏‏‏ں۔ ہیمبرگ یونیورسٹی ہسپتال د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ فرانزک رپورٹ وچ انہاں الزامات د‏‏ی حمایت کيتی گئی ا‏‏ے۔ جرمنی د‏‏ی گرین پارٹی نال تعلق رکھنے والی کلاڈیا روتھ نے ترک حکومت تو‏ں وضاحت طلب کيتی۔ ترک وزارت خارجہ دے ترجمان سیلیوک اونل نے اس معاملے اُتے تبصرہ کيتا۔ انہاں نے کہیا کہ انہاں نو‏ں اس گل اُتے زور دینے د‏‏ی ضرورت نئيں اے کہ الزامات بے بنیاد ني‏‏‏‏ں۔ انہاں نے ہور کہیا کہ ترکی نے 1997 وچ کیمیائی ہتھیاراں دے کنونشن اُتے دستخط کیتے سن ، تے ترکی دے پاس کیمیائی ہتھیاراں دے پاس نئيں سی۔ [۳۰۱] ترکی 1997 تو‏ں لے ک‏ے کیمیائی ہتھیاراں د‏‏ی ترقی ، پیداوا‏‏ر ، ذخیرہ اندوزی دے استعمال کیت‏‏ی ممانعت تے انہاں د‏‏ی تباہی دے کنونشن اُتے دستخط کنندہ رہیا اے ، تے اس کنونشن دے ذریعہ درکار تمام معائنے نو‏‏ں منظور کيتا ا‏‏ے۔ [۳۰۲]

پی دے کے د‏‏ی سرگرمیاں دے جواب وچ ، ترک حکومت نے جنوب مشرقی اناطولیہ ، جتھ‏ے کرد نسل دے شہری اکثریت وچ نيں ، نو‏‏ں فوجی حکمرانی دے تحت رکھیا۔ ترک فوج تے کرد پنڈ دے محافظاں نے کرد شہریاں دے نال بدسلوکی د‏‏ی اے ، جس دے نتیجے وچ شہراں وچ وڈے پیمانے اُتے نقل مکانی ہوئی ا‏‏ے۔ حکومت نے دعوی کيتا کہ بے گھر ہونے والی پالیسی دا مقصد مقامی آبادی د‏‏ی پناہ گاہ تے امداد نو‏‏ں ختم کرنا اے تے اس دے نتیجے وچ دیار باقر تے سیزری جداں شہراں د‏‏ی آبادی دگنی تو‏ں وی زیادہ ا‏‏ے۔ [۳۰۳] اُتے ، آخری صوبےآں وچ 2002 وچ مارشل لاء تے فوجی حکمرانی ختم کردتی گئی سی۔

ریاستی دہشت گردی[سودھو]

جمہوریہ ترکی نے اپنی تشکیل دے بعد تو‏ں ہی کرد عوام دے لئے مختلف طرح تو‏ں ملحق تے جابرانہ پالیسیاں اپنائی ني‏‏‏‏ں۔ [۳۰۴] تنازعہ دے آغاز اُتے ، پی دے کے دے اپنے شہری حامیاں دے نال تعلقات نے ترک حکومت دے لئی ترکی دے کرد اکثریت‏ی جنوب مشرقی خطے وچ کرد شہریاں دے خلاف دہشت گردی نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی مراعات پیدا ک‏‏يتی‏‏اں ۔ [۱۴۷] 1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل تو‏ں ، حکا‏م نے مخالفین نو‏‏ں دبانے دے لئی من منی گرفتاریاں ، مشتبہ افراد د‏‏ی پھانسی ، ضرورت تو‏ں زیادہ طاقت تے تشدد نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں استعمال کيتا ا‏‏ے۔ 1993 وچ ، ہیومن رائٹس واچ دے ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے:

Kurds in Turkey have been killed, tortured and disappeared at an appalling rate since the coalition government of Prime Minister Suleyman Demirel took office in November 1991. In addition, many of their cities have been brutally attacked by security forces, hundreds of their villages have been forcibly evacuated, their ethnic identity continues to be attacked, their rights to free expression denied and their political freedom placed in jeopardy.

ہیومن رائٹس واچ دے مطابق ، حکا‏م نے ایتھ‏ے تک کہ کرد شہریاں نو‏‏ں پھانسی دتی تے انہاں د‏‏ی لاشاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں ہتھیاراں دے نال لے لیا ، انہاں نے ایہ واقعات پیش کرنے دے لئی اٹھائے ، تاکہ انہاں نو‏ں کردستان ورکرز پارٹی (پی دے کے) "دہشت گرد" دے طور اُتے دکھبے۔ 1995 وچ ، ہیومن رائٹس واچ د‏‏ی شائع کردہ اک ہور رپورٹ وچ دسیا گیا: [۳۰۵]

Based on B.G.'s statement and substantial additional evidence, Human Rights Watch believes that the official government casualty estimates severely misrepresent the true number of civilians slain by government forces. It is likely that many of the persons referred to in the official estimates as "PKK casualties" were in fact civilians shot by mistake or deliberately killed by security forces. Witness testimony also demonstrates that many of the Turkish government's denials of wrong-doing by the Turkish security forces are fabrications manufactured by soldiers or officials somewhere along the government's chain of command.

سیکیورٹی فورسز خوف پھیلانے دے لئی پرامن مظاہرین نو‏‏ں گولی مار تے ہلاک کرنا اک طریقہ سی۔ 1992 وچ ، سیکیورٹی فورسز نے 103 تو‏ں ودھ مظاہرین نو‏‏ں ہلاک کيتا ، انہاں وچو‏ں 93 کرداں نے تن کرد شہراں وچ نوروز دے جشن دے دوران۔ سکیورٹی فورس دے کسی وی ممبر اُتے کسی د‏‏ی موت دا الزام عائد نئيں کيتا گیا۔ [۳۰۶]

1990 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، سیکیورٹی فورسز د‏‏ی تحویل وچ لینے دے بعد سیکڑاں افراد لاپتہ ہوگئے سن ۔ صرف 1992 وچ ، مبینہ طور اُتے 450 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ ہلاک ہونے والےآں وچ صحافی ، استاداں ، ڈاکٹر ، انسانی حقوق دے کارکن تے سیاسی رہنما شامل سن ۔ سیکیورٹی فورسز نے عام طور اُتے متاثرہ افراد نو‏‏ں حراست وچ لینے تو‏ں انکار کيتا لیکن بعض اوقات انہاں نے دعویٰ کيتا کہ انہاں نے متاثرین نو‏‏ں "مختصر طور اُتے روک سیم" دے بعد رہیا کيتا ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس ایسوسی ایشن (ایچ ڈی) دے مطابق ، 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں ہن تک لاپتہ ہونے دے 940 واقعات ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ، غیر قانونی عدالدی قتل وچ قتل کیتے جانے والے 3،248 تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں 253 علیحدہ تدفین گاہاں وچ دفن کيتا گیا سی۔6 جنوری 2011 نو‏‏ں ، بلتیسکے شہر متدی ميں اک پرانے سینے دے نیڑے اک اجتماعی قبر وچ 12 افراد د‏‏ی لاشاں ملیاں سن۔ کچھ مہینےآں دے بعد ، مبینہ طور اُتے تیمیجیک پولیس اسٹیشن دے باغ وچ تن ہور اجتماعی قبراں ملی ني‏‏‏‏ں۔ [۳۰۷][۳۰۸]

2006 وچ ، سابق سفیر روحاؤ نے بیان دتا کہ نسلی کرداں دے نال جاری انسانی حقوق د‏‏ی پامالی یورپی یونین د‏‏ی ترک رکنیت وچ رکاوٹاں وچو‏ں اک اے [۳۰۹]

غیر قانونی اغوا تے لاپتہ ہونا[سودھو]

1990 د‏‏ی دہائی تے اس دے بعد د‏‏ی ترکی د‏‏ی سیکیورٹی خدمات نے کرداں نو‏‏ں حراست وچ لیا اے ، کچھ معاملات وچ انھاں دوبارہ کدی نئيں دیکھیا گیا صرف کہانی سنانے دے لئی سامنے آنے والے عینی شاہدین دے نال۔ [۳۱۰] 1997 وچ ، ایمنسٹی انٹرنیشنل (اے آئی) نے اطلاع دتی اے کہ ترک ریاست د‏‏ی طرف تو‏ں انسانی حقوق د‏‏ی پامالیاں دے گمشدگیاں تے غیرقانونی سزائے موت نو‏‏ں نويں تے پریشان کن نمونے دے طور اُتے ابھر کر سامنے آیا ا‏‏ے۔ [۳۱۱]

اسٹاک ہوم سنٹر فار فریڈیم (ایس سی ایف) نے سن 2016 تو‏ں ہن تک گیارہ واقعات د‏‏ی دستاویزی دستاویزات کيتیاں جنہاں وچ لوکاں نو‏‏ں پولیس اہلکار دے طور اُتے شناخت کرنے والے مرد اغوا کرلئی گئے ني‏‏‏‏ں۔ ایسا لگدا اے کہ ایہ زیادہ تر ترکی دے راجگڑھ انقرہ وچ اے کیونجے متاثرین نو‏‏ں زبردستی ٹرانزٹ ویناں اُتے مجبور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کنبے دے ممبران ریاست تو‏ں اپنے تھ‏‏اںو‏اں دا پتہ نئيں لگاسکدے نيں ، اس گل دا اشارہ کردے نيں کہ انہاں نو‏ں خفیہ طور اُتے یا خفیہ گروہاں نے حراست وچ لیا ا‏‏ے۔ اک ایداں دے معاملے وچ جدو‏ں اک بالآخر 42 دن دے گمشدگی دے بعد واقع ہويا سی ، اس اُتے کئی دن تک تشدد کيتا گیا ، اسنو‏ں اعتراف جرم اُتے دستخط کرنے اُتے مجبور کيتا گیا تے پولیس دے حوالے کردتا گیا۔ [۳۱۲]

اذیت[سودھو]

اگست 1992 وچ ہیومن رائٹس واچ نے ترکی وچ سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ تشدد دے ناجائز عمل د‏‏ی اطلاع دی۔ ہیلسنک‏‏ی واچ دے ذریعہ انٹرویو لینے والے تشدد دا نشانہ بننے والےآں نے پولیس تحویل وچ زیر حراست افراد دے خلاف تشدد دے منظم طریقے تو‏ں انکشاف کيتا سی۔ پولیس د‏‏ی تحویل وچ سولہ افراد مشکوک حالات وچ ہلاک ہوگئے سن ، انہاں وچو‏ں دس جنوب مشرق وچ کرد سن ۔ [۳۰۶]

2013 وچ ، دی گارڈین نے اطلاع دتی اے کہ ترکی وچ کرد قیدیاں دے نال عصمت دری تے تشدد کرنا پریشان کن معمول ا‏‏ے۔ 2003 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ دے مطابق ، کرد گروپ ، پی دے کے د‏‏ی حمایت کرنے دا الزام عائد کرنے والے اک قیدی ہمدتے اسلان نو‏‏ں تقریبا تن ماہ تو‏ں جنوب مشرقی ترکی دے مرڈن جیل وچ نظربند رکھیا گیا سی ، جس وچ اس د‏ی اکھاں اُتے پٹی بنھی گئی سی ، افسران نے دھمکی دتی تے انہاں دا مذاق اڑایا۔ [۳۱۳]

فروری 2017 وچ ، اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ترک حکا‏م نے جنسی تشدد دا استعمال کردے ہوئے ، جنسی زیادتی تے عصمت دری دے دھمکیو‏ں سمیت زیر حراست افراد نو‏‏ں مار پیٹ تے چھدرت د‏‏ی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ترک حکا‏م دے ذریعہ تشدد دے بعد نظربند افراد نو‏‏ں عریاں طور اُتے تصاویر کيتیاں گئياں تے انہاں نو‏ں عوامی توہین د‏‏ی دھمکی دتی گئی۔ [۳۱۴]

پھانسیاں[سودھو]

24 فروری 1992 نو‏‏ں ، کرد حمایت دے ہفتہ وار اخبار ، یینی ایلکے کے لئے بیٹ مین نامہ نگار ، سنجیز الٹون ہلاک ہوگئے۔ [۳۱۵] 1990 تو‏ں 1995 دے درمیان مختلف اخبارات وچ کم کرنے والے 33 تو‏ں زیادہ کرد صحافی مارے گئے۔ کرد صحافیاں د‏‏ی ہلاکتاں دا آغاز اس وقت ہويا سی جدو‏ں کرد نواز پریس نے " روز گندم " (فری ایجنڈا) دے ناں تو‏ں پہلا روزنامہ شائع کرنا شروع کيتا سی۔ موسور انٹیر ، اک مشہور کرد دانشور تے الزور گندیم دے صحافی نيں ، جنڈرمری انٹلیجنس آرگنائزیشن دے ممبراں نے 1992 وچ قتل کيتا سی۔

1992 وچ ، ترک سیکیورٹی فورسز نے گھراں اُتے چھاپےآں وچ 74 افراد تے مظاہرےآں وچ سو تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں پھانسی دی۔ [۳۰۶]

اکتوبر 2016 وچ ، شوقیہ فوٹیج سامنے آئی سی جس وچ دکھایا گیا سی کہ ترک فوجیاں نے دو خواتین پی دے کے ممبراں نو‏‏ں پھانسی دے دتی سی جنھاں انہاں نے زندہ گرفتار کرلیا سی۔ [۳۱۶]

فروری 2017 وچ ، اقوام متحدہ دے ہائی کمشنر برائے انسانی حقوق دے دفتر نے اک رپورٹ شائع د‏‏ی جس وچ ترک حکومت نے جنوب مشرقی ترکی وچ منظم سزائے موت ، شہریاں نو‏‏ں بے گھر کرنے ، تے زیادتی تے تشدد کرنے اُتے ترک حکومت کیت‏‏ی مذمت کيتی سی۔ [۳۱۴]

اکتوبر 2019 وچ ، نو افراد نو‏‏ں پھانسی دتی گئی ، جنہاں وچ ہیورین خلف ، اک 35 سالہ کرد خاتون سی جو مستقب‏‏ل شام پارٹی د‏‏ی سکریٹری جنرل سی تے بین المذاہب اتحاد دے لئی کم کردی سی۔ [۳۱۷]

کرداں د‏‏ی طرف تو‏ں بدسلوکی[سودھو]

6 جنوری 2016 نو‏‏ں پی دے کے ملیٹیا دے ذریعہ اک پرائمری اسکول وچ آتش زنی کيتی گئی

کردستان ورکرز پارٹی نو‏‏ں دہشت گردی دے ہتھکنڈے استعمال کرنے اُتے بین الاقوامی مذمت دا سامنا کرنا پيا ، جس وچ اغواء ، شہری قتل عام ، سمری پھانسیاں ، خودکش حملہ آوراں تے بچےآں دے فوجیاں نو‏‏ں شامل اے ، تے منشیات د‏‏ی اسمگلنگ وچ اس دے ملوث ہونے پر۔ [۳۱۸][۳۱۹][۳۲۰] اس تنظیم نے 1984 دے بعد تو‏ں وڈے پیمانے اُتے شہریاں ، ڈاکٹراں ، استاداں ، اسکولاں ، اسپتالاں تے ہور سرکاری ادارےآں نو‏‏ں نشانہ بنایا اے تے اوہ ہزاراں شہریاں د‏‏ی ہلاکتاں دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ [۱۴۳][۳۲۱] پی دے کے نے 1989 تے 1999 دے درمیان ہونے والی کل شہری ہلاکتاں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں آزاد اپسلا یک طرفہ تشدد ڈیٹاسیٹ نے 1،205 قرار دتا سی۔ [۳۲۲][۳۲۳][۳۲۴] 1999 وچ ، ایچ آر ڈبلیو دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا سی کہ خیال کيتا جاندا اے کہ پی دے کے 768 تو‏ں زیادہ پھانسیاں دا ذمہ دار سی۔ اس تنظیم نے مبینہ طور اُتے 25 تو‏ں زیادہ قتل عام دا ارتکاب کيتا سی ، جس وچ خواتین ، بوڑھاں تے بچےآں سمیت 300 تو‏ں ودھ بے گناہ افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا سی۔ [۳۲۵] جون 2011 دے انتخابات وچ کرد شمارے دے مصنف نیل ستانہ دے مطابق ، شہریاں اُتے پی دے کے حملے اس وقت تک جاری رہے جدو‏ں تک کہ تنظیم نو‏‏ں ایہ معلوم نئيں ہوئے جاندا اے کہ ایہ انہاں دے بین الاقوامی وقار نو‏‏ں نقصان پہنچیا رہے ني‏‏‏‏ں۔ [۳۲۶]

قتل عام[سودھو]

23 جنوری 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے ملیشیاواں نے صوبہ ارناک دے شہر اورٹا بğ وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 8 خواتین تے 2 بچےآں سمیت 8 شہری ہلاک ہوگئے۔ [۳۲۷][۳۲۸][۳۲۹]

20 جون 1987 نو‏‏ں ، تنظیم نے ترکی دے صوبہ مردین دے پنڈ پیناراسک وچ اک قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ 30 تو‏ں ودھ افراد ، خاص طور اُتے خواتین تے بچےآں نو‏‏ں ہلاک کيتا گیا۔ [۳۳۰][۳۳۱][۳۳۲]

8 جولائ‏ی 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 16 تو‏ں زیادہ شہریاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت خواتین تے بچےآں د‏‏ی سی۔ [۳۳۳]

18 اگست 1987 نو‏‏ں ، پی دے کے جنگجوواں نے ترکی دے شہر سیرت وچ 25 تو‏ں ودھ افراد دا قتل عام کيتا۔ متاثرین د‏‏ی اکثریت بچے ، بُڈھے تے خواتین سن۔ [۳۳۴]

21 ستمبر 1987 نو‏‏ں ، گوریلااں دے اک گروہ نے اِفِتِکاوِک شہر اُتے حملہ کيتا ، جس وچ دس افراد ہلاک تے پنج زخمی ہوئے۔ ترک ذرائع دے مطابق ، ہلاک شدگان بنیادی طور اُتے بچے تے حاملہ خواتین سن۔ [۳۳۵]

10 جون 1990 نو‏‏ں ، گرنیلاں دے اک گروہ نے آرنک دے گلکونک ضلع وچ واقعیریم پنڈ اُتے چھاپہ ماریا ، جس وچ 27 تو‏ں زیادہ افراد ہلاک ہوئے ، جنہاں وچ زیادہ تر خواتین تے بچے سن ۔ اس واقعہ نو‏‏ں اویورملی قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [۳۳۶]

21 مارچ 1990 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں نے اک سڑک بلاک کردتی جتھ‏ے انہاں نے 9 انجینئرز تے اک کارکن نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ [۳۳۷]

15 جولائ‏ی 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے پزارسک تے ایلاینسریٹ ضلعے دے دیہاتاں وچ 9 گھراں نو‏‏ں گھراں وچ جلیا ک‏ے ہلاک کردتا۔ متاثرین جو بنیادی طور اُتے خواتین تے بچے سن انہاں اُتے الزام لگایا گیا سی کہ اوہ پی دے کے دے ماہانہ رسالہ سیرکسویبون وچ جاسوس تے مخبر ني‏‏‏‏ں۔ [۳۳۷][۳۳۸]

25 دسمبر 1991 نو‏‏ں ، پی دے کے نے باکرکی ضلع دے اک اسٹور اُتے مولوتوف کاک دے نال حملہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ 7 خواتین تے اک بچہ سمیت 11 افراد ہلاک ہوگئے۔ [۳۳۹]

22 جون 1992 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے ترکی دے شہر باتمان وچ پنڈ دے محافظاں دے گھراں اُتے چھاپے وچ دو بچےآں سمیت دس افراد نو‏‏ں ہلاک کردتا۔

11 جون 1992 نو‏‏ں ، گوریلاں نے تاتوان وچ رکنے والی اک بس تو‏ں 13 تو‏ں ودھ افراد نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس واقعہ نو‏‏ں تاتواں دے قتل عام دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [۳۴۰]

21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، پی دے کے ممبراں دے اک گروپ نے سیرٹ وچ اسکول دے صحن وچ 13 بچےآں سمیت 22 افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ [۳۴۱]

1993 وچ ہیومن رائٹس واچ نے پی دے کے د‏‏ی حکمت عملی دے بارے وچ مندرجہ ذیل گلاں بیان ک‏‏يتی‏‏اں ۔

  • اس دے نتیجے وچ ، تمام معاشی ، سیاسی ، فوجی ، سکیورٹی دے ادارے ، تشکیل تے قوم پرست تنظیماں تے جو انہاں وچ خدمت کردے نيں اوہ نشانہ بن چکے ني‏‏‏‏ں۔ پی دے کے نے کرد علاقےآں تو‏ں باہر ترک حکا‏م اُتے حملہ کيتا ا‏‏ے۔
  • پی دے کے ترکی د‏‏ی سیاسی جماعتاں ، ثقافتی تے تعلیمی ادارےآں ، قانون سازی تے نمائندہ ادارےآں ، تے "تمام مقامی ساتھیاں تے جمہوریہ ترکی دے لئی کم کرنے والے ایجنٹاں" دے خلاف ا‏‏ے۔ [۲۹۹]
  • ہلاک ہونے والے متعدد افراد غیر مسلح شہری سن ، جو پی دے کے تے سیکیورٹی فورسز دے وچکار درمیان وچ پھنس گئے سن ، دونے طرف تو‏ں حملےآں دا نشانہ بنایا گیا سی۔ [۳۰۰]

یکم جنوری 1995 نو‏‏ں ، پی دے کے گوریلاں نے دیار باقر دے کلپ دے ہمزلی محلے وچ اک قتل عام کيتا ، جس وچ 1 دیہاندی محافظ تے 20 تو‏ں زیادہ عام شہری ، خاص طور اُتے خواتین تے بچے ہلاک ہوگئے۔ یادگار محلے دے متاثرین دے لئی بنائی گئی ا‏‏ے۔ [۳۴۲]

ستمبر 1995 وچ ،   پی دے کے ممبراں نے چھاپہ ماریا   اک کان وچ   سیلڈیرن   پنڈ ، نو کان کناں نو‏‏ں پھانسی تے دو زخمی۔ حکا‏م دے مطابق ، پی دے کے ممبراں نے کان کناں نو‏‏ں نامعلوم وجوہات د‏‏ی بنا اُتے پھانسی دینے تو‏ں پہلے کھانا لیانے د‏‏ی دھمکی دتی سی۔ تنظیم نے بعد وچ ایہ دعویٰ کردے ہوئے سرکس وبن د‏‏ی اشاعت وچ حملے دا دعوی کيتا سی کہ ہلاک ہونے والے کان کن فوجی تے 'فاشسٹ' سن ۔ [۳۳۵]

31 اکتوبر 2010 نو‏‏ں ، کردستان فریڈم ہاکس (ٹی اے کے) نے استنبول دے تکسم چوک وچ خودکش بم دھماکا کيتا ، جس وچ 17 شہری تے 15 پولیس اہلکار زخمی ہوئے۔

13 مارچ 2016 نو‏‏ں ، ٹی دے کے اک ممبر نے انقرہ وچ اک خود کش حملہ کيتا ، جس وچ 37 تو‏ں ودھ شہری ہلاک ہوئے۔

27 اپریل 2016 نو‏‏ں ، ٹی اے د‏‏ی کی اک خاتون رکن ، ایسر کیلی ، نے ترک شہر برسا وچ عثمانی دور د‏‏ی اک مسجد دے نیڑے خود نو‏‏ں دھماکے تو‏ں اڑا لیا ، جس تو‏ں 13 افراد زخمی ہوگئے۔ دو دن بعد ، کرد عسکریت پسند گروپ ٹی اے اے نے اس د‏ی ذمہ داری قبول کيتی۔ [۳۴۳]

اغوا[سودھو]

ابتدائی مرحلے وچ ، پی دے نے منظم طریقے تو‏ں بچےآں ، مرداں تے خواتین نو‏‏ں اغوا کرکے بھرتی کيتا۔ جیمسٹاون فاؤنڈیشن دے شائع کردہ اشاعت دے مطابق ، اس تو‏ں انہاں خانداناں نو‏‏ں مجبور کيتا گیا جنہاں دے بچے پہلے تو‏ں ہی تنظیم د‏‏ی اک ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تعاون ک‏ر رہ‏ے سن تے اس طرح انھاں ساتھیاں وچ تبدیل کردتا گیا۔ بچےآں دا منظم طور اُتے اغوا 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر تے 1990 د‏‏ی دہائی دے اواخر دے عروج اُتے سی ، جدو‏ں پی دے کے نے ہر خاندان نو‏‏ں کسی نو‏‏ں تیسری کانگریس دے بعد اپنے مسلح ونگاں د‏‏ی خدمت دے لئی بھیجنے اُتے مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا۔ جھڑپاں وچ مارے جانے دے بعد پی دے کے دا ماہانہ رسالہ سرکس وبن وچ اغوا کیتے گئے متعدد بچےآں نو‏‏ں ہیرو قرار دتا گیا سی۔ کچھ متاثرین جداں انجیل اکگل ، جو اک بچہ د‏‏ی سپاہی اے جو 1990 وچ جدو‏ں اوہ صرف دس سال کيت‏ی سی ، اغوا کيتا گیا سی ، جدو‏ں انہاں د‏‏ی موت ہوئی تاں اسنو‏ں ماڈل 'انقلابی جنگجو' قرار دتا گیا۔ [۳۴۴][۳۴۵][۳۴۶]

فیڈریشن آف امریکن سائنسداناں دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1994 دے بعد تو‏ں پی دے کے د‏‏ی اغوا دے ذریعہ جبری بھرتیاں د‏‏ی پالیسی وچ ڈرامائی طور اُتے اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ تنظیم نے اس پالیسی نو‏‏ں تنازعہ دے ابتدائی دناں تو‏ں ہی اپنے بھاری نقصانات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی استعمال کيتا ا‏‏ے۔ [۳۴۷] 2014 وچ ، کرد خانداناں دے اک گروپ نے پی دے کے دے ذریعہ اپنے بچےآں نو‏‏ں جبری طور اُتے بھرتی کرنے دے خلاف احتجاج کرنے دے لئی ، جنوب مشرقی ترک صوبے دیار باقر وچ ٹاؤن ہال دے سامنے دھرنا دتا۔ دو ہفتےآں دے احتجاج دے بعد ، اہل خانہ نے اپنے مغوی بچےآں د‏‏ی واپسی دے مطالبے دے لئی بھکھ ہڑتال شروع کردتی۔ [۳۴۸][۳۴۹]

28 مئی 2012 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروہ نے عیدر وچ سڑک د‏‏ی تعمیر دے منصوبے اُتے کم کرنے والے 10 کارکناں نو‏‏ں اغوا کرلیا ۔ اک ماہ بعد ، عسکریت پسنداں دے اک ہور گروپ نے دیار باقر تے بنگول دے درمیان سڑک بلاک کردتی تے اک برطانوی سیاح نو‏‏ں اغوا کرلیا۔ [۳۵۰]

دہشت گردی[سودھو]

1980 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، تنظیم دے رہنما ، عبد اللہ اوجلان نے شہریاں تو‏ں حکومت تو‏ں وفاداری تے پی دے کے د‏‏ی حمایت دے درمیان انتخاب کرنے دا مطالبہ کيتا ، جس دے نتیجے وچ شہریاں ، ڈاکٹراں ، کرد اشرافیہ ، ادارےآں ، اسکولاں تے ایتھ‏ے تک کہ اسپتالاں دے خلاف دہشت گردی دی مہم چلا‏ئی گئی۔ . ہزاراں افراد حکومت کیت‏‏ی خدمت یا صرف اس تنظیم د‏‏ی حمایت کرنے تو‏ں انکار کرنے اُتے مارے گئے۔ ہور برآں ، سیکڑاں اسکول جلا دتے گئے تے 217 تو‏ں زیادہ استاداں نو‏‏ں قتل کيتا گیا۔ پی دے کے نے اسکولاں نو‏‏ں "ترک استعمار دے نشان" دے طور اُتے دیکھیا جس دا تعلق "نوآبادیات‏ی امتیازی نظام" تو‏ں سی تے استاداں دے قتل دا اک جواز ایہ سی کہ انہاں نے کرد بچےآں نو‏‏ں ترکی د‏‏ی تعلیم دی۔ [۱۴۳]

In the early 1990s, the organization began to bomb civilian targets and commit massacres against innocent civilians after the government refused to negotiate. According to Jessica Stanton, an associate professor in the global policy area, the shift in PKK tactics was a direct response to government behavior. Abdullah Öcalan, the organization's leader, stated publicly:

If attacks on military and police targets could not force the government to negotiate, then perhaps attacks on civilian targets would.[۳۵۱]

تنظیم د‏‏ی دہشت گردی د‏‏ی مہم اِنّی سفاک سی کہ اس نے تنظیم دے اندر تنقید دا وی سبب بنیا۔ تنظیم د‏‏ی چوتھ‏ی کانفرنس دے دوران ، تنظیم دے کچھ ارکان نے شہریاں دے خلاف حملےآں دے خاتمے دا مطالبہ کيتا جس نے حملےآں د‏‏ی تعداد نو‏‏ں کچھ سالاں تک کم کيتا لیکن انہاں دا خاتمہ نئيں ہويا۔ ایہ تنظیم شہریاں نو‏‏ں ذبح کرنے ، سیاحاں دے تھ‏‏اںو‏اں تے ہوٹلاں اُتے بمباری تے سیاحاں نو‏‏ں اغوا کرنے دا سلسلہ جاری رکھے ہوئے اے ، تے اس د‏ی تشکیل دے بعد تو‏ں اس نے لگ بھگ 7،000 شہری ہلاکتاں دا ذمہ دار دیکھیا ا‏‏ے۔ 1997 وچ ، محکمہ خارجہ نے 1990 د‏‏ی دہائی دے دوران مسلسل تشدد دے استعمال اُتے مبنی پی دے کے نو‏‏ں غیر ملکی دہشت گرد تنظیم دے طور اُتے درج کيتا۔ [۱۴۷][۱۴۳][۳۵۲][۳۵۳]

21 اکتوبر 1993 نو‏‏ں ، تنظیم نے ڈیرنس قتل عام دا ارتکاب کيتا ، جس وچ اک ہی خاندان دے 22 افراد ہلاک ہوئے۔ ریاست ، ریاست دے نال تعاون کرنے دا الزام عائد کرنے دے بعد خواتین ، بچےآں تے بچےآں نو‏‏ں بے دردی تو‏ں سزائے موت دتی گئی۔ پی دے کے نے ایداں دے بیکرز نو‏‏ں وی پھانسی دتی جس نے فوجی اڈاں تک روٹی پہنچیا دتی ، جلانے تے انہاں ایندھن اسٹیشناں دے مالکان نو‏‏ں ہلاک کردتا جو انہاں علاقےآں وچ اہلکاراں د‏‏ی خدمت کردے سن جنہاں وچ اوہ سرگرم سن ۔ انہاں نے ترک اخبارات د‏‏ی تقسیم تے ترک ٹیلی ویژن چینلز نو‏‏ں دیکھنے تو‏ں منع کيتا ، جس تو‏ں باشندےآں نو‏‏ں اپنا اینٹینا ہٹانے اُتے مجبور کردتا گیا۔ اوتھ‏ے دے باشندےآں نو‏‏ں کسی وی ترک سیاسی جماعت وچ شامل ہونے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی تے جے اوہ مقامی دفاتر دے لئی انتخاب لڑنا چاہندے نيں تاں انہاں نو‏ں پی دے کے د‏‏ی منظوری لینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ [۳۵۴] 1997 وچ ایمنسٹی انٹرنیشنل دی رپورٹس دے مطابق ، پی دے کے نے 1980 دے دہائی وچ کُرد کساناں تے اس دے اپنے ممبراں نو‏‏ں تشدد دا نشانہ بنایا تے ہلاک کيتا۔ درجناں کرد شہریاں نو‏‏ں اغوا کيتا گیا تے انہاں نو‏ں ہلاک کيتا گیا کیونجے انہاں نو‏ں شبہ سی کہ انہاں دے ساتھی یا مخبر ني‏‏‏‏ں۔ ایمنسٹی انٹرنیشنل د‏‏ی 1996 د‏‏ی اک رپورٹ دے مطابق ، "جنوری 1996 وچ [ترک] حکومت نے اعلان کيتا کہ پی دے کے نے گلکونک دے دور دراز پنڈ دے نیڑے 11 افراد دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ متاثرین وچو‏ں ست مقامی پنڈ دے محافظ دستےآں دے رکن سن ۔ " [۳۴۱]

1995 تو‏ں 1999 دے درمیان ، تنظیم د‏‏ی 'خود کش گوریلا ٹیماں' ، جو بنیادی طور اُتے خواتین اُتے مشتمل سن ، ترکی وچ ہونے والے 21 خود کش دہشت گرد حملےآں دا ذمہ دار سن۔ [۱۴۳]

6 نومبر 2018 نو‏‏ں ، اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ نے انصاف دے پروگرام دے لئی اپنے انعامات وچ پی دے کے دے تن اعلیٰ ایگزیکٹوز ، مراد کرائیلان ، سیمیل بائیک تے ڈوران کالکان نو‏‏ں درج کيتا ، جسنو‏ں انسداد دہشت گردی دے لئی امریکی محکمہ خارجہ نے تیار کيتا ا‏‏ے۔ اس پروگرام وچ دنیا دے انتہائی مطلوب دہشت گرداں دے ناں تے معلومات درج ني‏‏‏‏ں۔ [۳۵۵] Abdullah Öcalan, the leader of the organization, who captured power by brutally suppressing dissent and purging opponents after the PKK's third Congress, consolidated absolute power through a campaign of torture and executions he started against the closest cadres in 1980. Only in 1986, the PKK executed more than sixty of its members, including Mahsum Korkmaz, who is believed to have been murdered during the clashes on 28 March 1986.[۱۴۳] The organization also targeted the defectors and assassinated at least eight of them in the EU. Hüseyin Yıldırım, a lawyer and the PKK's former spokesman in برسلز, who broke with Öcalan and left the organization in 1987 stated:[۳۵۶]

The PKK executed many of its members. The revolutionaries I knew, whom I trusted, were shot. Many people, regardless of whether they were women or children, were killed in the country. Öcalan wanted to be accepted through violence. Many people were killed in وادی بقاع (old training camps). If you dig, you will find corpses.

27 ستمبر 2017 نو‏‏ں ، تنظیم نے محمود بزنسیر نو‏‏ں اغوا کرکے پھانسی دے دتی جس اُتے غلطی تو‏ں اک مخبر ہونے دا الزام لگایا گیا سی۔ [۳۵۷]

21 جون 2017 نو‏‏ں ، عسکریت پسنداں دے اک گروپ نے 23 سال دے استاد نکمٹین یلماز نو‏‏ں اغوا کيتا تے اسنو‏ں پھانسی دے دی۔ تنظیم دے مسلح ونگ ایچ پی جی نے انہاں اُتے جاسوس ہونے دا الزام عائد کيتا سی۔ [۳۵۸]

2017 وچ ، سرکاری خبر رساں ایجنسی ، روزنامہ صباح نے اطلاع دتی اے کہ 2007 دے بعد تو‏ں 570 پی دے کے ممبران ترک سیکیورٹی فورسز دے سامنے ہتھیار ڈال چکے ني‏‏‏‏ں۔ ہتھیار ڈالے ہوئے پی دے کے ممبراں دے اعترافات تو‏ں مرتب کيتی جانے والی انہاں رپورٹاں وچ تنظیم دے اندر پھانسیاں تے تشدد دے طریقےآں د‏‏ی تفصیلات سامنے آئی ني‏‏‏‏ں۔ تنظیم دے احکامات نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کرنے اُتے پی دے کے دے دو ممبران ، ہارون کوئر تے یوسف برسن نو‏‏ں پھانسی دے دتی گئی سی۔ کچھ معاملات وچ ، ممبراں نو‏‏ں صرف مقامی کمانڈراں دے احکامات نو‏‏ں مسترد کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں پھانسی دتی گئی سی۔ ہور برآں ، اس رپورٹ وچ تنظیم دے اندر عصمت دری تے جنسی استحصال دے نال نال دھمکیو‏ں دے کچھ مقدمات درج کیتے گئے ني‏‏‏‏ں۔ [۳۵۹]

25 جولائ‏ی 2018 نو‏‏ں ، 6 بچےآں دے والد میوولت بینگی نو‏‏ں پھانسی دے ک‏ے گوریلااں نے بجلی دے ٹاور تو‏ں بنھ دتا سی ، جس نے مبینہ طور اُتے اس اُتے اے دے پارٹی دے ساتھی ہونے دا الزام لگیا کر پھانسی نو‏‏ں جائز قرار دتا سی ، جس نے اس نے انتخابی مبصر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں سن۔ 24 جون دے انتخابات دے دوران اپنے ضلع دے بیلٹ بکس پر۔ [۳۶۰]

بچے سپاہی[سودھو]

ٹی ای پی اے وی تھنک ٹینک دے مطابق جس نے 2001 تے 2011 دے درمیان اپنی جاناں تو‏ں ہتھ دھو بیٹھے 1،362 پی دے کے جنگجوواں د‏‏ی شناخت اُتے تحقیق کيت‏ی سی ، بھرتی ہونے والےآں وچو‏ں 42 فیصد 18 سال تو‏ں کم عمر سن ، انہاں وچو‏ں اک چوتھائی اس وقت 15 سال تو‏ں کم عمر سن بھرتی کی.[۳۶۱] ایہ تنظیم ہن وی فعال طور اُتے چائلڈ فوجیاں د‏‏ی بھرتی کررہی اے تے اس اُتے ترک سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ 2،000 تو‏ں زیادہ بچےآں نو‏‏ں اغوا کرنے دا الزام عائد کيتا گیا ا‏‏ے۔ ہیومن رائٹس واچ (ایچ آر ڈبلیو) ، اقوام متحدہ (یو این) تے ایمنسٹی انٹرنیشنل دی تازہ ترین آزاد اطلاعات نے 1990 د‏‏ی دہائی تو‏ں تنظیم تے اس دے مسلح ونگاں دے ذریعہ چائلڈ سپاہیاں د‏‏ی بھرتی تے انہاں دے استعمال کیت‏‏ی تصدیق د‏‏ی ا‏‏ے۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ تنظیم بچےآں نو‏‏ں منشیات دے کاروبار وچ استعمال کردی سی۔ [۳۱۹][۳۶۲][۳۶۳][۳۶۴]

2008 وچ ، چائلڈ سولجرز انٹرنیشنل دے ذریعہ شائع ہونے والی اک رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ 1998 وچ پی دے کے دے پاس عراق وچ مقیم تے جنوب مشرقی ترکی وچ سرگرم فورسز وچ 3،000 چائلڈ سپاہی رکھنے دے بارے وچ خیال کيتا گیا سی۔

منشیات د‏‏ی اسمگلنگ[سودھو]

2011 وچ ، اقوام متحدہ دے دفتر برائے منشیات تے جرائم (یو این او ڈی سی) دے ذریعہ شائع ہونے والی اس رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ عراق وچ عدم استحکا‏م نے پی دے کے نو‏‏ں ہیروئن دے تبادلے دے نقطہ دے طور اُتے عراق د‏‏ی نشوونما تے استعمال کرنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پی دے کے نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران تے عراق د‏‏ی سرحداں تو‏ں ترکی نو‏‏ں سمگل د‏‏ی جانے والی اک کلو ہیروئن ٹیکس جمع کرنے د‏‏ی اطلاع ملی سی ، جس تو‏ں ممکنہ منافع سالانہ 200 ملین امریکی ڈالر تک پہنچ گیا سی۔ [۳۶۵] ايس‏ے سال یورپی پولیس آفس (یوروپول) دے ذریعہ شائع ہونے والی اک ہور رپورٹ وچ کہیا گیا اے کہ ایہ تنظیم منی لانڈرنگ ، غیر قانونی منشیات تے انسانی سمگلنگ دے نال نال یورپی یونین دے اندر تے باہر غیر قانونی امیگریشن وچ اپنی سرگرمیاں فنڈز تے چلانے دے لئی سرگرم عمل ا‏‏ے۔ [۳۶۶]

2012 وچ ، امریکی محکمہ خزانہ دے دفتر برائے غیر ملکی اثاثےآں اُتے قابو پانے والا دفتر (آفس) نے چار مولڈوواں نال تعلق رکھنے والے افراد زیان الدین گیلری ، سرکیز اکلوت تے عمیر بوزٹائپ نو‏‏ں یورپ وچ پی دے کے د‏‏ی جانب تو‏ں منشیات د‏‏ی اسمگلنگ دے لئی خصوصی طور اُتے نامزد منشیات اسمگلر نامزد کرنے دا اعلان کيتا۔ .او اے اے سی دے مطابق ، زیئینڈنگ گیلری د‏‏ی شناخت پی دے کے دے اک اعلیٰ درجے دے ممبر دے طور اُتے ہوئی جدو‏ں کہ دو ہور مبینہ طور اُتے محض پی دے کے کارکن سن ۔ او اے اے سی نے دسیا کہ منشیات د‏‏ی اسمگلنگ پی دے کے د‏‏ی اک مجرمانہ سرگرمی اے جو ترکی حکومت تو‏ں لڑنے دے لئی اسلحہ تے مواد حاصل کرنے دے لئی استعمال کردی ا‏‏ے۔ [۳۶۷]

ہور ویکھو[سودھو]

نوٹ[سودھو]

حوالے[سودھو]

  1. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  2. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  3. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  4. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  5. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  6. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  7. Metelits, Claire, Inside Insurgency: Violence, Civilians, and Revolutionary Group Behavior, (New York University Press, 2010), 154–155.
  8. https://www.news18.com/news/world/pakistan-backs-turkeys-offensive-against-kurds-in-syria-ahead-of-erdogans-islamabad-visit-2343069.html
  9. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  10. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  11. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).سانچہ:Dubious
  12. ۱۲.۰ ۱۲.۱ ۱۲.۲ ۱۲.۳ Faucompret, Erik (2008). Turkish Accession to the EU: Satisfying the Copenhagen Criteria. Hoboken: Taylor & Francis, 168. ISBN 978-0-203-92896-7. “The Turkish establishment considered the Kurds' demand for the recognition of their identity a threat to the territorial integrity of the state, the more so because the PKK was supported by countries hostile to Turkey: Soviet Union, Greece, Cyprus, Iran and especially Syria. Syria hosted the organization and its leader for twenty years, and it provided training facilities in the Beka'a Valley of Syrian-controlled northern Lebanon.” 
  13. ۱۳.۰ ۱۳.۱ "Syria and Iran 'backing Kurdish terrorist group', says Turkey". The Telegraph. 3 September 2012. https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/turkey/9518194/Syria-and-Iran-backing-Kurdish-terrorist-group-says-Turkey.html. Retrieved on
    ۱۷ اکتوبر ۲۰۱۲. 
  14. Bal, İdris (2004). Turkish Foreign Policy In Post Cold War Era. Boca Raton, Fl.: BrownWalker Press, 359. ISBN 978-1-58112-423-1. “With the explicit supports of some Arab countries for the PKK such as Syria...” 
  15. Mannes, Aaron (2004). Profiles In Terror: The Guide To Middle East Terrorist Organizations. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield Publishers, 185. ISBN 978-0-7425-3525-1. “PKK has had substantial operations in northern Iraq, with the support of Iran and Syria.” 
  16. Shapir, Yiftah (1998). The Middle East Military Balance, 1996. Jerusalem, Israel: Jaffee Center for Strategic Studies, Tel Aviv University, 114. ISBN 978-0-231-10892-8. “The PKK was originally established as a Marxist party, with ties to the Soviet Union” 
  17. "Ocalan: Greeks supplied Kurdish rebels". بی بی سی نیوز. 2 June 1999. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/358115.stm. Retrieved on
    ۲۱ جولائی ۲۰۱۳. 
  18. "Turkey says Greece supports PKK". Hürriyet Daily News. 1 July 1999. http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-says-greece-supports-pkk-1997-07-01. Retrieved on
    ۲۱ جولائی ۲۰۱۳. 
  19. Bilgin, Fevzi (2013). Understanding Turkey's Kurdish Question. Lexington Books, 96. ISBN 978-0-7391-8403-5. “The USSR, and then Russia, also supported the PKK for many years.” 
  20. "Russian newspaper: Russia provided money for PKK". Hurriyet Daily News. 28 February 2000. http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=russian-newspaper-russia-provided-money-for-pkk-2000-02-28. Retrieved on
    ۱۷ اکتوبر ۲۰۱۲. 
  21. "Turkey devises action plan to dry up PKK's foreign support". Today's Zaman. 30 September 2010. https://web.archive.org/web/20130922170816/http://www.todayszaman.com/news-223048-102-turkey-devises-action-plan-to-dry-up-pkks-foreign-support.html. Retrieved on
    ۲۳ جولائی ۲۰۱۳. 
  22. Phillips, David L. (2009). From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition. New Brunswick, N.J.: Transaction Publishers, 129. ISBN 978-1-4128-1201-6. “Iran's Revolutionary Guards (Pasdaran) trained the PKK in Lebanon's Beka'a Valley. Iran supported the PKK despite Turkey's strict neutrality during the Iran-Iraq War (1980–1988).” 
  23. Ciment, James (2015), World Terrorism: An Encyclopedia of Political Violence from Ancient Times to the Post-9/11 Era, Routledge, p. 721, Other groups that have received Libyan support include the Turkish PKK... 
  24. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  25. "What does Afrin mean for international security?". Australian Strategic Policy Institute. 2 February 2018. https://www.aspistrategist.org.au/afrin-mean-international-security/. 
  26. "EXCLUSIVE: Iraqi Kurdistan restricts transfers from UAE amid allegations of 'PKK funding'". The New Arab. 15 June 2020. https://english.alaraby.co.uk/english/news/2020/6/15/exclusive-iraqi-kurdistan-restricts-transfers-from-uae. 
  27. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  28. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  29. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  30. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  31. https://ahvalnews.com/turkey-pkk/number-pkk-members-turkey-dropped-486-interior-minister
  32. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  33. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  34. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  35. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  36. "Turkey's Paramilitary Forces". Orbat: p. 33. 25 July 2006. https://web.archive.org/web/20090327045138/http://orbat.com/site/gd/cwpf_2006/cwpf_display%20version.pdf. 
  37. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  38. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  39. ۳۹.۰ ۳۹.۱ "The PKK in Numbers". Sabah News Agency. 28 December 2015. http://www.sabah.com.tr/galeri/turkiye/iste-pkkli-hainlerin-il-il-dagilimi/85. 
  40. ISN Kurdish strike reminder of forgotten war, 26 February 2007
  41. Iran's Kurdish Threat: PJAK, 15 June 2006
  42. ۴۲.۰ ۴۲.۱ ۴۲.۲ ۴۲.۳ Brandon, James. "The Kurdistan Freedom Falcons Emerges as a Rival to the PKK". Jamestown.org. http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=936. Retrieved on
    15 April 2011. 
  43. 14 taken (May 1993),[۱] 8 taken (Oct. 2007),[حوالہ درکار] 23 taken (2011–12),[۲] Archived 2016-01-20 at the وے بیک مشین 8 released (Feb. 2015),[۳] 20 taken/released (June–Sep. 2015),[۴] 20 held (Dec. 2015),[۵] 2 taken (Jan. 2016),[۶] total of 95 reported taken
  44. 20 as of Dec. 2015,[۷] 2 taken Jan. 2016,[۸] total of 22 reported currently held
  45. "How many martyrs did Turkey lost?". Internethaber. http://www.internethaber.com/turkiye-30-yilda-ne-kadar-sehit-verdi-642497h.htm. Retrieved on
    ۷ دسمبر ۲۰۱۵. 
  46. ۴۶.۰ ۴۶.۱ Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  47. 22,374 killed (1984–2015),[۹] Archived 11 October 2016 at the وے بیک مشین 9,500 killed (2015–2016), [۱۰] 600 killed (2017),[۱۱], 203,000 arrested (1984–2012),[۱۲], 62,145 captured from 2003 to 2011, total of 31,874 reported killed and 203,000 arrested
  48. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  49. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  50. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  51. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  52. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے executions لئی۔
  53. (2013) Everyday occupations experiencing militarism in South Asia and the Middle East, 1st, Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 14. ISBN 978-0-8122-0783-5. 
  54. (2005) The Kurdish nationalist movement : opportunity, mobilization and identity. Cambridge: Cambridge University Press, 81. ISBN 978-0-521-68426-2. 
  55. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے wounded لئی۔
  56. ۵۶.۰ ۵۶.۱ "Conflict Studies Journal at the University of New Brunswick". Lib.unb.ca. http://www.lib.unb.ca/Texts/JCS/bin/get.cgi?directory=FALL98/articles/&filename=Gunter.htm. Retrieved on
    29 August 2010. 
  57. "Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah". Turkish Weekly. https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html. Retrieved on
    ۲۷ دسمبر ۲۰۱۵. 
  58. "The real challenge to secular Turkey". The Economist. http://www.economist.com/node/7855127?story_id=7855127. Retrieved on
    ۲۷ دسمبر ۲۰۱۵. 
  59. (2008) Characteristics of Turkish Hezbollah: Implications for Policy and Programs. University of Baltimore. 
  60. T. Nugent, John. "The Defeat of Turkish Hizballah as a Model for Counter-Terrorism Strategy". the Department of National Security Affairs. https://web.archive.org/web/20160120213619/http://www.rubincenter.org/2004/03/nugent-2004-03-06/. Retrieved on
    ۲۷ دسمبر ۲۰۱۵. 
  61. Jenkins, Gareth (2010). "A New Front in the PKK Insurgency". International Relations and Security Network (ISN). International Relations and Security Network (ISN). http://www.isn.ethz.ch/Digital-Library/Articles/Detail//?lng=en&id=117499. Retrieved on
    ۲۷ دسمبر ۲۰۱۵. 
  62. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  63. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  64. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  65. Head, Jonathan (13 November 2009). "Turkey unveils reforms for Kurds". BBC News. http://news.bbc.co.uk/2/hi/8359582.stm. Retrieved on
    ۱۵ اپریل ۲۰۱۱. 
  66. Kinzer, Stephen (3 January 2011). "Nudging Turkey toward peace at home". Guardian (London). https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2008/oct/24/us-turkey-kurds-war. Retrieved on
    ۱۵ اپریل ۲۰۱۱. 
  67. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value)., 5 February 2011
  68. "A Terrorist's Bitter End". Time. 1 March 1999. https://web.archive.org/web/20081210050323/http://www.time.com/time/daily/special/ocalan/bitterend.html. Retrieved on
    ۱۰ اپریل ۲۰۱۱. 
  69. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  70. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  71. بی بی سی نیوز Turkey may ban Kurdish DTP party
  72. "Kurdish rebels say they shot down Turkish helicopter". CNN.com. 7 March 1999. https://web.archive.org/web/20111013051527/http://articles.cnn.com/1999-03-07/world/9903_07_turkey.kurds_1_kurdish-rebels-abdullah-ocalan-kurdistan-workers-party-pkk?_s=PM:WORLD. Retrieved on
    ۱۵ اپریل ۲۰۱۱. 
  73. "Turkish military's best and brightest now behind bars". Reuters. 6 January 2012. https://www.reuters.com/article/2012/01/06/turkey-plot-general-idUSL6E8C61S020120106. 
  74. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  75. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  76. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  77. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  78. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  79. Saatci, Mustafa (2002). "Nation–states and ethnic boundaries: modern Turkish identity and Turkish–Kurdish conflict". Nations and Nationalism 8 (4): 549–564. doi:10.1111/1469-8219.00065. https://semanticscholar.org/paper/3f92b9bf2841d27b7265c0e0ac126ee314faf6de. 
  80. ۸۰.۰ ۸۰.۱ ۸۰.۲ ۸۰.۳ ۸۰.۴ ۸۰.۵ ۸۰.۶ "Partiya Karkeran Kurdistan [PKK"]. GlobalSecurity.org. http://www.globalsecurity.org/military/world/para/pkk.htm. Retrieved on
    23 July 2013. 
  81. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  82. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  83. McDowall, David. A modern History of the Kurds. London 2005, pp 439 ff
  84. Viviano, Frank (23 February 1996). "Inside Turkey's Civil War, Fear and Geopolitics / For all sides, Kurd insurgency is risky business". Articles.sfgate.com. http://articles.sfgate.com/1996-02-23/news/17769255_1_kurdish-kurdistan-worker-s-party-turkish. Retrieved on
    ۱۵ اپریل ۲۰۱۱. 
  85. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  86. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  87. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  88. Helena Smith in Athens (11 April 2003). "Turkey told US will remove Kurd forces from city". Guardian (London). https://www.theguardian.com/world/2003/apr/11/iraq.kurds. Retrieved on
    ۱۵ اپریل ۲۰۱۱. 
  89. The Turkey–PKK conflict is also known as the Kurdish conflict,[۶۲][۶۳][۶۴][۶۵][۶۶] the Kurdish question,[۶۷] the Kurdish insurgency,[۶۸][۶۹][۷۰][۷۱][۷۲][۷۳] the Kurdish rebellion,[۷۴][۷۵][۷۶][۷۷][۷۸] the Kurdish–Turkish conflict,[۷۹] or PKK-terrorism[۸۰][۸۱][۸۲] as well as the latest Kurdish uprising[۸۳] or as a civil war.[۸۴][۸۵][۸۶][۸۷][۸۸]
  90. "TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ". https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html. Retrieved on
    2016-04-12. 
  91. "PKK ready to swap arms for autonomy". 13 September 2010. https://web.archive.org/web/20100914220711/http://www.presstv.ir/detail/142279.html. 
  92. "Kurdish PKK leader: We will not withdraw our autonomy demand". Ekurd.net. http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/1/turkey3107.htm. Retrieved on
    15 April 2011. 
  93. Jenkins, Gareth. "PKK Expanding Urban Bombing Campaign in Western Turkey". Jamestown.org. http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4463. Retrieved on
    15 April 2011. 
  94. Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC) – Norwegian Refugee Council. "The Kurdish conflict (1984–2006)". Internal-displacement.org. https://web.archive.org/web/20110131234615/http://www.internal-displacement.org/idmc/website/countries.nsf/(httpEnvelopes)/F583DF6E49225B7F802570B8005AA873?OpenDocument. Retrieved on
    15 April 2011. 
  95. "Barzani Calls on Turkey to Stop Attacks on PKK". 2015-07-25. http://www.panorama.am/en/news/2015/07/25/turkey-iraq-barzani/6227. 
  96. PKK: Targets and activities, Ministry of Foreign Affairs (Turkey), Federation of American Scientists.
  97. Mutlu, Servet (2008). "Türkiye'nin güvenliği: Ayrılıkçı PKK Terörünün Ekonomik Maliyeti" (in Turkish). https://web.archive.org/web/20160305035852/http://www.21yuzyildergisi.com/assets/uploads/files/87.pdf. Retrieved on
    24 October 2015. 
  98. Brauns, Nicholas; Kiechle, Brigitte (2010). PKK, Perspektiven des Kurdischen Freiheitskampfes: Zwischen Selbstbestimmung, EU und Islam. Stuttgart: Schmetterling Verlag. p. 45. ISBN 978-3-89657-564-7. 
  99. Bilgin, Fevzi; Sarihan, Ali, eds. (2013). Understanding Turkey's Kurdish Question. Lexington Books. p. 90. ISBN 978-0-7391-8403-5. 
  100. Balci, Ali (2016). The PKK-Kurdistan Workers' Party's Regional Politics: During and After the Cold War. Springer. p. 96. ISBN 978-3-319-42219-0. 
  101. Hannum, Hurst (1996). Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights (Rev. ed.). Philadelphia: Univ. of Pennsylvania Press. pp. 187–9. ISBN 978-0-8122-1572-4. 
  102. "Turkey – Linguistic and Ethnic Groups". http://countrystudies.us/turkey/26.htm. Retrieved on
    5 January 2019. 
  103. Bartkus, Viva Ona, The Dynamic of Secession, (Cambridge University Press, 1999), 90-91.
  104. Çelik, Yasemin (1999). Contemporary Turkish foreign policy (1. publ. ed.). Westport, Conn.: Praeger. p. 3. ISBN 978-0-275-96590-7. 
  105. Baser, Bahar (2016). Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective. ISBN 978-1-317-15129-6. 
  106. Heshmati, Almas; Dilani, Alan; Baban, Serwan, eds. (2014). Perspectives on Kurdistan's Economy and Society in Transition. Cambridge Scholars Publishing. p. 422. ISBN 978-1-4438-6971-3. 
  107. Toumani, Meline. Minority Rules, نیو یارک ٹائمز, 17 February 2008
  108. Aslan, Senem (2014). Nation Building in Turkey and Morocco. Cambridge University Press. p. 134. ISBN 978-1-107-05460-8. 
  109. Joseph, J. (2006). Turkey and the European Union internal dynamics and external challenges. Basingstoke [England]: Palgrave Macmillan. p. 100. ISBN 978-0-230-59858-4. 
  110. Eder, Mine (2016). "Turkey". In Lust, Ellen. The Middle East (14 ed.). CQ Press. ISBN 978-1-5063-2930-7. The Turkish military responded with a ferocious counterinsurgency campaign that led to the deaths of nearly 40,000 people, most of them Turkish Kurdish civilians, and the displacement of more than three million Kurds from southeastern Turkey. 
  111. Annual report. http://echr.coe.int/Documents/Annual_Report_2014_ENG.pdf. Retrieved on
    ۲۹ دسمبر ۲۰۱۵. 
  112. Case of Benzer and others v. Turkey. http://hudoc.echr.coe.int/app/conversion/pdf/?library=ECHR&id=001-128036&filename=001-128036.pdf. Retrieved on
    ۲۹ دسمبر ۲۰۱۵. 
  113. ۱۱۳.۰ ۱۱۳.۱ ۱۱۳.۲ Reidy, Aisling. "The prohibition of torture". یورپ د‏‏ی کونسل. pp. 11, 13. http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/HR%20handbooks/handbook06_en.pdf. Retrieved on
    27 July 2020. 
  114. Human Rights Watch. Human Rights Watch. 1998. p. 7.  Unknown parameter |url-access= ignored (help)
  115. ۱۱۵.۰ ۱۱۵.۱ McKiernan, Kevin (2006). The Kurds: a people in search of their homeland (1st ed.). New York: St. Martin's Press. p. 130. ISBN 978-0-312-32546-6.  Unknown parameter |url-access= ignored (help)
  116. ۱۱۶.۰ ۱۱۶.۱ Neuberger, Benyamin (2014). Bengio, Ofra, ed. Kurdish awakening : nation building in a fragmented homeland. [S.l.]: Univ Of Texas Press. p. 27. ISBN 978-0-292-75813-1. 
  117. ۱۱۷.۰ ۱۱۷.۱ Gunes, Cengiz; Zeydanlioğlu, Welat (2014). The Kurdish question in Turkey: new perspectives on violence, representation, and reconciliation. Hoboken: Taylor and Francis. p. 98. ISBN 978-1-135-14063-2. 
  118. Police arrest and assistance of a lawyer. http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf. 
  119. Whitman, Lois (1993). Laber, Jeri, ed. The Kurds of Turkey: killings, disappearances and torture. New York: Human Rights Watch. ISBN 978-1-56432-096-4. 
  120. Panico, Christopher (1999). Turkey : violations of free expression in Turkey. New York: Human Rights Watch. pp. 37–8. ISBN 978-1-56432-226-5. 
  121. "Abdullah Öcalan’ı kim yakaladı? | GAZETE VATAN". http://www.gazetevatan.com/abdullah-ocalan-i-kim-yakaladi--188558-gundem/. Retrieved on
    2020-06-28. 
  122. Miron Varouhakis. "Greek Intelligence and the Capture of PKK Leader Abdullah Ocalan in 1999". https://web.archive.org/web/20160304080848/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/vol53no1/pdfs/U-%20Varouhakis-The%20Case%20of%20Ocalan.pdf. 
  123. ۱۲۳.۰ ۱۲۳.۱ ۱۲۳.۲ ۱۲۳.۳ ۱۲۳.۴ ۱۲۳.۵ "PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years". Aknews.com. 6 November 2010. https://web.archive.org/web/20101212230637/http://aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true. Retrieved on
    15 April 2011. 
  124. Jenkins, Gareth. "PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations". Jamestown.org. http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=4494. Retrieved on
    15 April 2011. 
  125. ۱۲۵.۰ ۱۲۵.۱ ۱۲۵.۲ ۱۲۵.۳ ۱۲۵.۴ "PKK/KONGRA-GEL and Terrorism". Ataa.org. http://www.ataa.org/reference/pkk/pkk.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  126. ۱۲۶.۰ ۱۲۶.۱ "PKK leader calls for ceasefire in Turkey". Al Jazeera. 21 March 2013. https://web.archive.org/web/20130321170659/http://www.aljazeera.com/news/europe/2013/03/2013321112138974573.html. Retrieved on
    21 March 2013. 
  127. "PKK declares Turkey truce dead after airstrikes". Beirut, Lebanon. http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2015/Jul-25/308262-kurdish-pkk-declares-end-to-truce-after-turkey-airstrikes-statement.ashx. Retrieved on
    3 August 2015. 
  128. "Turkey: Events of 2016". Human Rights Watch. https://www.hrw.org/world-report/2017/country-chapters/turkey. 
  129. "Report on the human rights situation in South-East Turkey". Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. February 2017. http://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf. "Some of the most extensively damaged sites are Nusaybin, Derik and Dargeçit (Mardin); Sur, Bismil and Dicle (Diyarbakır); and Cizre and Silopi (Şırnak)." 
  130. Hassan, Mona. Longing fir the Lost Caliphate: A Transregional History. Princeton University Press. p. 169. 
  131. Şentürk, Burcu (2010). Invisibility of a Common Sorrow: Families of the Deceased in Turkey's Kurdish Conflict. Cambridge Scholars Publishing. p. 99. ISBN 978-1-4438-3954-9. 
  132. Jongerden, Joost. "PKK". CEU Political Science Journal 3 (1): 127–132. http://www.personal.ceu.hu/PolSciJournal/CEU_PolSciJournal_III_1.pdf.  Archived 2009-03-25 at the وے بیک مشین
  133. "Security Council resolution 688 (1991) on the situation between Iraq and Kuwait". Federation of American Scientists. https://web.archive.org/web/20150720220153/http://fas.org/news/un/iraq/sres/sres0688.htm. Retrieved on
    17 July 2015. 
  134. U.S. Department of State (1994). "Turkey". اقوام متحدہ دے اعلیٰ کمشنر برائے مہاجرین. https://web.archive.org/web/20110811042233/http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,TUR,,3ae6aa7b18,0.html. Retrieved on
    22 December 2008. "Human rights groups reported the widespread and credible belief that a counterguerrilla group associated with the security forces had carried out at least some 'mystery killings.'" 
  135. NATO Sec-Gen arrives in Ankara to urge restraint against Iraq-based PKK rebels, DEBKAfile. 15 June 2007.
  136. ۱۳۶.۰ ۱۳۶.۱ ۱۳۶.۲ ۱۳۶.۳ ۱۳۶.۴ "Abdullah Öcalan and the development of the PKK". Xs4all.nl. https://web.archive.org/web/20101215175054/http://www.xs4all.nl/~kicadam/kurdistan/2_99/ocalan.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  137. A modern history of the Kurds, By David McDowall, page 415, at Google Books, accessed on 1 May 2011
  138. Gil, Ata. "La Turquie à marche forcée," Le Monde diplomatique, February 1981.
  139. دی اکنامسٹ Erdogan pulls it off, 13 September 2010
  140. Today's Zaman 1980 coup leader's defense arguments not legally sound Archived 20 January 2016 at the وے بیک مشین, 21 March 2012.
  141. According to official figures, in the period during and after the coup, military agencies collected files on over 2 million people, 650,000 of which were detained, 230,000 of which were put on trial under martial law. Prosecutors demanded the death penalty against over 7 thousand of them, of which 517 were sentenced to death and fifty were actually hanged. Some 400,000 people were denied passports and 30,000 lost their jobs after the new regime classified them as dangerous. 14,000 people were stripped of their Turkish citizenship and 30,000 fled the country as asylum seekers after the coup. Aside from the fifty people that were hanged, some 366 people died under suspicious circumstances (classified as accidents at the time), 171 were tortured to death in prison, 43 were claimed to have committed suicide in prison and 16 were shot for attempting to escape.[۱۴۰]
  142. "Gundem-online.com". https://web.archive.org/web/20110711133504/http://www.gundem-online.com/yazdir.asp?haberid=55278. Retrieved on
    29 July 2010. 
  143. ۱۴۳.۰ ۱۴۳.۱ ۱۴۳.۲ ۱۴۳.۳ ۱۴۳.۴ ۱۴۳.۵ ۱۴۳.۶ Phillips, David L. (2017-07-05). The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East (in English). Routledge. ISBN 978-1-351-48037-6. 
  144. ۱۴۴.۰ ۱۴۴.۱ Casier, Marlies; Jongerden, Joost (2010-09-13). Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue (in English). Routledge. ISBN 978-1-136-93867-2. 
  145. White, Paul J. (2000). Primitive Rebels Or Revolutionary Modernizers?: The Kurdish National Movement in Turkey (in English). Zed Books. ISBN 978-1-85649-822-7. 
  146. Öcalan, Abdullah (2006). PKK'ya Dayatılan Tasfiyecilik ve Tasfiyeciligin Tasfiyesi. Turkey. p. 365. 
  147. ۱۴۷.۰ ۱۴۷.۱ ۱۴۷.۲ Stanton, Jessica A. (2016-09-26). Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law (in English). Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-72059-2. 
  148. ۱۴۸.۰ ۱۴۸.۱ Turkey: Government Under Growing Pressure To Meet Kurdish Demands, Radio Free Europe/Radio Liberty, 17 August 2005
  149. ۱۴۹.۰ ۱۴۹.۱ ۱۴۹.۲ ۱۴۹.۳ ۱۴۹.۴ ۱۴۹.۵ "Chronology of the Important Events in the World/PKK Chronology (1976–2006)". https://web.archive.org/web/20101006073753/http://www.turkishweekly.net/article/217/chronology-of-the-important-events-in-the-world-pkk-chronology-1976-2006-.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  150. en.internationalism.org, 10 April 2013, Internationalism is the only response to the Kurdish issue
  151. Orhan, Mehmet (2016). Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires. Routledge. p. 183. ISBN 978-1-138-91887-0. 
  152. Özcan, Ali Kemal (2012-10-12). Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan (in English). Routledge. p. 205. ISBN 978-1-134-21130-2. 
  153. Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld | Chronology for Kurds in Turkey" (in en). https://www.refworld.org/docid/469f38e91e.html. Retrieved on
    2020-07-27. 
  154. Michael M. Gunter, "Turgut Özal and the Kurdish question", in Marlies Casier, Joost Jongerden (eds, 2010), Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue, Taylor & Francis, 9 August 2010. pp. 94–5
  155. Gunes, Cengiz (2013-01-11). The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance (in English). Routledge. p. 133. ISBN 978-1-136-58798-6. 
  156. "Secret witness reveals identity, shady ties between PKK and Ergenekon". 6 November 2012. https://web.archive.org/web/20121106220050/http://todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html. 
  157. Özcan, Ali Kemal (2012),p.206
  158. 1998 Turkey Human Rights Report. Human Rights Foundation of Turkey. https://web.archive.org/web/20090205022400/http://www.tihv.org.tr/tihve/data/Yayinlar/Human_Rights_Reports/Ra1998HumanRigthsReport.pdf. 
  159. Gunes, Cengiz (2013), p.134
  160. Hürriyet Daily News History of PKK in Turkey, 14 September 2009
  161. ۱۶۱.۰ ۱۶۱.۱ Group, Taylor Francis (2004). Europa World Year Book 2004 (page 4227). ISBN 978-1-85743-255-8. Retrieved 15 April 2011. 
  162. "On this day – February 17". News24.com. 17 February 2010. http://www.news24.com/Opinions/OnThisDay/On-this-day-February-17-20100217. Retrieved on
    15 April 2011. 
  163. "PŞK KDP PARTİYA ŞOREŞA KÜDİSTAN (KÜRDİSTAN DEVRİM PARTİSİ)". https://web.archive.org/web/20150626100153/http://www.sucbilimi.org/?ana=teror&alt=pshk. Retrieved on
    2011-01-06. 
  164. "Turkey Country Assessment". http://www.ecoi.net/file_upload/ds750_03014tur.pdf. Retrieved on
    15 April 2011. 
  165. "Turkish Hezbollah (Hizbullah) / Kurdish Hezbollah". https://web.archive.org/web/20150102143843/http://www.turkishweekly.net/article/180/turkish-hezbollah-hizbullah-kurdish-hezbollah.html. Retrieved on
    13 April 2015. 
  166. McGregor, Andrew. "The Jamestown Foundation: The Shaykh Said Revolt and Ankara's Return to the Past in its Struggle with the Kurds". Jamestown.org. http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=4713&tx_ttnews%5BbackPid%5D=167&no_cache=1. Retrieved on
    15 April 2011. 
  167. "Armed Conflicts Report". https://web.archive.org/web/20110207165941/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-Turkey.html. Retrieved on
    14 March 2011. , March 2003
  168. Leading PKK Commander Cemil Bayik Crosses into Iran, 20 May 2008
  169. "New PKK Leadership Takes Over Insurgency". Menewsline.com. 25 May 2008. https://web.archive.org/web/20150626123957/http://www.menewsline.com/article-809-New-PKK-Leadership-Takes-Over-Ins.aspx. Retrieved on
    15 April 2011. 
  170. European Court Of Human Rights CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY, 14 December 2010
  171. "HADEP History: The People's Democracy Party". Ofkparis.org. https://web.archive.org/web/20110727141709/http://www.ofkparis.org/english/hadep-historique.htm. Retrieved on
    15 April 2011. 
  172. "Kurdistan Workers Party (PKK)". https://web.archive.org/web/20080818133555/http://www.ag.gov.au/www/agd/rwpattach.nsf/VAP/(153683DB7E984D23214BD871B2AC75E8)~Attach+B+-+Ag_s.PDF/$file/Attach+B+-+Ag_s.PDF. 
  173. "Court evidence reveals KCK terror network is worse than PKK". 20 June 2010. https://web.archive.org/web/20121015091217/http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=E6F2FF01111B4E530468FAE2C7EA880B?load=detay&link=213628&newsId=213559. Retrieved on
    15 April 2011. 
  174. ۱۷۴.۰ ۱۷۴.۱ "Turkey: Kurdistan (entire conflict)". https://web.archive.org/web/20160305073547/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=158&regionSelect=10-Middle_East. Retrieved on
    26 October 2014. 
  175. Romano, David; Romano, Thomas G. Strong Professor of Middle East Politics David (2006-03-02). The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity (in English). Cambridge University Press. p. 59. ISBN 978-0-521-85041-4. 
  176. ۱۷۶.۰ ۱۷۶.۱ Jamestown PKK Changes Battlefield Tactics to Force Turkey into Negotiations, 24 October 2007
  177. Jamestown Partiya Karkaren Kurdistan (PKK) (Turkey), GROUPS – EUROPE – ACTIVE
  178. "Bombalı saldırıda sürpriz tanık" (in Turkish). http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6634397.asp?gid=180. Retrieved on
    2 June 2007. 
  179. "Anafartalar saldırısında ölü sayısı 7'ye yükseldi" (in Turkish). http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6664347.asp?f=1. Retrieved on
    8 June 2007. 
  180. "8'inci kurban" (in Turkish). http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6735399.asp?gid=180. Retrieved on
    19 June 2007. 
  181. "Anafartalar'da ölü sayısı 9'a çıktı" (in Turkish). http://www.hurriyet.com.tr/gundem/6830669.asp?gid=180. Retrieved on
    4 July 2007. 
  182. "PKK Suspects Held Over Foiled Ankara Bomb". Dalje.com. 15 September 2007. https://web.archive.org/web/20121019212340/http://dalje.com/en-world/pkk-suspects-held-over-foiled-ankara-bomb/80894. Retrieved on
    15 April 2011. 
  183. Jamestown TURKEY PREPARES FOR CROSS-BORDER MILITARY OPERATION
  184. "Turkish raids along Iraqi border," بی بی سی نیوز, 24 October 2007
  185. "Turkish air force in major attack on Kurdish camps". Flight Global. http://www.flightglobal.com/articles/2007/12/20/220440/turkish-air-force-in-major-attack-on-kurdish-camps.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  186. "Turkish incursion into Northern Iraq: Military Fiasco, Political Debacle – The Bullet" (in en-US). 2008-03-13. https://socialistproject.ca/2008/03/b89/. Retrieved on
    2019-09-03. 
  187. "Hem karadan hem havadan", Hurriyet Daily News, 27 Nisan 2008
  188. بی بی سی نیوز "Istanbul rocked by twin bombings", 28 July 2008
  189. نیو یارک ٹائمز "15 Turkish Soldiers Dead in Fighting With Rebels", 4 October 2008
  190. "Turkey counts cost of conflict as Kurdish militant battle rages on". https://web.archive.org/web/20210111191845/https://www.todayonline.com/world/turkey-counts-cost-conflict-kurdish-militant-battle-rages. 
  191. "Critical week for Turkey as Kurdish initiative comes to Parliament". 9 November 2009. https://web.archive.org/web/20121012151928/http://www.todayszaman.com/news-192410-100-critical-week-for-turkey-as-kurdish-initiative-comes-to-parliament.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  192. Marcus, Aliza. "Troubles in Turkey's Backyard" (in en-US). https://foreignpolicy.com/2010/07/12/troubles-in-turkeys-backyard-2/. Retrieved on
    2020-01-20. 
  193. "Outline of Kurdish initiative emerges at security summit". 18 September 2009. https://web.archive.org/web/20101127082510/http://www.todayszaman.com/news-187472-101-outline-of-kurdish-initiative-emerges-at-security-summit.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  194. "Turkey's Kurd initiative goes up in smoke". 16 December 2009. https://web.archive.org/web/20160702060736/http://www.atimes.com/atimes/Central_Asia/KL16Ag01.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  195. "Dozens of Turkey's pro Kurdish BDP members arrested". Ekurd.net. http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2010/2/turkeykurdistan2525.htm. Retrieved on
    15 April 2011. 
  196. "Seven Turkish soldiers killed in terrorist attack". RIA Novosti. http://en.rian.ru/world/20091207/157146510.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  197. "PKK has repeatedly asked for a ceasefire of peace since their establishment in the past 17 years". AKNEWS.com. 6 November 2010. https://web.archive.org/web/20111125090153/http://www.aknews.com/en/aknews/9/193730/?AKmobile=true. Retrieved on
    15 April 2011. 
  198. "4 Turkish soldiers killed by Kurdish rebels". 1 May 2010. http://english.people.com.cn/90001/90777/90854/6970412.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  199. "PKK steps up attacks in Turkey". 30 May 2010. http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=pkk-steps-up-attacks-in-turkey-2010-05-30. Retrieved on
    15 April 2011. 
  200. "7 troops killed in terrorist attack". Todayszaman.com. 1 June 2010. https://web.archive.org/web/20121012191558/http://www.todayszaman.com/news-211723-101-7-troops-killed-in-terrorist-attack.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  201. "PKK attack kills 8 Turkish soldiers". World Bulletin. 19 June 2010. https://web.archive.org/web/20100621002337/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=60178. Retrieved on
    15 April 2011. 
  202. "Seven soldiers killed, seventeen wounded in clashes in SE Turkey". http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=six-soldiers-reported-killed-in-firefight-in--se-turkey.-2010-07-20. Retrieved on
    15 April 2011. 
  203. "PKK threatens to declare independence". PressTV. 21 July 2010. https://web.archive.org/web/20110723114027/http://edition.presstv.ir/detail/135649.html. Retrieved on
    15 April 2011. 
  204. "PKK says offers Turkey disarmament "with conditions"". World Bulletin. 21 July 2010. https://web.archive.org/web/20110724134319/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61587. Retrieved on
    15 April 2011. 
  205. "Turkish army kills 46 PKK militants in last month". World Bulletin. 14 July 2010. https://web.archive.org/web/20120426181918/http://www.worldbulletin.net/index.php?aType=haber&ArticleID=61333. Retrieved on
    15 April 2011. 
  206. "Turkish policemen killed in militant ambush / PHOTO". World Bulletin. 27 July 2010. https://web.archive.org/web/20100813012524/http://www.worldbulletin.net/news_detail.php?id=61825. Retrieved on
    15 April 2011. 
  207. "PKK: Twelve Turkish soldiers killed in retaliatory attacks". firatnews.com. https://web.archive.org/web/20120320224104/http://en.firatnews.com/index.php?rupel=article&nuceID=1019. Retrieved on
    26 October 2014. 
  208. "Three killed in clash in Southeast Turkey". 15 March 2011. http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=three-kurdish-rebels-killed-in-southeast-turkey-2011-03-15. Retrieved on
    15 April 2011. 
  209. "Riots in South-Eastern Turkey after Military Operations". http://www.bianet.org/english/minorities/130035-riots-in-south-eastern-turkey-after-military-operations. Retrieved on
    26 October 2014. 
  210. Hurriyet Daily News Thousands detained in eastern Turkey since March, 16 May 2011
  211. "AK Party won, now Kurds win; here's why by Abdulla Hawez Abdulla". https://web.archive.org/web/20141026121337/http://www.todayszaman.com/news-247755-ak-party-won-now-kurds-win-heres-why-by-abdulla-hawez-abdulla*.html. Retrieved on
    26 October 2014. 
  212. "Turkish army: 90-100 Kurd rebels killed in n. Iraq raids – Breaking News – Jerusalem Post". https://www.jpost.com/Breaking-News/Turkish-army-90-100-Kurd-rebels-killed-in-n-Iraq-raids. Retrieved on
    5 January 2019. 
  213. "How Kurdish PKK Militants Are Exploiting the Crisis in Syria to Achieve Regional Autonomy". The Jamestown Foundation. 6 April 2012. http://www.jamestown.org/programs/gta/single/?tx_ttnews%5Btt_news%5D=39235&cHash=3ccc90aba609f654ddd5102286620319. Retrieved on
    13 April 2015. 
  214. "26 Turkish soldiers killed in Kurdish attacks". http://zeenews.india.com/news/world/26-turkish-soldiers-killed-in-kurdish-attacks_737457.html. Retrieved on
    26 October 2014. 
  215. "42 Turkish soldiers killed, wounded in Kurdish rebels attack". kuna.net. http://www.kuna.net.kw/NewsAgenciesPublicSite/ArticleDetails.aspx?id=2197429&Language=en. Retrieved on
    26 October 2014. 
  216. "CRS Report: Terrorism: Middle Eastern Groups and State Sponsors, August 27, 1998". https://www.globalsecurity.org/intell/library/reports/crs/Cterror2.htm. Retrieved on
    5 January 2019. 
  217. "Analysts link PKK upsurge to Syrian war". http://www.ft.com/intl/cms/s/0/dd2c9d8c-ec74-11e1-8e4a-00144feab49a.html#axzz24NgjVuFK. Retrieved on
    26 October 2014. 
  218. The Miami Herald Assad hands control of Syria’s Kurdish areas to PKK, sparking outrage in Turkey, 26 July 2012
  219. Turkey accuses Assad of arming PKK Archived 2015-09-08 at the وے بیک مشین, 9 August 2012
  220. "Bloodiest PKK Fight in Years Kill Dozens, 6 August 2012". https://web.archive.org/web/20141026113630/http://www.turkishweekly.net/news/139749/bloodiest-pkk-fight-in-years-kill-dozens.html. Retrieved on
    13 April 2015. 
  221. "Eight killed in bombing in Turkey". CNN. 20 August 2012. https://web.archive.org/web/20121001213344/http://articles.cnn.com/2012-08-20/world/world_europe_turkey-bombing_1_pkk-kurdistan-workers-party-turkish-city. Retrieved on
    26 October 2014. 
  222. "Yes, we negotiate with Öcalan." (in tr). Ntvmsnbc. December 2012. http://www.ntvmsnbc.com/id/25409952/. Retrieved on
    21 March 2013. 
  223. "Here's what was talked in İmralı" (in tr). 5 March 2013. https://web.archive.org/web/20131217221304/http://siyaset.milliyet.com.tr/iste-imrali-daki-gorusmenin-tutanaklari-basarisizlikta-ben-yokum-/siyaset/siyasetdetay/28.02.2013/1674358/default.htm. Retrieved on
    21 March 2013. 
  224. "Turkish capital Ankara hit by twin explosions". BBC. 20 March 2013. https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-21854215. Retrieved on
    21 March 2013. 
  225. "Kurdish Group to Pull Armed Units from Turkey". 25 April 2013. https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324743704578444630691252760?mod=WSJEurope_hpp_LEFTTopStories. Retrieved on
    25 April 2013. 
  226. "Kandil açıklaması meclis'te tansiyonu yükseltti" (in tr). İnternethaber. 25 April 2013. http://www.internethaber.com/kandIl-acIklamasI-meclIste-tansIyonu-yukselttI-526242h.htm. Retrieved on
    25 April 2013. 
  227. "Kandil'in Kararına Meclis'ten İlk Tepkiler" (in tr). Haber3. 25 April 2013. http://www.haber3.com/kandilin-kararina-meclisten-ilk-tepkiler-haberi-1927878h.htm. Retrieved on
    25 April 2013. 
  228. "Silahlara veda" (in tr). T24. 25 April 2013. https://web.archive.org/web/20130428011936/http://t24.com.tr/yazi/silahlara-veda/6592. Retrieved on
    25 April 2013. 
  229. "Anatomy of Protests against the invasion of Kobani". 18 October 2014. http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/18/anatomy-of-protests-against-the-invasion-of-kobani. Retrieved on
    23 January 2015. 
  230. "Kurdish Hizbullah pushed back to the scene". 27 October 2014. http://www.dailysabah.com/opinion/2014/10/27/kurdish-hizbullah-pushed-back-to-the-scene. Retrieved on
    23 January 2015. 
  231. "Three Turkish soldiers killed in southeast Turkey". 25 October 2014. https://web.archive.org/web/20150923222905/http://www.dailysabah.com/nation/2014/10/25/three-turkish-soldiers-killed-in-southeast-turkey. Retrieved on
    23 January 2015. 
  232. "KCK official says PKK not responsible for murders of 2 Turkish policemen". 29 July 2015. https://web.archive.org/web/20150729143815/http://www.todayszaman.com/national_kck-official-says-pkk-not-responsible-for-murders-of-2-turkish-policemen_394957.html. 
  233. "Turkish jets target Kurds in Iraq, Islamic State militants in Syria". Fox News. https://web.archive.org/web/20150729183912/http://www.foxnews.com/world/2015/07/25/turkish-jets-target-kurds-in-iraq-islamic-state-militants-in-syria/. Retrieved on
    3 August 2015. 
  234. "We really can't succeed against ISIL without Turkey: US". http://www.hurriyetdailynews.com/we-really-cant-succeed-against-isil-without-turkey-us.aspx?pageID=238&nID=86993&NewsCatID=510. Retrieved on
    15 August 2015. 
  235. "Turkey Says It Struck Kurdish Forces in Syria". 27 October 2015. https://www.wsj.com/articles/turkey-opens-new-front-against-kurds-in-syria-1445968338. 
  236. "Turkey should ensure immediate access to Cizre by independent observers". Council of Europe. 11 September 2015. http://www.coe.int/en/web/commissioner/-/turkey-should-ensure-immediate-access-to-cizre-by-independent-observers?redirect=http://www.coe.int/en/web/commissioner/home?p_p_id=101_INSTANCE_iFWYWFoeqhvQ&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=4. 
  237. "Scores killed in clashes between Turkish forces and Kurdish rebels". الجزیرہ. 29 September 2015. http://america.aljazeera.com/articles/2015/9/29/scores-killed-in-clashes-between-turkish-forces-and-kurdish-rebels.html. 
  238. "Turkey's Campaign Against Kurdish Militants Takes Toll on Civilians". 30 December 2015. https://www.nytimes.com/2015/12/31/world/europe/turkey-kurds-pkk.html?hpw&rref=world&action=click&pgtype=Homepage&module=well-region&region=bottom-well&WT.nav=bottom-well&_r=0. 
  239. "Turkey: Mounting Security Operation Deaths". Human Rights Watch. 22 December 2015. https://www.hrw.org/news/2015/12/22/turkey-mounting-security-operation-deaths. 
  240. "Kurdish militants reportedly shoot down Turkish security forces helicopter". 2016-05-14. https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2016/05/14/kurdish-militants-just-challenged-turkish-air-power-in-a-major-way/. Retrieved on
    2016-05-15. 
  241. "PKK ve 9 örgütün oluşturduğu grup o saldırıyı üstlendi". May 8, 2016. http://odatv.com/o-saldiri-ustlendiler-0805161200.html. Retrieved on
    July 26, 2016. 
  242. "HBDH claims responsibility for the action in Giresun". May 8, 2016. https://anfenglish.com/news/hbdh-claims-responsibility-for-the-action-in-giresun. Retrieved on
    July 26, 2016. 
  243. "HBDH: 11 riot police killed in Trabzon". July 21, 2016. https://anfenglish.com/news/hbdh-11-riot-police-killed-in-trabzon. Retrieved on
    July 26, 2016. 
  244. "Three police officers killed in attack in Turkey's north". July 19, 2016. http://www.hurriyetdailynews.com/three-police-officers-in-killed-in-attack-in-turkeys-north.aspx?pageID=238&nID=101788&NewsCatID=341. Retrieved on
    July 26, 2016. 
  245. "Trump calls Turkey assault on Syria a 'bad idea' as Kurds report civilian deaths", Fox News, 9 October 2019.
  246. https://www.cbsnews.com/news/donald-trump-turkey-syria-incursion-targeting-kurds-if-isis-prisoners-escape-europe-problem-2019-10-10/
  247. ۲۴۷.۰ ۲۴۷.۱ Aliza Marcus Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence, 2007
  248. ۲۴۸.۰ ۲۴۸.۱ "Kurds in Turkey – page 16". https://web.archive.org/web/20110716081035/http://www.asylumlaw.org/docs/turkey/mar99_turkey_kurds.pdf. Retrieved on
    15 April 2011. 
  249. "Protesting as a Terrorist Offens". ifex.org. http://www.ifex.org/turkey/2010/11/01/protesting_as_a_terrorist_offense.pdf. Retrieved on
    13 April 2015. 
  250. "MOBILIZING THE KURDS IN TURKEY: NEWROZ AS A MYTH". etd.lib.metu.edu.tr. http://etd.lib.metu.edu.tr/upload/12606923/index.pdf. Retrieved on
    13 April 2015. 
  251. "Turkey's Kurdish Policy in the Nineties". https://web.archive.org/web/20141026115402/http://kurdistan.org/work/commentary/turkeys-kurdish-policy-in-the-nineties/. Retrieved on
    26 October 2014. 
  252. Early day motion 399, 5 March 2001
  253. Kurdish Political Prisoner Leyla Zana Released After a Decade in Jail, 8 June 2004
  254. "Türkiye Büyük Millet Meclisi Ýnternet Sitesi". http://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/secimler.secimdeki_partiler?p_secim_yili=1995. Retrieved on
    23 January 2015. 
  255. CASE OF HADEP AND DEMİR v. TURKEY, 14 December 2010
  256. Moghadam, Valentine M. (2007). From Patriarchy to Empowerment: Women's Participation, Movements, and Rights in the Middle East, North Africa, and South Asia. Syracuse, NY: Syracuse University Press. ISBN 978-0-8156-3111-8. 
  257. NTV Election Results, 3 November 2022
  258. Carkoglu, Ali. "Turkish Local Elections of March 28, 2004: A Prospective Evaluation". https://web.archive.org/web/20110930192850/http://www.tusiad.us/Content/uploaded/TURKISH-LOCAL-ELECTIONS-OF-MARCH-28--ALI%20CARKOGLU%202-FINALFINAL.PDF. Retrieved on
    9 February 2012. 
  259. "DTP leader Ahmet Turk". 27 August 2008. https://web.archive.org/web/20090410025003/http://www.turkeydailynews.com/news/117/ARTICLE/1218/2008-08-27.html. Retrieved on
    3 January 2009. 
  260. "Press Review". https://web.archive.org/web/20140815111224/http://www.turkishpress.com/news.asp?id=186642. Retrieved on
    26 October 2014. 
  261. "Ruling party main loser in local ballot". http://www.hurriyet.com.tr/english/domestic/11326291.asp. Retrieved on
    26 October 2014. 
  262. "Local Election Results Reveal a Fractured Turkey". 10 April 2009. https://web.archive.org/web/20110106042815/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/turkey/2009/090410A.html. Retrieved on
    9 February 2012. 
  263. "Kurdish unrest erupts in Turkey after DTP ban". http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=kurdish-unrest-erupts-in-turkey-after-dtp-ban-2009-12-12. Retrieved on
    26 October 2014. 
  264. Hacaoglu, Selcan (11 December 2009). "Turkey bans pro-Kurdish party over ties to rebels". https://web.archive.org/web/20091215060704/https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5h9VhSca_oZldvbO-XktR7l7Sa_PgD9CH89VG0. Retrieved on
    11 December 2009. 
  265. Seven Questions about the Turkish referendum, 12 September 2010
  266. Government of Turkey, Supreme Election Board (YSK) (12 September 2010). "Official Results – 12 September 2010 Constitutional Referendum". Yüksek Seçim Kurulu. http://www.ysk.gov.tr/ysk/ReferandumSecimSonucServ?bilmece1=. Retrieved on
    13 September 2010. 
  267. "TURKEY: THE AKP WINS THE GENERAL ELECTION". Institut Kurde. http://www.institutkurde.org/en/publications/bulletins/315.html. Retrieved on
    26 October 2014. 
  268. "Turkey: PKK have killed 14,000 since 1984". http://aa.com.tr/en/turkey/turkey-pkk-have-killed-14-01900since-1984/5598. 
  269. Holding, APA Information Agency, APA. "PKK have killed 14,000 since 1984". http://en.apa.az/world-news/europe/pkk-have-killed-14-01900since-1984.html. 
  270. "2000 Yılında MEB-Öğretmenlere Yönelik Çalışmalar" (in Turkish). Ministry of Education. 2000. https://web.archive.org/web/20051001054953/http://www.meb.gov.tr/Stats/ist2000/b4.htm. Retrieved on
    12 October 2008. 
  271. "The Kurds in Turkey". https://web.archive.org/web/20150626141413/http://fas.org/asmp/profiles/turkey_background_kurds.htm. Retrieved on
    12 December 2015. 
  272. Derk Kinnane-Roelofsma. "Islam, the Kurds, and Turkey's problems at home and with the neighbors". https://web.archive.org/web/20120708234811/http://globalgeopolitics.net/arc/1998-11-29-Kinnane-Islam-Kurds-Turkey.htm. Retrieved on
    26 October 2014. 
  273. Human Rights Watch. Human Rights Watch. 1995. p. 7.  Unknown parameter |url-access= ignored (help)
  274. Los Angeles Times TURKEY: Kurdish teenager convicted as terrorist for attending demonstration
  275. "Humanitarian Law Project v. U.S. Dept. of Justice". https://web.archive.org/web/20120316042427/http://fl1.findlaw.com/news.findlaw.com/hdocs/docs/terrorism/hlpdoj120303opn.pdf. Retrieved on
    15 April 2011. 
  276. Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC) – Norwegian Refugee Council. "Need for continued improvement in response to protracted displacement". Internal-displacement.org. https://web.archive.org/web/20110131234512/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpCountrySummaries)/66D21F80E3A69E41C125732200255E35?OpenDocument&count=10000. Retrieved on
    15 April 2011. 
  277. Hürriyet Daily News Sebahat Tuncel'den tartışılacak sözler, 1 July 2011
  278. سائیٹ غلطی:نا منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے Turkish casualties لئی۔
  279. ۲۷۹.۰ ۲۷۹.۱ International Crisis Group (2018), Turkey's PKK Conflict Kills almost 3,000 in Two Years . Data : here.
  280. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  281. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  282. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  283. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  284. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  285. ۲۸۵.۰ ۲۸۵.۱ Joost Jongerden. The Settlement Issue in Turkey and the Kurds – an Analysis of Spatial Policies, Modernity and War: p. 38. 2007.
  286. Üngör, Ugur Ümit (2012-03-01). The Making of Modern Turkey: Nation and State in Eastern Anatolia, 1913–1950 (in English). OUP Oxford. pp. 153–154. ISBN 978-0-19-164076-6. 
  287. Rouleau, Eric (November–December 2000). "Turkey's Dream of Democracy". Foreign Affairs 79 (6). http://www.foreignaffairs.org/20001101faessay939/eric-rouleau/turkey-s-dream-of-democracy.html. 
  288. Human Rights Watch. HRW. 2002. p. 7. 
  289. Abdulla, Jamal Jalal (7 February 2012). The Kurds: A Nation on the Way to Statehood. AuthorHouse. p. 36. ISBN 978-1-4678-7972-9. Retrieved 29 December 2015. 
  290. "Police arrest and assistance of a lawyer". European Court of Human Rights. p. 1. http://www.echr.coe.int/Documents/FS_Police_arrest_ENG.pdf. Retrieved on
    27 July 2020. 
  291. "Unjust, Restrictive, and Inconsistent: The Impact of Turkey's Compensation Law with Respect to Internally Displaced People: Impact of the ECtHR on provisions for Turkey's displaced". https://www.hrw.org/legacy/backgrounder/eca/turkey1206/3.htm#_Toc152994672. Retrieved on
    2019-01-09. 
  292. Ron, James; Watch (Organization), Human Rights (1995). Weapons Transfers and Violations of the Laws of War in Turkey (in English). Human Rights Watch. ISBN 978-1-56432-161-9. 
  293. "Variant". Variant.org.uk. https://web.archive.org/web/20160112225947/http://variant.org.uk/27texts/cause_for_concern.html#footnote16. Retrieved on
    31 January 2016. 
  294. "Kurdistanica". http://kurdistan.org/turkey-and-the-charge-of-genocide-july-31-1999/. Retrieved on
    31 January 2016. 
  295. Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld | Turkey: Status of the Kurdistan Workers' Party (PKK) and Turkish Hezbollah; situation and treatment of members, supporters and sympathizers of these parties (2006–2007)" (in en). https://www.refworld.org/docid/46fa537528.html. Retrieved on
    2019-01-02. 
  296. "Fresh evidence of casualties underscores need for impartial investigation into Turkish airstrikes in Kandil Mountains". Amnesty International. https://www.amnesty.org/en/latest/news/2015/08/fresh-evidence-of-casualties-underscores-need-for-impartial-investigation-into-turkish-airstrikes-in-kandil-mountains/. 
  297. Press, Associated (2 March 2016). "Turkey eases curfew after assault on PKK rebels leaves Cizre in ruins". https://www.theguardian.com/world/2016/mar/02/turkey-kurdish-people-cizre-return-to-ruins. Retrieved on
    5 January 2019. 
  298. "Cizre in ruins as Turkey lifts curfew on Kurdish towns – News – Al Jazeera". https://www.aljazeera.com/news/2016/03/cizre-ruins-turkey-lifts-curfew-kurdish-towns-160312113030597.html. Retrieved on
    5 January 2019. 
  299. ۲۹۹.۰ ۲۹۹.۱ Letter to Italian Prime Minister Massimo D'Alema, نگہبان حقوق انسانی.
  300. ۳۰۰.۰ ۳۰۰.۱ Turkey: Human Rights Developments, نگہبان حقوق انسانی.
  301. "Dışişleri'nden 'kimyasal silah' iddialarına ret haberi Siyaset haberleri Haber7 haber7.com – Güncel Haberler, Son dakika haberleri – Bu noktada haber var" (in Turkish). Haber7.com. 14 August 2010. http://www.haber7.com/haber/20100814/Disislerinden-kimyasal-silah-iddialarina-ret.php. Retrieved on
    29 August 2010. 
  302. "Turkish officials deny Der Spiegel's claim on use of chemical weapons". https://web.archive.org/web/20100816121716/http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=officials-deny-der-spiegel8217s-claim-on-use-of-chemical-weapons-2010-08-13. Retrieved on
    29 August 2010. 
  303. David L., Phillips (2011). From Bullets to Ballots: Violent Muslim Movements in Transition. Transaction Publishers. p. 121. ISBN 978-1-4128-1201-6. 
  304. "Protesting as a Terrorist Offense: The Arbitrary Use of Terrorism Laws to Prosecute and Incarcerate Demonstrators in Turkey" (in en). 2010-11-01. https://www.hrw.org/report/2010/11/01/protesting-terrorist-offense/arbitrary-use-terrorism-laws-prosecute-and. Retrieved on
    2019-01-10. 
  305. "Turkey". https://www.hrw.org/reports/1995/Turkey.htm. Retrieved on
    2019-01-07. 
  306. ۳۰۶.۰ ۳۰۶.۱ ۳۰۶.۲ THE KURDS OF TURKEY: KILLINGS, DISAPPEARANCES AND TORTURE. https://www.hrw.org/sites/default/files/reports/TURKEY933.PDF. 
  307. "Karakol yakını kazıdan 12 insan iskeleti çıktı" (in tr). https://www.sabah.com.tr/gundem/2011/01/06/karakol_yakini_kazidan_12_insan_iskeleti_cikti. Retrieved on
    2019-01-09. 
  308. "Karakol bahçesinden 7 kişinin kemikleri çıktı | BirGün Gazetesi" (in tr-TR). https://www.birgun.net/haber-detay/karakol-bahcesinden-7-kisinin-kemikleri-cikti-59553.html. Retrieved on
    2019-01-09. 
  309. "U.S. Policy In The Mediterranean: Managing The Greece, Turkey, Cyprus Triangle". ریاستہائے متحدہ ایوان نمائندگان. https://web.archive.org/web/20070131230422/http://www.foreignaffairs.house.gov/archives/107/73068.pdf. Retrieved on
    1 September 2006. 
  310. "Turkey: No Answers for Kurdish Victims". Human Rights Watch. https://www.hrw.org/news/2015/11/05/turkey-no-answers-kurdish-victims. 
  311. "Time for Justice Ending Impunity for Killings and Disappearances in 1990s Turkey". Human Rights Watch (HRW). https://www.hrw.org/report/2012/09/03/time-justice/ending-impunity-killings-and-disappearances-1990s-turkey. 
  312. "Report on the human rights situation in South-East Turkey". The Stockholm Center for Freedom (SCF). https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf. 
  313. Meral Duzgun. "Turkey: a history of sexual violence". https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2013/jun/10/turkey-history-sexual-violence. Retrieved on
    2013-12-03. 
  314. ۳۱۴.۰ ۳۱۴.۱ "Report on the human rights situation in South-East Turkey". Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. https://www.ohchr.org/Documents/Countries/TR/OHCHR_South-East_TurkeyReport_10March2017.pdf. Retrieved on
    5 January 2019. 
  315. Orhun, Mehmet (2016). Political Violence and Kurds in Turkey. Routledge. p. 184. ISBN 978-1-138-91887-0. 
  316. Tomson, Chris (2016-10-29). "VIDEO: Turkish Army executes two female PKK prisoners of war" (in en-US). https://web.archive.org/web/20190110014307/https://www.almasdarnews.com/article/video-turkish-army-executes-two-female-pkk-prisoners-war/. Retrieved on
    2019-01-09. 
  317. Klett, Leah MarieAnn (15 October 2019). "Kurdish female politician, who worked to unite Christians, Arabs, Kurds, executed in Syria" (in en). https://www.christianpost.com/news/kurdish-female-politician-who-worked-to-unite-christians-arabs-kurds-executed-in-syria.html. Retrieved on
    2019-10-17. 
  318. "PKK claims deadly suicide bombing at Turkish police station". https://www.middleeasteye.net/news/pkk-claims-responsibility-suicide-bombing-left-11-dead-turkey-1381604350. Retrieved on
    5 January 2019. 
  319. ۳۱۹.۰ ۳۱۹.۱ "Child soldiers in ISIS, PKK, Boko Haram…". https://web.archive.org/web/20161016064155/https://hrwf.eu/wp-content/uploads/2016/07/Child-soldiers-in-ISIS-PKK-Boko-Haram%E2%80%A6.pdf. Retrieved on
    5 January 2019. 
  320. "Condemnation of Ankara terror attack grows". https://www.aa.com.tr/en/turkey/condemnation-of-ankara-terror-attack-grows/536823. Retrieved on
    5 January 2019. 
  321. "Turkey". https://2009-2017.state.gov/j/inl/rls/nrcrpt/2016/vol1/253316.htm. Retrieved on
    5 January 2019. 
  322. Civilian victimization and the politics of information in the Kurdish Conflict in Turkey. 
  323. "Serxwebûn, issue of June 1987" (in Turkish). Serxwebûn. https://web.archive.org/web/20200804135925/http://www.serxwebun.org/arsiv/66/#/1/. Retrieved on
    20 December 2016. 
  324. Aliza, Marcus (2007). The PKK and the Kurdish Fight for Independence. NY, USA: New York University Press. pp. 115–120. 
  325. "Rights Group Decries Missed Opportunity to Prosecute PKK Leader". 20 January 1999. https://www.hrw.org/news/1999/01/20/rights-group-decries-missed-opportunity-prosecute-pkk-leader. Retrieved on
    5 January 2019. 
  326. The Kurdish Issue in June 2011 Elections: Continuity or Change in Turkey's Democratization?. 
  327. Mehmet Ali Birand, APO ve PKK. Istanbul 1992
  328. Özçağlayan, Mehmet (2019-08-01). "Gramsci'nin Hegemonya Kuramı Bağlamında Nükleer Karşıtı Hareketin Milliyet Gazetesindeki Temsiliyeti (11 Ocak 1999-25 Temmuz 2000)". İnsan Ve İnsan Dergisi. 
  329. A.A. "Terör kurbanları 22 yıl sonra anıldı" (in tr). https://www.hurriyet.com.tr/gundem/teror-kurbanlari-22-yil-sonra-anildi-10861299. Retrieved on
    2020-03-08. 
  330. O'Ballance, E. (18 December 1995). The Kurdish Struggle, 1920–94. Springer. ISBN 978-0-230-37742-4. Retrieved 5 January 2019 – via Google Books. 
  331. Reuters (10 July 1987). "Kurdish Rebels Kill 20 In 2 Villages in Turkey". https://www.nytimes.com/1987/07/10/world/kurdish-rebels-kill-20-in-2-villages-in-turkey.html. Retrieved on
    5 January 2019. 
  332. "PKK murdered 30 peasants in Pınarcık this day 30 years ago". https://web.archive.org/web/20170623033403/http://en.ilkha.com/haber/2278/pkk-murdered-30-peasants-in-pinarcik-this-day-30-years-ago. Retrieved on
    5 January 2019. 
  333. "History of PKK's massacres". 30 June 2018. http://www.cinarinsesi.com/history-of-pkks-massacres-152077h.htm. Retrieved on
    5 January 2019. 
  334. "Bebek öldürüp...". https://www.sabah.com.tr/gundem/2012/02/21/pkknin-sucustu-belgeleri. Retrieved on
    5 January 2019. 
  335. ۳۳۵.۰ ۳۳۵.۱ "History of PKK's massacres". https://web.archive.org/web/20190716070343/https://en.ilkha.com/haber/3895/history-of-pkks-massacres. Retrieved on
    5 January 2019. 
  336. "HUMAN RIGHTS WATCH WORLD REPORT 1990 An Annual Review of Developments and the Bush Administration's Policy on Human Rights Worldwide January 1991". Human Rights Watch. https://books.google.com/?id=1A9vDivZRmgC&pg=PA412&lpg=PA412&dq=cevrimli+massacre#v=onepage&q=cevrimli+massacre&f=false. Retrieved on
    5 January 2019. 
  337. ۳۳۷.۰ ۳۳۷.۱ "PKK terrorists' long history of attacking civilians: A grim timeline". https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/05/20/pkk-terrorists-long-history-of-attacking-civilians-a-grim-timeline. Retrieved on
    5 January 2019. 
  338. "When cornered, the PKK lashes out with massacres – Dünya Times". https://web.archive.org/web/20200929210212/http://en.dunyatimes.com/article/When-cornered-the-PKK-lashes-out-with-massacres-sydQRRp3.html. Retrieved on
    5 January 2019. 
  339. "Wayback Machine". 2016-01-20. https://web.archive.org/web/20160120152936/http://www.usak.org.tr/dosyalar/dergi/z6UFq2LoFkdiuzBbZSt9qHMi7u4Ke2.pdf. Retrieved on
    2020-03-06. 
  340. "The PKK Always Targets Civilians: A Grim Timeline". 20 May 2016. https://en.haberler.com/the-pkk-always-targets-civilians-a-grim-timeline-916532/. Retrieved on
    5 January 2019. 
  341. ۳۴۱.۰ ۳۴۱.۱ "PKK's". https://dogruhaber.com.tr/haber/313627-pkk-s-derince-massacre/. Retrieved on
    5 January 2019. 
  342. "Hamzalı katliamı unutulmadı". https://www.sabah.com.tr/gundem/2018/01/02/hamzali-katliami-unutulmadi. Retrieved on
    5 January 2019. 
  343. "Kurdish group claims suicide attack in Turkish city of Bursa – National | Globalnews.ca" (in en). 2016-05-01. https://globalnews.ca/news/2673502/kurdish-group-claims-attack-in-turkish-city-of-bursa/. Retrieved on
    2019-01-11. 
  344. Serxwebun 1997. p. 392. 
  345. Hunsicker, A. (5 January 2019). Understanding International Counter Terrorism: A Professional's Guide to the Operational Art. Universal-Publishers. ISBN 978-1-58112-905-2. Retrieved 5 January 2019 – via Google Books. 
  346. Cragin, Kim; Daly, Sara A. (5 January 2019). Women as Terrorists: Mothers, Recruiters, and Martyrs. ABC-CLIO. ISBN 978-0-275-98909-5. Retrieved 5 January 2019 – via Google Books. 
  347. "A Report on the PKK and Terrorism". https://fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm. 
  348. "Kurdish families protest against PKK over kidnapped children". https://www.dailysabah.com/turkey/2014/05/29/kurdish-families-protest-against-pkk-over-kidnapped-children. Retrieved on
    2019-01-10. 
  349. "Families start hunger strike in Diyarbakır for return of children who joined PKK – Turkey News" (in en). http://www.hurriyetdailynews.com/families-start-hunger-strike-in-diyarbakir-for-return-of-children-who-joined-pkk-67570. Retrieved on
    2019-01-10. 
  350. "PKK militants kidnap British tourist in Turkey – Turkey News" (in en). http://www.hurriyetdailynews.com/pkk-militants-kidnap-british-tourist-in-turkey--22307. Retrieved on
    2019-01-09. 
  351. Stanton, Jessica A. (26 September 2016). Violence and Restraint in Civil War: Civilian Targeting in the Shadow of International Law. Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-72059-2. Retrieved on 5 January 2019. 
  352. "PKK killing Kurds under the guise of protecting their rights". https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2016/08/31/pkk-killing-kurds-under-the-guise-of-protecting-their-rights. Retrieved on
    2019-01-09. 
  353. "Contending with the PKK's Narco-Terrorism" (in en). https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/view/contending-with-the-pkks-narco-terrorism. Retrieved on
    2019-01-09. 
  354. Nachmani, Amikam (2009). Turkey: facing a new millennium: Coping with intertwined conflicts. Manchester University Press. ISBN 978-1-84779-559-5. 
  355. "Rewards for Justice – Wanted for Terrorism – Cemil Bayik" (in en). https://web.archive.org/web/20181108184800/https://rewardsforjustice.net/english/cemil_bayik.html. Retrieved on
    2019-01-10. 
  356. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  357. "PKK önce infaz etti, sonra başsağlığı diledi!" (in en-US). 2018-10-02. http://www.diken.com.tr/pkk-once-infaz-etti-sonra-bassagligi-diledi/. Retrieved on
    2019-01-09. 
  358. "PKK terrorists kidnap, murder young teacher in eastern Turkey". https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/06/22/pkk-terrorists-kidnap-murder-young-teacher-in-eastern-turkey. Retrieved on
    2019-01-09. 
  359. "Former militants expose PKK torture, execution of members". https://www.dailysabah.com/war-on-terror/2017/02/16/former-militants-expose-pkk-torture-execution-of-members. Retrieved on
    5 January 2019. 
  360. "İlçeyi karıştıran iddia! PKK infaz etti...". http://www.hurriyet.com.tr/gundem/dogubayazitta-pkk-infazi-iddiasi-olu-bulundular-40879026. Retrieved on
    5 January 2019. 
  361. "USA: PKK Taking Children as Weapons in Turkey – Anadolu Türk Haber". http://www.anadoluturkhaber.com/TR/Detail/USA-PKK-Taking-Children-As-Weapons-In-Turkey/844. Retrieved on
    5 January 2019. 
  362. "Iraq: Armed Groups Using Child Soldiers". 22 December 2016. https://www.hrw.org/news/2016/12/22/iraq-armed-groups-using-child-soldiers-0. Retrieved on
    5 January 2019. 
  363. Refugees, United Nations High Commissioner for. "Refworld – Child Soldiers Global Report 2001 – Turkey". https://www.refworld.org/docid/498805c428.html. Retrieved on
    5 January 2019. 
  364. "Child Soldiers : Global Report 2008". https://web.archive.org/web/20170628062439/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/07/14/child_soldiers_2008_Global_Report.pdf. Retrieved on
    5 January 2019. 
  365. "THE GLOBAL AFGHAN OPIUM TRADE : A Threat Assessment". https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/Studies/Global_Afghan_Opium_Trade_2011-web.pdf. Retrieved on
    28 December 2018. 
  366. "EU Terrorism Situation and Trend Report". https://www.europol.europa.eu/sites/default/files/documents/te-sat2011_0.pdf. Retrieved on
    28 December 2018. 
  367. "Treasury Sanctions Supporters of the Kurdistan Workers Party (PKK) Tied to Drug Trafficking in Europe". https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/tg1406.aspx. Retrieved on
    2019-01-09. 

سانچہ:Kurdish–Turkish conflict سانچہ:Turkey topics سانچہ:Middle East conflicts سانچہ:Post-Cold War Asian conflicts