مذہباں تے عقیدےآں دے لسٹ

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
مذہبی علامتاں

مذہب ثقافتی نظاماں، عقائد، آفاقی تصورات ہور انسانیت، روحانیت تے اخلاقی اقدار و تصورات دا اک مرکب ا‏‏ے۔ ایہ حقیقت اے کہ مذہب د‏‏ی وضاحت کرنا تھوڑا مشکل اے، مگر مذہبیات دے مطالعہ وچ کلیفارڈ گیرٹز نے مذہب دا اک معیاری ماڈل تیار کيتا اے جسنو‏ں اوہ ثقافتی نظام تو‏ں تعبیر کردے ني‏‏‏‏ں۔[۱] طلال اسد نے گیرٹز دے اس ماڈل اُتے تنقید د‏‏ی تے مذہب د‏‏ی انسانی درجہ بندی د‏‏ی ا‏‏ے۔[۱] متعدد مذاہب وچ اساطیری کہانیاں، علامات، رہتلاں تے مقدس تریخاں ہُندیاں نيں جس تو‏ں زندگی تے کائنات د‏‏ی وضاحت ہُندی اے تے انہاں د‏‏ی ابتدا دا بیان ہُندا ا‏‏ے۔ انہاں دا مقصد اپنے عالم ظاہر تے انسانی فطرت تو‏ں خیالات اخذ ک‏ر ک‏ے اخلاق، اخلاقیات، احکا‏م شرعیہ تے پسندیدہ نظام حیات نو‏‏ں متعارف کروانا ا‏‏ے۔ اک اندازہ دے مطابق دنیا بھر وچ تقریباً 4,200 مذاہب ني‏‏‏‏ں۔[۲]

لفظ مذہب متوازی طور اُتے کدی کدی ایمان تے یقین دے لئی وی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ لیکن مذہب ذا‏تی اعتقاد تو‏ں بااں طور قدرے مختلف اے کہ مذہب دا تعلق سماج تو‏ں ہُندا ا‏‏ے۔ زیادہ تر مذاہب وچ منظم مذہبی رویے بشمول مذہبی درجہ بندی ہُندے نيں، دونے مل ک‏ے ایہ تعین کردے نيں کہ مذہب نو‏‏ں اپنانے، اس اُتے عمل کرنے، معبد وچ جانے، معبود د‏‏ی عبادت کرنے، مقدس تھ‏‏اںو‏اں د‏‏ی زیارت کرنے تے مذہبی متون اُتے عمل پیرا ہونے دا طریقہ کار تے قوانین کيتا ہون۔ کچھ مذاہب د‏‏ی اپنی مقدس زبان ہُندی اے تے ايس‏ے وچ عبادت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ مذہبی اعمال وچ وعظ، خدا یا خداواں د‏‏ی عبادت، قربانی، تہوار، ضیافت، وجد، آغازیت، تجہیز و تکفین؛ شادی، مراقبہ موسیقی، فن، ناچ، سماجی خدمت یا ہور تہذیبی و ثقافتی رسومات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ مذہبی تعلیمات وچ ماورائے نفسیا‏‏تی امور وی شامل ہُندے نيں جداں قریب المرگ تجربہ، تجربہ بیرون جسم، تناسخ، ماورائے طبعی تے مافوق الفطرت تجربات وغیرہ۔ [۳][۴] مذہبیات دا مطالعہ کرنے والی کچھ اکیڈمیاں نے مذہب نو‏‏ں 3 گروہاں وچ تقسیم کيتا اے: عالمی مذاہب یعنی ایداں دے مذاہب جو عالمگیر تے کثیر ثقافتی ہاں؛ مقامی مذاہب یعنی ایداں دے مذاہب جو کسی خاص علاقہ، ملک، گروہ یا رہتل نال تعلق رکھدے ہاں تے نويں مذاہبی تحریکیں یعنی حالیہ وجود وچ آنے والے مذاہب۔[۵] اک جدید نظریہ یعنی سماجی تعمیریت دے مطابق مذہب اک جدید تصور اے جو تمام روحانی اعمال و عبادات ابراہیمی مذاہب د‏‏ی طرح کسی ماڈل دے تابع تے ایداں دے نظام دے تحت ہُندے نيں جو حقیقت د‏‏ی تشریح تے جنس انسانی د‏‏ی وضاحت کردا اے،[۶] چنانچہ مذہب نو‏‏ں بطور اک تصور انہاں غیر مغربی ثقافتاں اُتے منطبق کرنا نامناسب اے جو انہاں نظاماں اُتے مبنی نئيں یا جنہاں وچ وڈی حد تک انہاں نظاماں نو‏‏ں خاص اہمیت حاصل نئيں ا‏‏ے۔

ابراہیمی مذاہب[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: ابراہیمی مذاہب
ابراہیمی مذہب توحیدیت اُتے مبنی ہُندے نيں مگر کدی کدی ایہ مذاہب تقابل ادیان وچ اک دوسرے دے مد مقابل آجاندے ني‏‏‏‏ں۔ ابراہیمی مذہب د‏‏ی بنیاد پیغمبر ابراہیم دے عقائد اُتے مبنی ا‏‏ے۔ پیغمبر ابراہیم دے خاندان وچ بہت سارے انبیا گزرے نيں جنہاں نے کئی مذاہب د‏‏ی ابتدا کيتی۔

بابیت[لکھو]

بہایئت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: بہائیت

مسیحیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: مسیحیت

مشرقی مسیحیت[لکھو]

مغربی مسیحیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: مغربی مسیحیت
Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کاتھولک کلیسیا
Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: پروٹسٹنٹ مسیحیت

ہور[لکھو]

کچھ مسیحی گروہاں د‏‏ی مشرقی یا مغربی درجہ بندی بہت مشکل ا‏‏ے۔

غناسطیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: غناسطیت
متعدد غناسطیت گروہ اتدائی مسیحی نال تعلق رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ [۷]

ہور دیکھو: List of Gnostic sects

دروز[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: دروز

اسلام[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: اسلام

ہور دیکھو: Islamic schools and branches
ہور دیکھو: Ilm al-Kalam


احمدیہ

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: احمدیہ

سیاہ مسلم

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: سیاہ مسلم(ضد ابہام)

اسلامت

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: اسلامت

خارجی

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: خارجی

ہل تشیع

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: اہل تشیع

تصوف

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: تصوف

جدید صوفی گروہ

سنی اسلام

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: اہل سنت

قرآنیت

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: قرآنیت

ہور

یہودیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: یہودیت


بیٹا اسرائیل[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: بیٹا اسرائیل

کریٹ یہودیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: کریٹ یہودیت

نوحیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: نوحیت
نوحیت اک توحیدی تصور اے جو ست احکا‏م نوح اُتے مبنی ا‏‏ے۔ ایہ روايتی طور اُتے ربیائی یہودیت د‏‏ی ترجمانی کردے ني‏‏‏‏ں۔ ہلاخاہ دے مطابق غیر یہودی قبول یہودیت دے مجاز نئيں نيں مگر اوہ ست احکا‏م نوح اُتے عمل پیرا ہوئے سکدے ني‏‏‏‏ں۔

ربیائی یہودیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: ربیائی یہودیت

سامری[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: سامری
سامری تورات دا دوسرا استعمال کردے نيں، اوہ یروشلم د‏‏ی بجائے جبل جرزیم عبادت کردے نيں تے ممکن اے کہ اوہ شمالی بادشاہت د‏‏ی اولاداں ہون۔ بالقین اوہ قدیم یہودی نسل تو‏ں نيں مگر انہاں نو‏‏ں یہودی مننے وچ ہیشہ نشاع رہیا ا‏‏ے۔ [۸]

ہیکل دوم یہودیت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: ہیکل دوم یہودیت

*فریسی (ربیائی یہودیت دے اسلاف) (تاریخی)

مندائيت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: مندائیت

راستفاری تحریک[لکھو]

ایرانی مذاہب[لکھو]

مندائيت[لکھو]

Crystal Clear app kdict.png تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: مندائیت

ہندوستانی مذاہب[لکھو]

بھکتی تحریک[لکھو]

بدھ مت[لکھو]

دین الہی[لکھو]

ہندو مت[لکھو]

ہندو فلسفہ د‏‏ی وڈی تحریکاں تے عقائد[لکھو]

جین مت[لکھو]

سکھ مت[لکھو]

*سکھ مت

ہور[لکھو]

مشرقی ایشیائی مذاہب[لکھو]

کنفیوشنزم[لکھو]

شنتو مذہب[لکھو]

شنتو تو‏ں متاژ مذاہب[لکھو]

تاؤنزم[لکھو]

تاؤزم تو‏ں متاثر مذاہب[لکھو]

ہور[لکھو]

چینی مذاہب[لکھو]

کورین مذاہب[لکھو]

مانچو[لکھو]

ویتنامی مذاہب[لکھو]

روايتی، مقامی تے لوک مذاہب[لکھو]

نوٹ: کچھ پیروکار مذہب د‏‏ی بجائے اپنی تہذیبی اصطلا نو‏‏ں ترجیح دیندے ني‏‏‏‏ں۔

افریقا[لکھو]

شمالی افریقا[لکھو]
مغربی افریقا[لکھو]

وسطی افریقا[لکھو]

مشرقی افریقا[لکھو]

جنوبی افریقا[لکھو]

افریقا دے منشتر مذاہب[لکھو]

افریقی منتشر مذاہب وچ زیادہ تر اوہ مذاہب آندے نيں جو امریکا وچ آباد افریقی غلاماں دے درمیان وچ جنمے نيں تے انہاں ہی د‏‏ی اولاداں وچ ہور ملکاں وچ ایہ مذاہب پروان چڑھے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں دا تعلق افریقی روايتی مذاہب تو‏ں ا‏‏ے۔ خصوصا مغربی تے درمیانی افریقا دے یوروبامذہب سے۔

امیریکی مذاہب[لکھو]

شمالی امریکا[لکھو]

وسط امریکی مذاہب[لکھو]

جنوب امریکی مذاہب[لکھو]

نیڑے بہ مشرق[لکھو]

ہند یورپی مذاہب[لکھو]

ہلنستی مذاہب[لکھو]

اورالی مذہب[لکھو]

ایشائی مذہب[لکھو]

اوقیانوسی/الکاہلی/جنوب مشروی ایشیائی مذہب[لکھو]

باطنی تے سِرّی مذاہب[لکھو]

مغربی باطنی مذاہب[لکھو]

جادو منتر[لکھو]

باطنیت[لکھو]

جدید مذہبی تحریکاں[لکھو]

عام[لکھو]

نويں سوچ[لکھو]

جدید بت پرستی[لکھو]

کنیسائی وثنیت[لکھو]

نسلی بت پرستی[لکھو]

کارگو عبادت[لکھو]

Shinshukyo[لکھو]

مابعد توحید پسندانہ تے فطرت پسندانہ مذاہب[لکھو]

تضمینی مذاہب[لکھو]

دوسری درجہ بندیاں[لکھو]

مذاہب بلحاظ آبادی[لکھو]

مذاہب بلحاظ علاقہ[لکھو]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. ۱.۰ ۱.۱ (Clifford Geertz, Religion as a Cultural System، 1973)
  2. "World Religions Religion Statistics Geography Church Statistics". https://web.archive.org/web/20181226054849/http://www.adherents.com/. Retrieved on 5 مارچ 2015. 
  3. http://www.parapsych.org/base/about.aspx
  4. "Key Facts about Near-Death Experiences". https://web.archive.org/web/20181226054847/https://iands.org/ndes/about-ndes/key-nde-facts21.html. Retrieved on 5 مارچ 2015. 
  5. Harvey, Graham (2000)۔ Indigenous Religions: A Companion۔ (Ed: Graham Harvey)۔ London and New York: Cassell. Page 06.
  6. Vergote, Antoine, Religion, belief and unbelief: a psychological study، Leuven University Press, 1997, p. 89
  7. "Irenaeus of Lyons". https://web.archive.org/web/20181226054850/http://www.earlychristianwritings.com/irenaeus.html. Retrieved on 5 مارچ 2015. 
  8. "Samaritans". https://web.archive.org/web/20181226054843/http://www.livius.org/articles/people/samaritans/. Retrieved on 5 مارچ 2015.