بندہ سنگھ بیراگی

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
بندہ سنگھ بیراگی
Banda Bahadur the Sikh Warrior ,.JPG
جم 27 اکتوبر 1670ء
راجوڑی
موت سانچہ:Death-date and age
دلی، مغل راج
ہور ناں مادھو داس
کم کرݨ دے سال 1708ء - 1716ء
مشہوری دی وجہ مغلیہ سلطنت دے خلاف بغاوت،
زمینداری نظام دا خاتمہ، وزیر خان (سرہند) دا قتل تے پنجاب وچ خالصہ حکومت دا قیام۔[1]
جانشین چھجا سنگھ ڈھلوں
نیانے 1 (اجے سنگھ)

بندہ سنگھ بہادر (27 اکتوبر 1670 –9 جون 1716) سکھاں دی فوج دا سپہ سالار سی۔ اس دے بچپن دا ناں لچھمن دیوَ سی پر اوہ لچھمن داس اتے مادھو داس دے ناواں نال وی جانیا جاندا سی[2][3]। اسنے پندراں سال دی عمر وچّ بیراگی بنن لئی گھر چھڈّ دتا تاں اسنوں مادھو داس دے ناں نال جانیا جان لگیا۔ اسنے گوداوری دریا دے کنارے اپنا آشرم بنایا۔ اتھے ہی اس دی ملاقات ستمبر 1708ء وچّ گرو گوبند سنگھ نال ہوئی اتے اوہ اوہناں دا شاگرد بن گیا۔ گورو جی نے ہی اسنوں بندہ سنگھ بہادر دا ناں دتا اتے پنجاب وچّ مغلاں خلاف سکھاں دی اگوائی کرن لئی بھیجیا۔

موہالی چ بندہ سنگھ بہادر دی یادگار

گرو گوبند سنگھ دی شاگردی[لکھو]

3 ستمبر 1708ء کو ناندیڑ میں سکھوں کے دسویں گرو گوبند سنگھ اس آشرم میں آئے اور بندہ سنگھ کو سکھ مت قبول کرنے کی دعوت دی جسے اس نے قبول کیا۔ سکھ مت میں داخل ہونے کے بعد گرو گوبند سنگھ نے اس کا نام بندہ سنگھ بہادر رکھا۔ پنجاب میں سکھوں پر تشدد اور گرو گوبند سنگھ کے سات اور نو برس کے بچوں کے قتل نے بندہ سنگھ کو بہت متاثر کیا اور گرو گوبند سنگھ کے حکم سے وہ پنجاب آیا اور سکھوں کے تعاون سے مغل حکام کے خلاف اٹھ کھڑا ہوا۔ مئی 1710ء میں اس نے سرہند فتح کیا اور دریائے ستلج کے جنوب میں سکھوں کی خالصہ حکومت کی بنیاد رکھی۔ اس نے خالصہ کے نام سے حکومت بھی کی اور گرو گوبند سنگھ کے نام کے سکے رائج کیے۔

مغلاں دی فوج کشی[لکھو]

بندہ سنگھ نے اپنی ریاست کے ایک بڑے حصے پر دوبارہ قبضہ کر لیا اور اسے شمال مشرق اور پہاڑی علاقوں لاہور اور امرتسر تک وسعت دی۔ سنہ 1715ء کے ابتدا میں مغل شہنشاہ فرخ سیر کی شاہی فوج نے عبد الصمد خان کی قیادت میں گورداسپور ضلع کے دھاریوال علاقے کے قریب واقع گروداس ننگل قلعہ میں بندہ سنگھ کو کئی مہینوں تک محصور رکھا۔ سامان رسد اور اشیائے خور و نوش ختم ہو جانے کے بعد اس نے 7 دسمبر کو ہتھیار ڈال دئے۔ فروری 1716ء کو 794 سکھوں کے ساتھ وہ دہلی لایا گیا جہاں 5 مارچ سے 13 مارچ تک ایک دن میں 100 سکھوں کو پھانسی دی گئی۔ 16 جون کو شہنشاہ فرخ سیر کے حکم سے بندہ سنگھ کو موت کے گھاٹ اتار دیا گیا۔

بندہ سنگھ دا دور حکومت[لکھو]

مغلوں کے ہاتھوں گرفتار ہونے سے قبل بندہ سنگھ نے انتہائی قدیم زمینداری نظام کا خاتمہ کر کے کسانوں کو بڑے بڑے جاگیرداروں اور زمینداروں کی غلامی سے آزاد کر دیا تھا۔ اپنی ریاست میں مسلمانوں کو مکمل مذہبی آزادی عطا کی تھی۔ اس کی فوج میں پانچ ہزار مسلمان بھی تھے۔ بندہ سنگھ نے پوری ریاست میں یہ اعلان کر دیا تھا کہ مسلمانوں کو کسی بھی قسم کا نقصان نہیں پہنچایا جائے گا نیز سکھ فوج میں موجود مسلمان اپنی عبادتوں کی بجاآوری میں مکمل آزاد ہونگے۔

“محمد امین خان اس نوں پچھیا کہ تینوں کس کر کے اس جنگ واسطے مجبور ہونا پیا تاں بندہ سنگھ نے جواب دتا: جد (ربّ توں) بے مکھتا تے پاپ حدوں ودھ جاندے ہن تاں سچا ربّ ایہناں پاپاں دا پھلّ بھگتان واسطے میرے ورگا بندہ مقرر کر دیندا ہے تاں جو اس جماعت دے کماں دی سزا دین دا کارن بنے۔ جدوں اوہ دنیا نوں اجاڑنا چاہندا ہے تاں اوہ دیس نوں ظالماں دے پنجے وچ دے دیندا ہے۔”

خافی خان، منتخب الباب، صفحہ 765-67

“بکشید! ما از کشتن کے می ترسیم؟ و اگر می ترسیدیم؛ چرا با شما ایا قدر جنگہا می کردیم! و ما مہز ب-سببّ گرسنگی و فکدانِ آزوکا ب-دستِ شما افتادیم! و الاّ حقیقت بہادری-ماادری زیادا از آنچہ دید عاید، معلوم شما می شد! (مارو نشنگ! اسیں کوئی مرنوں ڈردے آں؟ جے ڈردے ہندے تاں تہاڈے نال اینی گھور جنگ کیوں کردے؟ اسیں تاں بھکھ تے خوراک دی تھڑ کارن تہاڈے قابو آ گئے ہاں۔ نہیں تاں ساڈی بہادری دی حقیقت جو تسی ویکھی ہے، ایدوں ودھ تہانوں معلوم ہو جاندی۔”

دلی وچ بندہ سنگھ دا جلوس[لکھو]

گرداس ننگل وچ دسمبر 1715 وچ گفتار کیتے بندہ سنگھ اتے اس دے ساتھی اتے مگروں گفتار کیتے سکھ قیدی 27 فروری، 1716 دے دن دلی دے باہروار پنڈ اگرآباد کول پجے۔ 29 فروری، 1716 نوں ایہناں قیدیاں دا دلی وچ جلوس کڈھیا گیا۔ جلوس دے سبھّ توں اگے اک بینڈ-واجا جا رہا سی۔ ایہہ جلوس دلی نیڑلے پنڈ اگراباد توں شروع ہو کے، 10 کلومیٹر دور، لال قلعہ تک لجایا گیا۔ اس بینڈ دے پچھے دو ہزار سکھاں دے سر، جنہاں 'چ توڑی بھر کے بانساں 'تے لٹکایا ہویا سی، جا رہے سن۔ ایہناں دے سراں دے وال کھلے رکھے ہوئے سن تاں جو لوک پچھان سکن کہ ایہہ سکھاں دے ہی سر ہن۔ ایہناں دی گنتی ودھاؤن واسطے کجھ عورتاں دے سر وڈھّ کے وی شامل کر دتے گئے سن، جو لمے والاں کارن سکھ ہی جاپدیاں سن۔ اس مگروں اک ہاتھی سی، جس 'تے رکھے ہوئے پنجرے وچ بندہ سنگھ سی۔ بندہ سنگھ دا مذاق اڈاؤن واسطے اس نوں اک لاڑے وانگ سنہری زری والی لال پگّ، انار دے فلاں دے رنگ دا شاہی چوغا پایا ہویا سی۔ اس دے سر 'تے اک لکڑی دا کھوکھا تنّ-چارن کلو مٹی نال بھر کے رکھیا ہویا سی، جس دے بھار نال اوہ گردن جھکائی ٹیڈھا بیٹھا سی۔ بندہ سنگھ بھاویں پنجرے وچ بند سی، پر پھر وی اس پچھے ننگی تلوار ہتھ وچ پھڑ کے اک سپاہی کھڑا کیتا ہویا سی کیونکہ مغل ڈردے سی کہ کِتے بندہ جادو نال اڈّ ہی نہ جاوے۔ بندہ سنگھ والے ہاتھی دے پچھے 740 قیدی سن۔ ایہناں دے مونہاں 'تے کالکھ ملی ہوئی سی۔ اوہناں دا اک-اک ہتھ گردن دے پچھے کر کے شکنجے وچ کسّ کے بنھا ہویا سی۔ اوہناں دے سراں 'تے کاغذاں دیاں کھوکھا-ٹوپیاں رکھیاں ہوئیاں سن تے اوہناں دے جسماں 'تے بھیڈاں دی کھلّ لوھیٹی ہوئی سی۔ اوہناں دا ایہہ روپ اوہناں دا مذاق اڈاؤن اتے اوہناں دی بے عزتی کرن واسطے بنایا گیا سی۔ اوہناں نوں دو-دو کر کے کاٹھیاں توں سکھنے اوٹھاں 'تے لدیا ہویا سی۔ اس جلوس پچھے محمد امین خان، اس دا پتر قمر الدین خان اتے زکریا خان پتر عبدالصمد خان جو مگروں لاہور دا صوبیدار بنیا، جیتوآں وانگ آکڑ-آکڑ کے چل رہے سن۔

ایہہ جلوس لاہوری گیٹ دے رستیوں دلی شہر وچ داخل ہویا۔ اس جلوس نوں ویکھن واسطے دلی دی ساری لوک سڑکاں 'تے آئی ہوئی سی۔ شہر وچ کوئی وی شخص ایسا نہیں سی رہا، جس نے ایہہ نظارہ نہ ویکھیا ہووے۔ لکھاں لوکاں دیاں بھیڑاں کارن اینی گھٹن سی کہ اس موقعے 'تے ساہ لینا وی مشکل ہویا پیا سی۔ لوک سکھاں نوں مذاق 'چ اوہناں ول ویکھ کے کوجھیاں سینتاں کر رہے سن۔ جدوں بندہ سنگھ نوں بادشاہ فرخ سیر کول پیش کیتا گیا سی تاں بادشاہ نے بندہ سنگھ نوں پچھیا، توں اپنے واسطے کیہو جہی موت چنین گا؟ اس 'تے بندہ سنگھ نے اک دم کیہا، جہو جہی بادشاہ اپنی موت چاہویں گا۔۔


حوالے[لکھو]

  1. Sagoo, Harbans (2001). Banda Singh Bahadur and Sikh Sovereignty. Deep & Deep Publications. 
  2. Ganda Singh. "Banda Singh Bahadur". Punjabi University Patiala. http://www.learnpunjabi.org/eos/BANDA%20SINGH%20BAHADUR%20%281670-1716%29.html. Retrieved on 27 January 2014. 
  3. "Banda Singh Bahadur". Encyclopedia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/51460/Banda-Singh-Bahadur. Retrieved on 15 May 2013.