ہان سلطنت

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
Han map.jpg

ہان سلطنت (206 قبل مسیح - 220 عیسوی) پرانے چین دی اک سلطنت سی جیدی نیو ہان ٹبر نے رکھی۔ ایہ چین دی دوجی شاہی سلطنت سی تے ایہ چن ٹبر سلطنت (221 - 207 قبل مسیح) توں بعد آئی سی۔ ہان سلطنت توں بعد تین دیس ویلا (220 - 280 عیسوی) آیا سی۔ ہان سلطنت 4 صدیاں تک رئی تے اس دے ویلے نوں چینی تریخ دا سنہری ویلا آخیا جاندا اے۔ اج تک چینی لوک اپنے آپ نوں "ہان لوک" آخدے نیں تے چینی لکھائی نوں "ہان لپی" آخدے نيں۔ ہان سلطنت لیو بینگ، جینو مرن مگروں مہاراجہ گاوزو ہان آخیا گيا، نیں بنائی۔ ہان سلطنت دے وچ اک ویلا ین ٹبر دا وی آيا (9 - 23 عیسوی) تے اس ویلے بادشاہ وانگ مانگ نے حکومت کیتی۔ ین ٹبر دا ویلے ہان سلطنت دے ویلے نوں دو ویلیاں چ ونڈ دیندا اے: پرانا یا لیندا ہان (206 قبل مسیح - 9 عیسوی) تے بعد آلا یا چڑدا ہان (25 - 220 عیسوی)۔

مہاراجہ ہان سوسائٹی دے سب توں اتے ہوندا سی۔ اوہ ہان حکومت توں اتے ہوندا سی مگر اوہ شاہی ٹبر تے چینی سول کامیاں نال رل کے حکومت کردا سی۔ ہان سلطنت دے تھاں نکے صوبے تے نکے دیساں چ بٹے ہوندے سن جیناں اتے مہاراجہ سدھی حکومت کردا سی۔ ویلے دے نال نال ایناں دیساں دی آزادی وی مکدی چلی گئی تے مہاراجہ وو دے ویلے چ چینی دربار نیں کنفیوشس دی فلاسفی نوں چین وچ پڑھائی تے قنون وچ ودایا۔ ایہ فلاسفی چین وچ چنگ ٹبر دی حکومت تک رئی (1911 عیسوی)۔

ہان سلطنت دا ویلا بوت ترقی دا ویلا سی۔ 119 قبل مسیح وچ جیڑے سکے حکومت نیں بناۓ اوہ ٹینگ ٹبر سلطنت(618 - 907 عیسوی) تک چین وچ چلدی رئی۔ ہان سلطنت وچ اداریاں نوں پرانے تریقیاں نال ای چلن دتا گيا۔ ہان سلطنت نیں اپنیاں جنگاں تے نوے تھاواں نوں ٹھیک کرن دے پیسے پورے کرن لئی نمک تے لوۓ دی صنعت نوں حکومت تھلے لے لیا۔ ہان سلطنت وچ سائنس تے ٹیکنالوجی نیں بتیری ترقی کیتی جس وچ کاغذ بنانا، سمندری جعازاں نوں موڑن آلا رڑر، میتھمیٹکس وچ نیگیٹو نمبر، گہرے نقشے، تارہ پڑھت لئی نویں ونڈ دے گلوب تے اک پینڈولم جیدے نال بھونچال ناپے جاندے سن۔

ریشم دا بینر

زینوگلو لوک اک خانہ بدوش لوک سن جیڑے چینی سٹیپ وچ وسدے سن، اوناں نیں ہان سلطنت نوں 200 قبل مسیح وچ جنگ وچ ہرا دتا تے ہان نوں اپنے تھلے لے آن دے بعد وی ایناں نوں لٹدے رۓ۔ ہان ٹبر دا مہاراجہ وو (141 - 87 قبل مسیح) نیں زینگلو دے خلاف کئی جنگاں کیتیاں جیناں دے آخر تے ہان جت گۓ تے زینگلو ہان نوں ٹیکس دین لگ پۓ۔ ایناں جنگاں دے جتن نال ہان سلطنت دا زور وشکارلا ایشیا وچ ٹارم بیسن تک پہنچ گیا تے زینگلو نوں وی وکھرے دیساں وچ ونڈ دتا۔ اینے زور نال ہان سلطنت نیں اک وڈا تجارتی نیٹورک بنایا جینوں ریشم راہ کیندے نیں۔ ریشم راہ ایناں وڈا سی کہ ایہ رومی سمندر تک جا پہنچیا۔ ہان مہاراجہ وو نیں دکھنی پاسے وی جنگاں کیتیاں تے نانیوے تے دیان اتے مل مار لیا۔ کوریا وچ اونے 108 قبل مسیح وچ مل مار کے اپنے صوبے بنا لۓ۔

92 عیسوی وچ دربار دی سیاست وچ کافی گرمی پے گئی تے بادشاہت پچھے شاہی ٹبراں وچ لڑائیاں پے گئیاں تے ایہی لڑائیاں ہان سلطنت دے گرن دی وجہ بنی۔ ہان سلطنت دی حکومت اگے تاؤ مت دے منن آلیاں نیں بغاوتاں وی کیتیاں۔ مہاراجہ لنگ (168 - 189 عیسوی) دے مرن بعد شاہی محل وچ فوجی لیڈراں نيں سب نوں مار دتا تے جس دے بعد شاہی ٹبر تے فوجی سلطنت دے ٹوٹے کر سکے۔ جدوں چاو پی جیڑا وائی دا بادشاہ سی نیں مہاراجہ زیان توں حکومت کھوئی ہان ٹبر سلطنت مک گئی۔

تریخ[لکھو]

210 قبل مسیح وچ چن ٹبر حکومت مکدیاں ای چین وچ کعر دی جنگ ٹر پئی۔ چین نوں ہان ٹبر دی حکومت نیں دوبارہ رلا دتا تے دیس وچ سکھ آیا۔ ہان ٹبر سلطنت دو ویلیاں چ وٹی ہوئی اے: لیندا یا پرانا ہان (206 قبل مسیح - 6 عیسوی) تے چڑدا یا نواں ہان (25 - 220 عیسوی)۔ چین دے جیڑے باڈر چن سلطنت نیں بناۓ سن ہان سلطنت وچ وی اوئی ٹردے رۓ تے اج تک چین دے دیس دے اوہی باڈر نیں۔ لیندے ہان دا راجکعر چانگ ان جیڑا اج کل دے چینی صوبے شانشی چ اے اک بوت وڈا شہر سی جیدے اتلے تے دکھن پاسے ساہی محل تے لوکاں دے کعر سن تے شہر وچ دو وڈے بازار سن۔ اے شہر جگ وچ اپنے ویلے وچ روم نال سب توں وڈا شہر سی۔

شاعری، ساہت تے فلاسفی نیں ہان سلطنت دے مہاراجہ وو دے ویلے چ بوت ترقی کیتی۔ اس ویلے حکومت دے کین اتے گرو سیما چیان نیں اک تاریخ دی کتاب شیجی لکھی، بعد چ چین چ ساریاں تریخ دیاں کتاباں شیجی ورگیاں ہوندیاں سن۔ ایناں تریخ دیاں کتاباں وچ چین دی تریخ دے علاوہ چین دے باڈراں نال رہن آلے لوکاں دی تریخ وی لکھی گئی سی جیناں نوں چینی "جنگلی" آخدے سن۔ مہاراجہ وو نیں کنفیوشنازم نوں ودایا تے کنفیوشنازم نوں اپنے دربار توں لے کہ عام آدمی تے پڑھائی تک پہنچا دتا۔ کنفیوشنازم وچ بیوروکریسی دے کم بوت پڑھے لوکاں دے ہتھ ہوندا سی اس لئی چین وچ حکومت نوں چلان آلے بیوروکریٹ شاہی خاندان توں باروں وی ہوندے سن۔

وٹیاں دا بنیا بوا

مہاراجہ وو دی حکومت وچ چین نیں اپنے دکھنی چین تے اتلے ویتنام وچ تھاواں اتے واپس مل ماریا جیناں اتے چن سلطنت نیں مل ماریا سی۔ کوریا وچ نوے صوبے بناۓ گۓ تے وشکارلے ایشیا وچ دیساں نال ملن جلن بنایا گیا۔ ازبکستان دے شہر فرغانہ اتے مل مارن نال سلطنت نوں اودر دے زبردست گھوڑے لب گۓ جیناں نوں چینی آسمانوں اترے ہوۓ آخدے سن۔ اوناں گھوڑیاں نال چینی فوج نوں مزید طاقت لب گئی جس نال اوناں نیں تکلامکان صحرا دے اتلے تے دکھنی پاسے تجارتی راہواں نوں پھڑ لیا۔ تجارب وچ چین اپنے ریشم تے سونے دے بدلے شراب، مرچاں، اون دے کپڑے، انگور، انار، سمسم, لوسن تے مٹر لیندا سی۔

شاہی ٹبر دے لوکاں وچ لڑائیاں تے کج ہور دربار دے مسئلیاں دی وجہ نال لیندا ہان ٹٹ گیا۔ کج وریاں بعد ای چین وچ چڑدے ہان نیں نوین جان پا دتی جیڑی لویانگ توں حکومت کردی سی جیدا راجکعر ہینان صوبے وچ سی۔ ایہ شہر 4 مربع کلومیٹر تے پھیلیا ہویا سی تے شہر وچ دو وڈے محل سن جیڑے دونوں 125 ایکڑ دے سن تے آپس چ ڈھکے ہوۓ راہ نال رلے ہوۓ سن۔ گروواں دے اک مشہور ٹبر دے اک پڑھے لکھے بندے بان چاو (32 - 102 عیسوی) نیں وشکارلے ایشیاء نوں چین دے زور تھلے دوبارہ لے آيا۔ ہن تجارت اتے حکومت دا کنٹرول کٹ گیا سی تے اینے بوت ترقی کیتی تے لیویانگ ہر مہینے نوے تجارتی قافلے پہنچے ہوندے سن۔

ہان سلطنت دے ویلے چ دوجے دیساں نال اوناں دا سفارتی میل جول وی ودیا۔ 94 عیسوی وچ وشکارلے ایشیاء توں 5 سفیر چین آۓ تے جپانی سفیر 57 عیسوی تے 107 عیسوی وچ آۓ۔ لیندے ایشاء توں 122 عیسوی وچ جادوگر آۓ۔ روم دے بادشاہ مارکس انٹونینس نیں وی اپنا نمائندا 166 عیسوی وچ آئیوری، گینڈے دا سنگھ تے کچھوپڑے دی کھل نال چین پیجیا جس نال ایہ پتہ چلدا اے کہ روم تے چین دا آپس چ سفارتی تعلق سی۔ ہان سلطنت وچ کاغذ، پانی دی کعڑی، سنڈائل، تارہ پڑھت لئی شیواں تے بھونچال نپن دیاں شیواں ایجاد ہوئیاں۔