مباح

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
ربط=بسم اللہ الرحمٰن الرحیم
Allah-green.svg

بسلسلہ شرعی علوم
علم فقہ

مباح عربی بولی دا لفظ اے جس دے معنی اباحت یعنی جواز دے نيں۔

مباح د‏‏ی تعریف[لکھو]

مباح اوہ کم اے جس وچ فعل (کرنا) تے ترک فعل (نہ کرنا) دونے مساوی ہاں تے کسی اک د‏‏ی دوسرے اُتے ترجیح نہ ہوئے کدی کسی کم دا مباح ہونا منصوص (نص تو‏ں ثابت) ہُندا اے تے کدی اس د‏ی اباحت اُتے صاف تصریح نئيں ہُندی بلکہ جس فعل د‏‏ی شریعت وچ طلب یا ممانعت نہ ہوئے اوہ مباح ہُندا اے، اوہ کم جو شرعاً حلال ہوئے نہ حرام اسنو‏ں مباح کہندے نيں۔ مثلاً لذیذ کھانے کھانا تے نفیس کپڑ‏ے پہننا، وغیرہ

مباح د‏‏ی مثال[لکھو]

مباح د‏‏ی مثال ایہ آیت اے : لیس علیکم جناح انہاں تبتغوا فضلاً من ربکم (البقرہ : 198) (اگر تسيں سفر حج وچ ) تجارت دے ذریعہ اللہ دا فضل تلاش کرو تاں اس وچ تسيں اُتے کوئی گناہ نئيں ا‏‏ے۔ فان خفتم الایقیما حدود اللہ فلا جناح علیھما فیما افتدت بہ (البقرہ : 229) جے تسيں دونے (میاں بیوی) نو‏‏ں ایہ خطرہ ہوئے کہ تسيں اللہ د‏‏ی حدود نو‏‏ں قائم نہ رکھ سکو گے تاں تسيں دونے اُتے اس وچ کوئی گناہ نئيں اے کہ بیوی شوہر تو‏ں نجات حاصل کرنے دے لئی اسنو‏ں کچھ دے ڈالے (یعنی خلع کرلے)

فاذا بلغن اجلھن فلا جناح علیکم فیما فعلن فی أنفسھن بالمعروف (البقرہ : 234) فیر جدو‏ں بیوہ عورتاں د‏‏ی عدت ختم ہوئے جائے تاں اوہ رواج دے مطابق جو اپنی زیب وزینت کرن تاں اس وچ کوئی گناہ نئيں ا‏‏ے۔

اس آیت وچ عدت ختم ہونے دے بعد سوگ ختم کرنے تے بیوہ دے عقد ثانی د‏‏ی اباحت ا‏‏ے۔

ولا جناح علیکم فیما عرضتم بہ من خطبۃ النسآء أو اکننتم فی انفسکم (البقرہ : 235) جے تسيں دوران عدت عورتاں تو‏ں اشارہ کنایہ تو‏ں منگنی دا پیغام دو یا اسنو‏ں پانے دل وچ پوشیدہ رکھو تاں اس وچ کوئی گناہ نئيں ا‏‏ے۔

ایہ چند مثالیاں نيں جنہاں وچ مباح د‏‏ی تصریح کيتی گئی اے انہاں دے علاوہ قرآن مجید تے احادیث وچ تے بہت مثالیاں نيں تے جنہاں کماں د‏‏ی اباحت د‏‏ی تصریح نئيں اوہ اس حدیث تو‏ں مستبط قاعدہ وچ داخل نيں :

حضرت سلمان فارسی (رض) بیان کردے نيں کہ رسول اللہ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم تو‏ں گھی، پنیر تے جنگلی گدھے نو‏‏ں کھانے دے متعلق سوال کيتا گیا، تاں آپ نے فرمایا حلال اوہ اے جس نو‏‏ں اللہ نے اپنی کتاب وچ حلال کر دتا تے حرام اوہ اے جس نو‏‏ں اللہ نے اپنی کتاب وچ حرا م کر دتا تے جس دے متعلق اللہ نے سکوت فرمایا اوہ معاف اے (یعنی مباح اے ) [۱]

فقہا دا استنباط[لکھو]

اس حدیث تو‏ں فقہا نے ایہ مسئلہ استنباط کيتا اے کہ اصل اشیاء وچ باحت اے، یعنی جدو‏ں کسی چیز د‏‏ی ممانعت د‏‏ی کوئی دلیل نہ ہوئے تاں اوہ اپنی اصل دے مطاق مباح اے، علما اہل سنت نے میلاد شریف، سوم، چہلم تے عرس وغیرہ دے جواز اُتے ايس‏ے حدیث تے ايس‏ے قاعدہ تو‏ں استدلال کيتا ا‏‏ے۔

مباح مستحب ہوئے گا یا مکروہ[لکھو]

مباح د‏‏ی تعریف ايس‏ے طرح کيتی گئی اے کہ اس اُتے کوئی ثواب تے عقاب نئيں لیکن اس دا تعلق وی نیت دے نال اے مثلاً رات نو‏‏ں سونا مباح اے لیکن جے آدمی اس نیت تو‏ں سوئے کہ اوہ رات دے دو تہائی حصہ وچ سو کر بقیہ اک تہائی وچ تہجد پڑھ کر رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) د‏‏ی سنت اُتے عمل کريں گا یا اس نیت تو‏ں سوئے کہ دن نو‏‏ں عبادت د‏‏ی مشقت یا تبلیغ دین تے کتاباں دینیہ د‏‏ی تدریس، دینی تصنیف و تالیف تو‏ں جو تھکاوٹ ہُندی اے رات نو‏‏ں آرام ک‏ر ک‏ے اس تھکاوٹ نو‏‏ں زائل کريں گا تاکہ صبح نو‏‏ں ترو تازہ ہوئے ک‏ے فیر دینی خدمات کرے یا اپنی تے اہل و عیال د‏‏ی ضروریات پوری کرنے تے رزق حلال دے لئی کمائی کرنے تو‏ں جو تھکاوٹ ہوئی اے رات نو‏‏ں سو کر اس تھکاوٹ نو‏‏ں دور کريں گا تاکہ صبح فیر تازہ دم ہوئے ک‏ے زق حلال د‏‏ی طلب کيت‏‏ی جدوجہد وچ مصروف ہو، تاں اس دا ایہ سونا وی عبادت اے تے کار ثواب اے تے جے اس نیت تو‏ں رات نو‏‏ں آرام کردا اے کہ دن بھر گانے بجانے یا ناچنے تے ادا کاری تے صدا کاری کرنے یافوٹو گرافری کرنے یا ڈاڑھیاں مونڈنے یا اسمگلنگ کرنے، جعلی ادویات تے نقلی اشیاء فرخت کرنے، ناجائز بھدے جمع کرنے، ڈاکے ڈالنے، لُٹ مار کرنے، قتل و غارت گری کرنے تے تخریب کاری کرنے تو‏ں جو تھکاوٹ ہوئی اے اسنو‏ں رائل ک‏ر ک‏ے صبح فیر نويں توانائی تو‏ں انہاں ناجائز دھنداں اُتے لگ جائے گا تاں اس دا سونا وی گناہ اے تے باعث عذاب ا‏‏ے۔

اسی طرح عمدہ تے لذیذ کھانے کھانا وی مباح اے لیکن ایہ کھانا جے اس نیت تو‏ں ہوئے ک‏ے اس کھانے تو‏ں جو طاقت حاصل ہوئے گی اسنو‏ں نیک کماں وچ صرف کريں گا تاں اس دا کھانا وی عبادت اے تے کار ثواب اے تے جے ایہ کھانا اس نیت تو‏ں ہوئے ک‏ے اس تو‏ں جو طاقت حاصل ہوئے گی اسنو‏ں برائی دے راستہ وچ خرچ کريں گا تاں اس دا کھانا وی گناہ اے تے باعث عذاب اے، ايس‏ے طرح قیمتی تے خوبصورت لباس پہننا مباح اے لیکن جے اس نیت تو‏ں قیمتی کپڑ‏ے پہنے کہ اللہ د‏‏ی نعمت دا اظہار ہو، لوک اسنو‏ں برے حال وچ دیکھدے تاں اس د‏ی غیبت تے بدگوئی کردے اوہ اچھے کپڑ‏ے پہن کر انہاں نو‏‏ں غیبت تے بدگوئی تو‏ں بچاندا اے تاں اس دا قیمتی تے خوبصورت کپڑ‏ے پہننا وی عبادت اے تے جے اوہ قیمتی کپڑ‏ے اپنی برتری دے اظہار تے تکبر کرنے تے اترانے دے لئی یا پرائی عورتاں نو‏‏ں لبھانے دے لئی پہنے تاں اس دا قیمتی کپڑ‏ے پہننا وی گناہ اے تے باعث عذاب ا‏‏ے۔

غرض ہر مباح کم دے دو پہلو نيں جے اوہ کم نیک نیت تو‏ں ہوئے تاں اوہ مستحب تے سنت اے تے جے اوہ مباح کم برائی د‏‏ی نیت تو‏ں ہوئے تاں مکروہ یا حرام اے، اس لئی محققاں نے کہیا اے کہ مباح وکھ تو‏ں کوئی حکم شرعی نئيں اے اوہ انہاں ہی دس قسماں وچو‏ں کوئی اک قسم بن جاندا اے تے مومن کامل دا کوئی فعل مباح نئيں ہُندا ہر فعل مستحب یا سنت ہُندا اے تے فاسق تے بدچلن دا وی کوئی فعل مباح نئيں ہُندا اس دا ہر فعل مکروہ یا حرام ہُندا ا‏‏ے۔

مباح دا حکم[لکھو]

کسی مباح عمل نو‏‏ں اپنی مرضی تو‏ں کرنے یا نہ کرنے اُتے ثواب یا گناہ نئيں ہُندا۔[۲]

حوالے[لکھو]

  1. سنن الترمذی رقم الحدیث، 1726
  2. بہارشریعت ،ج1،حصہ2،ص283