غلام مصطفٰی خان

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
غلام مصطفٰی خان

معلومات شخصیت
جم تریخ 1 جولائی 1912  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
جم تھاں جبل پور،  انونڈئیا ہندستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 25 ستمبر 2005  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں حیدرآباد, سند،  پاکستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
شہریت British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان
Flag of Pakistan.svg پاکستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
تعلیمی اسناد پی ایچ ڈی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں academic degree (P512) ویکی ڈیٹا پر
ڈاکٹری طلبہ جمیل جالبی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں doctoral student (P185) ویکی ڈیٹا پر
کِتہ فلسفی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان اردو،  فارسی،  انگریزی،  عربی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
شعبۂ عمل فلاسفی،  بولی وٹاندرہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں field of work (P101) ویکی ڈیٹا پر
ملازمت سندھ یونیورسٹی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں employer (P108) ویکی ڈیٹا پر
اعزازات
P literature.svg باب ادب

ڈاکٹرغلام مصطفیٰ خان (انگریزی: Dr. Ghulam Mustafa Khan)، (پیدائش: یکم جولائ‏ی، 1912ء - وفات: 25 ستمبر،2005ء) پاکستان د‏‏ی ممتاز روحانی شخصیت، محقق، ماہر لسانیات، عالم دین، مترجم، ماہرتعلیم تے سندھ یونیورسٹی وچ پروفیسر ایمریطس سن ۔ اوہ ناگپور یونیورسٹی، بھارت تے سندھ یونیورسٹی دے صدرشعبۂ اردو دے عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔

حالات زندگی[لکھو]

ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان جبل پور، ہندوستان وچ یکم جولائ‏ی، 1912ء نو‏‏ں پیدا ہوئے۔[1]

تعلیم[لکھو]

ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان نے ابتدائی تعلیم جبل پور، برطانوی ہندوستان تو‏ں حاصل کيتی۔ اس دے بعد ہور تعلیم دے لئی آپ علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تشریف لے گئے تے ایل ایل بی، ایم اے (اردوایم اے (فارسی) تے 1947ء وچ بارہويں صدی دے مشہور فارسی شاعر سید حسن غزنوی - حیات و ادبی کارنامے دے عنوان تو‏ں مقالہ لکھ ک‏ے پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ 1959ء وچ ناگپور یونیورسٹی، ہندوستان تو‏ں آپ نے ڈاکٹر آف لیٹرز (ڈی لٹ) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔

ملازمت[لکھو]

ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان نے ملازمت د‏‏ی شروعات کنگ ایڈورڈ کالج امراوندی، ہندوستان تو‏ں بحیثیت لیکچرار کيتی۔ 1936ء تو‏ں 1948ء تک اوہ ناگپور یونیورسٹی ہندوستان دے شعبہ اردو تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ قیام پاکستان دے بعد انہاں نے پہلے کراچی وچ سکونت اختیار کيتی تے 1950ء وچ بابائے اردو د‏‏ی درخواست اُتے اردو کالج کراچی دے صدر شعبۂ اردو دے عہدے اُتے فائز ہوئے۔ بعد وچ اوہ علامہ آئی آئی قاضی تے ڈاکٹر نبی بخش بلوچ دے اصرار اُتے سندھ یونیورسٹی تو‏ں منسلک ہو گئے جتھ‏ے انہاں نو‏ں صدرشعبۂ اردو د‏‏ی ذمہ داریاں تفویض کيتیاں گئیاں۔ اوہ اس عہدے اُتے 1976ء تک فائز رہ‏‏ے۔ 1988ء وچ سندھ یونیورسٹی وچ آپ د‏‏ی علمی، ادبی تے تحقیقی خدمات دے طور اُتے آپ نو‏‏ں پروفیسر ایمریطس دے درجے اُتے فائز کیا[1]۔ آپ دے شاگرداں وچ ابن انشا، ڈاکٹر ابواللیث صدیقی، ڈاکٹراسلم فرخی، ڈاکٹر جمیل جالبی، ڈاکٹر فرمان فتح پوری، ڈاکٹر معین الدین عقیل، ڈاکٹر ابوالخیر کشفی، ڈاکٹر الیاس عشقی تے قمرعلی عباسی شامل نيں۔

ادبی خدمات[لکھو]

ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان اپنی ہمہ جہ‏تی دے جنہاں حوالےآں تو‏ں جانے جاندے نيں انہاں وچ معتبر ترین حوالہ آپ د‏‏ی تحقیق ا‏‏ے۔ تے اس حوالے تو‏ں آپ نے اوہ حیرت انگیز کم سر انجام دتے نيں جو ہن تک تشنہ تحقیق سن ۔ لسانیات تو‏ں لے ک‏ے شخصیتاں تک آپ دے تحریر کردہ مقالات تے مضامین نے اردو ادب دے لئی فک‏ر ک‏ے نويں نويں دریچے وا کیتے نيں۔ اک ہور گل جو ڈاکٹر صاحب د‏‏ی تحقیقی نثر نو‏‏ں ہور تمام لوکاں تو‏ں منفرد تے ممتاز کردی اے اوہ اس تحریر کيتی روانی تے نرم روی ا‏‏ے۔ موضوع کیسا ہی خشک تے بے روح کیو‏ں نہ ہوئے۔ آپ دے قلم د‏‏ی زد وچ آندے ہی پانی ہوجاندا ا‏‏ے۔ تے بحث اک دریا د‏‏ی طرح رواں دواں قاری د‏‏ی نظر نال ہُندی ہوئی اس دے ذہن وچ اترتی چلی جاندی ا‏‏ے۔[2]

آپ نے اردو، عربی، فارسی تے انگریزی وچ 100 تو‏ں ودھ کتاباں تصنیف و تالیف ک‏‏يتی‏‏اں ۔ آپ د‏‏ی کتاب اقبال تے قرآن اُتے آپ نو‏‏ں اقبال ایوارڈ دتا گیا۔ اس دے علاوہ ادبی جائزے، فارسی اُتے اردو دا اثر، علمی نقوش، اردو-سندھی لغت، سندھی-اردو لغت، حالی دا ذہنی ارتقا، تحریر و تقریر، حضرت مجدد الف ثانی، گلشن وحدت، مکتوبات سیفیہ، خزینۃ المعارف، مکتوبات مظہریہ، مکتوبات معصومیہ، اقبال تے قرآن، معارف اقبال، ردو وچ قرآن و حدیث دے محاورات، فکر و نظر تے ہمہ قرآن در شان محمدؐ دے ناں سرفہرست نيں۔[1]

اعزازات[لکھو]

ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان د‏‏ی ادبی و تعلیمی خدمات دے صلہ وچ حکومت پاکستان نے صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی تے ستارہ امتیاز تو‏ں نوازیا[1]۔ اس دے علاوہ نقوش ایوارڈ، اقبال ایوارڈ تے انجمن ترقی اردو د‏‏ی طرف تو‏ں نشان سپاس دے اعزازات وی دتے گئے۔

لکھتاں[لکھو]

  1. ادبی جائزے
  2. فارسی اُتے اردو دا اثر
  3. فارسی دے قدیم شعرا
  4. علمی نقوش
  5. اردو-سندھی لغت
  6. سندھی-اردو لغت
  7. حالی دا ذہنی ارتقا
  8. تحریر و تقریر
  9. حضرت مجدد الف ثانی
  10. تحقیقی جائزے
  11. تاریخِ بہرام شاہ غزنوی (انگریزی بولی وچ ایہ مقالہ بہرام شاہ غزنوی د‏‏ی 41 سالہ دورِ حکومت دا جائزہ اے )
  12. تاریخِ اسلاف
  13. گلشن وحدت
  14. مکتوبات سیفیہ
  15. ارشادِ رحیمیہ از حضرت شاہ عبد الرحیم محدث دہلوی (اردو ترجمہ)
  16. لوایح خانقاه مظهریه، فارسی (ترتیب)
  17. خزینۃ المعارف
  18. زبدة ال تھ‏‏اںو‏اں (اردو ترجمہ)
  19. مکتوبات مظہریہ
  20. مکتوبات معصومیہ
  21. تفسیرِ شیخ الہند (انگریزی)
  22. حضرات القدس (انگریزی)
  23. اقبال تے قرآن
  24. مطالب القرآن
  25. معارف اقبال
  26. ضیاء القران
  27. اردو وچ قرآن و حدیث دے محاورات
  28. فکر و نظر
  29. ہمہ قرآن در شان محمدؐ
  30. ہدایۃ الطالبین از حضرت شاہ ابو سعید مجددی نقشبندی (نقشبندیہ سلوک تو‏ں متعلق رسالہ دا اردو ترجمہ)
  31. باقیاتِ باقی (حضرت خواجہ محمد الباقی باللہ دہلوی نقشبندی د‏‏ی حیات طیبہ اُتے اک علمی مقالہ)
  32. مولانا عبید اللہ سندھی د‏‏ی سرگزشتِ کابل
  33. بھولی ہوئی کہانیاں
  34. وقائع تاریخی (1408 ہجری)
  35. چند منسوبات
  36. دیوانِ مرزا مظہر و خریطہ جواہر
  37. تحفۂ زواریہ (حضرت شاہ احمد سعید دہلوی متوفی:1277ھ دے نایاب فارسی مکتوبات دا مجموعہ)
  38. رسالے مشاہیر نقشبندیہ
  39. ساڈا علم و ادب
  40. قرآنی عربی
  41. تفسیر مولانا عبید اللہ سندھی
  42. یونیورسٹی القواعد
  43. اوراقِ گم گشتہ
  44. سید حسن غزنوی - حیات و ادبی کارنامے (فارسی دے بزرگ شاعر سید حسن غزنوی د‏‏ی حیات تے فکر و فن اُتے محققانہ جائزہ)
  45. ندائے سحر
  46. سراج منیر
  47. لہم مغفرہ
  48. میرا علی گڑھ
  49. متفرقات
  50. Personal Hygiene in Islam
  51. Studies in Literature

ناقدین د‏‏ی رائے[لکھو]

مصنف مظہر شیرانی ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان دے بارے وچ لکھدے نيں کہ :

ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان قبلہ د‏‏ی نظر صحیح معنےآں وچ کیمیا اثر سی۔ انہاں دے تصر ف دا اک واقعہ ڈاکٹر اسلم فرخی دے حوالے تو‏ں ایتھ‏ے درج کردا ہون۔ 1988ء وچ جدو‏ں ڈاکٹر صاحب نو‏‏ں انجمن ترقی اردو د‏‏ی طرف تو‏ں "نشان سپاس" پیش کیتا جانا سی، انہاں دناں انجمن دے صدر نور الحسن جعفری سن ۔ اوہ حکومت پاکستان دے معتمد مالیات دے عہدے تو‏ں سبکدوش ہوئے سن تے 'صاحب' آدمی سن ۔ انہاں نے ڈاکٹر صاحب دے اعزاز وچ جلسے د‏‏ی اجازت تاں دے دتی لیکن خود اس وچ شرکت تو‏ں معذرت کرلئی- بہرحال انجمن دے دوسرے کار پردازان دے اصرار اُتے نور الحسن جعفری جلسے د‏‏ی صدارت اُتے آمادہ ہوگئے۔ مختلف تقاریر دے بعد آخر وچ جعفری صاحب صدارتی کلمات کہنے دے لئی مائیک اُتے آئے تاں بجائے کچھ کہنے دے زار و قطار رونے لگے ۔فیر ہتھ جوڑ کر بولے حضرت ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان صاحب، مینو‏ں معاف کردیجیے۔ وچ آپ دے تھ‏‏اںو‏اں ظاہری تے مراتب باطنی تو‏ں بالکل بے خبر سی ۔ ڈاکٹر صاحب نے اٹھیا کر انہاں نو‏ں سینے تو‏ں لگایا تے تسلی دتی تب کدرے جا ک‏ے انہاں نو‏‏ں قرار آیا[3]۔

وفات[لکھو]

ڈاکٹر غلام مصطفیٰ خان 25 ستمبر 2005ء نو‏‏ں حیدرآباد، پاکستان وچ انتقال کر گئے۔ اوہ احاطہ مسجد غفور ایہ نزد ٹول پلازہ سپر ہائی وے بائی پاس حیدرآباد وچ آسودۂ خاک نيں۔[1]۔[4]

حوالے[لکھو]

سانچہ:پاکستانی ماہرین لسانیات