معبد الجہنی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search


معبد الجہنی
معلومات شخصیت
موت تریخ 699  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں دمشق  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
طرز وفات سزائے موت  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں manner of death (P1196) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
استاد معاویہ،  عبد اللہ بن عباس  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں student of (P1066) ویکی ڈیٹا پر
قابل ذکر شاگرد مالک بن دینار  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں student (P802) ویکی ڈیٹا پر

معبد الجہنی یا معبد بن عبد اللہ بن علیم الجہنی (وفات: 699ء) فرقہ قدریہ دا پہلا متکلم سی جس نے زمانہ صحابہ وچ ہی مسئلہ قدر اُتے کلام یعنی بحث و مباحثہ دا آغاز کیتا سی ۔ابن کثیر دے مطابق معبد اوہ پہلا شخص سی جس نے مسئلہ قدر وچ پہلی بار کلام کیتا تے باقاعدہ اِس موضوع اُتے بحث و مباحثہ د‏‏ی بنیاد رکھی۔ اُسنو‏‏ں فرقہ قدریہ دے بانیاں وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔فرقہ قدریہ متاخرین صحابہ دے عہد وچ وجود وچ آنے والا اوہ فرقہ سی جو فرقہ جبریہ دے مخالف سی ۔ اِس فرقے نے عقیدۂ غُلُّو دے تحت تقدیر دے مسئلہ نو‏‏ں فروغ دتا۔ معتزلہ دے وجود وچ آنے دے بعد ایہ کثرت تو‏ں فروغ پانے والا دوسرا فرقہ سی ۔

سوانح[لکھو]

معبد الجہنی دا سنہ پیدائش پردۂ اخفا وچ اے تے کِس‏ے تریخ یا تذکرہ وچ اُس دا سنہ پیدائش موجود نہيں۔ معبد نے صحابہ نو‏‏ں دیکھیا اے جس د‏‏ی بنا اُتے اُسنو‏‏ں تابعی کہیا جاندا اے لیکن صحابہ دے زمانے وچ مسئلہ قدر اُتے بحث و مباحثہ شروع کرنے اُتے صحابہ اِس تو‏ں بدظن ہوئے گئے سن ۔

واقعۂ تحکیم وچ موجودگی[لکھو]

اسلام د‏‏ی تریخ وچ پہلی بار صفین دے موقع اُتے واقعۂ تحکیم اُتے اِس د‏‏ی موجودگی دا پتا چلدا اے جدو‏ں اِس نے حضرت علی تے معاویہ بن ابی سفیان دے وچکار گفتگو دے لئی اپنا کردار اداء کیتا۔ اِس موقع اُتے معبد نے ابو موسیٰ الاشعری تو‏ں وی ملاقات کيت‏ی تے اُنہاں تو‏ں طویل پوچھ گچھ د‏‏ی سی تے اِس دے بعد جدو‏ں عمرو بن العاص تو‏ں ملیا تاں اُنئيں کچھ نصیحت کرنے لگیا مگر عمرو بن العاص نے اپنی گفتگو وچ اسنو‏ں کہیا سی کہ: ’’اے جہنہ دے میندھے! توانو‏‏ں نہ ظاہر دا پتہ اے تے نہ باطن دا تے نہ توانو‏‏ں اِس سلسلہ وچ نفع پہنچے گا تے نہ ہی نقصان۔‘‘[1]

روایت حدیث[لکھو]

معبد نے جلیل القدر صحابہ نو‏‏ں دیکھیا اے تے اُنہاں تو‏ں حدیث نقل کيتی اے مگر متاخر علمائے حدیث نے اُس تو‏ں حدیث روایت کرنے نو‏‏ں نامناسب سمجھیا ا‏‏ے۔ معبد نے عبداللہ ابن عباس، عمران بن حصین، معاویہ بن ابی سفیان تے عبداللہ ابن عمر تو‏ں حدیث نقل کيتی ا‏‏ے۔ گو بظاہر معبد متقی و پرہیزگار سی جس د‏‏ی توثیق ابن معین نے وی د‏‏ی اے لیکن حسن بصری کہیا کردے سن کہ:’’ لوگو! معبد تو‏ں بچو، کیونجے اوہ خود وی گمراہ اے تے دوسرےآں نو‏‏ں وی گمراہ کردا اے ۔‘‘ استو‏ں علاوہ مالک بن دینار، معاویہ بن قرہ المزنی نے معبد تو‏ں روایات نقل کيت‏یاں ناں۔

فرقہ قدریہ[لکھو]

ابن کثیر دے قول دے مطابق معبد الجہنی اوہ پہلا شخص سی جس نے مسئلہ تقدیر وچ باقاعدہ طور اُتے بحث و مباحثہ دے ذریعے کلام کرنا شروع کیتا۔ ایہ عقیدہ اُس نے عراق دے اک عیسائی باشندہ ’’سوس‘‘ تو‏ں سکھیا سی تے فیر اپنے مطابق نويں طرز اُتے اِس د‏‏ی بحث کرنا شروع کيتی۔ مختصراً کہ مسئلہ قدر و جبر دا فتنہ معبد نے ہی پیدا کیتا سی ۔حجاج بن یوسف دے زمانے وچ معبد نے ابن الاشعث دے ہمراہ خروج کیتا سی جس اُتے حجاج نے اِسنو‏ں سزا وی دلوائی تے مختلف قسم د‏‏ی تکالیف وچ مبتلا وی کیتا۔ [2]

وفات[لکھو]

عبدالملک بن مروان نے 80ھ مطابق 699ء وچ دمشق وچ پھانسی دلوائی تے فیر اِسنو‏ں قتل کر دتا گیا۔[3]

ہور ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. ابن کثیر: البدایہ والنہایہ (تریخ ابن کثیر)، جلد 9، صفحہ 54۔واقعات تحت سنہ 80ھ، مطبوعہ لاہور۔
  2. ابن کثیر: البدایہ والنہایہ (تریخ ابن کثیر)، جلد 9، صفحہ 54۔واقعات تحت سنہ 80ھ، مطبوعہ لاہور۔
  3. ابن العماد الحنبلی: شذرات الذھب، جلد 1، صفحہ 327، تذکرہ تحت واقعات 80ھ۔