Jump to content

افریقا

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
(افریقہ توں مڑجوڑ)
افریقا
Africa
رقبہ30,370,000 کلومیٹر2 (11,730,000 مربع میل), دوسرا
آبادی1.1 بلین[۱] (2013, دوسرا)
کثافت آبادی۳۶.۴/km2 (۹۴/sq mi)
لقب آبادیافریقی
ملک54 (اور 2 متنازع) (دیس لسٹ)
زیر نگین علاقے
زباناںافریقی زباناں
منطقۂ وقتمتناسق عالمی وقت−01:00 to متناسق عالمی وقت+04:00
وڈے شہرشہر
Nigeria دا جھنڈا لاگوس
Egypt دا جھنڈا قاہرہ
Democratic Republic of the Congo دا جھنڈا کنشاسا
South Africa دا جھنڈا جوہانسبرگ
Sudan دا جھنڈا خرطوم
Tanzania دا جھنڈا دارالسلام
Egypt دا جھنڈا اسکندریہ
Ivory Coast دا جھنڈا آبدجان
Nigeria دا جھنڈا کانو
Morocco دا جھنڈا دار البیضاء
Nigeria دا جھنڈا ابادان
Kenya دا جھنڈا نیروبی
Nigeria دا جھنڈا ابوجا
براعظم افریقا


افریقا (Africa) رقبے دے لحاظ تو‏ں کرہ ارض دا دوجا وڈا بر اعظم، جیہدے شمال وچ بحیرہ روم، مشرق وچ بحر ہند تے مغرب وچ بحر اوقیانوس واقع ا‏‏ے۔

دلکش نظاریاں، گھنے جنگلات، وسیع صحراواں تے گہری وادیاں د‏‏ی سرزمین جتھے اج 53 ملکاں نيں جنہاں دے باسی کئی زباناں بولدے نيں۔ افریقا رقبے تے لوک گِنتی دے حساب نال دنیا دا دوجا وڈا براعظم اے ۔ افریقا دا رقبا 30.2 ملین مربع کلومیٹر اے ۔ ایہنے زمین دا ٪6 تے زمین سیارے دی سُکی تھاں دا ٪ 20۔4 تھاں گھیریا ہویا اے ۔ ایتھے اک ارب دے نیڑے لوک وس ر‎ۓ نیں جیہڑے دنیا دی لوک گنتی دا 14.72% بندے نیں۔ ایہدے اتر چ رومی سمندر اُبھے چڑھدے پاسے سویز نہر تے لال سمندر ، لمے چڑھدے پاسے اِنڈک ساگر تے لہندے پاسے اٹلانٹک ساگر نیں ۔ مڈغاسکر تے کُچھ جزیرا جُٹ ایہدے نال نیں ۔ ایہدے وچ 54 ازاد دیس ، 9 جُڑیاں تھانواں اتے 3 نیم ازادی دیس نیں ۔

چڑھدے افریقا وچ انسان تے بن مانس دا جمݨ تھاں اے ۔ سبھ توں پرانا انسان 2 لَکھ ورھے پہلاں ایتھیوپیا وج دریافت ہویا۔ ایکوایٹر افریقا وِچوں لنگھدا اے ۔ افریقا وچ کئی موسمی محول ملدے نیں ۔

ناں افریقا اُبھے افریقا دے افری لوکاں توں بنیا اے ۔

جغرافیا

[سودھو]

افریقا 62 سیاسی تھانواں نال رل کے بنن والا براعظم اے۔ نال رلدے جزیرے رلا کے ایہدا تھاں 30,368,609 مربع کلومیٹر (11,725,385 مربع میل) بندا اے۔ اتر وچ رومی سمندر ایہنوں یورپ توں وکھ کردا اے تے لال سمندر ایشیاء توں۔ سینائی چزیرییورگا ایہنوں ایشیاء نال جوڑدا اے۔ نہر سویز توں چڑھدے ول سینائی چزیرییورگا کدے کدے براعظم افریقہ ورگا وج گنیا جاندا اے۔

راس بن سکا ٹیونس وچ ایس براعظم دا سب توں اتری تھاں اے۔ دکھنی افریقہ وچ کیپ اگلہاس سب تون دکھنی تھاں اے۔ ایہناں دونواں تھانواں دے وشکار دی واٹ 8,000 کلومیٹر (5,000 میل) اے۔ کیپ وردی سبھ توں لہندے پاسے ول تے راس ہافون صومالیا ایہدے سبھ توں چڑھدے ول اے ۔ ایہدے تھاں دی واٹ 7,400 کلومیٹر (4,600 میل) بندی اے۔ ایہدے سمندری کنڈے دی لمبائی 26,000 کلومیٹر (16,000 میل) اے۔

رقبے دے حساب نال الجزائر سبھ توں وڈا دیس اے تے سشلز چڑھدے کنڈھے ول اک جزیرا اے ۔ جیہڑا افریقا دا سبھ توں نکا دیس اے ۔ گیمبیا براعظم تے سبھ توں نکا دیس اے ۔

محل وقوع

[سودھو]

افریقا دے شمالی تے جنوبی حصے نہایت خشک تے گرم نيں جنہاں دا بیشتر حصہ صحراواں اُتے پھیلا ہويا ا‏‏ے۔ خط استوا دے آسے پاسے گھنے جنگلات نيں۔ مشرقی افریقہ وچ عظیم وادی الشق دے نتیجے وچ گہری وادیاں تشکیل پاواں جنہاں وچ کئی وڈی جھلیاں وی واقع نيں۔

براعظم دے مغرب وچ دریائے نائجر وگدا اے جیہڑا وسیع دلدلی ڈیلٹا بناندا ہويا بحر اوقیانوس وچ جا گردا ا‏‏ے۔ اس دے مشرق وچ دریائے کانگو افریقا دے گھنے استوائی جنگلات تو‏ں گزردا ا‏‏ے۔ براعظم دے مشرقی حصے وچ عظیم وادی الشق تے ایتھوپیا دے بالائی میدان نيں۔ قرن افریقا براعظم دا مشرق د‏‏ی جانب آخری مقام ا‏‏ے۔

مصنوعی سیارے تو‏ں لی گئی افریقا د‏‏ی خلائی تصویر

صحرائے اعظم شمالی افریقا دے بیشتر حصے اُتّے پھیلا ہويا دنیا دا سب تو‏ں وڈا صحرا ا‏‏ے۔ اس عظیم صحرا دا اک چوتھائی حصہ ریتیلے ٹیلےآں اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ بقیہ پتھریلے خشک میدان نيں۔ براعظم دے ہور وڈے صحراواں وچ نمیب تے کالاہاری شامل نيں۔

صحرائے اعظم دے جنوب وچ صحرائی تے جنگلی علاقےآں نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے پورے براعظم وچ گھاہ دے وسیع میدان نيں جو سوانا کہلاندے نيں۔ ایہی میدان ہاتھی سمیت افریقا دے ہور مشہور جانوراں دے مسکن نيں۔

مشرق وچ عظیم وادی الشق اے، جیہڑا دراصل زمین وچ اک عظیم تریڑ دے نتیجے وچ وجود وچ آئی۔ ایہہ عظیم دراڑ جھیل نیاسا تو‏ں بحیرہ احمر تک پھیلی ہوئی ا‏‏ے۔ جے ایہ دراڑ ہور پھیلدتی گئی تاں اک دن قرن افریقا براعظم تو‏ں وکھ ہوئے جائے گا۔

موسم

[سودھو]

خط استوا دے نال نال بارشاں دے باعث گھنے جنگلات واقع نيں ایتھ‏ے دا موسم گرم تے نمی تو‏ں بھرپور ا‏‏ے۔

آزادی

[سودھو]
نوآبادیات‏ی دور وچ افریقا دے مختلف ملکاں دا نقشہ، مختلف رنگ مختلف قابض قوتاں نو‏‏ں ظاہر ک‏ر رہ‏ے نيں جنہاں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی اے

1960ء د‏‏ی دہائی تک افریقا دا بیشتر حصہ یورپی ملکاں دے قبضے وچ سی تے طویل غلامی دے بعد 1980ء د‏‏ی دہائی تک تقریباً تمام ملکاں نو‏‏ں آزادی مل گئی لیکن انہاں دے وسائل نو آبادیات‏ی دور وچ غصب کر لئی گئے سن اس لئی اقتصادی تے معاشی طور اُتے اوہ اج تک نہ سنبھل سک‏‏ے تے غربت د‏‏ی دلدل وچ پھسے ہوئے نيں۔ وڈے پیمانے اُتے جہالت دے باعث نسلی تے قومی تعصب نے وی افریقی عوام دے دلاں وچ جڑاں پکڑاں جس دے نتیجے وچ خوفناک جنگاں تے خانہ جنگیاں ہوئیاں جنہاں وچ لکھاں انسان اجل دا نشانہ بن گئے۔

افریقا دے 15 ملکاں ایداں دے نيں جنہاں د‏‏ی سرحداں سمندر تو‏ں نئيں ملدیاں جس دے باعث تجارت تے مواصلات دے رابطے محدود نيں۔

بولیاں

[سودھو]

افریقا وچ ہزار توں ودھ زباناں بولیاں جاندیاں نیں۔ چوکھیاں دا مڈھ افریقا اے پر کئی یورپی یا ایشیائی وی نیں ۔ افریقا وچ بولیاں دے جار دیسی ٹبر نیں ۔

افرو ایشیائی بولیاں 240 بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 285 ملین لوک بولدے نیں ۔

نیلو صحاری 100 توں ود بولیاں دا اک ٹبر اے جیہنوں 30 ملین لوک بولدے نیں ۔

خوئیسان لمے افریقا وچ 50 دے نیڑے بولیاں دا اک ٹبر اے جیہدے بولن والے 120,000 دے نیڑے نیں ۔

انگریزی فرانسیسی عربی پرتگیزی افریکان تے ہسپانوی افریقہ دیاں بدیسی بولیاں نے تے کئی دیساں وچ ایہ سرکاری بولیاں نیں ۔ سواحلی یوروبا اگبو تے ہاؤزا افریقہ دیاں دیسی بولیاں نیں جیہڑیاں سرکاری وی نیں ۔

آبادی

[سودھو]

افریقا د‏‏ی بیشتر آبادی دیہات وچ رہندی اے لیکن چند وڈے شہر وی نيں جنہاں وچ قاہرہ قابل ذکر اے، د‏‏ی آبادی 65 لکھ اے تے ایہ براعظم دا سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ شمالی تے مشرق دے بیشتر ملکاں دا مذہب اسلام اے تے اوہ دنیا دے ہور اسلامی ملکاں دے نال عالمی اسلامی اخوت دے گہرے رشتے وچ بندھے ہوئے نيں۔

رقبه

[سودھو]

رقبے دے لحاظ تو‏ں دنیا دا دوجا سب تو‏ں وڈا براعظم ہون دے باوجود افریقا د‏‏ی آبادی بُہتی نئيں خصوصاً صحرائی علاقےآں وچ آبادی نہ ہون دے برابر ا‏‏ے۔ زیادہ تر آبادی پانی دے ذخائر تے زرخیز علاقےآں وچ ا‏‏ے۔ افریقا وچ شرح جمان بہت زیادہ اے ایس لئی آبادی وچ تیزی نال وادھا ہوندا پیا ا‏‏ے۔

افریقا د‏‏ی چوکھی عوام دا طرز زندگی انتہائی سادہ اے لیکن مغربی اشیاء دے استعمال دے رحجان وچ ہن وادھا ہوندا پیا ا‏‏ے۔ کئی ملکاں وچ تعلیم عام کرن دے منصوبہ جات دے تحت خواندگی تے صحت نو‏‏ں چنگا بنان د‏‏ا آہر کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔

نباتات تے معدنیات

[سودھو]

افریقا معدنیات تو‏ں مالا مال اے تے نو آبادیات‏ی دور وچ ايس‏ے دولت نے اسنو‏ں غلامی دے طویل دور وچ دھکیل دتا۔ ایتھ‏ے پائی جان والی معدنیات وچ تیل، سونا، تانبا تے ہیرا خصوصاً قابل ذکر نيں جو دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ ایتھے تو‏ں کڈھیا جاندا ا‏‏ے۔ کسے زمانے وچ مالی وچ دنیا وچ پیدا ہون والے ادھ تو‏ں ودھ سونا کڈھیا جاندا سی۔ کئی ملکاں وچ کان کنی اہ‏م ترین صنعت ا‏‏ے۔

براعظم دے جنوبی علاقیاں خصوصاً جنوبی افریقا وچ سب تو‏ں زیادہ کاناں نيں جتھو‏ں ہیرے، سونا، یورینیم تے تانبا کڈیا جاندا ا‏‏ے۔ تانبے دے سب تو‏ں زیادہ ذخائر جمہوریہ کانگو تے زیمبیا وچ پائے جاندے نيں۔ تیل الجزائر، انگولا، مصر، لیبیا تے نائجیریا وچ نکلدا ا‏‏ے۔

افریقا وچ مختلف قسماں دے ماحول وچ مختلف فصلاں وی ہُندیاں نيں۔ منطقہ حارہ دے علاقیاں وچ ربڑ تے کیلا اہ‏م کاشت اے جدو‏ں کہ مشرقی افریقا چائے تے کافی د‏‏ی کاشت دے حوالے تو‏ں شہرت رکھدا اے جنہاں وچ کینیا قابل ذکر ا‏‏ے۔

افریقا د‏‏ی بیشتر صنعتاں خام مال اُتے عمل اُتے انحصار کردیاں نيں۔ چند افریقی ملکاں د‏‏ی صنعت اک ای فصل یا معدنی وسیلے اُتے منحصر اے لیکن کئی شہراں وچ وکھریاں صنعتاں قائم کيتی جا رہیاں نيں۔ شمالی افریقا دے ملکاں، نائجیریا تے جنوبی افریقا وچ سب تو‏ں زیادہ صنعتاں نيں۔ براعظم وچ سب تو‏ں زیادہ تیل شمالی افریقا دے مسلم ملکاں تے مغرب وچ بحر اوقیانوس دے نال نال واقع زیريں ملکاں وچ کڈھیا جاندا ا‏‏ے۔

افریقا دنیا دا گرم ترین براعظم اے جتھے صحرائے اعظم وچ 122 ڈگری فارن ہائٹ تک درجہ حرارت ریکارڈ کيتا گیا ا‏‏ے۔ شمالی ساحلی علاقے انتہائی گرم تے خشک نيں تے بارش بوہت گھٹ ہُندی ا‏‏ے۔ ساحلی علاقےآں تو‏ں جنوب د‏‏ی طرف صحرائے اعظم بیابان تے تیز خشک ہواواں دا علاقہ ا‏‏ے۔ اس دے جنوب وچ ساحل دا علاقہ واقع اے جتھے درختاں د‏‏ی کٹائی صحرائے اعظم نو‏‏ں جنوب د‏‏ی طرف ہور پسارن دا موقع دے رہی ا‏‏ے۔ خط استوا دے نیڑے بہت زیادہ بارش ہُندی اے تے ايس‏ے لئی مغربی تے وسطی علاقےآں وچ گھنے جنگلات نيں۔ ہور جنوب وچ موسم بہت خشک اے تے قحط سالی سب تو‏ں وڈا مسئلہ ا‏‏ے۔

زمین دے معیار دے مطابق افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی زراعت ہُندی ا‏‏ے۔ پہاڑی علاقےآں جداں روانڈا، یوگینڈا تے کینیا وچ چائے کاشت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ شمالی وچ جتھے پانی وافر مقدار وچ موجود نئيں غذائی اجناس مقامی آبادی د‏‏ی غذائی ضروریات نو‏‏ں پورا کرنے دے لئی کاشت کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ نقد فصلاں جداں پھل، کھجور تے زیتون برآمد کیتے جاندے نيں۔ مغربی افریقا وچ مونگ پھلیاں، کوکوا تے کافی کاشت ہُندی ا‏‏ے۔ جنوبی حصے وچ جنوبی افریقا وچ مختلف قسماں د‏‏ی کاشت ہوئی اے جنہاں وچ پھل برآمد کیتے جاندے نيں تے انگوراں تو‏ں شراب کشید کيتی جاندی ا‏‏ے۔}}


خطے تے ملک
دا ناں
مع پرچم
رقبہ
(مربع کلو میٹر)
آبادی
(بمطابق یکم جولائ‏ی 2002ء)
کثافتِ آبادی
(فی مربع کلو میٹر)
راجگڑھ
مشرقی افریقا:
سانچہ:برونڈی 27,830 6,373,002 229.0 بجمبورا
سانچہ:جزائر قمر 2,170 614,382 283.1 مورونی
سانچہ:جبوتی 23,000 472,810 20.6 جبوندی
اریٹریا 121,320 4,465,651 36.8 اسماریا
سانچہ:ایتھوپیا 1,127,127 67,673,031 60.0 عدیس ابابا
سانچہ:کینیا 582,650 31,138,735 53.4 نیروبی
سانچہ:مڈغاسکر 587,040 16,473,477 28.1 انتاناناریوو
سانچہ:ملاوی 118,480 10,701,824 90.3 لیلونگوے
موریشیس 2,040 1,200,206 588.3 پورٹ لوئس
مایوٹ (فرانس) 374 170,879 456.9 ماموزو
سانچہ:موزمبیق 801,590 19,607,519 24.5 ماپوٹو
ری یونین (فرانس) 2,512 743,981 296.2 سینٹ ڈینس
سانچہ:روانڈا 26,338 7,398,074 280.9 کیگالی
455 80,098 176.0 وکٹوریا
سانچہ:صومالیہ 637,657 7,753,310 12.2 موغادیشو
سانچہ:تنزانیہ 945,087 37,187,939 39.3 ڈوڈوما
سانچہ:یوگینڈا 236,040 24,699,073 104.6 کمپالیا
سانچہ:زیمبیا 752,614 9,959,037 13.2 لوساکا
سانچہ:زمبابوے 390,580 11,376,676 29.1 ہرارے
وسطی افریقا:
سانچہ:انگولا 1,246,700 10,593,171 8.5 لوانڈا
سانچہ:کیمرون 475,440 16,184,748 34.0 یاؤنڈے
سانچہ:وسطی افریقی جمہوریہ 622,984 3,642,739 5.8 بانگوئی
سانچہ:چاڈ 1,284,000 8,997,237 7.0 این جامینا
سانچہ:جمہوریہ کانگو 342,000 2,958,448 8.7 برازاویل
ڈیموکریٹک جمہوریہ کانگو 2,345,410 55,225,478 23.5 کنشاسا
سانچہ:استوائی گنی 28,051 498,144 17.8 مالابو
سانچہ:گیبون 267,667 1,233,353 4.6 لبریول
ساؤ ٹوم تے پرنسپ 1,001 170,372 170.2 ساؤ ٹوم
شمالی افریقا:
سانچہ:الجزائر 2,381,740 32,277,942 13.6 الجزیرہ
سانچہ:مصر 1,001,450 70,712,345 70.6 قاہرہ
سانچہ:لیبیا 1,759,540 5,368,585 3.1 طرابلس
سانچہ:مراکش 446,550 31,167,783 69.8 رباط
سانچہ:سوڈان 2,505,810 37,090,298 14.8 خرطوم
سانچہ:تیونس 163,610 9,815,644 60.0 تیونس
جنوبی افریقا:
 بوٹسوانا 600,370 1,591,232 2.7 گیبرون
سانچہ:لیسوتھو 30,355 2,207,954 72.7 ماسیرو
سانچہ:نمیبیا 825,418 1,820,916 2.2 ونڈہوئیک
سانچہ:جنوبی افریقا 1,219,912 43,647,658 35.8 بلوم فاؤنٹین, کیپ ٹاؤن, پریٹوریا[۲]
سانچہ:سوازی لینڈ 17,363 1,123,605 64.7 ایم بابانے
مغربی افریقا:
سانچہ:بینن 112,620 6,787,625 60.3 پورٹو نووو
سانچہ:برکینا فاسو 274,200 12,603,185 46.0 اوگادوگو
سانچہ:کیپ ورڈی 4,033 408,760 101.4 پرائیا
سانچہ:آئیوری کوسٹ 322,460 16,804,784 52.1 یاماسوکرو
سانچہ:گیمبیا 11,300 1,455,842 128.8 بانجل
سانچہ:گھانا 239,460 20,244,154 84.5 عکرہ
سانچہ:گنی 245,857 7,775,065 31.6 کوناکری
سانچہ:گنی بساؤ 36,120 1,345,479 37.3 بساؤ
سانچہ:لائبیریا 111,370 3,288,198 29.5 مونروویا
سانچہ:مالی 1,240,000 11,340,480 9.1 بماکو
سانچہ:ماریطانیا 1,030,700 2,828,858 2.7 نواکشوت
سانچہ:نائجر 1,267,000 10,639,744 8.4 نیامی
سانچہ:نائجیریا 923,768 129,934,911 140.7 ابوجا
سینٹ ہلینا (برطانیہ) 410 7,317 17.8 جیمز ٹاؤن
سانچہ:سینی گال 196,190 10,589,571 54.0 ڈاکر
سانچہ:سیرالیون 71,740 5,614,743 78.3 فری ٹاؤن
سانچہ:ٹوگو 56,785 5,285,501 93.1 لوم
کل 30,368,609 843,705,143 27.8

افریقا دے دیس

[سودھو]
علاقے یا دیس دا ناں تے چنڈا
تھاں
لوک گنتی
سنگھݨا
راجگڑھ
چڑھدا افریقا: 6,384,904 316,053,651 49.5
 · برونڈی 27,830 8,988,091 322.9 بجمبورا
 · کومورو 2,170 752,438 346.7 مورونی
 · جبوتی 23,000 516,055 22.4 جبوتی نگر
 · اریٹریا 121,320 5,647,168 46.5 اسمارا
 · ایتھوپیا 1,127,127 85,237,338 75.6 ادیس ابابا
 · کینیا 582,650 39,002,772 66.0 نیروبی
 · مڈغاسکر 587,040 20,653,556 35.1 انٹنناریوو
 · ملاوی 118,480 14,268,711 120.4 للونگ
 · ماریشس 2,040 1,284,264 629.5 پورٹ لوئی
 · مایوٹے (فرانس) 374 223,765 489.7 مامودزو
 · موزمبیق 801,590 21,669,278 27.0 ماپوتو
 · رییونین (فرانس) 2,512 743,981(2002) 296.2 سینٹ ڈینس
 · روانڈا 26,338 10,473,282 397.6 کیگالی
 · سشلز 455 87,476 192.2 وکٹوریا
 · صومالیا 637,657 9,832,017 15.4 موگادیشو
 · تنزانیا 945,087 41,048,532 43.3 دودامہ
 · یوگنڈا 236,040 32,369,558 137.1 کمپالہ
 · زیمبیا 752,614 11,862,740 15.7 لوساکا
 · زمبابوے 390,580 11,392,629 29.1 ہرارے
وچکارلاافریقا: 6,613,253 121,585,754 18.4
 · انگولا 1,246,700 12,799,293 10.3 لوانڈا
 · کیمرون 475,440 18,879,301 39.7 یاونڈے
 · وچکارلا افریقی لوک راج 622,984 4,511,488 7.2 بینگوئی
 · چاڈ 1,284,000 10,329,208 8.0 نجمینا
 · کانگو 342,000 4,012,809 11.7 برازاولے
 · لوکراج کانگو 2,345,410 68,692,542 29.2 کنشاسا
 · استوائی گنی 28,051 633,441 22.6 ملابو
 · گیبون 267,667 1,514,993 5.6 لبریولے
 · ساؤ ٹومے تے پرنسیپی 1,001 212,679 212.4 ساو ٹومے
اُبھا افریقا: 8,533,021 211,087,622 24.7
 · الجزائر 2,381,740 34,178,188 14.3 الجزائر
 · مصر 1,001,450 83,082,869 82.9 کاہرہ
 · لیبیا 1,759,540 6,310,434 3.6 تریپولی
 · مراکش 446,550 34,859,364 78.0 رباط
 · سوڈان 2,505,810 41,087,825 16.4 خرطوم
 · تیونس 163,610 10,486,339 64.1 تونس
 · لیندا صحرا 266,000 405,210 1.5 ال ایون
ہسپانوی تے پرتگالی افریقی تھاواں:
 · کیناری جزیرے 7,492 1,694,477(2001) 226.2 سانٹا کروز دی ٹیرفے
 · کیوٹا 20 71,505(2001) 3,575.2
 · مادیرا 797 245,000(2001) 307.4 فنچال
 · میلیلا 12 66,411(2001) 5,534.2
لما افریقا: 2,693,418 56,406,762 20.9
 · بوٹسوانا 600,370 1,990,876 3.3 گیبورون
 · لیسوتھو 30,355 2,130,819 70.2 ماسیرو
 · نیمیبیا 825,418 2,108,665 2.6 ونڈہوک
 · لموچی افریقا 1,219,912 49,052,489 40.2 کیپ ٹاؤن
 · اسواٹینی 17,363 1,123,913 64.7 مبابین
لہندا افریقا: 6,144,013 296,186,492 48.2
 · بنین 112,620 8,791,832 78.0 پورتو نوو
 · برکینا فاسو 274,200 15,746,232 57.4 اواگاداگو
 · کیپ وردی 4,033 429,474 107.3 پرایا
 · آئیوری کوسٹ 322,460 20,617,068 63.9 ابدجان
 · گیمبیا 11,300 1,782,893 157.7 بنجول
 · گھانا 239,460 23,832,495 99.5 اقرہ
 · گنی 245,857 10,057,975 40.9 کوناکری
 · گنی بساو 36,120 1,533,964 42.5 بساؤ
 · لائیبیریا 111,370 3,441,790 30.9 مونروویا
 · مالی 1,240,000 12,666,987 10.2 بماکو
 · موریطانیا 1,030,700 3,129,486 3.0 نواکچوٹ
 · نائجر 1,267,000 15,306,252 12.1 نائیمے
 · نائیجیریا 923,768 149,229,090 161.5 ابوجا
 · سینٹ ہیلینا 410 7,637 14.4 جیمزٹاؤن
 · سینیگال 196,190 13,711,597 69.9 ڈکار
 · سیرالیون 71,740 6,440,053 89.9 فریٹاؤن
 · ٹوگو 56,785 6,019,877 106.0 لومے
پورا افریقا 30,368,609 1,001,320,281 33.0


ہور دیکھے

[سودھو]

دوسرے براعظم

  1. ایشیا ،
  2. یورپ،
  3. افریقا ،
  4. انٹارکٹیکا ،
  5. آسٹریلیا،
  6. شمالی امریکا اور
  7. جنوبی امریکا

حوالے

[سودھو]
  1. Lua error in ماڈیول:Citation/CS1/ar at line 3440: attempt to call field 'set_selected_modules' (a nil value).
  2. بلوم فاؤنٹین جنوبی افریقا دا عدالدی راجگڑھ اے جدو‏ں کہ کیپ ٹاؤن قانونی تے پریٹوریا انتظامی صدر مقام نيں