امام علی رضا

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا علی رضا)
Jump to navigation Jump to search

کم جاری

علی رضاؒ
مکمل نام علی بن موسیٰ کاظم
ترتیب ہشتم
جانشین محمد تقی
تاریخ ولادت 11ذی القعد148 ہجری
جائے ولادت مدینہ منورہ
لقب رضا
کنیت ابو الحسن
والد موسی کاظم علیہ السلام
والدہ بی بی نجمہ نوبیہ
تاریخ وفات 29 صفر 203 ہجری
جائے وفات مشہد، ایران
وجۂ وفات شہادت
علي بن موسى الرضا.jpg

حضرت علی رضا، حضرت موسیٰ کاظم دے فرزند تے اہلِ تشیع دے اٹھواں امام نیں ۔.

علی ناں , رضا لقب تے ابوالحسن کنیت، حضرت امام موسیٰ کاظم والد بزرگوار سن تے اس لئی تساں نوں پورےنام ولقب دے نال یاد کیتا جائے تو امام الحسن علی بن موسیٰ رضا کہیاجائے گا , والدہ گرامی دی کنیت ام البنین تے لقب طاہرہ سی ۔ نہایت عبادت گزار بی بی سن ۔

ولادت[لکھو]

11ذی القعد 148ھ چ مدینہ منورہ چ ولادت ہوئی۔ اس دے تقریباًًًًً اک مہینا پہلے 15 شوال نوں تساں دے جدِ بزرگوار امامجعفر صادق علیہ السّلام دی وفات ہوچکی سی اتنے عظیم حادثہ مصیبت دے بعد چھیندی ای اس مقدس مولود دے دنیا چ آجان یقنال ینًاگھرانے چ اک سکون تےتسلی محسوس کیتی گئی۔

تربیت[لکھو]

تساں دی نشو و نما تے تربیت اپنے والد بزرگوار حضرت امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام دے زیر سایہ ہوئی تے اس مقدس ماحول چ بچپنا تے جوانی دی متعدد منزلاں طے ہوئیاں تے 35 سال دی عمر پوری ہوئی. اگرچہ اخری چند سال اس مدت دے اوہ سن جداں امام موسیٰ علیہ السّلام کاظم عراق چ قید تے ظلم دیاں سختیاں برداشت کر رہے سن ۔

جانشینی[لکھو]

امام موسیٰ کاظم نوں معلوم سی کہ حکومت وقت تساں نوں آزادی نال ساہ لین نہ دے گی تےایسے حالات پیش آجان گے کہ تساں دے اخری عمر دے حصے چ تے دنیا نوں چھڈن دے موقع اتے دوستانِ اہلبیت علیہ السّلام دا تساں نال ملنا جاں بعد لئی رہنما دا دریافت کرنا غیر ممکن ہوجائے گا۔ اس لئی تساں نے انہاں آزادی دے دناں تے سکون دے اوقات چ جداں کہ تساں مدینہ چ سن پیروانِ اہلیبت علیہ السّلام نوں اپنے بعد ہون والے امام علیہ السّلام نال روشناس بنان دی ضرورت محسوس فرمائی۔ چنانچہ اولاد علی علیہ السّلام وفاطمہ وچاں 17 آدمی جو ممتاز حیثیت رکھدے سن جمع فرما دے اپنے فرزند علی رضا علیہ السّلام دی وصایت وتے جانشینی دااعلان فرمایا تے اک وصیت نامہ تحریراً وی مکمل فرمایا , جس اتے مدینہ دے معززان وچاں 60 آدمیاں دی گواہی لکھی گئی , ایہ اہتمام دوسرے ائمہ دے ایتھے نظر نئيں آندا صرف انہاں خصوصی حالات دے پاراں جنہاں نال دوسرے ائمہ اپنی وفات دے موقع اتے دوچار نئيں ہون والے سن ۔

دور امامت[لکھو]

حضرت امام علی رضا علیہ السّلام دی 35 سال دی عمر سی جداں تساں دے والد بزرگوار حضرت امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام دی وفات ہوئی تے امامت دی ذمہ داری تساں دی طرف منتقل ہوئی۔ ایہ اوہ وقت سی کہ جداں بغداد چ ہارون رشید تخت خلافت اتے سی تے بنی فاطمہ لئی حالات بوہت ناساز گار سن ۔اس ناخوشگوار ماحول چ حضرت علیہ السّلام نے خاموشی دے نال شریعت ُ حقہ دی خدمات انجام دینا شروع کر دتا۔

علمی کمال[لکھو]

آل محمد علیہ السّلام دے اس سلسلہ وچ ہر فرد حضرت احادیث ول توں بلند ترین علم دے درجہ اُتے قرار دتا گیا سی جسنوں دوست تے دشمن سب نوں مننا پڑدا سی , ایہ تے بات اے کہ کسے نوں علمی فیوض پھیلانے دا زمانے نے کم موقع دتا تے کسے نوں زیادہ , چنانچہ انہاں حضرات وچوں امام جعفر صادق علیہ السّلام دے بعد اگر کسے نوں موقع حاصل ہویا اے تو اوہ امام رضا علیہ السلام نیں ۔ جدوں تساں امامت دے منصب اُتے نئيں پہنچے سن اس وقت حضرت امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام اپنے تمام فرزنداں تے خاندان دے لوگاں کونصیحت فرماندے سن کہ تمھارے بھائی علی رضا علیہ السّلام عالمِ الِ محمد نیں ۔ اپنے دینی مسائل نوں انہاں توں دریافت کر لیا کرو تے جو کچھ اوہ کہاں اسنوں یاد رکھو تے فیر حضرت موسیٰ کاظم علیہ السّلام دی وفات دے بعد جدوں تساں مدینہ وچ سن تے روضئہ رسول اُتے تشریف فرما سن تو علمائے اسلام مشکل مسائل وچ تساں ول رجوع کر دے سن۔ محمد ابن عیسیٰ القطینی دا بیان اے کہ وچ نے انہاں دے جوابات تحریر کیتے سن اکٹھے کیتے تو اٹھارہ ہزار دی تعداد وچ سن۔

زندگی دے مختلف دور[لکھو]

حضرت امام موسیٰ علیہ السّلام کاظم دے بعد دس برس ہارون کادور رہیا۔ یقیناً اوہ امام رضا علیہ السّلام دے وجود نوں وی دنیا وچ اسی طرح اُتے برداشت نئيں کرسکدا سی جس طرح اس دے پہلے تساں دے والد بزرگوار نوں رہنا اس نے گورا نئيں کیتا۔ مگر جاں تو امام موسیٰ کاظم علیہ السّلام دے نال جو طویل مدت تک تشدد تے ظلم ہُندا رہیا تے جس دے نتیجہ وچ قید خانہ ای دے اندر تساں دنیا توں رخصت ہو گئے اس توں حکومت ُ وقت دی عام بدنامی ہو گئی سی تے جاں واقعی ظالم نوں اپنی بد سلوکیاں دا احساس ہو ااور ضمیر ول توں ملامت دی کیفیت سی جس دی وجہ توں کھلم کھلا امام رضا علیہ السّلام دے خلاف کوئی کارروائی نئيں کیتی گئی , یہاںتک کہ کہیا جاندا اے کہ اک دن یحییٰ ابن خالد برمکی نے اپنے دے بعداثرورسوخ دے بڑھانے دے لئی ایہ کہیا کہ علی علیہ السّلام ابن موسیٰ وی ہن اپنے باپ دے بعد امامت دے اسی طرح دعویدار ہیںتو ہارون نے جواب دتا کہ جو کچھ اساں نے انہاں دے باپ دے نال کیتا اوہی کیتا کم اے جواب تو چاہتے ہو کہ وچ اس نسل ای دا خاتمہ کراں۔

فیر وی ہارون رشید کااہل بیت رسول توں شدید اختلاف تے سادات دے نال جو برتاؤ ہن تک سی اس دی بنا اُتے عام طور اُتے توں عمال حکومت جاں عام افراد وی جنھاں حکومت نوں راضی رکھنے دی خواہش سی اہل بیت علیہ السّلام دے نال کوئی چنگا رویّہ رکھنے اُتے تیار نئيں ہوسکدے سن، تے نہ امام علیہ السّلام دے کول آزادی دے نال لوک استفادہ دے لئی اسکدے سن نہ حضرت علیہ السّلام نوں سچے اسلامی احکام دی اشاعت دے مواقع حاصل سن۔

ہارون دا اخری زمانہ اپنے دونے بیٹاں امین تے مامون دی باہمی رقابتاں توں بوہت بے لطفی وچ لنگھیا۔ امین پہلی بیوی توں سی جو خاندان شاہی توں منصور دوانقی دی پوتی سی تے اس لئی عرب سردار سب اس دے طرفدار سن تے مامون اک عجمی کنیز دے پیٹ وچوں سی۔ اس لئی درباد کاعجمی طبقہ اس توں محبت رکھدا سی۔ دونے دی اپس وچ رسہ کشی ہارون دے لئی سوہانِ روح بنی رہتی سی، اس نے اپنے خیال وچ اس دا تصفیہ مملکت دی تقسیم دے نال یوںکردیا کہ دارالسلطنت بغداد تے اس دے چاراں طرف دے عربی حصے جداں شام ,مصرحجاز، یمن وغیرہ محمد امین دے ناں کیتے گئے تے مشرقی ملکاں جداں ایران , خراسان، ترکستان وغیرہ مامون دے لئی مقرر کیتے گئے مگر ایہ تصفیہ تو اس وقت کار گاہوسکدا سی جدوں دونے فریق "جیو تے جینے دو" دے اصول اُتے عمل کر دے ہُندے۔

لیکن جتھے اقتدار دی ہوس کار فرماہووہاں اگر بنی عباس دے ہاتھاں بنی فاطمہ دے خلاف ہر طرح دے ظلم وتعدی دی گنجائش پیدا ہوسکتی اے تو خود بنی عباس وچ اک گھر دے اندر دو بھائی اگر اک دوسرے دے مدمقابل ہوں تو کیاں نہ اک دوسرے دے خلاف جارحانہ کاروائیاں کرنے دے لئی تیارنظر اتے۔ تے کیاں نہ انہاں طاقتاں میںباہم تصادم ہو جدوں انہاں وچوں کوئی اس ہمدردی تے ایثار اورخلقِ خدا دی خیر خواہی دا وی حامل نئيں اے جسنوں بنی فاطمہ علیہ السّلام اپنے پیش نظر کر اپنے واقعی حقوق توں چشم پوشی کر لیا کر دے سن۔ اسی کانتیجہ سی کہ ادھر ہارون دی انکھ بند ہوئی تے ادھر بھائیاں میںخانہ جنگی دے شعلے بھڑک اٹھے۔ اخر چار برس دی مسلسل کشمکش تے طویل خونریزی دے بعد مامون نوں کامیابی ہوئی تے اس دا بھائی امین محرم 891ھ وچ تلوار دے گھاٹ اتارا دتا گیا تے مامون دی خلافت تمام بنی عباس دے حدودسلطنت اُتے قائم ہو گئی۔

ولی عہدی[لکھو]

امین دے قتل ہونے دے بعد سلطنت تو مامون دے ناں توں قائم ہو گئی مگر ایہ پہلے کہیا جاچکا اے کہ امین ننھیال ول توں عربی النسل سی تے مامون عجمی النسل۔ امین دے قتل ہونے توں عراق دی عرب قوم تے ارکان سلطنت دے دل مامون ول توں صاف نئيں ہوسکدے سن بلکہ غم وغصہ دی کیفیت محسوس کر دے سن۔ دوسری طرف خود بنی عباس وچوں اک وڈی جماعت جو امین ول دار سی اس توں وی مامون نوں ہر وقت خطرہ لگیا ہویا سی۔

اولاد فاطمہ وچوں بوہت توں لوک جو وقتاً فوقتاً بنی عباس دے مقابل میںکھڑے ہُندے رہدے سن اوہ خواہ قتل کردیے گئے ہوں جاں جلاوطن کیتے گئے ہوں یاقید رکھے گئے ہوں انہاں دے وی موافق اک جماعت سی جو اگر حکومت دا کچھ بگاڑ نہ وی سکدی تد وی دل ای دل وچ حکومت بنی عباس توں بیزار ضرور سی۔

ایران وچ ابو مسلم خراسانی نے بنی امیہ دے خلاف جو اشتعال پید اکیا سی اوہ انہاں مظالم ای نوں یاد دلا کر جو بنی امیہ دے ہاتھاں حضرت امام حسین علیہ السّلام تے دوسرے بنی فاطمہ دے نال ہوئے سن۔ اس توں ایران وچ اس خاندان دے نال ہمدردی دا پیدا ہونا فطری سی , درمیان وچ بنی عباس نے اس توں غلط فائدہ اٹھایا مگر اِنی مدت وچ کچھ نہ کچھ تو ایرانیاں دی انکھاں وی کھلی ای ہوں گی کہ اساں توں کیتا کہیا گیا سی تے اقتدار کن لوگاں نے حاصل کر لیا۔ ممکن اے کہ ایرانی قوم دے انہاں رجحانات کاچرچا مامون دے کاناں تک وی پہنچا ہو۔ ہن جس وقت کہ امین دے قتل دے بعد اوہ عرب قوم اُتے تے بنی عباس دے خاندان اُتے بھروسا نہیںکرسکدا سی تے اسنوں ہر وقت اس حلقہ توں بغاوت کااندیشہ سی تو اسنوں سیاسی مصلحت اسی وچ معلوم ہوئی کہ عرب دے خلاف عجم تے بنی عباس دے خلاف بنی فاطمہ نوں اپنا بنایا جائے تے چونکہ طرزِعمل وچ خلوص سمجھیا نئيں جاسکتا تے اوہ عالمِ طبائع اُتے اثر نئيں ڈال سکدا۔ اگر ایہ نمایاں ہوجائے کہ اوہ سیاسی مصلحتاں دی بنا اُتے اے ا س لئی ضرورت ہوئی کہ مامون مذہبی حیثیت توں توں اپنی شیعیت تے ولائے اہل بیعت علیہ السّلام دے چرچے عوام دے حلقاں وچ پھیلائے تے ایہ دکھلائے کہ اوہ انتہائی نیک نیتی توں ہن "حق بحق دار رسید" دے مقولے نوں سچا بنانا چاہتا اے۔

اس سلسلے وچ جداں کہ جناب شیخ صدوق اعلٰی الله مقامہ، نے تحریرفرمایا اے اس نے اپنی نذر دی حکایت وی نشر دی کہ جدوں امین کااور میرا مقابلہ سی تے بوہت نازک حالت سی تے عین اسی وقت میرے خلاف سیستان تے کرمان وچ وی بغاوت ہو گئی سی تے خراسان وچ بے چینی پھیلی ہوئی سی تے میری مالی حالت وی ابتر سی تے فوج ول توں وی اطمینان نہ سی تو اس سخت تے دشوار ماحول وچ وچ نے خدا توں التجا دی تے منّت منی کہ اگر ایہ سب جھگڑے ختم ہوجائاں تے وچ خلافت تک پہنچاں تو اس نوں اس دے اصلی حقدار یعنی اولادِ فاطمہ وچوں جو اس کااہل ہو اس تک پہنچاداں۔ اسی نذر دے بعد توں میرے سب کم بننے لگے تے اخر تمام دشمناں اُتے میناں فتح حاصل ہوئی۔ یقینایہ واقعہ مامون ول توں اس لئی بیان کیتا گیا کہ اس طرزِ عمل خلوص قلب اورحسن نیّت اُتے مبنی سمجھیا جائے۔ یوں تو اہلیبت علیہ السّلام دے جو کھلے ہوئے سخت توں سخت دشمن سن اوہ وی انہاں دی حقیقت تے فضیلت توں واقف سن ای تے انہاں دی عظمت نوں جاندے سن مگر شیعیت دے معنیٰ صرف ایہ جاننا تو نئيں نیں بلکہ محبت رکھنا اوراطاعت کرنا نیں تے مامون دے طرزِ عمل توں ایہ ظاہر اے کہ اوہ اس دعوائے شیعیت تے محبت اہلیبت علیہ السّلام کاڈھنڈورا پیٹنے دے باوجود خود امام علیہ السّلام دی اطاعت نئيں کرنا چاہدا سی بلکہ عوام نوں اپنی منشائ دے مطابق چلانے دی کوشش دی سی۔ ولی عہد بننے دے بارے وچ تساں دے اختیارات نوں بالکل سلب کر دتا گیا تے تہاناں مجبور بنا دتا گیا سی۔ اس توں ظاہ رہے کہ ولی عہدی دی تفویض وی اک حاکمانہ تشدد سی جو اس وقت شیعیت دے بھیس وچ امام علیہ السّلام دے نال کیتا جارہا سی۔

امام دا اس ولی عہدی کوقبول کرنا بالکل ایسا ای تا جداں ہارون دے حکم توں امام موسیٰ کاظم دا جیل خانہ چلے جانا,اسی لئی جدوں امام رضا علیہ السّلاممدینہ منورہ توں خراسان ول روانہ ہو رہے سن تو تساں دے رنج وصدمہ تے اضطراب دی کوئی حد نہ سی روضئہ رسول توں رخصت دے وقت تساں دا اوہی عالم سی جوحضرت امام حسین علیہ السّلام دا مدینہ توں روانگی دے موقع اُتے سی۔ دیکھنے والاں نے دیکھیا کہ تساں بیتابانہ روضئہ دے اندر جادے سن تے نالہ واہ دے نال امت دی شکایت کر دے نیں ۔ فیر باہر اتے نکل کر گھر جانے دا ارادہ کر دے نیں او فیر دل نئيں مانتا , فیر روضہ توں جاکر لپٹ جاندے نیں ۔ ایہی صورت کئی مرتبہ ہوئی۔ راوی کابیان اے کہ وچ حضرت علیہ السّلام دے قریب گیا تو فرمایا اے محول وچ اپنے جدِامجد دے روضہ توں بہ جبر جُدا کیتا جارہا ہوں۔ ہن مجھ نوں ایتھے واپس انا نصیب نہ ہوۓگآ۔ 002ھ وچ حضرت علیہ السّلام مدینہ منورہ توں خراسان ول روان ہوئے , اہل و عیال تے متعلقین سب مدینہ ای چھڈ گئے۔ اس وقت امام محمد تقی علیہ السّلام دی عمر پنج برس دی سی۔ تساں وی مدینہ میںہی رہے۔ جدوں حضرت علیہ السّلام مرو پہنچے جو اس وقت دارالسلطنت تھاتو مامون نے چند روز ضیافت وتکریم دے مراسم ادا کرنے دے بعد قبول خلافت کاسوال پیش کیتا۔ حضرت علیہ السّلام نے اس توں اسی طرح انکار کیتا جس طرح امیر المومنین علیہ السّلام چوتھے موقع اُتے خلافت پیش کیتے جانے دے وقت انکار فرما رہے سن , مامون نوں خلافت توں دست بردار ہونا درحیقیقت منظور نہ سی رونہ اوہ امام علیہ السّلام نوں اسی مجبور کردا۔ چنانچہ جدوں حضرت علیہ السّلام نے خلافت قبول کرنے توں انکار فرمایا تو اس نے ولی عہدی دا سوال پیش کیتا. حضرت علیہ السّلام اس دے وی انجام توں واقف سن۔ نیز بخوشی جابر حکومت ول توں کوئی منصب قبول کرنا تساں دے مذہبی اصول دے خلاف سی. حضرت علیہ السّلام نے اس توں وی انکار فرمایا مگر اس اُتے مامون کااصرار جبر دی حد تک پہنچ گیا تے اس نے صاف کہہ دتا کہ اگر تساں اس نوں منظور نئيں کرسکتے تو تہاناں اپنی جان توں ہتھ دھونا پئے گا۔ جان دا خطرہ قبول کیتا جاسکتا اے۔ جدوں مذہبی مفاد دا قیام جان دینے اُتے موقوف ہو ورنہ حفاظت ُ جان شریعت اسلام دا بنیادی حکم اے۔ امام علیہ السّلام نے فرمایا ایہ اے تو مجبوراً قبول کردا ہوں مگر کاروبار سلطنت وچ وچ خود دخل نہ دوں گا۔ اس دے بعد ایہ ولی عہدی صرف برائے ناں سلطنت وقت دے اک ڈھکوسلے توں زیادہ کوئی وقعت نہ رکھتی سی۔ جس توں ممکن اے کچھ عرصہ تک کسے سیاسی مقصد میںکامیابی حاصل ہو گئی ہو۔ مگر امام علیہ السّلام دی حیثیت اپنے فرائض دے انجام دینے میںبالکل اوہ سی جو انہاں دے پیش روحضرت علی مرتضی علیہ السّلام اپنے زمانہ دی بااقتدار طاقتاں دے نال اختیار کرچکے سن جس طرح انہاں دا کدی کدی مشورہ دے دینا انہاں حکومتاں نوں صحیح تے ناجائز نئيں بنا سکدا سی ویسے ای امام رضا علیہ السّلام دا اس نوعیت توں ولی عہدی کاقبول فرمانا اس سلطنت دے جواز دا باعث نہیںہوسکدا سی ,.صرف مامون کیتا اک راج ہٹ سی جو اس طرح پوری ہو گئی مگر امام علیہ السّلام نے اپنے دامن نوں سلطنت ظلم دے اقدامات تے نظم ونسق توں بالکل الگ رکھیا۔

بنی عباس مامون دے اس فیصلے توں قطعاً متفق نہ سن انھوںنے بوہت کچھ دراندازیاں کیتیاں مگر مامون نے صاف کہہ دتا کہ علی رضا علیہ السّلام توں بہتر کوئی دوسرا شخص تو بتادو اس دا کوئی جواب نہ سی۔ اس سلسلے وچ وڈے وڈے مناظرے وی ہوئے مگر ظاہر اے کہ امام علیہ السّلام دے مقابلہ وچ کس دی علمی فوقیت ثابت ہوسکتی سی , مامون کافیصلہ اٹل سی تے اوہ اس توں ہٹنے دے لئی تیار نہ سی کہ اوہ اپنے فیصلہ نوں بدل دیتا۔

یکم رمضان 102ھئ روزپنجشنبہ جلسئہ ولی عہدی منعقد ہویا۔ وڈی شان وشوکت تے تزک واحتشام دے نال ایہ تقریب عمل میںلائی گئی۔ سب توں پہلے مامون نے اپنے بیٹے عباس نوں اشارہ کیتا تے اس نے بعیت دی۔ فیر تے لوک بعیت توں شرفیاب ہوئے سونے چاندی دے سکے سرمبارک اُتے نثار کیتے گئے تے تمام ارکانِ سلطنت وملازمین نوں انعامات تقسیم ہوئے , مامون نے حکم دتا کہ حضرت علیہ السّلام دے ناں دا سکّہ تیار کیتا جائے , چنانچہ درہم ودینار اُتے حضرت علیہ السّلام دے ناں دا نقش ہویا تے تمام قلمروماں اوہ سکّہ چلایا گیا , جمعہ دے خطبہ وچ حضرت علیہ السّلام کانام داخل کیتا گیا۔

اخلاق و اوصاف[لکھو]

مجبوری تے بے بسی کانام قناعت جاں درویشی "عصمت بی بی از بے چادری" دے مقولہ دے موافق اکثر ابنائے دنیا دا شعار رہندا اے مگر ثروت واقتدار دے نال فقیرانہ زندگی اختیار کرنابلند مرتبہ مردانِ خدا کاحصہ اے.اہل بیت معصومین علیہ السّلام وچوں جو بزرگوار ظاہری حیثیت توں اقتدار دے درجہ اُتے نہ سن کیاں کہ انہاں دی فقیری نوں دشمن بے بسی اُتے محمول کرکے طعن وتشنیع اُتے امادہ ہُندے تے حقانیت دے وقار نوں ٹھیس لگتی مگر جو بزرگ اتفاقات روزگار توں ظاہری اقتدار دے درجہ اُتے پہنچ گئے۔ انہاں نے اتنا ای فقرا تے سادگی دے مظاہرہ میںاضافہ کر دتا تاکہ انہاں دی زندگی غریب مسلماناں دی تسلی کاذریعہ بنے تے انہاں دے لئی نمونہ عمل ہو جداں امیر المومنین حضرت علی المرتضی علیہ السّلام چونکہ شہنشاہ ُ اسلام منے جا رہے سن ا س لئی تساں کالباس تے طعام ویسا زاہدانہ سی جس دی مثال دوسرے معصومین علیہ السّلام دے ایتھے نئيں ملتی۔ ایہی صورت حضرت علی رضا علیہ السّلام دی سی، تساں مسلماناں دی اس عظیم الشان سلطنت دے ولی عہد بنائے گئے سن جنہاں دی وسعت ُ مملکت دے سامنے روم وفارس کاذکر وی طاقِ نسیان دی نذر ہو گیا سی۔ جتھے اگر بادل سامنے توں گزردا سی تو خلیفہ دی زبان توں اواز بلند ہُندی سی کہ "جا جتھے تیناں برسنا ہو برس , بہتر حال تیری پیداواری کااخراج میرے کول ای ائے گا۔"

حضرت امام رضا علیہ السّلام دا اس سلطنت دی ولی عہدی اُتے فائز ہونا دنیا دے سامنے اک نمونہ سی کہ دین والے اگر دنیا نوں پاجائاں تو انہاں کارویہ کیتا ہوۓگآ۔ ایتھے امام رضا علیہ السّلام نوں اپنی دینی ذمہ داری نوں محسوس کر دے ہوئے ضرورت سی کہ زہد تے ترک ُ دنیا دے مظاہرے اتنے ای نمایاں تربناداں جتنے تزک و احتشام دے دینی تقاضے زیادہ نیں چنانچہ تریخ نے اپنے نوں دہرایا تے اوہ علی رضا علیہ السّلام دے لباس میںعلی المرتضی علیہ السّلام دی سیرت دنیا دی نگاہاں دے سامنے اگئی۔ تساں نے اپنی دولت سرا وچ قیمتی قالین بچھوانا پسند نئيں کیتے بلکہ جاڑے وچ بالاں دا کمبل تے گرمی وچ چٹائی دا فرش ہویا کردا سی , کھانا سامنے لایا جاندا تو دربان سائیس تے تمام غلاماں نوں بلا کر اپنے نال کھانے وچ شریک فرماندے سن۔ داب واداب ُ شاہی دے خوگر اک بلخی شخص نے اک دن کہہ دتا کہ حضور اگر انہاں لوگاں دے کھانے دا انتظام الگ ہوجایا کرے تو کیتا حرج اے? حضرت علیہ السّلام نے فرمایا خالق سب کاالله اے۔ ماں سب دی حواّ تے باپ سب دے ادم علیہ السّلام نیں ۔ جزاوسزا ہر اک دی اس دے عمل دے مطابق ہوگی , فیر دُنیا وچ تفرقہ کس لئی ہو۔

اسی عباسی سلطنت دے ماحول دا اک جزوبن کرجہاں صرف پیغمبر ول اک قرابتداری دی نسبت دے سبب اپنے نوں خلق ُ خدا اُتے حکمرانی کاحقدار بنایا جادا سی تے اس دے نال کدی اپنے اعمال وافعال اُتے نظر نہ دی جاندی سی کہ اساں کداں نیں تے اساں نوں کیتا کرنا چاہیے۔ ایتھے تک کہ ایہ کہاجانے لگاکہ بنی عباس ظلم وستم تے فسق وفجور وچ بنی امیہ توں کم نہ رہے بلکہ بعض باتاں میںان توں اگے ودھ گئے تے اس دے نال فیر وی قرابتِ رسول اُتے افتخار سی اس ماحول دے اندر داخل ہو کرامام رضا علیہ السّلام دا اس بات اُتے وڈا زور دینا کہ قرابت کوئی چیز نئيں اصل انسان دا عمل اے بظاہر صرف اک شخص دا اظہار فروتنی تے انکسار نفس سی جو بہرحال اک چنگی صفت اے لیکن حقیقت وچ اوہ اس توں ودھ کر تقریباًًًًً اک صدی دی عباسی سلطنت دی پیدا دی ہوئی ذہنیت دے خلاف اسلامی نظریہ کااعلان تھااور اس حیثیت توں وڈا اہم ہو گیا سی کہ اوہ ہن اسی سلطنت دے اک رکن ول توں ہورہا سی۔ چنانچہ امام رضا علیہ السّلامکی سیرت وچ اس دے مختلف شواہد نیں , اک شخص نے حضرت علیہ السّلام دی خدمت میںعرض دی کہ »خدا دی قسم اباؤاجداد دے اعتبار توں کوئی شخص تساں توں افضل نئيں۔ حضرت علیہ السّلام نے فرمایا۔ ,, میرے اباواجداد نوں جو شرف حاصل ہویا اے اوہ صرف تقویٰ , پرہیز گاری اوراطاعتِ خداسے.,, اک شخص نے کسے دن کہیا کہ، " والله تساں بہترین خلق نیں ۔" حضرت علیہ السّلام نے فرمایا، "اے شخص حلف نہ اٹھا، جس کاتقویٰ وپرہیز گاری مجھ توں زیادہ ہو اوہ مجھ توں افضل اے۔"

ابراہیم بن عباس کابیان اے کہ حضرت علیہ السّلام فرماندے سن، "میرے تمام لونڈی تے غلام ازاد ہوجائاں اگر اس دے سوا کچھ تے ہو کہ وچ اپنے نوں محض رسول الله دی قرابت دی وجہ توں اس سیاہ رنگ غلام توں وی افصل نہیںجانتا (حضرت علیہ السّلام نے اشارہ کیتا اپنے اک غلام دی جانب) ہاں جدوں عملِ خیر بجا لاواں گا تو الله دے نزدیک اس توں افضل ہوں گا۔"

ایہ باتاں نوں تاہ نظر لوک صرف ذاتی انکسار اُتے محمول کرلیندے ہوں مگر خود حکومت عباسیہ دا فرماں روایقیناً اتنا کند ذہن نہ ہوۓگآ کہ اوہ انہاں تازیاناں نوں محسوس نہ کرے جو امام رضا علیہ السّلام دے خاموش افعال تے ا س طرح دے اقوال توں اس دے خاندانی نظامِ سلطنت اُتے برابر لگ رہے سن۔ اس نے تو بخیال خود اک وقتی سیاسی مصلحت توں اپنی سلطنت نوں مستحکم بنانے دے لئی حضرت علیہ السّلام نوں ولی عہد بنایا سی مگر بوہت چھیندی اسنوں محسوس ہویا کہ اگران دی زندگی زیادہ عرصہ تک قائم رہی تو عوام دی ذہنیت وچ یک لخت انقلاب ہوجائے گا تے عباسی سلطنت کاتخت ہمیشہ دے لئی الٹ جائے گا۔

عزائے حسین دی اشاعت[لکھو]

ہن امام رضا علیہ السّلام نوں تبلیغ حق دے لئی ناں حسین علیہ السّلام دی اشاعت دے کم نوں ترقی دینے دا وی پورا موقع حاصل ہو گیا سی جس دی بنیاد اس دے پہلے حضرت امام محمد باقر علیہ السّلام تے امام جعفر صادق علیہ السّلام قائم کرچکے سن مگر اوہ زمانہ ایسا سی کہ امام علیہ السّلام دی خدمت وچ اوہی لوک حاضر ہُندے سن جو بحیثیت امام تے بحیثیت عالم دین تساں دے نال عقیدت رکھدے سن تے ہن امام رضا علیہ السّلام تو امام روحانی وی نیں تے ولی عہد ُ سلطنت وی۔ اس لئی تساں دے دربار میںحاضر ہونے والاں دا دائرہ وسیع اے۔ مرو ##کامقام اے جو ایران دے تقریباًًًًً وسط وچ واقع اے.ہر طرف دے لوک یہاںاندے نیں تے ایتھے ایہ عالم اے کہ ادھر محرم دا چاند نکلا تے انکھاں توں انسو جاری ہو گئے۔ دوسراں نوں وی ترغیب وتحریص دی جانے لگی کہ الِ محمد دے مصائب نوں یاد کرو تے تاثرات غم نوں ظاہر کرو.ایہ وی ارشاد ہونے لگیا کہ جو اس مجلس وچ بیٹھے جتھے ہماری باتاں زندہ دی جاندی نیں اس دا دل مردہ نہ ہوۓگآ۔ اس دن کہ جدوں سب دے دل مردہ ہون گے۔ تذکرہ امام حسین علیہ السّلام دے لئی جو مجمع ہو اس کانام اصطلاحی طو ر اُتے مجلس# اسی امام رضا علیہ السّلام دی حدیث ای توں ماخوذ اے۔ تساں نے علمی طور اُتے خود مجلساں کرنا شروع کر دتیاں , جن وچ کدی خود ذاکر ہوئے تے دوسرے سامعین جداں یان بن شیب دی حاضری دے موقع اُتے جو تساں نے مصائب امام حسین علیہ السّلام بیان فرمائے تے کدی عبدالله بن ثابت یادعبل خزاعی ایسے کسے شاعر دی حاضری دے موقع اُتے اس شاعر نوں حکم ہویا کہ تو ذکر امام حسین وچ اشعار پڑھو اوہ ذاکر ہویا تے حضرت سامعین وچ داخل ہوئے۔

دعبل# نوں حضرت نے بعدمجلس اک قیمتی حلّہ وی مرحمت فرمایا جس دے لینے وچ دعبل# نے ایہ کہہ کرعذر کیاکہ میناں قیمتی حلّہ دی ضرورت نئيں اے اپنے جسم کااترا ہویا لباس مرحمت فرمائے تو حضرت نے انہاں دی خوشی پوری دی اوہ حلّہ تو انھاں دتا ای سی اس دے علاوہ اک جدوںّہ اپنے پہننے دا وی مرحمت فرمایا۔

اس توں ذاکر کابلند طریقہ کار کہ اسنوں کسے دنیوی انعام دی حاضر یامعاذ الله اجرت طے کرکے ذاکری نئيں کرنا چاہیے تے بانی مجلس کاطریقہ کار کہ اوہ بغیر طے کیتے ہوئے کچھ بطور پیشکش ذاکر دی خدمت وچ پیش کرے دونے امرثابت نیں مگر انہاں مجالس وچ سامعین دے اندر کسے حصہ دی تقسیم ہر گز کسے معتبر کتاب توں ثابت نئيں ہوئی۔

وفات[لکھو]

مامون دی توقعات غلط ثابت ہونے ای دا نتیجہ سی کہ اوہ اخر امام علیہ السّلام دی جان لینے دے درپے ہو گیا تے اوہی خاموش حربہ جوان معصومین علیہ السّلام دے نال اس دے پہلے بوہت دفعہ استعمال کیتا جاچکا سی کم وچ لایا گیا۔ انگور وچ جو بطور تحفہ امام علیہ السّلام دے سامنے پیش کیتے گئے سن زہر دتا گیا اوراس دے اثر توں 71صفر 302ھ وچ حضرت علیہ السّلام نے شہادت پائی۔ مامون نے بظاہر بوہت رنج وماتم کااظہار کیتا تے وڈے شان وشکوہ دے نال اپنے باپ ہارون رشید دے قریب دفن کیتا۔ جتھے مشہد مقدس وچ حضرت علیہ السّلام دا روضہ اج تاجدارانِ عالم دی جباں سائی دا مرکز بناہوا اے اوتھے ای اپنے وقت کابزرگ ترین دنیوی شہنشاہ ہارون رشید وی دفن اے جس دا ناں و نشان تک اوتھے جانے والاں نوں معلوم نئيں ہُندا۔

اولاد[لکھو]

امام علیہ السلام دی تعداد اولاد وچ شدید اختلاف اے۔ علامہ مجلسی نے بحا را لا نوار چھیندی ۱۲ صفحہ ۲۶ وچ کئی اقوال نقل کرنے دے بعد بحوالہ قرب الاسناد تحریر فرمایا اے کہ تساں دے دو فرزند سن۔ اک امام محمد تقی علیہ السلام دوسرے موسیٰ ۔ انوار نعمانیہ ۱۲۷ وچ اے کہ تساں دے تن اولادتھی۔ انوار الحسینیہ چھیندی ۳ ص۵۲ وچ اے کہ تساں دے تن اولاد سی۔ مگر نسل صرف امام محمد تقی علیہ السلام توں جاری ہوئی۔ صواعق محرقہ ۱۲۳ وچ اے کہ تساں دے پنج لڑکے تے اک لڑکی سی۔ نو ار الابصار ۱۴۵ وچ اے کہ تساں پنج لڑکے تے اک لڑکی سی۔ جنہاں دے نا م ایہ نیں ۔ امام محمد تقی۔حسن جعفر۔ ابراہیم ۔ حسین۔ عائشہ۔ روضتہ الشہداء ۲۳۸ وچ اے کہ تساں دے پنج لڑکے سن جنہاں دے نا م ایہ نیں ۔ امام محمد تقی ۔ حسن جعفر۔ ابراہیم۔ حسین۔ عقب اواز بزرگوارش محمدتقی است۔ مگر تساں دی نسل صرف امام محمد تقی توں بڑھی اے۔ ایہی کچھ رحمت للعالمین چھیندی ۲ص ۱۴۵ وچ اے۔ جنات الخلود ۳۲ وچ اے کہ تساں دے پنج لڑکے تے اک لڑکی سی۔ روضتہ الا حباب جمال الدین وچ اے کہ تساں دے پنج لڑکے سن۔ کشف الغمہ ۱۱۰ وچ اے کہ تساں دے چھ اولاد سی ۵ لڑکے اک لڑکی ایہی مطالب السول وچ اے۔ کنز الانساب ۹۶ وچ اے کہ تساں دے اٹھ لڑکے سن جنہاں دے ناں ایہ نیں امام محمد تقی، ہادی، علی نقی، حسین، یعقوب ، ابراہیم ، فضل ، جعفر۔

لیکن امام المحدثین تاج المحققین حضرت علامہ محمد بن محمد نعمان بغدادی المتوفی ۴۱۳ء ہجری المقلب ایہ شیخ مفید علیہ ا لرحمتہ۔کتاب ارشاد ۲۷۱۔۳۴۵ وچ تے تاج المفسرین، امین الدین حضرت ابو علی فضل بن حسن بن فضل طبرسی المشہدی صاحب مجمع البیان المتوفی ۵۴۸ء ء کتاب اعلام الوری، ۱۹۹ وچ تحریر فرماندے نیں۔ کن للرضامن الولد ابنہ ابر جعفر محمد بن علی الجواد لا غیر ۔حضرت امام محمد تقی دے علاوہ امام علی رضا علیہ السلا م دے کوئی تے اولاد نہ سی ایہی کچھ کتاب عمدة الطالب صفحہ۱۸۶ وچ اے۔

ہور ویکھو[لکھو]

[[گٹھ:818ء دیاں موتاں]