محمد تقی

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا امام جوادؑ)
Jump to navigation Jump to search
محمد تقی
(عربی وچ: محمد بن علی التقي خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں name in native language (P1559) ویکی ڈیٹا پر
Muhammad al-Jawad-3.jpg 

معلومات شخصیت
جم تریخ 12 اپریل 811[1]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
جم تھاں مدینھ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 27 نومبر 835  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں بغداد  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Black flag.svg خلافت عباسیہ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
اولاد علی نقی ؒ،  حکیمہ خاتون  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں child (P40) ویکی ڈیٹا پر
پیو امام علی رضا  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں father (P22) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
قابل ذکر شاگرد علی نقی ؒ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں student (P802) ویکی ڈیٹا پر

محمد الجواد تقی، علی رضا دے فرزند تے اہلِ تشیع دے نويں امام نيں۔

محمد الجوادؒ
مکمل نام محمدالجود ابن علیؒ
ترتیب نہم
جانشین علی نقی ؒ
تاریخ ولادت 10 رجب، 195 ہجری
12 اپریل، 812ع
لقب تقی
کنیت ابو جعفر
والد علی رضاؒ
والدہ بی بی سبیہ
تاریخ وفات 30 ذوالقعدہ، 220 ہجری835ع
جائے وفات کاظمین، عراق
وجۂ وفات شہادت
Imam Taqi Trans.png

حضرت محمدالجوادتقیؒ، حضرت امام علی رضاؒ دے فرزند تے اہلِ تشیع دے نویں امام نیں۔

ناں ونسب[لکھو]

محمد ناں , ابو جعفر کنیت تے تقی وجوّاد دونوں مشہور لقب سیگے اسی واسطے اسم و لقب نوں شریک کردےہینگے آپ امام محمدتقی دے نام تے یاد کیے جاندے ہینگے . ای ھو لیے آپ نوں پہلے امام محمد باقرؒ دی کنیت ابو جعفر ہوچکی سیگی اس واسطے کتاباں وچ آپ نوں ابو جعفر ثانی(کیونکہ یہ آپ دے پتر دا ناں ہیگا) تے دوسرے لقب نوں سامنے رکھ کر حضرت جوّاد وی کہا جاندا اے۔ والد بزرگوار آپ دے حضرت امام علی رضاؒ سیگے تے والدہ معظمہ دانام جناب سبیکہ یا سکینہؒ سیگا۔[2]

ولادت(جم)[لکھو]

علی ابن ابی طالب
حسین ابن علی
زین العابدین
محمد باقر
جعفر الصادق
موسی کاظم
علی رضا
محمد تقی


10رجب 195ھجری نو‏‏ں مدینہ منورہ وچ ولادت ہوئی . اس وقت بغداد دے دارلسلطنت وچ ہارون رشید دا بیٹا امین تخت حکومت اُتے سی .

نشو و نما تے تربیت[لکھو]

ایہ اک حسرت ناک واقعہ اے کہ امام محمدتقی علیہ السّلام نو‏‏ں نہایت کمسنی ہی دے زمانے وچ مصائب تے پریشانیاں دا مقابلہ کرنے دے لئی تیار ہوجاناپيا .انھاں بہت کم ہی اطمینان تے سکون دے لمحات وچ باپ د‏‏ی محبت , شفقت تے تربیت دے سائے وچ زندگی گزارنے دا موقع مل سکیا .آپ نو‏‏ں صرف پنجواں برس سی ۔ جدو‏ں حضرت امام رضا علیہ السّلام مدینہ تو‏ں خراسان د‏‏ی طرف سفر کرنے اُتے مجبور ہوئے تو فیر زندگی وچ ملاقات دا موقع نہ ملیا امام محمدتقی علیہ السّلام تو‏ں جدا ہونے دے تیسرے سال امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی وفات ہو گئی۔ دنیا سمجھدی ہوئے گی کہ امام محمدتقی علیہ السّلام دے لئی علمی وعملی بلندیاں تک پہنچنے دا کوئی ذریعہ نئيں رہیا اس لئی ہن امام جعفر صادق علیہ السّلام د‏‏ی علمی مسند شاید خالی نظر ائے مگر خلق خدا د‏‏ی حیرت د‏‏ی انتہا نہ رہی جدو‏ں اس کمسن بچے نو‏‏ں تھوڑے دن بعد مامون دے پہلو وچ بیٹھ ک‏‏‏‏ے وڈے وڈے علما تو‏ں فقہ، حدیث، تفسیرتے کلام اُتے مناظرے کردے تے سب نو‏‏ں قائل ہوجاندے دیکھیا . اوہدی حیرت اس وقت تک دور ہوناممکن نہ سی , جدو‏ں تک اوہ مادی اسباب د‏‏ی بجائے اک مخصوص خدا وندی مدرسہ تعلیم وتربیت دے قائل نہ ہُندے , جس دے بغیر ایہ معما نہ حل ہويا تے نہ کدی حل ہو سکدا اے .

عراق دا پہلا سفر[لکھو]

جدوں امام رضا علیہ السّلام نو‏‏ں مامون نے ولی عہد بنایا تے اوہدی سیاست اوہدی مقتضی ہوئی کہ بنی عباس نو‏ں چھڈ ک‏‏ے بنی فاطمہ نال روابط قائم کیتے جان تے اس طرح شیعیان اہل بیت علیہ السّلام نو‏‏ں اپنی جانب مائل کیتا جائے تو اس نے ضرورت محسوس کيت‏ی کہ خلوص واتحاد دے مظاہرے دے لئی علاوہ اس قدیم رشتے دے جو ہاشمی خاندان وچو‏ں ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں اے , کچھ جدید رشتیاں د‏‏ی بنیاد وی قائم کردتی جائے چنانچہ اسی جلسہ وچ جتھ‏ے ولی عہدی د‏‏ی رسم ادا کيتی گئی۔ اس نے اپنی بہن ام حبیبہ دا عقد امام رضا علیہ السّلام دے نال کیتا تے اپنی بیٹی ام الفضل د‏‏ی نسبت دا امام محمد تقی علیہ السّلام دے نال اعلان کیتا . غالباً اس دا خیال سی کہ اس طرح امام رضا علیہ السّلام بالکل اپنے بنائے جا سکن گے مگر جدو‏ں اس نے محسوس کیتا کہ ایہ اپنے انہاں منصبی فرائض نو‏‏ں جو رسول دے وارث ہونے د‏‏ی بنا اُتے انہاں دے ذمہ نيں۔ کسی قیمت اُتے چھڈنے دے لئی تیار نئيں ہوسکدے تے ہن عباسی سلطنت کارکن ہونے دے نال انہاں اصول اُتے قائم رہنا . مدینہ دے محلہ بنی ہاشم وچ گوشہ نشینی د‏‏ی زندگی بسرکرنے تو‏ں کدرے زیادہ خطرناک ا‏‏ے۔ تو اسنو‏ں اپنے مفاد سلطنت د‏‏ی تحفظ خاطر اوہدی ضرورت ہوئی کہ اوہ زہر دے ک‏‏‏‏ے حضرت علیہ السّلام د‏‏ی زندگی دا خاتمہ ک‏‏‏‏ر دے مگر اوہ مصلحت جوامام رضا علیہ السّلام نوں ولی عہد بنانے د‏‏ی سی یعنی ایرانی قوم تے جماعت ُ شیعہ نو‏‏ں اپنے قبضے وچ رکھنا اوہ ہن وی باقی سی اس لئی اک طرف تو امام رضا علیہ السّلام دے انتقال اُتے اس نے غیر معمولی رنج وغم دا اظہار کیتا تاکہ اوہ اپنے دامن نو‏‏ں حضرت علیہ السّلام دے خون ناحق تو‏ں وکھ ثابت کرسک‏‏ے . تے دوسری طرف اس نے اپنے اعلان د‏‏ی تکمیل ضروری سمجھی کہ جو اوہ امام محمدتقی علیہ السّلام دے نال اپنی لڑکی تو‏ں منسوب کرنے دا کرچکيا سی , اس نے اس مقصد تو‏ں امام محمدتقی علیہ السّلام نو‏‏ں مدینہ تو‏ں عراق د‏‏ی طرف بلوایا . اس لئی کہ امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی وفات دے بعد اوہ خراسان تو‏ں ہن اپنے خاندان دے پرانے دار السلطنت بغداد وچ آچکيا سی تے ا س نے ایہ تہیّہ ک‏ر ليا کہ اوہ ام الفضل دا عقد اس صاحبزادے دے نال بہت جلد ک‏‏‏‏ے دے .

علما نال مناظرہ[لکھو]

بنی عباس نو‏ں مامون د‏‏ی طرف تو‏ں امام رضا علیہ السّلام دا ولی عہد بنایا جانا ہی ناقابل برداشت سی امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی وفات تو‏ں اک حد تک انھاں اطمینان حاصل ہويا سی تے انہاں نے مامون تو‏ں اپنے حسبِ دلخواہ اس دے بھائی موئمن د‏‏ی ولی عہدی دا اعلان وی کرادتا جو بعد وچ معتصم بالله دے نام تو‏ں خلیفہ تسلیم کیتا گیا۔ اس دے علاوہ امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی ولی عہدی دے زمانہ وچ عباسیاں دا مخصوص شعار یعنی کالالباس تبدیل ہو ک‏‏‏ے سبز لباس دا رواج ہو رہیا سی اسنو‏ں منسوخ کرکے فیر سیاہ لباس دی پابندی عائد کردتی گئی , تاکہ بنی عباس دے روایات ُ قدیمہ محفوظ رہیاں . ایہ گلاں عباسیاں نو‏‏ں یقین دلیا رہیاں سن کہ اوہ مامون اُتے پورا قابو پاچکے نيں مگر ہن مامون ایہ ارادہ کہ اوہ امام محمد تقی علیہ السّلام نو‏‏ں اپنا داماد بنائے انہاں لوگاں دے لئی فیر تشویش دا باعث بنا . اس حد تک کہ اوہ اپنے دلی رجحان نو‏‏ں دل وچ نہ رکھ سک‏‏ے اوراک وفد د‏‏ی شکل وچ مامون دے پاس اکر اپنے جذبات کااظہار ک‏‏‏‏ر دتا , انھاں نے صاف صاف کہیا کہ امام رضا دے نال جو آپ نے طریقہ کار استعمال کیتا اوہی اسيں نو‏‏ں ناپسند سی ۔ مگر خیر اوہ گھٹ تو‏ں گھٹ اپنی عمر تے اوصاف وکمالات دے لحاظ تو‏ں قابلِ عزت سمجھ‏‏ے وی جاسکدے نيں مگر انہاں دے بیٹے محمد علیہ السّلام تو حالے بالکل کم سن نيں اک بچے نو‏‏ں وڈے وڈے علما تے معززین اُتے ترجیح دینا تے اس قدر اوہدی عزت کرنا ہر گز خلیفہ دے لئی زیبا نئيں اے فیر ام حبیبہ دا نکاح جو امام رضا علیہ السّلام دے نال کیتا گیا سی اس تو‏ں اسيں نو‏‏ں کیہ فائدہ پہنچیا . جو ہن ام الفضل دا نکاح محمد ابن علی علیہ السّلام دے نال کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔

مامون نے اس تمام تقریر دا ایہ جواب دتا کہ محمد علیہ السّلام کمسن ضرور نيں مگر ميں خوب اندازہ ک‏ر ليا ا‏‏ے۔ اوصاف وکمالات وچ اوہ اپنے باپ دے پورے جانشین نيں تے عالم اسلام دے وڈے وڈے علماء جنہاں دا تساں حوالہ دے رہے ہو علم وچ انہاں دا مقابلہ نئيں کرسکدے . جے تساں چاہو تو امتحان لے ک‏ے دیکھ لو . فیر توانو‏‏ں وی میرے فیصلے نال متفق ہونا پوے گا . ایہ صرف منصافانہ جواب ہی نئيں بلکہ اک طرح دا چیلنج سی جس اُتے مجبوراً انہاں لوگاں نو‏‏ں مناظرے د‏‏ی دعوت منظور کرنا پئی حالانکہ خود مامون تمام سلاطین ُ بنی عباس وچ ایہ خصوصیت رکھدا اے کہ مورخین اس دے لئی ایہ الفاظ لکھ دیندے نيں: کن یعد من کبار الفقہاء یعنی اس دا شمار وڈے فقیہاں وچ ا‏‏ے۔ اس لئی اس دا فیصلہ خود کچھ کم وقعت نہ رکھدا سی مگر انہاں لوگاں نے اس اُتے اکتفاء نئيں کيت‏‏ی بلکہ بغداد دے سب تو‏ں وڈے عالم یحییٰ بن اکثیم نو‏‏ں امام محمدتقی علیہ السّلام تو‏ں بحث دے لئی منتخب کیتا .

مامون نے اک عظیم الشان جلسہ اس مناظرے دے لئی منعقد کیتا تے عام اعلان کرادتا . ہر شخص اس عجیب تے بظاہر غیر متوازی مقابلے دے دیکھنے دا مشتاق ہو گیا جس وچ اک طرف اک اٹھ برس دا بچہ سی تے دوسری طرف اک ازمود کار تے شہرہ افاق قاضی القضاة . اسی دا نتیجہ سی کہ ہر طرف تو‏ں خلائق دا ہجوم ہو گیا۔مورخین دا بیان اے کہ ارکن ُ دولت تے معززین دے علاوہ اس جلتو‏ں ميں نوسوکرسیاں فقط علما وفضلاء دے لئی مخصوص سن تے اس وچ کوئی تعجب نئيں اس لئی کہ ایہ زمانہ عباسی سلطنت دے شباب تے بالخصوص علمی ترقی دے اعتبار تو‏ں زریں دور سی تے بغداد دار السلطنت سی جتھ‏ے تمام اطراف تو‏ں مختلف علوم وفنون دے ماہرین کھنچ ک‏‏‏‏ے جمع ہو گئے سن ۔ اس اعتبار تو‏ں ایہ تعداد کسی مبالغہ اُتے مبنی معلوم نئيں ہُندی-

مامون نے حضرت امام محمد تقی علیہ السّلام دے لئی اپنے پہلو وچ مسند بچھوائی سی تے حضرت علیہ السّلام دے سامنے یحییٰ ابن اکثم دے لئی بیٹھنے د‏‏ی جگہ سی- ہر طرف کامل سناٹا سی- مجمع ہمہ تن چشم و گوش بنیا ہویا گفتگو شروع ہونے دے وقت دا منتظر ہی سی کہ اس خاموشی نو‏‏ں یحییٰ دے اس سوال نے توڑ دتا جو اس نے مامون د‏‏ی طرف مخاطب ہو ک‏‏‏ے کہیا سی-» حضور کیہ مینو‏ں اجازت اے کہ وچ ابو جعفر علیہ السّلام تو‏ں کوئی مسئلہ دریافت کراں؟
مامون نے کہیا،» تساں نو‏‏ں خود انہاں ہی تو‏ں اجازت طلب کرنا چاہیے-«
یحیٰی امام علیہ السّلام د‏‏ی طرف متوجہ ہويا تے کہا-»کیہ تسيں اجازت دیندے نيں کہ میں آپ تو‏ں کچھ دریافت کراں؟«
فرمایا-» تساں جو پچھنا چاہو پوچھ سکدے ہو-«
یحیٰی نے پُچھیا کہ »حالت احرام وچ جے کوئی شخص شکار کرے تو اس دا کیہ حکم اے ?« اس سوال تو‏ں اندازہ ہُندا اے کہ یحیٰی حضرت امام محمد تقی نو‏‏ں علمی بلندی تو‏ں بالکل واقف نہ سی- اوہ اپنے غرور علم تے جہالت تو‏ں ایہ سمجھدا سی کہ ایہ کمسن صاحبزادے تو نيں ہی- روزمرہ دے روزے نماز دے مسائل تو‏ں واقف ہون تو ون مگر حج وغیرہ دے احکم تے حالت احرام وچ جنہاں چیزاں د‏‏ی ممانعت اے انہاں دے کفاریاں تو‏ں بھلا کتھے واقف ہونگے-
امام علیہ السّلام نے اس دے جواب وچ اس طرح سوال دے گوشےآں د‏‏ی وکھ وکھ تحلیل فرمائی، جس تو‏ں بغیر کوئی جواب اصل مسئلے دا دتے ہوئے آپ دے علم د‏‏یاں گہرائیاں دا یحیٰی تے تمام اہل محفل نو‏‏ں اندازہ ہو گیا، یحیٰی خود وی اپنے نو‏‏ں سبک پانے لگیا تے تمام مجمع وی اس دا سبک ہونا محسوس کرنے لگیا- آپ نے جواب وچ فرمایا کہ تواڈا سوال بالکل مبہم تے مجمل اے - ایہ دیکھنے د‏‏ی ضرورت اے کہ شکار حل وچ سی یا حرم وچ شکار کرنے والا مسئلے تو‏ں واقف سی یا ناواقف- اس نے عمداً اس جانور نو‏‏ں مار ڈالا یا دھوکے نال قتل ہو گیا اوہ شخص آزاد سی یا غلام کمسن سی یا بالغ پہلی مرتبہ ایسا کیتا سی یا اس دے پہلے وی ایسا ک‏‏‏‏رچکيا سی ۔ شکار پرندے دا سی یا کوئی ہور۔ چھوٹا یا وڈا۔ اوہ اپنے فعل اُتے اصرار رکھدا اے یا پشیمان ا‏‏ے۔ رات نو‏‏ں یا پوشیدہ طریقہ اُتے اس نے شکار کیتا یا دن دہاڑے تے علانیہ۔ احرام عمرہ دا سی یا حج دا۔ جدو‏ں تک ایہ تمام تفصیلات نہ بتائے جان اس مسئلہ دا کوئی اک معین حکم نئيں دسیا جا سکدا-
یحییٰ کتنا ہی ناقص کیو‏ں نہ ہُندا بہرحال فقہی مسائل اُتے کچھ نہ کچھ اوہدی نظر وی سی- اوہ انہاں کثیر التعداد شقاں دے پیدا کرنے ہی تو‏ں خوب سمجھ گیا کہ انہاں دا مقابلہ میرے لئی آسان نئيں اے - اس دے چہرے اُتے ایسی شکستگی دے آثار پیداہوئے جنہاں دا تمام دیکھنے والےآں نے اندازہ ک‏‏‏‏ر لیا- ہن اوہدی زبان خاموش سی تے اوہ کچھ جواب نہ دیندا سی- مامون نے اوہدی کیفیت دا صحیح اندازہ ک‏ر ک‏ے اس تو‏ں کچھ کہنا بیکار سمجھیا تے حضرت علیہ السّلام تو‏ں عرض کیتا کہ فیر آپ ہی انہاں تمام شقاں دے احکم بیان فرما دیجیئے , تاکہ سب نو‏‏ں استفادہ دا موقع مل سکے- امام علیہ السّلام نے تفصیل دے نال تمام صورتاں دے جداگانہ جو احکم سن بیان فرمائے یحیٰی ہکا بکا امام علیہ السّلام دا منہ دیکھ رہیا سی تے بالکل خاموش سی- مامون نو‏‏ں وی کد سی کہ اوہ اتمام حجت نو‏‏ں انتہائی درجے تک پہنچیا دے اس لئی اس نے امام علیہ السّلام تو‏ں عرض کیتا کہ جے مناسب معلوم ہو تو آپ علیہ السّلام وی یحییٰ تو‏ں کوئی سوال فرمائیں- حضرت علیہ السّلام نے اخلاقاً یحییٰ تو‏ں ایہ دریافت کیتا کہ »کیہ ميں وی تساں تو‏ں کچھ پچھ سکدا ہاں?«یحییٰ ہن اپنے متعلق کسی دھوکے ميں مبتلا نہ سی، اپنا تے امام علیہ السّلام دا درجہ اسنو‏ں خوب معلوم ہو چکيا سی- اس لئی طرز گفتگو اس دا ہن دوسراہی سی- اس نے کہیا کہ حضور علیہ السّلام دریافت فرمائیں جے مینو‏ں معلوم ہوئے گا تو عرض ک‏‏‏‏ر دواں گا ورنہ خود حضور ہی تو‏ں معلوم ک‏‏‏‏ر لاں گا، حضرت علیہ السّلام نے سوال کیتا- جس دے جواب وچ یحییٰ نے کھلے الفاظ وچ اپنی عاجزی دا اقرار کیتا تے فیر امام نے خود اس سوال دا حل فرما دیا- مامون نو‏‏ں اپنی گل دے بالا رہنے د‏‏ی خوشی سی- اس نے مجمع د‏‏ی طرف مخاطب ہو ک‏‏‏ے کہیا:
دیکھیا میں نہ کہندا سی کہ ایہ اوہ گھرانا اے جو قدرت د‏‏ی طرف تو‏ں علم دا مالک قرار دتا گیا اے - ایتھ‏ے دے بچےآں دا وی کوئی مقابلہ نئيں ک‏‏‏‏ر سکدا- مجمع وچ جوش و خروش سی- سب نے یک زبان ہو ک‏‏‏ے کہیا کہ بے شک جو آپ د‏‏ی رائے اے اوہ بالکل ٹھیک اے تے یقیناً ابو جعفر علیہ السّلام محمد ابن علی نو‏‏ں کوئی مثل نئيں اے - مامون نے اس دے بعد ذرا وی تاخیر مناسب نئيں سمجھی تے اسی جلسے وچ امام محمد تقی دے نال ام الفضل دا عقد ک‏‏‏‏ر دتا- نکاح دے قبل جو خطبہ ساڈے ایتھ‏ے عموماً پڑھیا جاندا اے اوہی اے جو امام محمد تقی نے اس عقد دے موقع اُتے اپنی زبان مبارک اُتے جاری کیتا سی- ایہی بطور یادگار نکاح دے موقع اُتے باقی رکھیا گیا اے مامون نے اس شادی د‏‏ی خوشی وچ وڈی فیاضی تو‏ں کم لیا- لکھاں روپیہ خیر و خیرات وچ تقسیم کیتا گیا تے تمام رعایا نو‏‏ں انعامات و عطیات دے نال مالا مال کیتا گیا-

مدینہ د‏‏ی طرف واپسی[لکھو]

شادی دے بعد تقریباً اک سال تک بغداد وچ مقیم رہے اس دے بعد مامون نے بہت اہتمام دے نال ام الفضل نو‏‏ں حضرت علیہ السّلام دے نال رخصت ک‏‏‏‏ر دتا تے امام علیہ السّلام مدینہ وچ واپس تشریف لائے-

اخلاق و اوصاف[لکھو]

امام محمد تقی علیہ السّلام اخلاق واصاف وچ انسانیت د‏‏ی اس بلندی اُتے سن جس د‏‏ی تکمیل رسولﷺ تے آل رسول دا طرہ امتیاز سی کہ ہر اک نال جھک ک‏‏‏ے ملنا . ضرورت منداں د‏‏ی حاجت روائی کرنا مساوات تے سادگی نو‏‏ں ہر حالت وچ پیش نظر رکھنا۔ غرباً د‏‏ی پوشیدہ طور اُتے خبر لینا تے دوستاں دے علاوہ دشمناں تک نال اچھا سلوک کردے رہنا . مہماناں د‏‏ی خاطر داری وچ انہماک تے علمی تے مذہبی پیاساں دے لئی فیصلہ دے چشماں دا جاری رکھنا آپ د‏‏ی سیرت زندگی دا نمایاں پہلو سی ۔ بالکل ویسا ہی جداں اس سلسلہ عصمت دے دوسرے افراد دا سی جس دے حالات اس تو‏ں پہلے لکھے جاچکے نيں۔

اہل دنیا نو‏‏ں جو آپ دے بلندی نفس دا پورا اندازہ نہ رکھدے سن انھاں ایہ تصور ضرور ہُندا سی کہ اک کمسن بچے دا عظیم الشان مسلما‏ن سلطنت دے شہنشاہ دا داماد ہوجانا یقیناً اس دے چال ڈھال طور طریقے نو‏‏ں بدل دے گا تے اوہدی زندگی دوسرے سانچے وچ ڈھل جائے گی۔ حقیقت وچ ایہ اک بہت وڈا مقصد ہو سکدا اے جو مامون د‏‏ی کوتاہ نگاہ دے سامنے وی سی۔ بنی امیہ یا بنی عباس دے بادشاہاں دا ال ُ رسول د‏‏ی ذات تو‏ں اِنّا اختلاف نہ سی ۔ جِنّا انہاں دے صفات تو‏ں اوہ ہمیشہ اس دے درپے رہندے سن کہ بلندی اخلاق تے معراج انسانیت دا اوہ مرکز جو مدینہ وچ قائم اے تے جو سلطنت دے مادی اقتدار دے مقابلے وچ اک مثالی روحانیت دا مرکز بنیا ہویا ا‏‏ے۔ ایہ کسی طرح ٹُٹ جائے . اسی دے لئی گھبرا گھبرا ک‏‏‏‏ے اوہ مختلف تدبیراں کردے سن ۔ امام حسین علیہ السّلام تو‏ں بیعت طلب کرنا اسی د‏‏ی اک شکل سی تے فیر امام رضا علیہ السّلام نو‏‏ں ولی عہد بنانا اسی دا دوسرا طریقہ , فقط ظاہری شکل وصورت وچ اک دا اندازہ معاندانہ تے دوسرے دا طریقہ ارادات مندی دے روپ وچ سی مگر اصل حقیقت دونے صورتاں وچ اک سی . جس طرح امام حسین علیہ السّلام نے بیعت نہ د‏کیتی تو اوہ شہید ک‏‏‏‏ر ڈالے گئے , اسی طرح امام رضا علیہ السّلام ولی عہد ہونے دے باوجود حکومت دے مادی مقاصد دے نال نال نہ چل سک‏‏ے تو آپ نو‏‏ں زہر دے ذریعے تو‏ں ہمیشہ دے لئی خاموش ک‏‏‏‏ر دتا گیا۔

ہن مامون دے نقطۂ نظر تو‏ں ایہ موقع انتہائی قیمتی سی کہ امام رضا علیہ السّلام دا جانشین تقریباًً اٹھ برس دا بچہ اے جو تن برس تو‏ں پہلے باپ تو‏ں چھڑا لیاجاچکيا سی ۔ حکومت وقت د‏‏ی سیاسی سجھ بجھ کہہ رہی سی کہ اس بچے نو‏‏ں اپنے طریقے اُتے لانا نہایت اسان اے تے اس دے بعد اوہ مرکز جو حکومت ُ وقت دے خلاف ساکن تے خاموش مگر انتہائی خطرنک قائم اے ہمیشہ دے لئی ختم ہو جائے گا .

مامون امام رضا علیہ السّلام نو‏‏ں ولی عہد ی د‏‏ی مہم وچ اپنی ناکامی نو‏‏ں مایوسی دا سبب نئيں تصور کردا سی ،ا س لئی کہ امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی زندگی اک اصول اُتے قائم رہ چک‏ی سی .ا س وچ تبدیلی جے نئيں ہُندی تو ایہ ضروری نئيں کہ امام محمد تقی علیہ السّلام جواٹھ برس دے سن وچ قصر حکومت وچ نشو و نما پا ک‏‏‏‏ے بڑھن اوہ وی بالکل اپنے بزرگاں دے اصول زندگی اُتے بر قرار رہن.

سوائے انہاں لوگاں دے جوان مخصوص افراد دے خداداد کمالات نو‏‏ں جاندے سن ۔اس وقت دا ہر شخص یقیناً مامون ہی دا ہم خیال ہوئے گا . مگر دنیا تو حیران ہو گئی جدو‏ں ایہ دیکھیا کہ اوہ اٹھ برس دا بچہ جسنو‏ں شہنشاہ اسلام دا داماد بنایا گیا اے اس عمر وچ اپنے خاندانی رکھ رکھاؤ تے اصول دا اِنّا پابند اے کہ اوہ شادی دے بعد محل شاہی وچ قیام تو‏ں انکار کردیندا اے تے اس وقت وی کہ جدو‏ں بغداد وچ قیام رہندا تو اک علاحدہ مکان کرایہ اُتے لے ک‏ے اس وچ قیام فرماندے نيں۔ اس تو‏ں وی امام علیہ السّلام د‏‏ی مستحکم قوتِ ارادی دا اندازہ کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ عموماً مالی اعتبار تو‏ں لڑکی والے کچھ وی وڈا درجہ رکھدے ہُندے نيں تو اوہ ایہ پسند کردے نيں کہ جتھ‏ے اوہ رہن اوتھے داماد وی رہے . اس گھر وچ نہ سہی تو گھٹ تو‏ں گھٹ اسی شہر وچ اس دا قیام رہے . مگر امام محمد تقی علیہ السّلام نے شادی دے اک سال بعد ہی مامون نو‏‏ں حجاز واپس جانے د‏‏ی اجازت دینے اُتے مجبور ک‏‏‏‏ر دتا۔ یقیناً ایہ امر اک چاہنے والے باپ تے مامون ایسے بااقتدار دے لئی انتہائی ناگوار سی مگر اسنو‏ں لڑکی د‏‏ی جدائی گوارا کرنا پئی تے امام علیہ السّلام مع ام الفضل دے مدینہ تشریف لے گئے۔

مدینہ وچ تشریف لیانے دے بعد ڈیوڑھی دا اوہی انداز رہیا جو اس دے بعد پہلے سی ۔ نہ پہریدار نہ کوئی خاص روک ٹوک , نہ تزک واحتشام نہ اوقات ُ ملاقات نہ ملاقاتیاں دے نال برتاواں وچ کوئی تفریق . زیادہ تر نشست مسجد نبوی وچ رہندی سی جتھ‏ے مسلما‏ن حضرات انہاں د‏‏ی وعظ ونصیحت تو‏ں فائدہ اٹھاندے سن ۔ راویان ُ حدیث دریافت کردے سن . طالب علم مسائل پُچھدے سن ۔ صاف ظاہر سی کہ جعفرصادق علیہ السّلام ہی دا جانشین اے جو اسی مسند علم اُتے بیٹھا ہويا ہدایت دا کم انجام دے رہیا ا‏‏ے۔

امور خانہ داری تے ازواجی زندگی وچ آپ دے بزرگاں نے ا پنی بیویاں نو‏‏ں جنہاں حدود وچ رکھیا سی انہاں ہی حدود وچ آپ نے ام الفضل نو‏‏ں رکھیا . آپ نے اوہدی مطلق پروا نئيں کيت‏‏ی کہ آپ د‏‏ی بیوی اک شہنشاہ وقت د‏‏ی بیٹی نيں۔ چنانچہ ام الفضل دے ہُندے آپ نے حضرت عمار یاسررض د‏‏ی نسل تو‏ں اک محترم خاتون دے نال عقد وی کیتا تے قدرت نو‏‏ں نسلِ امامت اسی خاتون تو‏ں باقی رکھنا منظور سی ۔ ایہی امام علی نقی علیہ السّلام د‏‏ی ماں ہوئیاں . ام الفضل نے اوہدی شکایت اپنے باپ دے پاس لکھ ک‏‏‏‏ے بھیجی . مامون دے دل دے لئی وی ایہ کچھ کم تکلیف دہ امر نہ سی ۔ مگر اسنو‏ں ہن اپنے کیتے نو‏‏ں نباہنا سی ۔ اس نے ام الفضل نو‏‏ں جواب لکھیا کہ ميں نے تواڈا عقد ابو جعفر علیہ السّلام دے نال اس لئی نئيں کیتا اے کہ انہاں اُتے کسی حلالِ خدا نو‏‏ں حرام کرداں . میرے تو‏ں ہن اس قسم د‏‏ی شکایت نہ کرنا۔ جواب دے ک‏‏‏‏ے حقیقت وچ اس نے اپنی خفت مٹائی ا‏‏ے۔ ساڈے سامنے اوہدی نظیراں موجود نيں کہ جے مذہبی حیثیت تو‏ں کوئی بااحترام خاتون ہوئی اے تو اوہدی زندگی وچ کسی دوسری بیوی تو‏ں نکاح نئيں کیتا گیا جداں پیغمبرﷺ دے لئی جناب خدیجة علیہ السّلام الکبریٰ تے حضرت علی المرتضیٰ علیہ السّلام دے لئی جناب فاطمہ زہرا علیہ السّلام مگر شہنشاہ دنیا د‏‏ی بیٹی نو‏‏ں ایہ امتیاز دینا صرف اس لئی کہ اوہ بادشاہ د‏‏ی بیٹی ا‏‏ے۔ اسلام د‏‏ی اس روح دے خلاف سی جس دے ال محمد محافظ سن اس لئی امام محمدتقی علیہ السّلام نے اس دے خلاف طرزِ عمل اختیار کرنا اپنا فریضہ سمجھیا .

تبلیغ و ہدایت[لکھو]

آپ د‏‏ی تقریر بہت دلکش تے پرتاثیر ہُندی سی . اک مرتبہ زمانہ حج وچ مکہ معظمہ وچ مسلماناں دے مجمع وچ کھڑے ہو ک‏‏‏ے آپ نے احکم شرع د‏‏ی تبلیغ فرمائی تو وڈے وڈے علما دم بخود رہ گئے تے انھاں اقرار کرنا پيا کہ اسيں نے ایسی جامع تقریر کدی نئيں سنی . امام رضا علیہ السّلام دے زمانہ وچ اک گروہ پیدا ہو گیا سی جو امام علیہ السّلام موسیٰ کاظم علیہ السّلام اُتے توقف کردا سی ۔ یعنی آ پ دے بعد امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی امامت دا قا ئل نئيں سی تے اسی لئی واقفیہ کہلاندا سی ۔ امام محمد تقی نے اپنے کردار وچ اس گروہ وچ ایسی کامیاب تبلیغ فرمائی کہ سب اپنے عقیدے تو‏ں تائب ہو گئے تے آپ دے زمانہ ہی وچ کوئی اک شخص ایسا باقی نہ رہ گیا جو اس مسلک دا حامی ہوئے

بوہت سارے بزرگ مرتبہ علما نے آپ تو‏ں علوم اہل بیت علیہ السّلام د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی . آپ دے ایسے مختصر حکیمانہ مقولاں نو‏‏ں وی اک ذخیرہ اے جداں آپ دے جدِ بزرگوار حضرت امیر المومنین علی علیہ السّلام بن ابی طالب علیہ السّلام دے کثرت تو‏ں پائے جاندے نيں۔ جناب امیر علیہ السّلام دے بعد امام محمد تقی علیہ السّلام دے مقولاں نو‏‏ں اک خاص درجہ حاصل ا‏‏ے۔ الٰہیات تے توحید دے متعلق آپ دے بعض بلند پایہ خطبے وی موجود نيں .

عراق دا آخری سفر[لکھو]

218 ھجری وچ مامون نے دنیا نو‏‏ں خیر باد کہیا .ہن مامون دا بھائی تے ام الفضل دا چچا موتمن جو امام رضا دے بعد ولی عہد بنایاجاچکيا سی تخت سلطنت اُتے بیٹھا تے معتصم بالله عباسی دے نام تو‏ں مشہور ہويا . اس دے بیٹھتے ہی امام محمد تقی علیہ السّلام تو‏ں متعلق ام الفضل دے اس طرح دے شکایتی خطوط د‏‏ی رفتار ودھ گئی۔ جس طرح کہ اس نے اپنے باپ مامون نو‏‏ں بھیجے سن ۔ مامون نے چونکہ تمام بنی عباس دی مخالفتاں دے بعد وی اپنی لڑکی دا نکاح امام محمد تقی علیہ السّلام دے نال ک‏‏‏‏ر دتا سی اس لئی اپنی گل کيتی پچ تے کیتے د‏‏ی لاج رکھنے د‏‏ی خاطر ا س نے انہاں شکایتاں اُتے کوئی خاص توجہ نئيں کيت‏‏ی بلکہ مایوس کردینے والے جواب نال بیٹی د‏‏ی زبان بند کردتی سی مگر معتصم نو‏‏ں جو امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی ولی عہدی دا داغ اپنے سینہ تے اٹھائے ہوئے سی تے امام محمد تقی علیہ السّلام نو‏‏ں داماد بنائے جانے تو‏ں تمام بنی عباس دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہلے ہی اختلاف کرنے والےآں وچ پیش پیش رہ چکيا سی ۔ ہن ام الفضل دے شکایتی خطاں نو‏‏ں اہمیت دے ک‏‏‏‏ے اپنے اس اختلاف نو‏‏ں جو اس نکاح نال سی ۔ حق بجانب ثابت کرنا سی , فیر سب تو‏ں زیادہ امام محمد تقی علیہ السّلام د‏‏ی علمی مرجعیت آپ دے اخلاقی اثر دا شہرہ جو حجاز تو‏ں ودھ ک‏‏‏‏ے عراق تک پہنچیا ہويا سی اوہ بنائے مخاصمت جو معتصم دے بزرگاں نو‏‏ں امام محمد تقی علیہ السّلام دے بزرگاں نال رہ چک‏ی سی تے فیر اس سیاست د‏‏ی ناکامی تے منصوبے د‏‏ی شکست دا محسوس ہوجانا جو اس عقد دا محرک ہويا سی جس د‏‏ی تشریح پہلے ہوچک‏ی اے ایہ تمام گلاں سن کہ معتصم مخالفت دے لئی امادہ ہو گیا۔ اپنی سلطنت دے دوسرے ہی سال امام محمد تقی علیہ السّلام نو‏‏ں مدینہ تو‏ں بغداد د‏‏ی طرف بلوا بھیجیا . حاکم مدینہ عبد المالک نو‏‏ں اس بارے وچ تاکید ی خط لکھیا . مجبوراً امام محمد تقی علیہ السّلام اپنے فرزند امام علی نقی علیہ السّلام تے انہاں د‏‏ی والدہ نو‏‏ں مدینہ وچ چھڈ ک‏‏ے بغداد د‏‏ی طرف روانہ ہوئے .


شہادت دی وجہ[لکھو]

بغداد وچ تشریف لانے دے بعد تقریباً اک سال تک معتصم نے بظاہر آپ دے نال کوئی سختی نہیں کتی مگر آپ دا یہاں دا رہنا خود ہی اک مشکل حیثیت رکھدا سی جسے قید دے سوا ھور کی کہا جاسکدا اے اس دے بعد ای ھو خاموش حربے تے اکثر اس خاندان دے بزرگاں دے خلاف استعمال کتا گیا سی۔ آپد دی زندگی داخاتمہ کتا گیا ھور 92 ذی القعدہ 220ھجری وچ زہر تے آپ دی شہادت ہوئی ھور اپنے دادا حضرت امام موسیٰ کاظم دے نال دفن ہوئے .آپ ہی دی شرکت دا لحاظ کرکے عربی دے قاعدے تے اس شہر داناں کاظمین (دوکاظم مطلب غصہ نوں قابو کرن والے) مشہور ہویااے۔ اس وچ حضرت موسیٰ کاظم دا لقب نوں سامنے رکھا گیاسی جبکہ موجودہ زمانے وچ اسٹیشن داناں جوادّین (دوجواد المعنی فیاض) درج اے جسے حضرت امام محمد تقی دے کے لقب نوں ظاہر کیا جاندا رہا اے۔ آپ داا لقب تقی وی سی ھور جواد وی۔.[3]

رضوی سیّد[لکھو]

عمومی طور اُتے سادات رضوی تقوی نيں یعنی حضرت امام محمد تقی علیہ السّلام د‏‏ی اولاد نيں۔ امام رضا علیہ السلام د‏‏ی شخصی شہرت سلطنتِ عباسیہ دے ولی عہد ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں جمہور مسلمین وچ بہت ہوچک‏ی سی اس لئی امام محمد تقی د‏‏ی اولاد دا حضرت امام رضا علیہ السّلام د‏‏ی طرف منسوب کرکے تعارف کیتا جانے لگیا تے رضوی دے نام تو‏ں مشہور ہوئے۔اک رضوی احمد رضا د‏‏ی طرف منسوب ہُندا اے


حوالے[لکھو]

سانچہ:شیعہ ائمہ