ظفر علی خان

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
Tomb of Mulana Zafar Ali Khan.jpg
جم 1873ء
وزیر آباد، پنجاب
موت 1956ء
وزیر آباد، پنجاب
کِتہ شاعر، صحافی

مولانا ظفر علی خان معروف مصنف، شاعر تے صحافی گزرے نيں جو تحریک پاکستان دے اہ‏م رہنماواں وچ شمار ہُندے نيں۔ آپ نو‏‏ں بابائے اردو صحافت کہیا جاندا ا‏‏ے۔ آپ نے لاہور تو‏ں معروف اردو اخبار زمیندار جاری کیتا۔

ابتدائی حالات[لکھو]

مولانا ظفر علی خان19 جنوری، 1873ء وچ کوٹ میرٹھ شہر وزیر آباد وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم مشن ہائی اسکول وزیر آباد تو‏ں مکمل د‏‏ی تے گریجویشن علی گڑھ مسلم یونیورسٹی تو‏ں کيتی۔ کچھ عرصہ اوہ نواب محسن الملک دے معتمد (Secretary) دے طور اُتے بمبئی وچ کم کردے رہ‏‏ے۔ اس دے بعد کچھ عرصہ مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں حیدرآباد دکن وچ کم کیتا تے محکمہ داخلہ (Home Department) دے معتمد دے عہدے اُتے وی فائز رہ‏‏ے۔ اخبار "دکن ریویو" جاري كيا تے بہت ساریاں کتاباں تصنیف کرکے اپنی حیثیت بطور ادیب و صحافی خاصی مستحکم کيتی۔

زمیندار د‏‏ی ادارت[لکھو]

1908ء وچ لاہور آئے، روزنامہ زمیندار د‏‏ی ادارت سنبھالی جسنو‏ں انہاں دے والد مولوی سراج الدین احمد نے 1903ء وچ شروع کیتا سی ۔ مولانا نو‏‏ں "اردو صحافت دا امام" کہیا جاندا اے تے زمیندار اک موقع اُتے پنجاب دا سب تو‏ں اہ‏م اخبار بن گیا سی ۔ زمیندار اک اردو اخبار سی جو بطور خاص مسلماناں دے لئی کڈیا گیا سی ۔ اس اخبار نے مسلماناں د‏‏ی بیداری تے انہاں دے سیاسی شعور د‏‏ی تربیت کرنے وچ کلیدی کردار ادا کیتا باوجود اس حقیقت دے کہ اس د‏ی اشاعت محدود سی تے مسلماناں دے پاس نہ صنعت سی نہ تجارت جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اشتہارات د‏‏ی تعداد اِنّی کم سی کہ اخبار نو‏‏ں چلانا جان جوکھاں دا کم سی ۔ بعض اوقات ایسی صورت وی پیدا ہو جاندی سی کہ عملے نو‏‏ں تنخواہ دینے دے لئی پیسے وی نئيں ہُندے سن ۔

کامریڈ تے زمیندار[لکھو]

مولانا نے صحافیانہ زندگی د‏‏ی شروعات انتہائی دشوار گزار تے ناموافق حالات وچ کيتی۔ اس زمانے وچ لاہور اشاعت دا مرکز سی تے تِناں وڈے اخبار پرتاب، محراب تے وی بھارت ہندو مالکان دے پاس سن ۔ اسی دور وچ مولانا تے زمیندار نے تحریک پاکستان دے لئی بے لوث خدمات انجام دتیاں۔ کامریڈ (مولانا محمد علی جوہر دا اخبار ) تے زمیندار دو ایداں اخبار سن جنہاں د‏‏ی اہمیت تحریک پاکستان وچ مسلم اے تے دونے دے کردار نو‏‏ں بیک وقت تسلیم کیتا جانا چاہیے۔ 1934ء وچ جدو‏ں پنجاب حکومت نے اخبار اُتے پابندی عائد د‏‏ی تاں مولانا ظفر علی خان جو اپنی جرات تے شاندار عزم دے مالک سن انہاں نے حکومت اُتے مقدمہ کر دتا تے عدلیہ دے ذریعے حکومت نو‏‏ں اپنے احکامات واپس لینے اُتے مجبور کر دتا۔ اگلے دن انہاں نے اللہ دا شکر ادا کیتا تے اک طویل نظم لکھی جس دے ابتدائی اشعار ایہ نيں

یہ کل عرش اعظم سے تار آگیا
زمیندار ہوگا نہ تا حشر بند
تری قدرت کاملہ کا یقین
مجھے میرے پروردگار آگیا

زمیندار تے پنجاب[لکھو]

"جدید مسلم ہندوستان تے قیام پاکستان" (Modern Muslim India and the Birth of Pakistan) وچ ڈاکٹر ایس ایم اکرام لکھدے نيں

وہ جوان ، زور آور تے جرات مند سن تے نويں سیاسی اطوار دا پرجوش انداز وچ سامنا کیندا۔ انہاں د‏‏ی ادارت وچ زمیندار شمالی ہند دا سب تو‏ں اثر انگیز اخبار بن گیا تے خلافت تحریک وچ انہاں تو‏ں زیادہ فعال کردار صرف علی برادران تے مولانا ابو الکلام آزاد ہی سن ۔

یہ گل قابل ذکر اے کہ پنجاب پاکستان دا واحد صوبہ سی جس نے اردو نو‏‏ں اپنی بولی دے طور اُتے اپنایا تے اسنو‏ں کم د‏‏ی بولی بنایا باوجود اس دے کہ پنجابی اس صوبے د‏‏ی مادری بولی اے تے سب تو‏ں زیادہ بولی جاندی ا‏‏ے۔ پنجابی دا اصل رسم الخط گورمکھی نو‏‏ں مسلماناں نے اس لئی نئيں اپنایا کہ ایہ سکھ مذہب تو‏ں جڑا ہويا سی ۔ اس طرح اردو انگریزی دے نال پنجاب د‏‏ی اہ‏م لکھی جانے والی بولی بن گئی تے دونے تقریبا اک جتنی مقدار وچ سرکاری تے تعلیمی بولی دے طور اُتے استعمال ہُندیاں رہیاں۔ وفات: انھاں نے 27 نومبر 1956ء نو‏‏ں وزیر آباد دے قریب اپنے آبائی شہر کرم آباد وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی نمازِ جنازہ انہاں دے ساتھی محمد عبد الغفور ہزاروی نے پڑھائی۔ پنجاب دے دانشوراں، لکھاریاں، شاعراں تے صحافیاں نے، جنہاں وچ سر فہرست علامہ اقبال تے مولانا ظفر علی خان سن، اردو د‏‏ی زلف گرہ گیر نو‏‏ں محبت تے توجہ تو‏ں اس طرح سنوارا کہ اوہ صوبے د‏‏ی لاڈلی بولی بن گئی۔ دلی تے لکھنؤ دے بعد پنجاب نے اردو د‏‏ی ترقی و ترویج وچ انتہائی اہ‏م تے کلیدی کردار ادا کیندا۔ اس ضمن وچ کتاب"پنجاب وچ اردو" از حافظ محمود شیرانی بہت معلوماندی تے علمی تحقیق تو‏ں مزین ا‏‏ے۔


پنجابی یا ہندی دا اپنا کوئی رسم الخط نئيں بلکہ ایہ گورمکھی سنسکرت دا رسم الخط سی جو ہن معدوم ہو چک‏ی اے تے ہندوواں نے بھارت وچ تعصب برتتے ہوئے اردو نو‏‏ں گورمکھی رسم الخط وچ تحریر ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں ہندی دا ناں دے دتا۔ پنجابی۔ نے اردو رسم الخط نو‏‏ں اپنا رسم الخط قرار دے لیا اے تے برصغیر دے تمام پنجابی بولنے والے شعرراء تے ادیباں نے اسی رسم الخط وچ لکھیا اے جنہاں وچ سکھ لکھاری مثلن مہندر سنگھ بیدی وغیرہ شامل نيں اسی رسم الخط نو‏‏ں اپنایا ا‏‏ے۔ [آفتاب الدین قریشی]

کتاباں[لکھو]

مولانا ظفر علی خان غیر معمولی قابلیت دے حامل خطیب تے استثنائی معیار دے انشا پرداز سن ۔ صحافت د‏‏ی شاندار قابلیت دے نال نال مولانا ظفر علی خان شاعری دے بے مثال تحفہ تو‏ں وی مالا مال سن ۔ انہاں دیاں نظماں مذہبی تے سیاسی نکتہ نظر تو‏ں بہترین کاوشاں کہلاندی نيں۔ اوہ اسلام دے سچے شیدائی، محب رسول ﷺ تے اپنی نعت گوئی دے لئی مشہور و معروف نيں۔ انہاں د‏‏ی شاعرانہ کاوشاں بہارستان، نگارستان تے چمنستان د‏‏ی شکل وچ چھپ چکيا‏‏ں نيں۔ انہاں د‏‏ی مشہور کتاباں درج ذیل نيں:

اوہ میلہ رام وفا د‏‏ی شاعری تو‏ں بہت متاثر سن تے اک نوآموز شاعر نو‏‏ں میلہ رام دا شعر سنیا کر نصیحت وی کیتا کردے سن :

توڑتا ہے شاعری کی ٹانگ کیوں اے بے ہنر!
جا سلیقہ شاعری کا سیکھ میلہ رام سے

نمونہ فارسی کلام[لکھو]

؎ ساقیا برخیز و مَی در جام کن space
space فصل گل در بوستان آید همی

؎ باد نوروزی وزید اندر چمن space
space نغمه‌اش عنبرفشان آید همی

؎ مسلم از خواب گران بیدار شد space
space انقلاب اندر میان آید همی

؎ باش تا برقی درخشد از حجاز space
space غیرت حق درمیان آید همی

؎ رودکی چنگ است و کلکم زخمه‌اش space
space یاد یار مهربان آید همی

وفات[لکھو]

مولانا ظفر علی خان نے 27 نومبر، 1956ء نو‏‏ں وزیرآباد دے قریب اپنے آبائی شہر کرم آباد وچ وفات پائی۔ انہاں د‏‏ی نمازِ جنازہ محمد عبد الغفور ہزاروی نے ادا کيتی۔[1] انہاں دا مزار کرم آباد وچ اے

حوالے[لکھو]

فارسی سرایان پاکستان از بهار می گویند