اقبال

وکیپیڈیا توں
(لیایا گیا محمد اقبال)
Jump to navigation Jump to search

اقبال
Iqbal.jpg
جم 9 نومبر 1877
سیالکوٹ، پنجاب، برطانوی ہند
موت 21 اپریل، 1938)
لاہور، پنجاب، برطانوی ہند
ویلہ 20th century philosophy
علاقہ برطانوی بھارت (ہنپاکستان)
مکھ رچیاں
اردو شاعری، فارسی شاعری
مکھ وچار
دو قومی نظریہ، پاکستان دا تجزیہ
ویب سائیٹ
http://allamaiqbal.com Allama Iqbal

سر محمد اقبال (اردو: محمد اقبال ; ج۔ 9 نومبر 1877 – 21 اپریل 1938) برصغیر دے مشہور شاعر، نیتا اتے فلسفی سن۔[1] اردو اتے فارسی وچ ایہناں دی شاعری نوں جدید دور دی سبھ توں اتم شاعری وچ گنیا جاندا اے۔

محمد اقبال 9 نومبر 1877 نوں پنجاب دے شہر سیالکوٹ چ جمے۔ اوہ اردو تے فارسی دے شاعر سن۔ اوہ سیاستدان تے وکیل وی سن۔ پڑھائی سیالکوٹ لہور جرمنی تے انگلینڈ توں کیتی۔ دکھنی ایشیاء دے مسلماناں لئی اک نویں دیس پاکستان دی سوچ اوناں نیں 1930 نوں دتی۔21 اپریل 1938 اوناں دے جیون دا انت سی۔

اقبال 9نومبر 1877 نوں برطانوی ہندستان دے صوبہ پنجاب دے شہر سیالکوٹ چ جمے۔ اوہ اک درزی نور محمد دے پتر سن۔ اقبال نوں چار وریاں دا ہون تے محلے دی مسیت چ قرآن پڑھن لئی پا دتا گیا۔ 1893 چ سکاچ مشن کالج سیالکوٹ چ داخلہ لیا تے دو ورے مگروں ایف اے کیتا۔ 1895 چ اقبال نے گورنمنٹ کالج لہور چ داخلہ لیا۔ فلاسفی چ ایم اے کیتا۔ ٹرینیٹی کالج، کیمبرج توں بی اے 1907 چ تے 1908 چ وکالت پاس کیتی۔ 1907 چ ای اقبال میونخ یونیورسٹی، میونخ، جرمنی گیا پی ایچ ڈی کرن ل‏ئی۔

ایران تے افغانستان وچ مقبولیت[لکھو]

1908 چ اقبال ہندستان واپس آیا تے گورنمنٹ کالج لہور چ پروفیسر لگ گیا۔ پر اک ورے مگروں ای نوکری چھڈ کے تے وکالت کرن لگ گیا۔ وکالت نال اوناں فارسی چ شاعری وی کیتی۔ انجمن حمایت اسلام دیاں جلسیاں اوہ نظماں پڑھدا سی۔ اقبال نے 12000 شعر آکھے تے ایناں چ 7000 فارسی ج نیں۔ اقبال دے دادے سہج سپرو ہندو کشمیری پنڈت سن جو بعد وچ سیالکوٹ آ گئے۔ ایہناں دی پرمکھ رچناواں ہن: اسرار خودی، رموز بے خودی، اتے بانگ دار ، جس وچ حب الوطنی دا گیت ترانہ ہندی شامل اے۔ فارسی وچ لکھی ایہناں دی شاعری ایران اتے افغانستان وچ بہت مشہور اے۔ اتھے ایہناں نوں اقبال لاہوری کیہا جاندا اے۔ ایہناں نے اسلام دے مذہبی اتے سیاسی فلسفہ اتے کافی لکھیا اے۔

نظریہ پاکستان[لکھو]

بھارت دی ونڈ اتے پاکستان دے قیام دا وچار سبھ توں پہلاں اقبال نے ہی اٹھایا سی۔ 1930 وچ ایہناں دی اگوائی وچ مسلم لیگ نے سبھ توں پہلاں بھارت دے ونڈ دی منگ چکی۔ اسدے بعد ایہناں نے محمد علی جناح نوں وی مسلمان لیگ وچ شامل ہون لئی راغب کیتا اتے اوہناں دے نال پاکستان دی قیام لئی کم کیتا۔ ایہناں نوں پاکستان وچ راشٹر شاعر منیا جاندا اے۔ ایہناں نوں علامہ اقبال (ودوان اقبال)، مفکر پاکستان (پاکستان دا وچارک)، شاعر مشرق (مشرق دا شاعر) اتے حکیم-الامت (امت دا ودوان) وی کیہا جاندا اے۔ اوہ اردو تے فارسی دے شاعر سن۔ اوہ سیاستدان تے وکیل وی سن۔ پڑھائی سیالکوٹ، لاہور،جرمنی تے انگلینڈ توں کیتی۔

جیون[لکھو]

اقبال دی ماں امام بیبی جس دی 9 نومبر 1914 نوں سیالکوٹ وچ موت ہو گئی سی اتے اقبال نے اک نظم وچ اس بارے اپنیاں بھاوناواں ظاہر کیتیاں
بالپن وچ اقبال

اقبال 9 نومبر 1877 نوں برطانوی بھارت دے صوبہ پنجاب دے شہر سیالکوٹ چ جنمے۔ اوہ اک درزی نور محمد دے پتر سن۔ اوہناں نے کوئی رسمی پڑھائی نہیں سی کیتی پر اوہ مذہبی برتی دے آدمی سن۔[2] اقبال دی ماں امام بیبی سنمر کومل دل والی عورت سی جو غریباں دی مدد کرن اتے گوانڈھیاں دے مسئلے حل کرن لئی ہمیشہ تتپر ہندی سی۔ 9 نومبر 1914 نوں سیالکوٹ وچ اوہناں دی موت ہو گئی۔ [3]I اوہ اپنی ماں نوں انتہا محبت کردا سی اتے اقبال نے اک نظم وچ اپنیاں بھاوناواں ظاہر کیتیاں۔

"کس کو اب ہوگا وطن میں آہ ! میرا انتزار ؟
کون میرا خط نہ آنے سے راے گا بے قرار ؟
خاک مرکد پر تری لیکر یہ فریاد آؤنگا
اب دعائے نیم شب میں کس کو میں یاد آؤنگا
عمر بھر تیری محبت میری خدمت گر رہی
میں تری خدمت کے قابیل جب ہوا، تو چل بسی"

علامہ دی جم تاریخ بارے کجھ اختلاف رہاے ہن لیکن پاکستان وچ سرکاری طور اتے 9 نومبر 1877 نوں ہی اوہناں دی جم تاریخ منیا جاندا اے۔

وڈ وڈیرے[لکھو]

اقبال دے وڈے وڈارو اسلام قبول کرن دے بعد اٹھارویں صدی دے آخر جاں انیویں صدی دے شروع وچ کشمیر توں ہجرت کرکے سیالکوٹ آئے اتے محلہ کھیتیاں وچ آباد ہوئے۔ شیخ نور محمد کشمیر دے سپرو برہمناں چوں سن۔ اورنگزیب عالم گیر دے دور وچ اوہناں نے اسلام قبول کیتا۔ سیالکوٹ وچ آ کے اوہناں دے باپ شیخ محمد رفیق نے محلہ کھٹیکاں وچ اک مکان لیا اتے کشمیری لوئیاں اتے دھساں دی فروخت دا کم-کاج شروع کیتا۔ لگدا اے کہ ایہہ اتے ایہناں دے چھوٹے بھرا شیخ غلام محمد اتھے پیدا ہوئے، پلے اتے وڈے ہوئے۔ بعد وچ شیخ محمد رفیق بازار چوڑیگراں وچ اٹھ آئے جو ہن اقبال بازار کہاندا اے۔ اک چھوٹا جیہا مکان لے کے اس وچ رہن لگے، مردے دم تک اتھے راے۔ اوہناں دی وفات دے بعد شیخ نور محمد نے اس دے نال لگدا اک دو منزلا مکان اتے دو دوکاناں خرید لئیاں۔

شیخ نور محمد دیندار آدمی سن۔ بیٹے لئی دینی علم نوں کافی سمجھدے سن۔ سیالکوٹ دے بہتے علما دے نال اوہناں دا دوستانہ سی۔ اقبال وڈے ہوئے تاں اوہناں نوں مولانا غلام حسن دے کول لے گئے۔ اتھوں اقبال دی پڑھائی دا آغاز ہویا۔ دستور مطابق قرآن شریف توں شروع ہوئی۔ تقریباً سال بھر بعد اک دن شہر دے نامور ودوان مولانا سید میر حسن نے اک بچے نوں بیٹھے ویکھ پچھیا کہ کس دا بچہ اے۔ پتہ لگن تے شیخ نور محمد دی طرف چل پئے۔ دونوں آپس وچ کریبی واقف سن۔ مولانا نے زور دے کے سمجھایا کہ اپنے بیٹے نوں مدرسے تک محدود نہ رکھے۔ اس لئی جدید علم وی بہت ضروری اے۔ نال ہی اپنی خواہش صاف کیتی کہ اقبال نوں اوہناں دی طربیعت وچ دے دتا جاوے۔ کجھ دناں دی سوچ وچار توں بعد اوہناں نے اقبال نوں میر حسن دے سپرد کر دتا۔ اس دا مکتب شیخ نور محمد دے گھر دے کریب ہی گلی میر ہسامؤدین وچ سی۔ اتھے اقبال نے اردو، فارسی اتے عربی ادب پڑھنا شروع کیتا۔ تن سال گزر گئے۔ اس دوران وچ سید میر حسن نے سکاچ مشن سکول وچ وی پڑھاؤنا شروع کر دتا۔ اقبال وی اتھے ہی داخل ہو گئے مگر پرانے سروکار اپنی جگہ راے۔ سکول توں آؤندے تاں استاد دی خدمت وچ پہنچ جاندے۔ میر حسن لئی زندگی دا بس اک مقصد سی: پڑھنا اتے پڑھاؤنا۔ لیکن ایہہ پڑھنا اتے پڑھاؤنا نری کتاب خوانی دا نام نہیں۔ میر حسن تمام اسلامی علم توں آگاہ سن اتے جدید علم وی چنگی سمجھ سی۔ اس دے علاوہ ساہت، اصول، بولی سائنس اتے حساب وچ وی مہارت رکھدے سن۔ اوہ پڑھاندے وکت ساہتی رنگ اختیار کردے سن تاں کہ علم صرف یاد وچ بند ہو کے نہ رہِ جاوے سگوں احساس بن جاوے۔ عربی،فارسی اردو اتے پنجابی دے ہزاراں شعر اوہناں نوں یاد سن۔ اک شعر نوں کھولھنا ہندا تاں ویہاں ملدے جلدے شعر سنا دندے۔

مولانا دے پڑھاؤن دے کم بہت زیادہ سن مگر شوقیہ مطالعے دا رٹین نہیں توڑدے سن۔ دن بھر سکول وچ پڑھاندے۔ شام نوں شگرداں نوں نال لئی گھر آؤندے، پھر رات تک پاٹھ چلدا رہندا۔ اقبال نوں بہت عزیز رکھدے سن۔ خود اقبال وی استاد تے فدا سن۔ اقبال دی شخصیت دی سمچی تشکیل وچ جو انش بنیادی طور تے کم شیل نظر آؤندے ہن ایہناں وچوں بہتے شاہ صاحب دی صحبت اتے علم دا کرشما ہن۔ سید میر حسن سر سید دے وڈے قایل سن۔ الیگڑ تحریک نوں مسلماناں لئی ہتکر سمجھدے سن۔

اوہناں دے اثر ہیٹھ اقبال دے دل وچ وی سر سید دی محبت پیدا ہو گئی جو کجھ متبھیداں دے باو جود آخر دم تک قایم رہی۔ مسلماناں دی خیر خواہی دے اقبال دے نہت جذبے نوں میر حسن دی طربیعت نے اک علمی اتے عملی سلڑائی دتی۔ اقبال سمجھ بوجھ اتے ذہانت وچ اپنے ہانی بچیاں توں کتے اگے سن۔ بچپن توں ہی اوہناں دے اندر اوہ علم دھیان دا رجھان موجود سی جو پروڈھ لوکاں وچ ملدا اے۔ مگر اوہ کتابی کیڑے نہیں سن۔ اوہناں نوں کھیل کدّ دا وی شوق سی۔ بچیاں دی طرحاں شوخیاں وی کردے سن۔ حاضر جواب وی بہت سن۔ شیخ نور محمد ایہہ سبھ ویکھدے مگر منا نہ کردے۔ جاندے سن کہ اس طرحاں چیزاں دے نال اپنتّ اتے بیتکلفی پیدا ہو جاندی اے جو بے حدّ ضروری اتے ہتکر ہندی اے۔ مطلب ایہہ کہ اقبال دا بچپن اک قدرتی کھلھ اتے آپمہارتا دے نال گزریا۔ قدرت نے اوہناں نوں صوفی باپ اتے ودوان استاد دتا جس نال اوہناں دا دل اتے عقل اکمکّ ہو گئے۔ ایہہ جو اقبال وچ احساس اتے سوچ دی اکسرتا نظر آؤندی اے اس دے پچھے ایہی چیز کم شیل اے۔ باپ دی دلی امیری نے جنہاں حقیقتاں نوں عامَ روپ وچ محسوس کروایا سی استاد دے علم توں ملیاں تفصیلاں نال اوہناں دی تائید ہو گئی۔ سولاں سال دی عمر وچ اقبال نے میٹرک دا امتحان پاس کیتا تاں پہلا ستھان، تمغہ اتے وظیفہ ملیا۔

سکاچ مشن سکول وچ انٹر دیاں کلاساں وی شروع ہو چکیاں سن لہٰذا اقبال نوں ایف اے لئی کتے ہور نہیں جانا پیا۔ ایہہ اوہ زمانہ اے جدوں اوہناں دی شاعری دا باقاعدہ آغاز ہندا اے۔ 1895 وچ اقبال نے گورمنٹ کالج لاہور وچ داخلہ لیا۔ فلاسفی وچ ایم اے کیتی۔ ٹرنٹی کالج، کیمبرج توں بی اے 1907 وچ تے 1908 وچ وکالت پاس کیتی۔ 1907 وچ ای اقبال جرمنی دی میونخ یونیورسٹی وچ پی ایچ ڈی کرن لئی گیا۔

1908 وچ اقبال ہندوستان واپس آیا تے گورمنٹ کالج لاہور وچ پروفیسر لگ گیا۔ پر اک ورے مگروں ہی نوکری چھڈّ کے تے وکالت کرن لگ گیا۔ وکالت دے نال نال اوہناں فارسی وچ شاعری وی کیتی۔ انجمن حمایت اسلام دے جلسیاں اوہ نظماں پڑھدا سی۔ اقبال نے 12000 شعر؎ لکھے تے ایہناں وچوں 7000 فارسی سن۔

خودی دا نظریہ[لکھو]

علامہ اقبال دے کل وچار، اوہناں دے خودی دے نظریہ توں نکلے ہن۔ واضع گل اے کہ جدوں تک اوہناں دے نظریہ دے مول نقطہ یعنی خودی دے معنےآں نوں نہیں سمجھیا جاویگا تدّ تک اوہناں دے وچاراں نوں سمچتا وچ نہیں سمجھیا جا سکدا۔ پیگمبرے اسلام سلاہو الیاے و آلیہی و سللم دا ایہہ مشہور کتھن کہ جسنے اپنے آپ نوں پہچان لیا اسنے اپنے پالن ہار نوں پہچان لیا، اقبال دے خودی دے نظریہ دا بنیاد اے۔ اوہناں دے وچار وچ اپنے آپ دے گن الزام پچھاننا انسان دی اک وڈی خاصیت اے اتے اس گل نوں اوہناں نے خودی دے نام نال پیش کیتا اے۔ خودی نوں ویکھیا جاں چھویا نہیں جا سکدا سگوں آنترک انوبھواں دے زریعہ راہیں اسدا آبھاس کیتا جا سکدا اے۔

علامہ اقبال دا نظریہ، خودی دے اٹل اتے سائنسی پرجذبات دے ذکر اتے مشتمل اے۔ خودی اک انسانی اتے سماجی تجزیہ اے جسنوں فلسفی وچاراں دے ڈھانچے وچ پیش کیتا گیا اے۔ اکبال دے وچار وچ خودی، آتم-علم، آپ دے اندر جھاکن اتے اپنی شخصیت نوں پچھانن دا نام اے۔ اس تعلقات وچ اوہناں نے اپنے وچاراں نوں اک وچارک ڈھانچے وچ پیش کیتا اے۔ دوجے شبداں وچ خودی دی سوچ پہلاں اک سماجی اتے انقلاب وادی وچار دے روپ وچ اقبال دے من وچ آئی اتے اسدے بعد اوہناں نے اسنوں فلسفہ شاستر دا چوغا پوایا۔

علامہ اقبال نے خودی دا ستھان، اسلامی سماجاں خاص طور تے بھارتی اپ براعظم وچ خالی پایا۔ اس وچار نوں اوہناں نے اپنے دیش واسیاں دے اندر ساہس، سورمرفتار اتے ایمان دی روح پھوکن لئی پیش کیتا۔ اوہناں دا مننا سی کہ بھارت دے لوکاں خاص کر مسلماناں نوں اپنے گن الزام پچھاننے چاہیدے ہن اتے اپنے آپ اتے ہی انحصار رہنا چاہیدا اے۔ اکبال دی خودی دا سروت تجزیہ اتے اساری دی طاقت اے اتے اس آدھارشلا نوں پریم نال سدرڑتا حاصل ہندی اے۔ اقبال کہندے ہن کہ اپنے آپ توں انبھجّ نہ رہنا، باہری لوکاں نال پرتیرودھ دی مول شرط اے۔ آتم-علم انسان نوں اوش مکت بنا دندا اے جدوں کہ دوسریاں دے ساہمنے ہتھ پھیلان نال انسان دی خودی جاں اسدا اہم تچھّ ہو جاندا اے۔ خودی دی آدھارشلا،‍آتمیعقین، پریم، تجزیہ اتے آتم-علم اتے رکھی گئی اے کہ جو دنیا دی سارے خفیہ اتے ظاہر طاقتاں نوں اپنے قابو وچ لے سکدی اے۔

اقبال دا کہنا اے کہ خودی ہی دنیا دی اصلیت اے۔ اوہ اس بارے وچ کہندے ہن۔ خودی،جیون دا دھرو اے، خودی،سوچ اتے بھلیکھا نہیں سگوں اک اٹل اصلیت اے۔ اس دیاں خاصیتاں وکھ وکھ ہن اتے چنگیائی،برائی،زور اتے کمزوری آدی سارے اسدے پرگٹاوے ہن۔ خودی، جنی سدرڑ ہوویگی، استتو دے نیم وی اونے ہی بلوان اتے جیوندائک ہونگے۔


اقبال
Iqbal.jpg
جمن پو: سیالکوٹ پنجاب
جیون: 1938ع-1877ع
کم : وکیل،شاعر

ڈاکٹر علامہ محمد اقبال دی شاعری[لکھو]

ڈاکٹر محمد اقبال نوں علامہ اقبال دے ناں نال وی جانیاں جاندا اے ۔ اوہناں دا جم 9 نومبر، 1877 نوں سیالکوٹ وکھے ہویا ۔اوہناں دا انتقال 21 اپریل، 1938 نوں ہویا ۔ اوہ جگ مشہور شاعر اتے فلسفی سن ۔ اوہناں نے اردو اتے فارسی وچ شاعری دی رچنا کیتی ۔اوہناں دا لکھیا ترانہ ہند (سارے جہاں سے اچھا ہندوستاں ہمارا) اج وی بہت ہرمن پیارا اے ۔ اوہناں دیاں شعری رچناواں ہن، اسرار خودی، رموز بے خودی اتے بانگ درا ۔ اوہناں دا 'خودی' دا تصور قرآن شریف وچ آؤندا 'روح' دا تصور ہی اے ۔ بھاویں اوہ کٹڑ مسلمان سن، پر اوہناں نے دوجے دھرماں دے مہانپرکھاں جویں کہ رام، گوتم بدھ اتے بابا گرو نانک بارے وی بڑے پیار اتے ستکار نال لکھیا اے ۔ اوہ اپنے آپ نوں باہری طور تے دنیاندار اتے اندرونی طور تے سفنے ویکھن والا، فلسفی اتے رہسوادی کہندے سن ۔

ٹبر[لکھو]

1895 چ اقبال دا ویاہ کریم بی بی نال ہویا تے اوناں دے دو جواک معراج بیگم تے آفتاب ہوۓ۔ پر اے ویاہ کوئی سکھ دی گل نیں سی ایس لئی دوناں چ 1916 چ طلاق ہوگئی۔ اقبال نے دوجا نکاح سردار بیگم نال کیتا پر سردار بیگم ہجے اوہناں دے کھر ن‏یں سی آئی تے اوہناں نے اک ہور سوانی مختار بیگم نال ویاہ کرلیا۔ اوہنوں مکروں پتہ چلیا جے جیہڑی کڑی دسی گئی سی مختار بیگم جیدے نال اوہدا ویاہ ہویا کوئی ہور اے۔ سردار بیگم بارے کسے نے اقبل نوں چٹھیاں پائیاں سن جے اوہ ٹھیک ن‏یں پر مگروں ایہ پتہ ّلیا جے ایہ گل چعوٹھی سی۔ ایہ اقبال لئی نموشی ول گل سی۔ اقبال اوہنوں طلاق دینا دا فیصلہ کرچکیا سی۔ اوہنے فیر سردار بیگم نال دوجی واری نکاح کیتا۔ سرداربیگم توں اقبال دے دو جواک ہووۓ۔

کتاباں[لکھو]

  • بال جبریل
  • بانگ درا
  • پیام مشرق
  • ضرب کلیم
  • اسرارخودی
  • جاوید نامہ
  • رموزبیخودی

اقبال تے پنجابی[لکھو]

اقبال اک پنجابی سی۔ پنجاب چ جمیا پلیا اودی ماں بولی پنجابی سی پر اونے کدے پنجابی چ شعر ناں اکھے۔

ہورویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. http://www.aml.org.pk/AllamaIqbal.html
  2. Mir, Mustansir (2006). Iqbal. I.B. Tauris. ISBN 1-84511-094-3. 
  3. "Iqbal in years" (PHP). http://www.allamaiqbal.com/person/years/years.htm. Retrieved on 6 اگست 2012. 

باہرلےجوڑ[لکھو]