عمر فاروق

Wikipedia توں
جاو: مدد, کھوج
عمر فاروق
Map of expansion of Caliphate.svg
جیون 586 - 644
خلافت ویلہ 7 نومبر 634 - 23 اگست 644
کم صحابی، خلیفہ


عمر (عربی: عمر بن الخطّاب)(581-644) عرب مسلماناں دے دوجے خلیفہ سن۔ عمر دا جوڑ مکہ، عرب دے اک قبیلے قریش دے اک ٹبر بنو عدی نال سی۔ اوہ پیفمبر اسلام محمد دے اک ساتھی سن۔اوہ 634 توں لے کہ 644 تک خلیفہ رۓ۔ اودے دے ویلے چ عرباں نے پوری ساسانی سلطنت تے دو تہائی رومی سلطنت تے مل مار لیا سی۔

جم پل[لکھو]

عمر قبیلہ قریش دے اک ٹبر بنو عدی چ 581 چ جمے۔ ایس ٹبر دا کم وکھرے قبیلیاں دے وشکار صلح کروانا سی۔ اوہدے پیو دا ناں خطاب ابن نفیل تے ماں دا ناں فاطمہ بنت ہشام سی جیہڑی قبیلہ مخزوم نال جوڑ رکھدی سی۔ پیسے ٹکے دے سعاب نال اے وشکارلے ناپ دا ٹبر سی۔ اپنی جوانی چ عمر نے مکہ دے دوالے اپنے پیو دے اونٹھ چراۓ۔ خطاب ابن نفیل اپنے قبیلے چ اپنی سیانف توں منیا جاندا سی۔ اوس ویلے لوک پڑھنا لکھنا کعٹ ای جاندے سن پر عمر نے اپنی پہلی عمرے اے پڑھنا لکھنا سکھ لیا۔ قبیلہ قریش دے رواج باجوں اونی کشتی کرنا تے تلوار چلانا وی سکھ لیا۔ اوہ تقریر کرن دا ول جاندا سی تے اودی ذہانت نوں ویکھدیاں ہویاں اونوں اودے پیو دے مرن تے اودا کم یعنی قبیلیاں دے وشکار صلح کران دے کم تے لا دتا گیا۔ جیون دی گڈی نوں ٹورن لئی اوہ کاروبار کرن لگ تے ایس کم لئی او رومی سلطنت تے ساسانی سلطنت وی گیا۔

مسلمان ہونا[لکھو]

عمر پہلے اسلام دے خلاف سی تے دوجے قریشیاں وانگوں پرانے دین تے سی۔ اک دن اونوں دس پئی جے اوناں دی اپنی پعن تے اودا میاں مسلمان ہوگۓ نیں۔ عمر اوناں دے کعر گیا تے اوناں نندا کیتی جے کیوں اوناں اے کم کیتا۔ اوناں عمر نوں قرآن چوں کج بول پڑھ کے سناۓ جیدے نال عمر دا من پلٹ گیا تے اوہ وی مسلمان ہوگیا۔ اوہ اک دلیر آدمی سی تے کسے دی پرواہ کیتے بنا اونے کھلم کھلا کعبہ چ جا کے نماز پڑھی تے دوجے مسلماناں نوں وی ہلہ شیری دتی۔ ایس گل تے اوناں نوں 'فاروق' دا ناں محمد نے دتاایس شبد دا مطلب اے فرق کرن والا۔

مدینہ جانا[لکھو]

622 ج مدینہ چ جینوں اوس ویلے یسرب کیا جاندا سی اوتھے اسلام نوں پسند کرن والیاں دی گنتی ودن لگ کئی تے ایس گل توں محمد نے مسلماناں نوں اے گل اکھے جے اوہ مدینہ ٹر جان۔ مسلمان لک چھپ کے رات ویلے مدینے ول ٹردے جارے سن۔ پر عمر نے ساریاں نوں دس کے تے دن دہاڑے مدینہ ول گیا اے کہ کے جنوں اپنے جواکاں نوں یتیمی تے سوانی نوں رنڈی بنانا اے اوہ مینوں روک لۓ۔

مدینہ چ جیون[لکھو]

مدینہ ج اسلام د گڑھ بنن نال اسلام تیزی نال مدینے تے دوالے دیاں تھاواں چ پھیلن لگ گیا۔ محمد نے مدینہ آ کے معاجراں تے مدینے دے واسیاں دے وشکار پعا‏ئی چارا بنا دتا۔ عمر نوں محمد ابن مسلمہ دا پعرا بنایا۔ عمر قریش نال ہون والیاں لڑائیاں وی لڑیا۔ 625 چ عمر دی تعی حفصا دا ویاہ محمد نال ہوجاندا اے۔ ایس توں ایس گل دا پتہ لگدا اے جے عمر محمد لئی کتنا ضروری سی۔ صلح حدیبیہ چ عمر اوس صلع دے کاغذ تے دسخط کرن والیاں چوں سی۔ 628 چ خیبر دی لڑائی چ محمد نال سی۔ تبوک دی لڑائی لئی چندے چ عمر نے اپنی ادی ج‏یداد دیدتی۔ 631 چ محمد دے انت دے حج چ عمر وی محمد دے نال حج کرن گیاسی۔

ابوبکر خلیفہ[لکھو]

8 جون 632 نوں محمد دا مرنا عمر لئی اک وڈا دکھ سی۔ تے ایس دس نوں اوناں دا دل نین سی من ریا۔ ایس اوکھے ویلے چ ابوبکر نے قرآن دے اے شبد پڑھے " محمد تے اک سنیعہ دین والا سی۔ ایس توں پہلے وی سنیعہ دین والے مر چکے نیں۔ تے اگر اوہ مر جاندا اے یا اونوں مار دتا جاندا اے تے کی تسی اپنے دین توں پھر جاؤگے ؟"۔ ایناں بولاں نے عمر نوں کج سکون دتا تے اونے ایس سچ نوں من لیا۔

عمر دی سیاسی سیانف محمد دے مرن تے اگے آئی جدوں ہلے محمد نوں دبیا وی نیں سی گیا تے مدینہ دے انصار نیں اک بیٹھک چ اگلے سردار دی چنوتی لئی مدینہ دے پرانے واسیاں دا اک کٹھ کیتا۔ ایس دی دس معاجر مسلمانان نوں ہوئی تے ابوعبیدہ، ابوبکر تے عمر اوس بیٹھک چ گۓ۔ عمر نے ذرا وی کابرے بنا بیٹہک چ اے گل آکھی جے خلیفہ معاجراں چوں ہونا چائی‏دا اے۔ اے گل بات لمی چلی۔ عمر نے ذہانت نال لوکاں نوں ابوبکر دے خلیفہ بنن تے منا لیا۔ خلافت دا اینج ٹورنا عمر دے کج رہن والے کماں چوں اک اے۔ قبائلی عرباں نوں کسے اک تھاں تے اک خلیفہ تھلے کٹہا کرلینا کوئی اسان کم نیں۔

ابوبکر دی خلافت ویلے عمر اوہدا مشیر ریا۔ عمر نے خالد بن ولید نال رل کے محمد دے مرن تے عرباں دیاں بغاوتاں دا مکو ٹھپ دتا تے اوناں نوں اک قوم تے اک دیس ول ٹورن دے سب توں اوکھے کم دے راہ تے پایا۔ اگر اوہ اے کم ناں کردا تے محمد دے مرن تے عرب قبیلیاں نے وکھو وکھ ہوکے نکھڑ جانا سی تے اج تریخ وی اوناں نوں پعل چکی ہونا سی۔

یمامہ دی لڑائی چ 300 دے نیڑے حافظاں دے مرن تے عمر نے اے گل کیتی جے قرآن نوں لخ لیا جانا چائیدا اے۔ 634 چ ابوبکر نے اپنے مرن توں تھوڑا چر پہلے عمر نوں اپنے مگروں خلیفہ بنن دی مسلماناں نوں صلاح دتی۔ عمر ہمت، سیاسی سیانف، سوج بوج تے دوجے لوکاں دا خیال رکھن والا اک منیا پرمنیا سیستدان سی۔

عمر دی خلافت[لکھو]

22 اگست 634 نوں ابوبکر دے مرن والے دن عمر نوں خلیفہ بنا لیا گیا۔ عمر نے خلیفہ بنن تے غریب ماتڑاں دا حیون چنگا کرن تے اپنی سیاست دی نیو رکھی تے ایس کم چ او کامیاب وی ریا۔ عرب لڑائیاں چ بندی بناۓ گۓ عرباں نوں اونے چھڈ دتا۔ اپنی سرکار چ اپنے دیس نوں اونے صوبیاں چ ونڈ دتا۔ صوبیدار اوہ آپ ای لاندا سی۔ صوبے نوں فیر ضلعیاں چ ونڈیا۔ 100 دے نیڑےضلعے اودے صوبیاں ج سن۔ ہر صوبے چ گورنر تھلے اے کامے سن:

  • چیف سکٹری
  • فوجی سیکٹری
  • ریونیو کلکٹر
  • پولیس چیف
  • خزانہ افسر
  • قاضی

ہر گورنر نوں لکھ کے عہدے تے لایا جاندا سی تے اودے نال اوناں نوں ہدیتاں وی لکھ کے دتیاں جاندیاں سن تے گورنر لئی اے لازم سی جے اوہ مسیت چ کھلو کے گورنر نوں دتیاں گیا ہدیتاں نوں لوکاں اگے پڑھ کے سناۓ۔

عمر دیاں ہدیتاں اے ہوندیاں سن:

"اے گل یاد رکھنا جے میں تواںوں لوکاں تے کماںڈر یا ظالم بنا کے نیں کل ریا بلکہ لیڈر بنا کے جے لوک تھواڈے پچھے ٹرن۔ مسلماناں نوں اوناں دے حق دیو تے اوناں نوں ناں مارنا جے اوک کتے پعیڑے حال چ ناں ہو جان۔ ناں ای اوناں دی ایویں ای تعریف کریں جے اوہ کسے گمان چ پے جان۔ لوکاں لئی اپنے بوۓ بند ناں کر لیناں کتے اے نان ہوۓ جے تکڑے لوک اوناں نوں مکا دین۔ ناں اے اینج کرنا جے تسی ایناں توں وڈے او۔"

عمر نے اپنے افسراں تے گورنراں نوں سدیاں رکھن لئی سخت قنون بناۓ تے اوناں تے اک جوکس اکھ رکھی۔ گورنراں ل‏ی لازم سی جے ہر ورے حج تے مکہ آن تے لوکاں نوں اگر مسلے نیں تے اوہ عمر سامنے پیش ہون۔ صوبیاں دے گورنراں لئی اونے چنگی تنخواہ رکھی جے اوہ ہیراپھیری ناں کرن۔ عمر دے ویلے دیس ایناں صوبیاں چ ونڈیا ہویا سی:

عرب نوں دو صوبیاں مکہ تے مدینہ ج ونڈیا ہویا سی۔ 2۔ عراق دو صوبیاں بصرہ تے کوفہ چ ونڈیا ہویا سی۔ 3۔ عراق دے اتلے پاسے جزیرہ ناں دا وی ک صوبہ سی۔ 4۔ شام اک صوبہ سی۔ 5۔ فلسطین نوں دو صوبیاں ج ونڈیا ہویا سی۔ 6۔ مصر دو صوبیاں ج ونڈیا ہویا سی۔ 7۔ ایران تن صوبیاں خراسان، فارس تے آزربائیجان چ ونڈیا ہویا سی۔

اصلاع[لکھو]

عمر نوں انسانی تريخ دے کج منے پرمنے سرداراں چ ویھکیا جاندا اے۔ اودے تھلے ریاست چھیتی نال پھیل رئی سی تے عمر اک بعوت وڈی سلطنت دے سیاسی پربندھ دا تانابانا بڑا ودیا بن ریا سی۔ اودے ویلے چ فوجی چھاونیاں کوفہ تے بصرہ بنایاں گیاں۔ 638 چ اونے مسجد الحرام تے مسجد نبوی چ وادے کیتے۔ نجران تے خیبر دے سعائیاں تے یہودیاں نوں اونے عراق تے شام چ وسایا۔فوج نوں اک ادارہ بنایا تے اونے اسلامی قنوناں نوں ترتیب دتی۔ 641 چ اونے بیت المال دی نیو رکھی تے مسلماناں دی سلانہ ہتھ ونڈائی دا ادارہ بنایا۔ اک ورے مگروں اونے ماتڑ دے تھڑے تے بڈے ٹھیرے مسلماںاں دی ہتھ ونڈائی کم وی ٹوریا۔ 639 چ جدون کہ ہجرت نوں ہویاں 17 ورے ہو چکے سن اونے اسلامی ہجری کیلنڈر نوں ٹوریا اسلامی کیلنڈر محمد دے ہجرت ویلے تون ٹریا۔

لڑائیاں[لکھو]

ایران نال لڑائیاں[لکھو]

روم نال لڑائیاں[لکھو]

634 عرباں نیں چڑھدی رومن سلطنت تے ہلہ بولیا۔ اجنادین دی لڑائی مگروں ستمبر 634 چ دمشق اوناں دے ہتھ لگیا تے۔ ایمیسا دا کیرا دے مگروں ایدے تے وی مل مار لیا گیا۔ یرموک دی لڑائی 636 چ ہوئی۔ 637 چ یروشلم تے مسلماناں نے مل مار لیا۔ اے شرط سی جے عمر آپ آ کے یروشلم دیا کنجیاں لین۔

شہادت[لکھو]

644 چ عمر نوں اک ایرانی نیں مسیت چ سویر ویلے قتل کردتا۔ اودے مگروں عرباں نے عثمان نوں اگلا خلیفہ چن لیا۔