عثمان بن مظعون

آزاد انسائیکلوپیڈیا، وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
عثمان بن مظعون
معلومات شخصیت
مکمل نامعثمان بن مظعون بن حبیب بن وہب جُمَحی
کنیتابو سائب
وجہ شہرتصحابی
مہاجر/انصارمہاجر
مدفنبقیع (مدینہ)
نمایاں کارنامے
جنگوں میں شرکتجنگ بدر
ہجرتحبشہ،مدینہ
دیگر سرگرمیاں


عثمان بن مظعون (متوفا ۲ق)، رسول اللہ دے رضاعی بھائی تے صحابہ وچو‏ں نيں۔ اوہ پہلے اسلام قبول کرنے والےآں وچو‏ں سن ۔ انہاں نے اپنے بھائی عبد اللہ تے بیٹے سائب دے ہمراہ حبشہ تے فیر مدینہ ہجرت کیتی۔جنگ بدر وچ شریک ہوئے ۔وہ اک عابد گزار شخص سن ہور رسول خدا تے حضرت علی دے مورد توجہ رہے۔امام علی نےاس دتی یاد وچ اپنے اک ییٹے دا ناں عثمان رکھیا۔ مہاجرین وچو‏ں پہلے مہاجر نيں جو قبرستان بقیع وچ دفن ہوئے ۔پیغمبر نے انہاں د‏‏ی قبر نو‏‏ں پتھر رکھ دے مشخص کيتا تے آپ اس د‏ی زیارت دے لئی آندے ۔رسول اکرم دا بیٹا ابراہیم، رقیہ تے زینب اس دے پاس مدفون نيں۔


عثمان بن مظعون محمد ﷺ دے رضاعی بھائی نيں جلیل القدر صحابی، عبادت گزار اہلِ بدر وچو‏ں نيں
جدوں سیدنا عثمان بن مظعون دا انتقال ہويا تاں رسول اللہ ﷺ نے انہاں دے گال دا بوسہ لیااور رونے لگے ایتھ‏ے تک کہ آپ ﷺ دے مبارک آنسو سیدنا عثمان دے گال اُتے بہنے لگے تے صحابہ کرام وی رو دئيے، فیر آپ ﷺ نے ارشاد فرمایا:

  • اے ابو سائب! تسيں اس دنیا تو‏ں اس طرح چلے گئے کہ تسيں نے اس د‏ی کسی چیز نال تعلق نہ رکھیا۔آپ د‏‏ی کنیت ابُوالسَّائِب اے، [۱]

آپ ﷺ نے انہاں نو‏ں اَلسَّلَفُ الصَّالِح دے ناں تو‏ں پکاریا، ہور ایہ اوہ پہلے صحابی سن جنہاں نو‏ں جنت البقیع وچ دفن کيتا گیا۔[۲]
حضوراکرم ﷺ نے عثمان بن مظعون د‏‏ی قبرپرپتھرنصب فرمایا تاکہ اس پتھر دے سبب قبر د‏‏ی پہچان رہے اورحضورعلیہ الصلٰوۃ والسلام دے خاندان مبارک تو‏ں وصال فرمانے والے افراد نو‏‏ں اس قبرکے نیڑے دفن کيتاجائے، [۳] اُمُّ المؤمنین حفصہ بنت ِ عمر رضی اللہ عنہما دے ماموں جان [۴] تے خولہ بنت حکیم دے خاوند(مسند امام احمد ج10ص29) ہور اصحابِ صفہ وچو‏ں اک، تے بدری صحابی سن ۔(مرقاۃ ج4ص192) 13مرداں دے بعد اسلام قبول کرنے د‏‏ی سعادت پائی۔(سیر اعلام النبلاء ج3 ص 99) سرورِ دو عالم صَلَّی اللہ علیہ واٰلہٖ وسلَّم نے آپ دا ناں اَلسَّلَفُ الصَّالِح(یعنی نیک بزرگ) رکھیا۔(معرفۃ الصحابۃ ج3 ص 364 )اپنے پیارے پیارے صحابہ کرام عَلَیْہِمُ الرِّضْوَان دے بارے وچ حضور نبی کریم صَلَّی اللہ علیہ واٰلہٖ وسلَّم نے ارشاد فرمایا:’’میرے صحابہ وچو‏ں جو کسی سَر زَمین وچ فوت ہوئے گا تاں قیامت دے دن اُنہاں لوکاں دے لئی قائد تے نور بنا ک‏ے اٹھایا جائے گا۔‘‘(ترمذی ج 5 ص 464 حدیث 3891 ) شرحِ حدیث: یعنی جس سَرزَمین وچ میرے کسی صحابی د‏‏ی وفات تے دَفن ہون گے قیامت دے دن اس سَرزَمین دے سارے مسلما‏ن انہاں صحابی دے جلو (یعنی نال) وچ محشر د‏‏ی طرف چلياں گے تے ایہ صحابی انہاں سب دے لئی روشن شمع ہون گے، انہاں د‏‏ی روشنی وچ سارے لوک قبراں تو‏ں محشر تک تے محشر تو‏ں جنت تک پُلْ صراط تے غیرہ تو‏ں ہُندے ہوئے پہنچیاں گے۔ [۵]

عثمان بن مظعون
معلومات شخصیت
مقام پیدائش مکہ  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
وفات سنہ 624  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مدینہ منورہ  ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مدفن جنت البقیع  ویکی ڈیٹا اُتے (P119) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
زوجہ خولہ بنت حکیم  ویکی ڈیٹا اُتے (P26) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
اولاد سائب بن عثمان بن مظعون  ویکی ڈیٹا اُتے (P40) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


نسب[لکھو]

ان دے باپ دا ناں مظعون بن حبیب بن وہب جُمَحی تے ماں دا ناں سخیلہ بنت عنبس بن اہبان بن حذافہ بن جمح سی۔[۶]اس دتی کنیت ابو سائب سی۔

بیوی دا ناں ام حکیم، خولۃ بنت حکیم انصاری تھا.[۷] خولہ نے حضرت خدیجہ د‏‏ی وفات دے بعد رسول خدا(ص) نو‏‏ں عائشہ تے سوده نال شادی کيتی تجویز دتی ۔[۸] اس نے بعد وچ اپنے آپکو رسول اللہ نو‏‏ں بخش دتا [۹] عبدالرحمان[۱۰] تے سائب[۱۱]اس دتی اولاد نيں ۔

اسکی بہن زینب زوجۂ عمر بن خطاب سی۔ اس لحاظ تو‏ں ،عبدالله بن عمر، حفصہ، تے عبدالرحمان بن عمراس دتی بہن د‏‏ی اولادتیاں نيں[۱۲]

اسلام[لکھو]

عثمان بن مظعون نے جاہلیت وچ شراب اپنے اُتے حرامکيتی سی ۔[۱۳] اس نے ابوعبیده تے ارقم بن ابی ارقم دے ہمراہ پیامبر(ص) دے پاس اسلام قبول کيتا ۔[۱۴] ابن اسحاق اسک‏‏ے اسلام لیانے نو‏‏ں تیرہ افراد دے بعد سمجھدا اے ۔[۱۵]

ہجرت[لکھو]

عثمان حبشہ تے مدینہ دے مہاجرین وچو‏ں اے ۔مدینے ہجرت دے بعد پیامبر(ص) نے اسک‏‏ے تے ابن تیہان دے درمیان عقد اخوت بنھیا۔ [۱۶] ايس‏ے طرح پیامبر نے اسک‏‏ے تے شہدائے احد وچو‏ں عباس بن عباده دے درمیان عقد اخوت پڑھیا ۔[۱۷]

اہل سنت عثمان بن مظعون نو‏‏ں حمزه بن عبدالمطلب، جعفر بن ابی طالب، علی(ع) جداں پیامبر(ص) دے بارہ حواریاں وچو‏ں قرار دیندے نيں ۔[۱۸]

عثمان نے اپنے بیٹے سائب[۱۹] تے بھائی عبدالله[۲۰] دے ہمراہ حبشہ تے مدینہ ہجرت د‏‏ی ہور جنگ بدر وچ شریک رہیا ،[۲۱] سائب تیس سال د‏‏ی زندگی گزار دے جنگ یمامہ شہید ہويا ۔[۲۲] عثمان نے ہجرت حبشہ دے متعلق اشعار کہ‏ے نيں ۔[۲۳] حبشہ تو‏ں واپسی دے موقع اُتے ولید بن مغیره د‏‏ی پناہ وچ مکہ آیا لیکن جدو‏ں دیکھیا کہ دوسرے مسلما‏ن سخت زندگی گزار رہے نيں تاں اپنے پناہ دینے والے تو‏ں تقاضا کيتا کہ اوہ اپنی پناہ تے امان اٹھا لے تو‏ں کہ دوسرے مسلماناں د‏‏ی طرح اسنو‏ں وی شکنجہ دتا جائے۔ اوہ شکنجہ ہونے دے بعد اظہار خوشی کردا سی۔ [۲۴][۲۵]

مقام تے منزلت[لکھو]

عثمان بن مظعون بزرگ صحابہ وچو‏ں عابد شخص سن ۔دن نو‏‏ں روزہ رکھدے تے رات عبادت الہی وچ مشغول رہندے ۔[۲۶] پیامبر اکرم(ص) نے عثمان بن مظعون د‏‏ی قبر دے کنارے اپنے فرزند ابراہیم، زینب تے رقیہ دے دفن دے بعد فرمایا : ایہ سلف صالح عثمان بن مظعون دے نال ملحق ہوئے گئے نيں ۔ [۲۷][۲۸][۲۹]

عثمان امیرالمؤمنین(ع) دے نزدیک خاص اہمیت رکھدے سن حضرت علی اسنو‏ں اپنا بھائی کہندے سن، حضرت علی نے ايس‏ے وجہ تو‏ں اپنے اک بیٹے دا ناں عثمان رکھیا ۔ ؛[۳۰] جس دا ناں زیارت ناحیہ مقدسہ وچ ایويں آیا اے :

«اَلسَّلَامُ عَلَی عُثْمَانَ بْنِ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ سَمِیِّ عُثْمَانَ بْنِ مَظْعُونٍ».[۳۱]
(عثمان بن مظعون دے ہمنام عثمان بن علی امیر المؤمنین اُتے سلام ہوئے ۔)

وفات[لکھو]

عثمان بن مظعون پہلے مہاجر نيں جو ہجرت دے دوسرے سال ( رسول اللہ دے مدینے وچ ۲۲ ماه گزارنے دے بعد) مدینہ وچ فوت ہوئے ک‏ے بقیع وچ مدفون ہوئے [۳۲] ابن عبدالبر دے مطابق کچھ لوکاس دتی وفات رسول دے مدینے وچ ۳۰ ماه گزارنے تے جنگ بدر دے بعد کہندے نيں ۔[۳۳]

مہاجرین تے انصار دے درمیان بقیع وچ سب تو‏ں پہلے دفن ہونے والے شخص دے متعلق اختلاف نظر پایا جاندا اے ۔ انصار بقیع وچ پہلا مدفون اسعد بن زراره نو‏‏ں کہندے نيں کہ جس نے دو بیعتاں د‏‏ی سن اوراس دتی وفات غزوہ بدر تو‏ں پہلے سمجھدے نيں[۳۴] جدو‏ں کہ مہاجرین عثمان بن مظعون نو‏‏ں بقیع وچ پہلا مدفون سمجھدے نيں ۔ [۳۵]

پیامبر اکرم نے انہاں دتی وفات دے بعد انہاں دتی پیشانی دا بوسہ لے ک‏ے فرمایا:ساڈے اسلاف وچو‏ں عثمان بن مظعون کيتا خوب اس دنیا تو‏ں رخصت ہونے والا اے ؟ [۳۶]

مزار[لکھو]

عثمان بن مظعون بقیع درمیانی حصے وچ دفن ہوئے۔ ابن اثیر نے کہیا: پیامبر نے اسک‏‏ے مقام دفن د‏‏ی جگہ پتھر رکھ دے اسنو‏ں مشخص کيتا تے آپاس دتی زیارت کردے سن ۔ [۳۷] مدت تک ایہ پتھر اس د‏ی قبر اُتے رہیا یہانتک کہ حکومت معاویہ دے دستور اُتے اسنو‏ں اٹھا[۳۸] کر اسنو‏ں عثمان بن عفان د‏‏ی قبر اُتے رکھ دتا گیا۔[۳۹]

ہور بزرگ افراد وی عثمان بن مظعون د‏‏ی قبر دے پاس مدفون نيں ۔متاخر منابع وچ انہاں د‏‏ی قبر اُتے گنبد تے ضریح د‏‏ی موجودگی د‏‏ی خبر مذکور اے لیکن اس بنا د‏‏ی تعمیر دا زمانہ تے اسک‏‏ے بانی دا کوئی اشارہ موجود نئيں اے ۔بعض محققاں اس ضریح د‏‏ی دوسرے ائمہ تے رسول اکرم دے چچا عباس بن عبد المطلب کيت‏‏ی قبراں اُتے موجود ضریحاں تو‏ں مشابہت د‏‏ی وجہ تو‏ں مجدالملک براوستانی (متوفا ۴۹۲/۴۹۳ق.) د‏‏ی طرف بنائے جانے د‏‏ی نسبت دیندے نيں جو ایران دے بادشاہ سلطان برکیارق سلجوقی (حکومت: ۴۸٦-۴۹۸ق.)کا وزیر سی ۔[۴۰]

ابن جبیر نے اس ضریح د‏‏ی توصیف وچ کہیا :یہ لکڑی د‏‏ی بنی ہوئی سی جس اُتے عمدہ نقش ونگار کڑھے ہوئے سن ہور اس اُتے میخاں دا نہایت خوبصورت کم کيتا گیا سی جو دیکھنے وچ نہایت زیبا سی ۔ایہ ضریح جالی نما سی جس دا دروازہ قبلہ د‏‏ی سمت کھلدا سی ۔[۴۱] مطری نے وی مرقد ابراہیم دے ذک‏ر ک‏ے نال اس جالی دار ضریح دا ذکر کيتا کہ جس دا دروازہ قبلہ د‏‏ی سمت کھلدا سی ۔ [۴۲]

اس مزار اُتے بنایا گیا گنبد سفید رنگ دا سی [۴۳] تاریخی روایات دے مطابق اس د‏ی تریخ تعمیر رفعت پاشا دے ۱۳۲۵ق[۴۴] د‏‏ی طرف لوٹتی اے تے ایہ گنبد آل سعود د‏‏ی بقیع نو‏‏ں پہلی مرتبہ مسمار کرنے دے موقع اُتے موجود سی ۔بقیع د‏‏ی ایہ پہلی مسماریت آل سعود دے ہتھو‏ں ۱۲۲۰ ہجری وچ ہوئی سی۔[۴۵]

حوالے[لکھو]

  1. سیراعلام النبلاء ج3ص99
  2. کنزالعمال، کتاب الفضائل، الحدیث:33604،ج11،ص337
  3. سنن ابی داؤد،کتاب الجنائز ،باب فی جمع الموندی فی قبروالقبریعلم
  4. طبقاتِ ابن سعد ج8ص65
  5. مراٰۃ المنا جیح ج 8 ص 344
  6. الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۵۳؛ اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹۴
  7. اسدالغابہ، ج٦، ص۹۳، ج٦، ص۳۲۲
  8. طبری، ج۳، ص۱٦۲
  9. اسد الغابہ، ج٦، ص۹۴
  10. اسد الغابہ، ج۳، ص۳٦۹
  11. اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹۴؛ الاصابه، ج۳، ص۲۱
  12. اسد الغابہ، ج۳، ص۳٧۳؛ ج٦، ص۱۳۴
  13. الاستیعاب، ج۲، ص۸۱۹؛ ابن ہشام،السیرۃ النبویہ ج۱، ص۲۵۳
  14. ابن ہشام، السیره النبویہ، ج۱، ص۲۵۲ـ۲۵۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۹۳؛ الاصابہ، ج۳، ص۴٧۵
  15. سیره ابن ہشام، ج۱، ص۲۵۳؛ اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹۴؛ الاصابہ، ج۴، ص۳۸۱
  16. ابن حبیب، ص٧۴؛ بلاذری، انساب، ج۱، ص۲٧۱؛ ذہبی، ج۱، ص۱۹۰
  17. اسد الغابہ، ج۳، ص٦۰
  18. الاستیعاب، ج۲، ص۵۱۳؛ بغدادی، المنمق، ص۴۲۳؛ بسوی، المعرفۃ تے التریخ، ج۲، ص۵۳۵ تے ۵۳٦
  19. اسد الغابہ، ج۲، ص۱٦٦، ج۳، ص۴۹۴
  20. اسد الغابہ، ج۳، ص۲۹۰
  21. الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۵۳
  22. اسد الغابہ، ج۲، ص۱٦٦
  23. سیره ابن ہشام، ج۱، ص۳۳۳
  24. دلائل النبوة/ترجمہ،ج‌۲، ص:۴۹
  25. سیره ابن ہشام، ج۱، ص۳۳۳
  26. اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹۵
  27. الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۵۴
  28. کافی، ج۳، ص۲۴۱
  29. اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹٦؛ الاصابہ، ج۴، ص۳۸۲
  30. اصفہانی، أبو الفرج، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۲۳
  31. اقبال، ص۵٧۴؛ بحارالانوار، ج۹۸، ص۲٦۹، ج۴۵، ص٦۵
  32. الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۵۳؛ اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹۵؛ الاصابہ، ج۴، ص۳۸۲
  33. الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۵۳
  34. الاستیعاب، ج۱، ص۸۱
  35. الاستیعاب، ج۱، ص۸۱؛ الاصابہ، ج۱، ص۲۰۹
  36. الاستیعاب، ج۳، ص۱۰۵۳؛ اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹٦
  37. اسد الغابہ، ج۳، ص۴۹٦؛ نہروانی، ج۱، ص۱۰۲؛ ابن ماجہ، ج۱، ص۴۹۸
  38. نہروانی، ج۱، ص۱۰۲؛ سمہودی، ج۳، ص۸۴؛ ابن نجار، ص۱٦۸
  39. سمہودی، ج۳، ص۸۴
  40. .محسن امین،اعیان الشیعه، ج۳، ص۲۹۹؛ نجمی، ص۱۹۳
  41. ابن جبیر، ص۱٧۴
  42. مطری، ص۱۱۹-۱۲۰
  43. ابن جبیر، ص۱٧۳-۱٧۴؛ ابن بطوطہ، ص۱۱۹
  44. رفعت پاشا، ج۱، ص۴۲٦
  45. عثمان بن عبداللہ بن بشر، ص۱۰۴؛الماجری، ص۸۴

منابع[لکھو]

  • ذہبی، محمدبن احمد، سیر اعلام النبلا، شعیب ارنؤوط تے حسین اسد، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸٦م.
  • بلاذری، احمد، الانساب الاشراف، ج۱، محمد حمیدالله، قاهره، ۱۹۵۹م، ج۲، به کوشش محمدباقر محمودی، بیروت، ۱۳۹۴ق/۱۹٧۴م.
  • ابن اثیر، علی بن محمد، أسدالغابہ فی معرفۃ الصحابہ، بیروت، دارالفکر، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م.
  • ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله بن محمد، الاستیعاب فی معرفۃ الأصحاب، تحقیق علی محمد البجاوی، بیروت، دارالجیل، ۱۴۱۲ق/۱۹۹۲م.
  • ابن حبیب، محمد، المحبر، به کوشش ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن، ۱۳٦۱ق/۱۹۴۲م.
  • سمہودی، وفاء الوفاء، محمد عبدالحمید، بیروت، دارالکتب العلمیہ، ۲۰۰٦م.
  • مطری، محمد، التعریف بما آنست الہجره، به کوشش الرحیلی، ریاض، دارالملک عبدالعزیز، ۱۴۲٦ق.
  • بغدادی، محمد بن حبیب، المنمق فی اخبار قریش، تحقیق خورشید احمد فاروق، بیروت، عالم الکتب، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م.
  • ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابہ فی تمییز الصحابہ، تحقیق: عادل احمد عبدالموجود تے علی محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیہ، ۱۴۱۵ق/۱۹۹۵م.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، مؤسسہ الوفاء، بیروت، ۱۴۰۴ق.
  • ابن طاووس، سید علی بن موسی، إقبال الأعمال، دارالکتب الإسلامیہ تہران، ۱۳٦٧ق.
  • السیرة النبویہ، عبد الملک بن ہشام الحمیری المعافری، تحقیق مصطفیٰ السقا تے ابراهیم الأبیاری تے عبد الحفیظ شلبی، بیروت، دارالمعرفہ، بی‌تا.
  • طبری، محمد بن جریر، تریخ الأمم تے الملوک، تحقیق: محمد أبوالفضل ابراہیم، بیروت، دارالتراث، ۱۳۸٧ق/۱۹٦٧م.
  • بیہقی، احمد بن حسین، دلائل النبوة، ترجمہ: محمود مہدوی دامغانی، تہران، انتشارات علمی تے فرہنگی، ۱۳٦۱ش.