البیرونی

وکیپیڈیا توں
جاؤ: پاندھ, کھوج
ابو ریحان البیرونی (البیرونی)
Biruni-russian.jpg
ابو ریحان البیرونی 1973 دی سوویت یونین دی ڈاک ٹکٹ پر
ناں ابو ریحان محمد بن احمد البیرونی
جم 4/5 ستمبر 973
خوارزم، دولت سامانیہ (موجودہ ازبکستان)
وفات 13 دسمبر 1048(1048-12-13) (aged 75)
غزنی، سلطنت غزنویہ (موجودہ افغانستان)
دور اسلامی عہدِ زریں
علاقہ خوارزم، وسطی ایشیا
زیاری خاندان (رے)[1]
سلطنت غزنویہ (غزنی)[2]
اہم موضوعات
طبیعیات، انسانیات، تقابلی سماجیات، فلکیات، علم نجوم، کیمیاء، تاریخ، جغرافیہ، ریاضی، طب، نفسیات، اسلامی فلسفہ، الہیات
افکار
بانی ہندویات، مساحیات
ذکر جوگ کم
کتاب الہند، قانون مسعودی، Understanding Astrology

ابو ریحان محمد بن احمد المعروف البیرونی (973ء- 1048) اک بہت وڈا محقق ، سائنسدان سی ۔ اوہ خوارزم دے نیڑے اک قضبہ بیرون چ جمئیا اس لئی اسنوں البیرونی آکھدے نیں ۔ البیرونی ابوعلی سینا دا ہم عصر سی ۔ خوارزم چ البیرونی دے سرپرستاں یعنی آل عراق دی حکومت ختم ہوئی تے ایہ جرجان آگئیا تے اپنی عظیم کتاب " آثار الباقیہ " مکمل کیتی ۔ حالات ٹھیک ہون تے البیرونی مڑ اپنے وطن واپس آ گئیا تے اوتھے ای دربار چ ابن سینا نال ملاقات ہوئی ۔

کارنامے[لکھو]

البیرونی نے ریاضی ، علم ہیئت تے جغرافیہ تے ایداں دیآں ودھیاں کتاباں لکھئیاں جہڑیاں کہ ہن تک وی پڑھئیاں جاندیاں نیں ۔ اینہاں چ کتاب " الہند" وی شامل اے جس چ البیرونی نے ہندوآں دے مذہبی عقیدے ، اینہاں دی تریخ تے ہندستان دے جغرافیائی حالات وڈی تحقیق دے بعد لکھے نیں ۔اس کتاب چوں ہندوآں دی تریخ دے متعلق جہڑیاں معلومات حاصل ہندیاں نیں اینہاں چ بہت ساریاں اوہ نیں جہڑیاں اس کتاب دے علاوہ ہور کتےاوں نئیں لبھدیاں ۔ اس اکتاب نوں لکھن چ البیرونی نے بہت محنت کیتی ۔ ہندو برہمن اپنا علم کسے ہور نوں نئیں سکھاندے سن پر البیرونی نے کئی سال ہندستان چ رہ کے سنسکرت سکھی تے ہندوآں دے علماں چ ایہو جہی مہارت حاصل کیتی جس تے برہمناں نوں وی حیرت ہندی سی ۔ البیرونی دی اک ہور مشہور کتاب " قانون مسعودی " جہڑی اس نے سلطان محمود غزنوی دے پتر سلطان مسعود دے ناں تے لکھی ۔ ایہہ کتاب فلکیات تے ریاضی دی بہت اہم کتاب اے ۔ اس دی وجہ توں البیرونی نوں اک عظیم سائنسدان تے ریاضی دان سمجھئیا جاندا اے ۔

بیرونی دی 1000ویں برسی تے 1973ء چ سویت یونین دی جاری کردہ ڈاک ٹکٹ

البیرونی نے پنجاب دے بہت سارے علاقےآں دی سیر کیتی تے " کتاب الہند " لکھی ، علم ہیئت تے ریاضی چ البیرونی نوں مہارت حاصل سی ۔ اس نے ریاضی ، علم ہیئت ، طبیعات ، تریخ ، تمدن ، جگ دے مذہباں ، ارضیات ، کیمیا تے جغرافیہ وغیرہ ج دیڑھ سو توں ودھ کتاباں لکھئیاں ۔

پنجاب چ پوٹھوہار دے علاقے نندنہ چ اک پہاڑی ٹیلے تے بیٹھ کے اس نے زمین دے قطر دا حساب لائیا سی جہڑا کہ زمین دے قطر دی جدید پیمائیش نالوں صرف کجھ کلومیٹر گھٹ سی ۔

کتاباں[لکھو]

  • کتاب استخراج الاوتار فی الدائرہ۔
  • کتاب استیعاب الوجوہ الممکنہ فی صفہ الاسطرلاب۔
  • کتاب العمل بالاسطرلاب۔
  • کتاب التطبیق الی حرکہ الشمس۔
  • کتاب کیفیہ رسوم الہند فی تعلم الحساب۔
  • کتاب فی تحقیق منازل القمر۔
  • کتاب جلاء الاذہان فی زیج البتانی۔
  • کتاب الصیدلہ فی الطب۔
  • کتاب رؤیہ الاہلہ۔
  • کتاب جدول التقویم۔
  • کتاب مفتاح علم الہیئہ۔
  • کتاب تہذیف فصول الفرغانی۔
  • کتاب ایضاح الادلہ علی کیفیہ سمت القبلہ۔
  • کتاب تصور امر الفجر والشفق فی جہہ الشرق والغرب من الافق۔
  • کتاب التفہیم لاوائل صناعہ التنجیم۔
  • کتاب المسائل الہندسیہ۔
  • مقالہ فی تصحیح الطول والعرض لمساکن المعمورہ من الارض۔


ناں توں منسوب[لکھو]

البیرونی دے کارنامےآن دی وجہ توں چند دے اک دہانے دا ناں " البیرونی کریٹر" رکھئیا گئیا اے ۔

تاشقند ازبکستان چ زیر زمین ریلوے یاں میٹرو دے اک تاشقند سٹیٹ یونیورسٹی دے لاگے آلے سٹیشن دا ناں وی البیرونی دے ناں تے " بیرونی سٹیشن" اے ۔

ہور ویکھو[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]

تحریر : شفیق منہاس : البیرونی دا شہرہ آفاق کارنامہ

حوالے[لکھو]

  1. The Exact Sciences، E.S.Kennedy، The Cambridge History of Iran: The period from the Arab invasion to the Saljuqs، Ed. Richard Nelson Frye، (Cambridge University Press، 1999)، 394.
  2. Kemal Ataman، Understanding other religions: al-Biruni's and Gadamer's "fusion of horizons"، (CRVP، 2008)، 58.