علی حیدر ملتانی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search

علی حیدر (1690 توں 1785) پنجابی دے مشہور صوفی شاعر نیں ۔ علی حیدر سلطان باہو مگروں سی حرفی دے دوجے وڈے شاعر منے جاندے نیں ۔ بار دے کلچر تے بار دے لہجے دے حوالے نال اوہناں دی شاعری اک وکھ حسن رکھدی اے ۔ اوہناں نے پنجابی سی حرفی تے دوہڑے دے مزاج نوں فکری تے فنی پکھوں کافی ڈھولا تے غزل نال ملا دتا اے جہڑا پنجابی صوفیانہ شاعری وچ اک نویکلا تے من کھچواں انگ تے ڈھنگ اے۔ ۔[1]

علی حیدر ملتانی (1690–1785) دا جم ملتان ضلعے دے پنڈ قاضیاں وکھے ہویا ۔کیہا جاندا اے کہ اوہناں نے اپنا بہتا سماں اپنے جدی پنڈ وچ ہی لنگھایا ۔ اوہناں دی زندگی دے حالاتاں بارے بہتی جانکاری نہیں ملدی ۔اوہناں نے سیحرفیاں، دیوان اتے قصہ ہیر-وا-رانجھا دی رچنا کیتی ۔ اوہ کئی بولیاں توں چنگی طرحاں جانوں سن ۔ اوہ صوفی شاعری نوں کئی قدم اگے لے کے گئے ۔ اوہناں نے ویلے دے حاکماں نوں اس لئی بھنڈیا کہ اوہ نادر شاہ دا بہادری نال ساہمنا نہیں کر سکے

جم[لکھو]

علی حیدر دا جنم سن1690ء وچ ضلع ٹوبہ ٹیک سنگھ، تحصیل پیرمحل، پِنڈ چونترا وچ ہویا ۔ اوتھے ای علی حیدر دا مزار اے ۔ اوہناں دے والد دا ناں محمد امین سی۔ صوفی سادھکاں وچ گورو دی جو اہمیت قائم اے تے مرید اپنے مرشد نوں جیس شدت نال پیار کردا اے، اوس توں ایہہ صاف صاف پتہ لگدا اے کہ علی حیدر نے اپنے مرشد نوں اپنا ڈھولن وی منیا اے تے اپنا مددگار، دستگیر تے رہنما وی۔

شاعری دا گن[لکھو]

علی حیدر دی شاعری دا اک ہور گن اوس دی ساڈی پرانی رہتل نال اک سرتا اے۔ حیدر آپنی تخلیق وچ جتھے شرع اتے قرآن دی گل کردے ہین، اوتھے پران اتے پنڈت نوں وی اکھوں پروکھے نہیں کردے۔ اوہ جدوں رسول نبی دی گل کردے نیں اودوں موہن، بندرابن وی اوہناں دی قلم توں نہیں وسردے۔ م۔مار وے ڈھولی میں ویکھاں،کوئی عشق دا ترکھڑا تال ولے علی حیدر دی شاعری وچ عشق وی ہے اتے برہا وی۔ ایہہ شاعر عالم سی، ایس لئی اس دی ورتی بولی وچ عربی، فارسی دے لفظ آپ مہارے آ گئے نیں۔

بطور شاعر[لکھو]

اک شاعر دے طور تے علی حیدر پنجابی دے سرکڈھ صوفی سن۔ اوہناں دا تصوف اسلامی روحانیت دیاں حداں اندر قید اے تے صوفی سادھنا نوں اسلام دے ان بن انوکول ثابت کرن دا شعوری اپرالا کردے نیں۔ اوہناں دی تخلیق وچ مڑمڑ قرآن دی اک آیت دا حوالہ دتا گیا اے جیہدا مطلب اے کہ اﷲ بندے دی شاہ رگ توں وی نیڑے اے۔ اوہ جس عقیدت نال رسول پاک نوں یاد کردے ہین، اوسے عقیدت نال مہان صوفی سنتاں حضرت منصور، حضرت بابا فرید، حضرت ذکریا وغیرہ نوں یاد کردے نیں۔ پنجابی شاعر لُطف علی بہاولپوری آپ دے شاگرد سن۔

روحانی سفر[لکھو]

اوہناں حضرت محمد ہوراں نوں بڑی عقیدت نال یاد کیتا اے تے اوہناں کولوں وار وار مدد منگی اے۔ ہورناں صوفی سادھاں وانگ علی حیدر دا روحانی سفر وی گورو دی مہربانی نال ای شروع ہوندا اے۔ علی حیدر دا یقین سی کہ:

دل دا گھونگھٹ مشکل کھلدا، مدد باجھ نہ کھلدا اے۔

ولولیاں نال بھرپور علی حیدر دی شاعری نوں فقیر لوک شوق نال گاؤندے ہین:

مویاں نوں چا جوائیں توں، اس بندڑی نوں جند گھت ولے،

لگی سٹ نوں سٹھ کریندا ای، حیدر یار دا ستھ ولے

علی حیدر دی شاعری وچ صوفی ازم ظاہری طور وکھدا اے۔ عشق دی راہ تے تردے علی حیدر جدوں جذباتی ہو کے اپنے دل دیاں ڈونگھائیاں وچوں شاعری دے بول کڈھدے نیں تاں اس حالت وچ اوہ رب دے پریم دا دیوانہ ہونا لوچدے نیں۔

تصوف دے سفر تے ترن لئی ہر صوفی دا طریقہ اکو اے تے اوہ طریقہ ہے عشق۔ ایسے کارن علی حیدر وی آپنے یار نوں رجھاؤن لئی پورا واہ لاؤندے نیں:

سوزن پلک نگاہ دے دھاگے، زخم اساڈڑے سیونا ایں،

حیدر جند پیارے اتوں میں، صدقڑے کر دیونا ایں

علی حیدر نے وی عشق نوں اﷲ دی ذات کہیا اے۔ آپ نے وی آپ نوں معشوق تے رب نوں عاشق دے طور تے چتریا اے۔ آپ دی شاعری وچ اوس پیارے رب لئی لاڈ اے۔ پریم اے۔ مان اتے رحم اے۔ اک نہورا تے بھروسا اے۔ عشق دی ایس جذب دی کیفیت وچ اوہ لکھدے نیں:

رگ رگ میری تے لوں لوں میرا دھڑ دھڑ دھاڑ کریندی رگ

انہد ذکر محبوب میرے دا افضل ذکر کریندی رگ

علی حیدر دی شاعری وچ دو سراں ظاہر نیں۔ جو اندروں مخالف وی ہن تے اک دوجے دیاں پورک وی نیں۔

اوہناں دی روحانیت بندیائی لئی پنجاب دی لوک کتھا ہیر رانجھا نوں اپنا مڈھ متھ کے ہیر نوں روح تے رانجھے نوں رب دے روپ وچ ظاہر کردی اے۔

موت[لکھو]

علی حیدر دیاں ان گنت کراماتاں ملتان تے اوس دے لاگے دے علاقیاں وچ مشہور سن۔ وکھ وکھ کھوجیاں نے علی حیدر دی موت دا ویلا 1785 عیسوی نوں منیا اے۔

صوفی مت[لکھو]

علی حیدر ربی عشق وچ رنگیا فقیر سی۔ اوہدی شاعری وچ عشق تے صوفی مت دیاں رمزاں کٹ کٹ کے بھریاں ہین۔ ایہناں کارناں کرکے ہی اوس دیاں تخلیقاں صوفیاں دیاں مجلساں وچ ودھیرے مشہور ہین۔

صوفیت پریم بھگتی دا راہ ہے۔ ایہہ کھڑا ہی رب جاں مرشد دے عشق دے مڈھ اُتے ہے۔ منصور نے کہیا سی : اﷲ دی روح عشق اے۔ ﷲ نے آدم وچ اپنے سبھ گن پیدا کیتے تاں جو اوہ اوہدے راہیں آپنے آپ نوں پیار کر سکے۔ بہت سارے صوفی درویشاں نے وچار ظاہر کیتے نیں کہ زمین دی تخلیق دا وڈا کارن عشق اے۔ ایسے لئی علی حیدر دی شاعری وچ وی عشق اے تے مستی اے۔ ایہدے وچ اک مٹک اے۔ دلیری تے ہلاشیری اے۔ اوہناں دی شاعری نوں جے کوئی اک وار پڑھ لیندا اے۔ بار بار پڑھن لئی مجبور ہو جاندا اے۔ اوہناں دی شاعری سدابہار پھل ونگوں اے۔ جیہدی تازگی تے خوشبو نوں ویلا مدھم نہیں کر سکیا۔ ایتھے ایہہ کہنا ٹھیک ہووے گا کہ شاعری آپ مہاری اے تے ربی عشق کارن اپنے آپ پھٹی جاپدی اے ۔

حوالے[لکھو]

  • "Great Sufi poets of The Punjab" by R M Chopra, Iran Society, Calcutta, 1999.

باہرلے جوڑ[لکھو]