دمودر

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search
دمودر
معلومات شخصیت
شہریت Flag of India.svg ھندستان P27  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
پیشہ شاعر P106  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان پنجابی P1412  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر

دمودر داس اروڑا مشہور پنجابی قصہ کار سی، جس نے پنجاب دی مشہور لوک داستان ہیر رانجھا نوں سبھ توں پہلاں شعری روپ وچّ بیان کیتا اے۔ اس رچنا دا روپ قصہ اے اتے ایہدا ناں ہیر دمودر اے۔[1]

جیون[لکھو]

دمودر دے جیون بارے تھوڑی بہت جانکاری اسدی اکو اک رچنا وچوں ملدی اے۔ کیہا جاندا اے کہ اوہدا جم لودھی خاندان دے زمانے وچّ ہویا سی اتے اکبر دے زمانے وچّ اسدی موت ہوئی۔ اس دا پنڈ بلھارا سی جو تحصیل چنیوٹ (پاکستان دے ضلع جھنگ) وچّ ہے۔ اوہ گلاٹی جات دا اروڑا سی۔ دمودر دے قصے دی بولی لہندی پنجابی ہے جس وچّ جھانگی، ملتانی تے پوٹھوہاری رنگ ملدے نیں۔

دمودر پنجابی بولی وچّ ہیر رانجھے دی مشہور پریم کہانی نوں سبھ توں پہلاں قلم بند کرن والا شاعر دمودر اے۔ دمودر دے جیون بارے ساڈے کول کوئی بھروسے یوگ سروت نہیں نیں۔ اس دے لکھے ہیر دے قصے توں ہی ایہہ پتہ لگدا اے کہ اوہ جات دا گلاٹی سی-

ناؤں دمودر جات گلاٹی، آیا سک سیالی۔

اوہ سیالاں دے پنڈ آ تاں گیا پر اس نے اپنے پچھوکڑ دا کوئی ذکر نہیں کیتا۔ نہ ہی ایہہ دسیا کہ اس دا اتھے آؤن دا کی کارن سی۔ ہو سکدا اے کہ اوہ کسے نیڑلے پنڈ دا ہی ہووے کیونکہ اس دی بولی وچوں پوٹھوہار دا سنکیت ملدا اے۔ ایہہ وی ہو سکدا ہے کہ کسے وجہ کر کے اس دا دل اپنے پنڈ توں کھٹا ہو گیا ہووے جس دا اوہ ذکر کرنا ہی مناسب نہیں سمجھدا۔

کم کتہ[لکھو]

سر رچرڈ ٹیمپل اس نوں کِتے وجوں پٹواری دسدا جے۔ پر باوا بدھ سنگھ اس نوں ہٹوانیاں آکھدا جے۔ دمودر خود لکھدا جے :

چوچک بہوں دلاسہ دتا، تاں دلگیری لاہی۔
آکھ دمودر ہویا دلاسہ، ہٹی اتھے پائی۔

ہیر دمودر[لکھو]

لگدا اے کہ اس نے ہیر تے رانجھے دے عشقَ دی کہانی اکھیں دیکھی ہووے :

اکھیں ڈٹھا قصہ کیتا، میں تاں گنی نہ کوئی۔
اساں مونہوں علایہ اوہی، جو کجھ نظر پئیوئی۔

ایہناں سطراں توں جاپدا ہے کہ دمودر دے جھنگ وچّ رہندیاں ہی ایہہ گھٹنا واپری، پر سی ایہہ بڑی دلچسپ۔ ایہہ وی ممکن jے کہ ‘اکھیں ڈٹھا` والی گلّ اس دی اک کلا جگت ہی ہووے، اپنے کتھن نوں ودھیرے پربھاوشالی(متاثرکن) بناؤن لئی۔ کیونکہ اس دے قصے وچّ ایہہ کتے ذکر نہیں آؤندا کہ اوہ جھنگ کویں پہنچ گیا۔ ایہہ ضرور پتہ لگدا اے کہ اوہ اکبر دے ویلے وچّ ہویا-

کت نوں آکھاں سدائیں، کوئی اکبر میتھوں دھایا۔

جاں

بادشاہی جو اکبر سندی، دن دن دون سوائے۔

ہیر دی کہانی دمودر دی زبانی[لکھو]

دمودر توں بعد دے کویاں نے وی ہیر رانجھے دی کہانی نوں لگپگ اسے طرحاں ہی لکھیا۔ ایہہ گلّ ضرور ہے کہ ویرویاں وچّ تھوڑھا بہت فرق پا دتا اے۔ دمودر دوارا لکھی ہیر دی کہانی کجھ اویں واپری :

راجے اکبر دا راج سی۔ جھنگ سیال وچّ چوچک دے گھر چار پتّ ہوئے-خان، سلطان، پٹھان تے بہادر۔ پھر دھی نے جنم لیا۔ ناں اس دا رکھیا، ہیر۔ صرفے دی اولاد۔ چوچک نے اس نوں بہت لاڈاں نال پالیا۔ چھوٹی عمرے ہی اس دی منگنی کھیڑیاں دے منڈے نال کر دتی۔ سہیلیاں نال اوہ تیاں کھیڈدی، بیلے وچّ پینگھاں جھوٹدی تے دریا وچّ بیڑی چلاؤندی۔

اک دن نورے چندھڑ دی بیڑی نوں لڈن ملاح نے دریا وچّ روڑھ دتا۔ ہیر نے اوہ بیڑی اپنے پتن `تے بنھ لئی۔ اسے گلوں نورے نال جھڑپّ ہو گئی۔ ہیر نے اپنے بھراواں نوں دسن توں بناں ہی چندھڑ دا ٹاکرا کیتا تے اس نوں ہار دتی۔

اس ویلے ہی معظم چودھری دے گھر تخت ہزارے دھیدو رانجھا جمیا سی۔ چونہاں بھراواں وچوں سبھ توں چھوٹا سی اوہ۔ چھ سال دی عمر وچّ ہی ماں دا سایہ سر توں اٹھ گیا۔ معظم نے یعقوب وڑائچ دی دھی نال اس دی منگنی کر دتی۔ ویاہ رکھیا ہویا سی کہ معظم وی مر گیا۔ بھراواں دے دل وچّ کھوٹ سی۔ اوہ چھوٹے بھرا دا پھستا وڈھنا چاہندے نیں۔ دھیدو نوں ایہہ گلّ کھڑک گئی تے اوہ گھروں نکل گیا۔ راہ وچّ اک مسیتے ٹھہریا جتھے اک جھیوری دی دھی اس اتے موہت ہو گئی۔ اوہ اپنی ماں نوں آکھن لگی :

ہکّ سنیندی، لکھ سنیسی، جے میں منہ توں پلو لاہیا۔
میں تاں ملّ بغیر وکانی، تاں میں کوک سنایا۔
جیوں جانے تؤں دیہہ آسانوں، بکھتے میں ہتھ آیا۔
نہیں تاں میں آپے ویندی آہو، شرم اساں سبھ لاہیا۔

تے جد ماں نے خود دھیدو نوں دیکھیا تے اوہ وی دل پھڑ کے بیٹھ کے گئی :

ناہیں کڑی آہی سچی، کے اس آکھ سنائی۔
ناہیں ماؤُ پیؤُ جایا، کس زبان صلاحیں۔
ویکھ وکانی جھیورآنی، قدم اٹھیؤسُ ناہیں۔
ہے جے چکھ وڈیرا ہووے، میں آپ نکاح بنھائیں۔


ماں-دھی دے منصوبے دیکھ کے دھیدو اچھوپلے ہی مسیت وچوں کھسک گیا۔

پھر جھناں دے کنڈھے پنجاں پیراں نال اس دی بھیٹ ہندی اے۔ لڈن نے بیڑی وچّ ڈٹھے رانگلے پلنگھ اتے اس نوں سوایا۔ جد ہیر نے اس نوں پلنگھ اتے پئے نوں دیکھیا تاں اوہ اس اتے موہت ہو گئی۔ تے پھر اپنے باپ نال اس دی جان پچھان کرائی۔ دھیدو نے مجھاں چارن دا کم سانبھ لیا۔ چپھیرے ہیر نال اس دے عشقَ دا چرچہ چھڑ گیا۔ سیالاں نے ہیر دا ویاہ رنگ پور کھیڑیا دے پتّ صاحب نال کر دتا۔ رانجھا لاگی بن کے ڈولی نال چلا گیا۔ کھیڑیاں نوں اس اتے شکّ پے گیا۔ اتھوں دوڑ کے اوہ اک تکیئے بیٹھ کے دن کٹی کرن لگا۔

ہیر تے اس دی ننان سہتی دا راج سانجھا سی۔ ہیر نے جھوٹھی-موٹھی دا سپّ لڑا لیا۔ علاج کرن لئی رانجھا جوگی بن کے رنگ پور آ گیا۔ ادھی راتیں کندھ پاڑ کے اوہ ہیر نوں لے کے فرار ہو گیا۔ کھیڑیاں دا واہر تے ناہڑاں دی ہیر رانجھے نوں پناہ۔ معاملہ کوٹ قبولے دے قاضی کول پہنچا تے قاضی نے ہیر نوں کھیڑیاں حوالے کر دتا۔ ربّ دا بھانا ایہہ ورتیا کہ کوٹ قبولے نوں اگّ لگّ گئی۔ اس قہر دے خوف توں ڈر کے قاضی نے ہیر رانجھے دے لڑ لا دتی۔ پھیر اوہ دوویں جنے مکے نوں چلے گئے۔

دمودر دی ہیر اک سکھانت ہے جد کہ وارث شاہ دی رچنا دکھانت وچّ مکدی اے۔ دوہاں دی کہانی وچّ ایہو وڈا فرق اے۔

دمودر دے قصے دی بولی ودھیرے کر کے وشکارلی پنجابی ہے پر کدھرے-کدھرے پاتراں(کرداراں) دے بولاں وچّ علاقے دی بولی دی رنگت اے۔ محاوریاں دی چون بڑی ڈھکویں اے۔ اپماواں، روپک تے النکار عامَ جیون وچوں لئے گئے نیں:

سک سیالیں ہیرے، کیکن جیکن کچا پارا۔
تڑپھے صحیح نہایت مچھی، گلدا پنڈ وچارا۔
وچّ مسیتے چن پھتھیوئی، میں ور نیہیں دیندی۔
بگا شینہ پھرے وچّ جھلاں، پوندی دھروہی جیندی۔

دمودر دے قصے وچّ پنجاب دے دریاواں، بیلیاں، چرانداں، فصلاں، جٹاں دے نت جیون، ویاہ شادیاں دیاں ریتاں تے رسماں دیاں رانگلیاں جھاکیاں نیں۔ سمچے سماجی جیون لئی وی دمودر نے کئی تتّ ورتے نیں۔ دھیاں بارے ماپیاں دی ذمیواری دی مثال :

ہیر تیرے گھر وڈی ہوئی، کیچے ساک کدائیں۔
آخر مال پرایا ایہو، رکھیا بندی ناہیں۔

دمودر نے ‘ہیر` دا قصہ لکھ کے بیانیہ شعری-ساہت دی نیہہ رکھی۔ ایہہ رچنا اس دے بعد آلے قصہ کاراں لئی پریرنا دا آدھار بن گئی۔

حوالے[لکھو]

باہرلے جوڑ[لکھو]