ساحر لدھیانوی

وکیپیڈیا توں
Jump to navigation Jump to search


Nuvola apps ksig.png
ساحر لدھیانوی
فائل:Sahir Ludhianvi، (1921-80).jpg
جم 8 مارچ 1921
لدھیانہ، (پنجاب،بھارت)
موت 25 اکتوبر 1980
بمبئی (ہن ممبئی)
بولی اردو
صنف شاعری
تحریک سماج وادی

ساحر لدھیانوی (8 مارچ 1921-25 اکتوبر 1980) ہندستان دی ترقی پسند تحریک نال جڑے اک مشہور اردو شاعر تے ہندی گیت کار سن۔ اس نوں دو وار فلم فیئر ایوارڈ اتے 1971 وچّ پدم شری ملیا۔[1][2] بھارت دے صدر پرناب مکھرجی نے 8 مارچ 2013 نوں صدارتی محل وکھے اس دی جنم شتابدی تے یادگاری سٹیمپ جاری کیتی سی۔[3]

مڈھلا جیون[لکھو]

ایہناں دا جنم اک وڈے وسویدار چودھری فضل محمد دی گیارویں بیوی سردار بیگم دی ککھوں برطانوی پنجاب وچ لدھیانہ وکھے ہویا۔ اپنے باپ دا ایہہ اکلوتا پتر سی۔ اس دا ناں عبدالحئی رکھیا گیا۔ عبدالحئی نے دسویں مالوا خالصہ ہائی سکول لدھیانہ توں 1937 وچّ پاس کیتی۔ پھر اوہ ستیش چندر دھون سرکاری کالج، لدھیانہ وچّ داخل ہو گیا۔ کالج وچ اپنی شاعری لئی اوہ بہت مشہور سی۔ پہلے سال ہی اسنوں اپنی جماعتن کڑی نال پرنسپل دے لان وچ بیٹھن کرکے کالج وچوں کڈھ دتا۔[4][5] کجھ لوکاں دا کہنا ہے کہ اوہ کڑی امرتا پریتم سی۔ پر ایہہ گلّ صحیح نہیں، اوہ اس سمیں تکّ کدے لدھیانے نہیں سی رہی۔ پھر لہور جا کے ساحر دیال سنگھ کالج لہور وچ داخل ہو گیا۔ پر اتھوں وی اس نوں انقلابی شاعری کرکے کڈھ دتا گیا۔ اوہ اسلامیہ کالج لہور وچ داخل ہویا پر بی.اے. دے امتحان توں پہلاں ہی پھیر کالج توں باہر ہو گیا۔

ساہتی سفر[لکھو]

شاعری دا شوق اس نوں سکول وچ ہی سی پر کالج دے ساہتی ماحول وچ اس وچ ہور نکھار آیا۔ اوہ ساحر کویں بنیا؟ علامہ اقبال دے حضرت داغ بارے لکھے مرثیئے دا جد اس نے ایہہ شعر؎ پڑھیا

اس چمن میں ہونگے پیدا بلبل شرازل بھی
سینکڑوں ساحر بھی ہونگے صاحب اجازب بھی

تاں اس نے اپنا تخلص ‘ساحر’ رکھ لیا۔ اس دا اصلی ناں عبدالحئی گھٹّ لوکاں نوں ہی پتہ ہے۔ اس دا تخلص اس دی شخصیت ’تے پورا ڈھکدا سی۔ ساحر ہر مشاعرے دی مکھ کھچّ ہندا۔ اس دیاں رمانچک نظماں نوجوان دلاں دی دھڑکناں دی ترجمانی کردیاں سن۔ اس کرکے اوہناں وچّ اوہ ہردل عزیز ہو گیا۔ بعد وچّ اس وڈے شاعر نے اپنے پیدائشی شہر لدھیانے دا ناں اپنے نام دا حصہ بنا کے دنیاں بھر وچّ مشہور کر دتا۔

لہور وچ اس دا پرسدھ شاعراں نال میل-جول ہو گیا۔ 1944 وچّ اس دی کتاب ‘تلخیاں’ چھپی تاں اوہ راتو رات سٹار بن گیا۔ امرتا پریتم وی لہور ہی رہندی سی۔ اوہ ساحر تے لٹو ہو گئی۔ اس نے ساحر لئی اپنے عشقَ دی کہانی بڑی بیباکی نال اپنی سوے-جیونی ‘رسیدی ٹکٹ’ وچّ بیان کیتی ہے۔ اس بارے ‘اک سی انیتا’ وچ وی لکھیا۔ ‘سنیہڑے’ جس ’تے امرتا نوں ساہت اکادمی پرسکار ملیا، دیاں ساریاں نظماں تاں ساحر نوں ہی مخاطب ہن۔ ‘تلخیاں’ وچّ ‘مادام’، ‘متاائے غیر’، ‘ایک تصویر-اے-رنگیر’ آدی نظماں امرتا بارے ہن۔

فلمی سفر[لکھو]

لور توں ساحر فلمی دنیاں وچّ اپنی قسمت ازماؤن لئی بمبئی چلیا گیا جتھے پہلاں اس دے پیر نہ جمے۔ 14 اگست 1947 نوں دیس ونڈیا گیا۔ لدھیانے توں اس دی ماں نوں اس دے ہندو سکھ دوستاں نے بڑی مشکل نال بچا کے لہور بھیجیا۔ ستمبر 1947 وچّ اپنی ماں دی بھال وچ ساحر وی لاہور پہنچ گیا۔ اتھے اوہ کمیونسٹ رسالے ‘سویرا’ دا اڈیٹر بن گیا۔ پر جد اس دی گرفتاری دے ورنٹ نکلے تاں جون 1948 وچ اپنی ماں سمیت اوہ مڑ بمبئی چلیا گیا۔ بہت جدوجہد پچھوں 1950 وچّ ریلیز ہوئی فلم ‘بازی’ دی کامیابی نے ساحر نوں فلمی نغمہ نگاری وچّ اسے طرحاں مشہور کر دتا جس طرحاں ‘تلخیاں’ نے ساہتی مدان وچّ کیتا سی۔ ساحر نے فلماں دے ہٹ گیت لکھ کے نعماں تے نامنا دونوں کھٹے۔ اوہ اپنے ویلے دا سبھ توں ودھ پیسے کماؤݨ والا نغمہ نگار سی۔ فلم رائیٹرز ایسوسی ایشن دا بناں مقابلہ پردھان وی بنیا۔ اس پدوی ’تے ہندیاں اس نے نغماں نگاراں نوں فلمی دنیاں اتے ریڈیو وچ بڑی ستکار والی تھاں دوائی۔ جویں فلم دی کاسٹ دکھاؤن ویلے نغمہ نگار دا ناں سنگیتکار توں پہلاں آوے، ریڈیو تے فرمائشی پروگرام وچ نغمہ نگار دا ناں وی دسیا جاوے۔ اسے طرحاں گراموفون کمپنیاں نوں رکارڈاں ’تے نغماں نگاراں دا ناں وی دین لئی مجبور کیتا۔ اک سنگیت ڈائریکٹر نے میہنا ماریا کہ ساحر دے گانے اس کرکے مشہور ہن کیونکہ اوہناں نوں لتا منگیشکر گاؤندی ہے۔ ساحر بڑا انکھی سی۔ اس نے شرط رکھی کہ دو سال اوہ صرف اس فلم لئی گانے لکھیگا جس وچ لتا توں نہ گوائے جاݨ۔ ساحر دی لتا بارے سبھ توں مشہور نظم ہے ‘تیری آواز’۔

جذباتی عشق[لکھو]

ساحر دے سارے عشقَ جذباتی ہی رہے۔ اس نے نہ ایہناں نوں جسمانی سبندھاں وچّ اتے نہ ہی شادی دے رشتے وچّ بدلیا۔ ایہناں توں صرف اپنی شاعری لئی ہی پریرنا لئی۔ ساحر نے کجھ غزلاں وی لکھیاں پر مکھ طور ’تے اوہ نظم دا شاعر سی۔ اس دیاں نظماں تھوڑہیاں ہن پر ایہناں دا پدھر بہت اچا ہے۔

بہہتیاں وچّ رمانس رچیا ہویا ہے۔ کجھ وچّ انقلابی رنگ ہے۔ اس دی اکو- اک لمی نظم ‘پرچھائیاں’ امن بارے ہے۔ اس دے فلمی گیتاں دی گنتی سینکڑے ہے۔ اس نے فلمی گیتاں نوں تکبندی دے پدھر توں چکّ کے شاعری دی ستہِ تک لیاندا۔ اس طرحاں ان پڑھ فلم درشکاں وچّ وی ساہتک رچی پیدا کیتی۔ لوکاں نے اس نوں بے حدّ پیار دتا اتے سرکار نے اس نوں پدم شری نال ستکاریا۔ ساحر دی ماں، جس نال اوہ ساری عمر رہا، 1976 وچّ چل بسی۔ ساحر بے حدّ اداس رہن لگا بھاویں اس دی مامی-جائی بھین انور اس پاس رہندی سی۔

سنمان[لکھو]

لاہور وچّ چار اردو پترکاواں دا سمپادن ( 1948 تکّ) کیتا اتے ممبئی (1949 دے بعد) اوہناں دی کرمبھومی رہی۔ اوہناں نے دو وار فلم فیئر ایوارڈ (1964 اتے 1977 وچّ ) حاصل کیتا اتے 1971 وچّ پدم شری نال اوہناں نوں سنمانیا گیا۔

  1. 1958: فلم فیئر اوارڈ لئی نومینیٹڈ کیتا گیا۔ عورت نے جنم دتا مردا نوں فلم سادھنا ۔
  2. 1964: فلم فیئر دا ودھیا گیت کار دا انعام جو وادھا کیا فلم تاج محل۔
  3. 1977: فلم فیئر دا ودھیا گیت کار دا انعام کبھی کبھی میرے دل میں فلم کبھی کبھی۔
  4. 1971 وچّ پدم شری نال اوہناں نوں سنمانیا گیا۔

انتم سماں[لکھو]

25 اکتوبر 1980 نوں دل دا دورہ اس نوں اس دنیا توں اٹھا کے لے گیا۔ کیفی اعظمی نے ساحر دی موت توں پچھوں اس دے یادگاری مشاعرے وچ کیہا:

میری نظروں میں تیرے دوست اک مندر ہے لدھیانہ
یہ مندر اور تم اس کے صنم، ساحر کہاں ہو تم

ڈھکویں یادگار[لکھو]

جس شہر نوں اس نے مشہور کیتا اس وچّ اس دی کوئی ڈھکویں یادگار نہیں۔ ساحر کلچرل اکیڈمی دے پردھان ڈاکٹر. کیول دھیر دی ہمت ہے کہ اوہ ہر سال ساحر دی یاد وچ مشاعرہ کرواؤندے ہن اتے چوٹی دے شاعراں نوں ساحر اوارڈ دندے ہن۔ پی.اے.یو. دے باغبانی دے ماہر ڈاکٹر. اجے پال سنگھ گلّ نے گل اشرفی دی اک نویں قسم کڈھی جس دا ناں ‘گل ساحر’ رکھیا۔ ساحر دے پرانے کالج نے وی اپنے بوٹینیکل باغ دا ناں ‘گلش ساحر’ رکھیا۔

فلمی گیت[لکھو]

شاعری[لکھو]

‘ایک تصویر رنگیر’ وچّ اوہ کہندا ہے

زخم کھرتا ہے تخیئلّ کی اڑانے تیری
تیرے گیتوں میں تیری روح کے غم پلتے ہیں
سرمگیں آکھوں میں یوں ہمرتے لو دیتی ہے
جیسے ویران مزاروں پے دیئے جلتے ہیں

نام میرا جہاں جہاں پہنچا
ساتھ پہنچا ہے اس دیار کا نام

کھلوت-او-جلوت میں تم مجھ سے ملی ہو بارہا
تم نے کیا دیکھا نہیں؛ میں مسکرا سکتا نہیں
مجھ میں کیا دیکھا کہ تم الفت کا دم بھرنے لگیں
میں تو خود بھی اپنے کوئی کام آ سکتا نہیں

گو تیرے راستے میں ہر اک سو ببول ہیں
دامن میں تیرے اس کی جوانی کے پھول ہیں
جو میری زندگی کی تمنا بنی رہی
زوک-اے-نیاز روح کا کابا بنی رہی
کیسر میں وہ دھلی ہوئی باہیں بھی جل گئیں
جو دوکھتی تھیں مجھے وہ نگاہیں بھی جل گئیں
اب میری آرزو کی جنت یہ راکھ ہے
سرمایہ حصول-اے-محبت یہ راکھ ہے

تجھے اداس سا پاتا ہنو میں کئی دن سے
نہ جانے کون سے صدمے اٹھا رہی ہو تم
مجھے تماھری جدائی کا کوئی رنج نہیں
میرے خیال کی دنیاں میں میرے پاس ہو تم
یہ تم نے ٹھیک کہا ہے تمہیں ملا نہ کرنو
مگر مجھے یہ بتا دو کہ کیوں اداس ہو تم

رات سنسان تھی بوجھل تھی فضا کی سانسیں
روح پر چھائے تھے بے نام غموں کے سائے
دل کو یہ ضد تھی کہ تو آئے تسلی دینے
میری کوشش تھی کہ کمبخت کو نیند آئے
تو بہت دور کسی انجمن ناز میں تھی
پھر بھی محسوس کیا مینے کہ تو آئی ہے
اور نغموں میں چھپا کر میرے کھوئے ہوئے خواب
میری روٹھی ہوئی نیندوں کو منا لائی ہیں۔

رات کی ستہِ پر ابھرے تیرے چہرے کے نقوش
ووہی چپ چاپ سی آنکھیں ووہی سادہ سی نظر
وحی ڈھلکا ہوا آنچل ووہی رفتار کا خم
ووہی رہ رہ کے لچکتا ہوا نازک پیکر

اب تیرا پیار ستائیگا تو میری ہستی
تیری مستی بھری آواز مے ڈھل جائیگی
اور یہ روح جو تیرے لیئے بے چین سی ہے
گیت بن کر تیرے ہوٹھوں پے مچل جائیگی

چلو اک بار پھر سے اجنبی بن جائیں ہم دونوں
تمیں بھی کوئی الجھن روکتی ہے پیشقد می سے
مجھے بھی لوگ کہتے ہیں کہ یہ جلوے پرائے ہیں
میرے ہم راہ بھی رسوائیاں ہیں میرے ماضی کی
تمہارے ساتھ بھی گزری ہوئی راتوں کے سائے ہیں

توارپھ روگ ہو جائے تو اس کو بھولنا بیہتر
تئلک بوجھ بن جائے اس کو توڑنا اچھا
وہ افسانہ جسے انجام تک لانا نہ ہو ممکن
اسے اک خوبصورت موڑ دیکر چھوڑنا اچھا
چلو اک بار پھر سے اجنبی بن جائیں ہم دونوں

باہرلے جوڑ[لکھو]

٭ Sahir ki qalam se – Site dedicated to Sahir Ludhianvi ٭ Sahir Ludhianvi at Urdu Poetry ٭ Sahir kahan ho tum؟ ٭ کویتا کوش وچّ ساحر لدھیانوی

ایہہ وی ویکھو[لکھو]

حوالے[لکھو]

  1. Padma Shri Official listings، Govt. of India
  2. Sahir: A poet par excellence Indian Express، 8 March 2006.
  3. http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx؟relid=93265
  4. Personal Communication from Dr. GS Mann، ex-Principal SCD Govt. College For Boys، Ludhiana: the expulsion letter is preserved in the Disciplinary Records Register of the college
  5. Sahir memorial.. The Tribune، 1 June 2005